Definitieve Nota Integraal Beleid Sociaal Domein Barendrecht

SAMEN LEVEN IN BARENDRECHT Nota integraal beleid sociaal domein

Inhoud 1.

Inleiding ........................................................................................................................................... 4 1.1 Opzet nota ..................................................................................................................................... 5

2. Visie, sturing en maatschappelijke effecten........................................................................................ 7 2.1 Waar willen we naar toe? ............................................................................................................. 7 2.1.1 Transformatie ......................................................................................................................... 7 2.2 Wat willen we bereiken? ............................................................................................................... 9 2.3 Hoe gaan we daarop sturen? ........................................................................................................ 9 2.3.1 Sturing op maatschappelijk resultaat ..................................................................................... 9 2.3.2 Pijlers voor succesvolle implementatie ................................................................................ 10 2.3.3 Maatschappelijke effecten ................................................................................................... 15 2.4

Storytelling bij maatschappelijke opgaven............................................................................ 16

3. Ontwikkelen ...................................................................................................................................... 18 3.1 Wat willen we bereiken? ............................................................................................................. 18 3.1.1 De jeugd heeft de toekomst ................................................................................................. 18 3.1.2 Opvoeden ............................................................................................................................. 19 3.1.3 Ook volwassenen ontwikkelen zich een leven lang ............................................................. 19 3.2 Inspanningen ............................................................................................................................... 21 4. Meedoen ........................................................................................................................................... 27 4.1 Wat willen we bereiken? ............................................................................................................. 27 4.1.1 Verschillen zoveel mogelijk wegnemen ............................................................................... 27 4.1.2 Zelfredzaamheid geen (continu) gegeven in het leven ........................................................

27 4.1.3 Maatwerkgericht aanbod & de toegang naar hulp en ondersteuning ................................ 28 4.1.4 Oneigenlijk gebruik wordt bestreden................................................................................... 28 4.1.5 Werken is belangrijk voor het welbevinden en voor de participatie ................................... 29 4.2 Inspanningen ............................................................................................................................... 30 5. Eigen kracht & Samenkracht ............................................................................................................. 36 5.1 Wat willen we bereiken? ............................................................................................................. 36 5.1.1 Vrijwilligers en mantelzorgers worden ondersteund ........................................................... 36 5.1.2 Ruimte voor laagdrempelig ontmoeten en burgerinitiatief................................................. 36 5.1.3 We bevorderen ‘nabuurschap’, onderlinge solidariteit en eigen initiatief in de wijken ..... 37 5.1.4 Ook vanuit ruimtelijk beleid aandacht voor krachtige wijken ............................................. 37 5.2 Inspanningen ............................................................................................................................... 38 6.

Vitaal & Gezond ................................................................................................................................. 42 6.1 Wat willen we bereiken? ............................................................................................................. 42 2

6.1.1 Vitaliteit en gezondheid als randvoorwaarden voor ‘meedoen en ‘naar elkaar omkijken’ . 42 6.1.2 Eenzaamheid ........................................................................................................................ 42 6.1.3 Positieve gezondheid als uitgangspunt ................................................................................ 42 6.1.4 Ook vanuit ruimtelijk beleid aandacht voor gezondheid ..................................................... 43 6.1.5 Mogelijkheden zoeken voor cofinanciering ......................................................................... 43 6.2 Inspanningen ............................................................................................................................... 44 7. (veilig) Thuis wonen........................................................................................................................... 48 7.1 Wat willen we bereiken? ............................................................................................................. 48 7.1.1 Vergrijzing; een belangrijke motor van extramuralisering en innovatie.............................. 48 7.1.2 Borging veiligheid in thuissituatie ........................................................................................ 49 7.1.3 Versterken van verbinding tussen zorg en veilig via het Zorg- en Veiligheidshuis ..............

49 7.2 Inspanningen ............................................................................................................................... 51 8. Implementatie ................................................................................................................................... 56 8.1 De basis is gelegd......................................................................................................................... 56 8.2 Doorontwikkeling gemeentelijke organisatie ............................................................................. 56 8.2.1 Integrale dienstverlening ..................................................................................................... 56 8.2.2 Organisatiecultuur ................................................................................................................ 57 8.2.3 Organisatieperspectief ......................................................................................................... 57 8.3 Implementatie ............................................................................................................................. 57 8.3.1 Een programmatische benadering ....................................................................................... 57 8.3.2 Inkoopstrategie en opdrachtgeverschap .............................................................................

57 8.3.3 Outcomegerichte sturing en partnerschap .......................................................................... 57 8.3.4 Beleidsmonitor ..................................................................................................................... 58 8.3.5 Deskundigheidsbevordering ................................................................................................. 58 8.4 Financiën ..................................................................................................................................... 58 8.4.1 De inkomsten ....................................................................................................................... 58 8.4.2 De uitgaven........................................................................................................................... 59 8.4.3 Grip op kosten deels beïnvloedbaar..................................................................................... 59 BIJLAGE 1 Trends & kwantitatieve gegevens ........................................................................................ 61 BIJLAGE 2 Overzicht taakvelden begroting 2020 .................................................................................. 99 BIJLAGE 3 Beleidsmonitor ...................................................................................................................

100 BIJLAGE 4: Infographic ......................................................................................................................... 107

3

1. Inleiding Dit meerjarig beleidskader beschrijft het beleid van de gemeente Barendrecht op het (brede) terrein van het sociaal domein. De nota maakt inzichtelijk welke samenhangende maatschappelijke doelstellingen de gemeente heeft met het beleid in het sociaal domein; met welke opgaven we de komende jaren samen met onze partners aan de slag gaan. De gemeente Barendrecht wil de komende jaren de dienstverlening in het sociaal domein verder verbeteren. Samen met inwoners en maatschappelijke partners willen we meer focus aanbrengen op de transformatie in dit domein. In partnerschap en in een lerende omgeving willen we stap voor stap de complexe vraagstukken binnen het sociaal domein aanpakken. We willen onder meer dat meer vraaggericht en integraal gewerkt wordt. We willen de zorg vroegtijdig en dichtbij organiseren. Voorkomen is beter dan genezen en daarom zet de gemeente in op preventie en vroegsignalering. Ook willen wij dat iedereen volwaardig mee kan doen in onze samenleving, dat de integraliteit van de toegang en de hulp en ondersteuning versterkt wordt en dat zoveel mogelijk gewerkt wordt aan duurzame samenwerkingsverbanden en resultaten. Hierbij is het van belang in het oog te houden dat de inzet in het sociaal domein betaalbaar blijft. Door de alsmaar stijgende lijn in het zorggebruik is de betaalbaarheid van de zorg een uitdagende opgave.

Voorliggende nota vervangt een aantal beleidsnota’s die voorafgaand aan de decentralisatie van taken in het sociaal domein naar gemeenten in 2015 door de gemeenteraad zijn vastgesteld. Het gaat om:   

Het meerjarenbeleidskader Jeugdhulp (2015-2018) Het beleidsplan Wmo Barendrecht (2015-2018) Het beleidskader Participatiewet Barendrecht ‘Samenwerken aan werk’

Deze nota hangt ook nauw samen met het in 2019 door de gemeenteraad vastgestelde Barendrechts welzijnskader 2019 en het preventief jeugdbeleid 2020-2023 en de daarop volgende uitvoeringsplannen. Bij de implementatie van voorliggend beleid wordt vanzelfsprekend afstemming gezocht bij de wijze waarop de implementatie eerstgenoemde beleidskaders is vorm gegeven. Aan de totstandkoming van deze nota is een participatietraject vooraf gegaan. Zowel de doelgroepen van het beleid als veel maatschappelijke organisaties hebben input geleverd voor deze nota. Ook vanuit uitvoerend niveau zijn verscheidene wijkteamprofessionals en professionals op het gebied van participatie en de Wmo betrokken geweest. De input uit deze bijeenkomsten is, voor zover het het beleidsniveau raakt, verwerkt in deze nota. Het gemeentebestuur is alle deelnemers zeer dankbaar voor de bijdrage die zij aan de totstandkoming van deze nota geleverd hebben. Gezien de relatief korte periode waarin de Covid-19 crisis zich manifesteert en de onduidelijkheid over de duur en de impact van deze crisis hebben we ervoor gekozen om in deze beleidsnota niet uitgebreid stil te staan bij de gevolgen van de Covid-19 crisis. We verwachten dat de geformuleerde outcome-effecten en doelstellingen niet zullen wijzigen maar van onverminderd belang of zelfs urgenter zullen zijn.

We volgen de effecten van de huidige crisis op de voet, onder meer door de Covid-tafels die wij op dit moment organiseren. Via deze tafels houden de gemeente en maatschappelijke partners elkaar op de hoogte van het verloop en de ervaren effecten omtrent de dienstverlening aan de inwoners en sturen we waar nodig bij. De beheersing van risico’s en het treffen van maatregelen is onderdeel van onze reguliere beleids-, planning en control-cyclus. 4

1.1 Opzet nota In de figuur ‘Integraal Beleid Sociaal Domein’ is in één oogopslag te zien hoe deze beleidsnota is opgebouwd. In hoofdstuk 2 ‘Visie, sturing en maatschappelijke effecten’ wordt ingegaan op de vragen: ‘Waar willen we naar toe’, ‘wat willen we bereiken’ en ‘hoe gaan we daarop sturen’. In dit hoofdstuk is onder andere beschreven dat de gemeente Barendrecht een verandering (de transformatie) in het lokale sociaal domein wil bewerkstelligen. De gemeente heeft met input van inwoners en maatschappelijke partners een missie geformuleerd. In dit hoofdstuk is die missie beschreven en is opgenomen hoe de gemeente wil sturen op het realiseren van de missie en de daarbij horende maatschappelijke effecten. Belangrijke pijlers onder het beleid vormen de ‘motor’ voor de verandering: integrale en wijkgerichte samenwerking, ruimte voor ‘leren en experimenteren’ en partnerschap en ruimte voor burgerinitiatief. In het licht van de missie is een vijftal maatschappelijke effecten geformuleerd. In de hoofdstukken 3 t/m 7 zijn deze maatschappelijke effecten in beeld gebracht. Per hoofdstuk is een overzicht opgenomen van de inspanningen die we (nu al) leveren. Tot slot is in hoofdstuk 8 ingegaan op de financiële aspecten, de sturing, de implementatie van het beleid en op de beleidsmonitor.

De indicatoren die gehanteerd zullen worden voor het meten van de effecten van het beleid zijn opgenomen in bijlage 3 van deze nota. In de laatste bijlage van de nota treft u tot slot een infographic aan waarin de kern van de beleidsnota is weergegeven.

Figuur ‘Integraal Beleid Sociaal Domein’

5

Na de vaststelling van het ‘Integraal Beleid Sociaal Domein’ worden de verordeningen herijkt om een hernieuwd kader voor de integrale uitvoering op het gebied van Jeugdhulp, maatschappelijke ondersteuning en Participatie te bieden. Voor wat betreft de inspanningen die door maatschappelijke partners worden uitgevoerd geldt dat de gemeente de dialoog intensiveert. In samenwerking met partners buigt de gemeente zich integraal over de opgaven in deze nota.

6

2. Visie, sturing en maatschappelijke effecten In dit hoofdstuk wordt beschreven welke ontwikkelingen in de samenleving de gemeente de komende jaren wil stimuleren, wat de gemeente wil bereiken en wat ervoor nodig is om dat te kunnen bereiken.

2.1 Waar willen we naar toe? De komende jaren wil de gemeente samen met partners en inwoners bouwen aan een krachtige, inclusieve samenleving. De gemeente wil dat iedereen zich naar vermogen kan ontwikkelen en kan deelnemen aan de maatschappij. Het is een samenleving waarin inwoners zich verbonden voelen en hun weg weten te vinden. Iedereen hoort erbij, doet er toe, iedereen doet mee. Iedereen kan ook zelf binnen zijn of haar mogelijkheden aan de samenleving bijdragen, hetgeen de zingeving en het welbevinden vergroot. Mensen zijn betrokken bij elkaar, respecteren elkaar, helpen elkaar. Inwoners krijgen ondersteuning van de gemeente en/of partners op het moment dat zij dat nodig hebben. Deze ondersteuning is goed vindbaar en toegespitst op de behoefte(n) van de inwoner(s). Als samenleving nemen we gezamenlijk de verantwoordelijkheid. Inwoners zijn in staat om hun eigen leven te organiseren en vorm te geven. Inwoners weten elkaar te vinden en pakken samen initiatieven op; voor en door inwoners. Als het tegenzit doen mensen voor hulp een beroep op familie, vrienden, kennissen, buren en zo nodig professionele ondersteuning. De gemeente is zich daarbij bewust van de grenzen van informele zorg en biedt desgewenst ook kwalitatieve ondersteuning aan degenen die omzien naar hun naaste.

2.1.1 Transformatie Het Rijk heeft in 2015 een aantal omvangrijke taken overgedragen aan de gemeenten. Het gaat om de gemeentelijke taken zoals deze zijn opgenomen in de Participatiewet, de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015, de Jeugdwet en de Wet op Passend Onderwijs. Het Rijk had twee belangrijke argumenten om de decentralisaties voor het sociaal domein door te voeren:  

Minder regeldruk voor inwoners. De regels moeten zo eenvoudig mogelijk zijn. Inwoners met ingewikkelde problemen kunnen terecht bij één aanspreekpunt. De geldstromen aan gemeenten voor de taken in het sociaal domein worden eenvoudiger ingericht. Gemeenten krijgen uiteindelijk 1 budget vanuit het gemeentefonds om de participatie in de maatschappij te bevorderen. Besteding van en verantwoording over dit budget wordt zo voor gemeenten overzichtelijker. Dit zou ook het antwoord moeten vormen op de jaarlijkse stijging die werd gesignaleerd in beroep op zorg en ondersteuning en de daarmee gepaarde kosten.

De zogenaamde ‘transitie’ (overdracht) van taken op het gebied van zorg en participatie in 2015 kan geslaagd genoemd worden, maar voor een succesvolle ‘transformatie’ is er nog een weg te gaan. Net als veel andere gemeenten in Nederland staat Barendrecht voor de opgave de ‘transformatie’ in het sociaal domein een extra impuls te geven. De stappen in dit proces zet de gemeente in gezamenlijkheid met maatschappelijke partners en inwoners. De gemeente beoogt met deze ‘transformatie’ van zorg en hulp de beweging van ‘zwaar naar lichte zorg’, het versterken van de functie van preventie en vroegsignalering en het toepassen van de integrale benadering daar waar de situatie erom vraagt. Het hoofddoel daarbij: inwoners zo lang en gezond mogelijk laten meedoen in de samenleving en vroegtijdig escalatie van problematiek voorkomen. De beweging die de ‘transformatie’ veronderstelt, is in onderstaande afbeelding vereenvoudigd gevisualiseerd.

7

Figuur 1 – Transformatie in beeld

Bij de transformatie gaat het om de navolgende ontwikkelingen:  Het versterken van de integrale benadering: bij meervoudige complexe casuïstiek regie op een op elkaar afgestemd hulpaanbod dat bijdraagt aan een ‘duurzaam resultaat’.  Vroegtijdiger signaleren zodat ook eerder kan worden geïntervenieerd om eventuele verdere escalatie te voorkomen.  Het vroegtijdig inzetten van lichtere vormen van hulp en het bieden van passende basisondersteuning.  Het versterken van preventie: investeren in activiteiten op het gebied van gezondheid, welzijn, cultuur en sport ter voorkoming van problematiek.  Ruimte geven aan innovatie: op zoek naar nieuwe vormen van hulp en activiteiten die bijdragen aan de beweging van de transformatie.  De-medicalisering: het verminderen van het beroep op de medische hulp w.o. de eerstelijnszorg1 en het versterken en vergroten van de zichtbaarheid van nulde lijn (welzijn en gezondheid).  Afname specialistische hulpverlening/tweedelijnszorg2: op termijn verminderen van beroep op zware dure hulp. De gemeente ziet daarbij een belangrijke rol weggelegd voor de wijkteams als stevige verbinding tussen de nuldelijn3 en de 1e en 2e lijnszorg. Voor de wijkteams betekent dat ook dat zij een belangrijke speler zijn in het aanjagen van deze transformatie en dat zij zich zelf gedurende dit proces ook dienen te ontwikkelen.

In paragraaf 2.3.2 wordt daar verder op ingegaan. De veronderstelling, die mede de basis is voor de overdracht van taken aan gemeenten (de decentralisaties), is dat met het behalen van de benoemde doelstellingen ook een kostenreductie (zie afbeelding ‘transformatie’) kan worden gerealiseerd. De gemeente constateert echter ook dat het beroep op zorg en hulp blijft stijgen. Daarom past het om de volgende kanttekeningen te plaatsen: 

De ‘transformatie’ en de veronderstelde kostenreductie hebben tijd nodig. Hier geldt het

1

Eerstelijnszorg is alle zorg die direct toegankelijk is voor de patiënt. Denk aan huisartsen, maatschappelijk werk en spoedeisende hulp in ziekenhuizen. 2 Tweedelijnszorg is de zorg waar een verwijzing voor nodig is. 3 Nuldelijnszorg is de zorg die gegeven wordt door mantelzorgers, vrijwilligers en familie.

8





principe ‘de kosten gaan voor de baten uit’. Langdurige investeringen in gezondheid en preventie, monitoring van de effecten daarvan en daaruit volgende lering en bijstelling zijn nodig om op termijn een kostenreductie te kunnen realiseren. Het is van belang dat er ruimte is voor ontwikkelen, leren en bijstellen van vernieuwende aanpakken. Dit vraagt om het inrichten van een faciliterende structuur waarin partners participeren. We gaan op zoek naar mogelijkheden voor kostenreductie door innoveren en experimenteren samen met onze partners. We benutten daarbij ervaringen die elders zijn of worden opgedaan.  Eventuele kostenbesparingen zullen niet altijd terug te leiden zijn naar de gemeentelijke begroting. Zo kunnen ook zorgverzekeraars of andere overheden baat hebben bij vroegtijdige inzet van hulp of ondersteuning bij extra investeringen in welzijn.  Andere autonome ontwikkelingen kunnen het beroep op de zorg en de daarmee gepaard gaande kosten beïnvloeden, zoals wijzigingen in het Rijksbeleid, economische - en demografische ontwikkelingen.

2.2 Wat willen we bereiken? In het licht van de beoogde verandering, de ‘transformatie’, luidt de gemeentelijke missie: Samen met inwoners en maatschappelijke partners wil de gemeente werken aan een vitale samenleving waarin iedereen mee kan doen. Voor inwoners die (tijdelijk) hulp en ondersteuning nodig hebben is een vangnet aanwezig. In het licht van deze missie heeft de gemeente gewerkt aan het formuleren van maatschappelijke effecten. Bij aanvang van het opstellen van het beleid zijn de maatschappelijke vraagstukken bepaald waar we als lokale overheid een wettelijke verantwoordelijkheid in hebben of (samen met onze partners) een rol in willen hebben. Dit is onder meer gebeurd middels het analyseren van documenten, een evaluatie, aan de hand van gegevens uit de gemeentescan, een beschouwing van relevante trends en ontwikkelingen en input die we van verschillende relevante partijen en inwoners hebben ontvangen. Ook medewerkers uit de uitvoering hebben hun zienswijze gegeven op de knelpunten en relevante maatschappelijke vraagstukken. In de hoofdstukken 3 t/m 7 zijn de maatschappelijke effecten in beeld gebracht en de inspanningen die we (nu al) gaan leveren. De aan deze thema’s gekoppelde relevante maatschappelijke trends en ontwikkelingen & kwantitatieve gegevens zijn opgenomen in bijlage 1.

Voordat de maatschappelijke effecten verder in beeld worden gebracht maken we eerst duidelijk op welke wijze de gemeente vorm geeft aan de sturing op deze maatschappelijke effecten en inspanningen.

2.3 Hoe gaan we daarop sturen? De vraagstukken in het sociaal domein zijn complex en de aanpak ervan is meerledig. De gemeente gaat deze maatschappelijke uitdagingen graag samen met haar partners aan. Partners in de brede zin van het woord. Ook is het van belang dat de zorg betaalbaar blijft (wordt) voor de gemeenschap. Om deze reden is het van groot belang dat de inspanningen die verricht en veelal bekostigd worden zo effectief en efficiënt als mogelijk zijn. De gemeente wil in samenwerking met de maatschappelijke partners op de geformuleerde maatschappelijke effecten gaan sturen. Sturing op maatschappelijk effect of resultaat wordt ook wel ‘outcome-gerichte’ sturing genoemd.

2.3.1 Sturing op maatschappelijk resultaat Lange tijd was de veronderstelling in ‘gemeenteland’ dat grip op het effect kon ontstaan wanneer het 9

duidelijk was welke inspanningen werden geleverd. Inmiddels is bekend dat de relatie tussen de diensten die geleverd worden en de beoogde effecten complexer in elkaar zit. Dat wil overigens niet zeggen dat de gemeente de inspanningen niet in beeld moet hebben. Integendeel, het is belangrijk om dat overzicht te hebben om vervolgens ook te kunnen bijsturen op basis van het resultaat. Echter dat zal de gemeente in steeds mindere mate doen op de zogenaamde ‘output’, dat wil zeggen op bijvoorbeeld het aantal bezoeken dat aan 75-plussers is uitgevoerd, of het aantal inwoners dat een avond heeft bijgewoond ter bestrijding van eenzaamheid. Dergelijke indicatoren zijn niet onbelangrijk, want op die wijze kan wel het bereik van de gewenste doelgroepen en de omvang van de ingezette inspanningen vast worden gesteld. Maar de gemeente wil het maatschappelijk resultaat meer centraal stellen. Dat wil zeggen dat in het voorbeeld van de 75-plussers niet primair de vraag zal zijn of iedereen bezocht is maar hoe het (ervaren) maatschappelijk resultaat van de afgelegde bezoeken is.

Alleen langs die weg komen we tot de kernvragen: doet de gemeente de juiste dingen? Doen de maatschappelijke partners de juiste dingen? Is bijsturing noodzakelijk? Is er ruimte om met een andere vorm van inzet te experimenteren? Zijn er succesvolle praktijken elders in Nederland die we ook in Barendrecht kunnen toepassen? Outcome gaat dus niet over het aantal diensten dat wordt geleverd maar juist over de effecten daarvan: wat brengen de inspanningen teweeg? Daarom lijkt het meten van outcome een betere manier om vast te stellen of de beoogde doelen behaald worden4.

2.3.2 Pijlers voor succesvolle implementatie De ‘transformatiebeweging’ (zie paragraaf 2.1.1 ‘Transformatie’) die de gemeente in de samenleving tot stand wil zien komen en de maatschappelijke effecten die gemeente wil bereiken vragen om een integrale aanpak in de gemeentelijke dienstverlening en tussen gemeente, partners en inwoners. Het vraagt om focus en afstemming in rollen, taken en inzet van gemeenten en partners, om onderbouwing door cijfers en ervaringen, een voortdurende leercyclus en op basis daarvan het (voortdurend) doorvoeren van verbeteringen en vernieuwingen. Om dat te kunnen bewerkstelligen implementeert de gemeente het ‘Integraal Beleid Sociaal Domein’ rondom een drietal pijlers:   

Partnerschap & ruimte voor burgerinitiatief Ruimte voor ‘leren en experimenteren’ Integrale en wijkgerichte samenwerking

De mate waarin de gemeente en partners in staat zijn om deze pijlers goed te organiseren zullen er naar onze overtuiging toe leiden dat de doelen van het ingezette beleid steeds beter bereikt worden. De pijlers zouden dus ook kunnen worden omschreven als kritische succesfactoren. In de volgende paragrafen gaan we op deze succesfactoren in. 1. Partnerschap en ruimte voor burgerinitiatief Daar waar de overheid voorheen met name gericht was op rechtmatigheid en prestaties, wordt de rol van de overheid steeds meer samenwerkingsgericht en responsief; met name op het gebied van complexe sociale vraagstukken. Hier hoort een andere manier van sturing en beheersing bij; meer gericht op samenwerking, op gezamenlijk eigenaarschap binnen een samenhangende, integrale aanpak. Deze beweging is in onderstaand figuur weergegeven:

4

De outcome-indicatoren zijn nog niet opgenomen in deze conceptnota. In de ontwerpversie van de nota die eind 2020 gereed zal zijn, zal een set indicatoren zijn opgenomen.

10

Figuur 2 - vier rollen van de overheid (Berenschot, 2019)

Om de vraagstukken in het sociaal domein aan te pakken en de gewenste transformatie te bewerkstelligen focust de gemeente zich meer op haar rol als samenwerkende en responsieve overheid. Vanuit de responsieve benadering biedt de gemeente, daar waar het bijdraagt aan het bereiken van de maatschappelijke effecten, ruimte aan (buurt)initiatieven van inwoners. De rol van de gemeente blijft enerzijds sturend, bijvoorbeeld op het gebied van de inkoop & bekostiging van diensten/aanbod of met oog op de uitvoering van wetten of in het kader van fraudebestrijding. Daarnaast zal de gemeente zich meer verbindend, faciliterend, stimulerend en soms initiërend opstellen. De gemeente is vanuit deze benadering meer de procesregisseur die samenwerkingsverbanden ‘smeedt’, ketens aan elkaar verbindt en innovatievermogen opbouwt samen met de betrokken partners. In de hoofdstukken 3 t/m 7 zijn in tabellen per maatschappelijk effect weergegeven welke inspanningen ten tijde van de aanvang van deze beleidsperiode verricht worden die -in meer of minder mate, meer of minder direct- bijdragen aan het beoogde effect. Rondom ieder maatschappelijk effect zal een ‘opgavetafel’5 worden gevormd. In samenspraak met onze partners aan iedere ‘opgavetafel’ wordt besproken op welke wijze inzet gepleegd kan worden om de beoogde effecten zo effectief en efficiënt als mogelijk te bereiken.

De bedoeling is dat hiermee de integraliteit van de aanpak wordt verbeterd, dat overlap in het aanbod wordt voorkomen of weggenomen en dat met de partners aan tafel wordt bezien waar innovatieve aanpakken gerealiseerd kunnen worden. Ook de resultaten van het gevoerde beleid worden aan deze tafels besproken. De inzichten van de opgavetafel kan voor de gemeente aanleiding zijn wijzigingen aan te brengen in de (bekostiging van) diensten in het sociaal domein. Data-gedreven werken De complexiteit van de vraagstukken maakt dat traditionele sturingswijzen niet volstaan en vraagt om een aanpak die meer outcomegericht dan outputgericht is. De gemeente wil op een stapsgewijze 5

De term ‘opgavetafel’ wordt gehanteerd om duidelijk te maken dat aan de betreffende overlegtafel gefocust wordt op het bereiken van het betreffende maatschappelijke effect. Er komen derhalve vijf opgavetafels. De bij het betreffende maatschappelijke effect betrokken partijen zijn partner in het overleg, alsmede een vertegenwoordiging van de doelgroep en/of inwoners van de gemeente.

11

manier een meer data- en informatiegedreven vorm van werken ontwikkelen die ondersteunend is aan de outcome-gerichte sturing. Gemeente en partners hebben hier samen een rol. Die ontwikkeling vraagt om een gestructureerde lange termijnaanpak met aandacht voor leren, monitoren, analyseren en meten. Outcomegericht werken vraagt zowel om kwantitatief als kwalitatief onderzoek. Om gegevens uit onder meer rapportages, data-analyses, klantervaringsonderzoeken en interviews met de doelgroep goed te kunnen interpreteren, moet het gesprek (vanuit meerdere perspectieven) gevoerd worden. Het is van belang dat bij deze gesprekken een diversiteit van actoren aanwezig is; ook de doelgroep(en) van ons beleid zullen bij de ‘opgavetafels’ betrokken worden. Waar mogelijk wordt data op wijkniveau ontsloten ten behoeve van de wijkgerichte hulp en ondersteuning en samenwerking (zie daarvoor ook punt 3. Integrale en wijkgerichte samenwerking). 2. Ruimte voor ‘leren en experimenten’ Vanuit de ‘opgavetafels’ zal ook onderzocht worden of een aantal projecten gericht op innovatie uitgevoerd kan worden en wordt kennis en ervaring die elders in het land is opgedaan benut. We onderzoeken in samenwerking met onze partners nieuwe vormen van hulp en ondersteuning en bieden mogelijkheden om te investeren in innovatie.

We creëren een centralere plek voor innovatie en diversiteit in het zorg- en ondersteuningsaanbod van maatschappelijke organisaties en -partners. De gewenste transformatie vraagt immers om een andere houding en werkwijze van de gemeente: gelijkwaardig samenwerken met burgers, professionals, organisaties en bedrijven en uitzoeken wat werkt, of niet, en daarvan leren. De gemeente heeft hierbij een regisserende en voorwaardenscheppende rol. Bij het vormgeven van de opgavetafels bezien we op welke manier deze te integreren zijn binnen de allianties van het Preventief Jeugdbeleid en het Welzijnskader, omdat deze allianties al grotendeels werken volgens deze principes. Samen sturen via ‘Opgavetafels‘ Het alleen meten van de output (bijvoorbeeld het aantal geleverde diensten) volstaat zoals gezegd niet. De gemeente wil de effecten van de middelen die worden ingezet -zoals vroegsignalering, welzijnsactiviteiten, activiteiten die participatie bevorderen of zorg en ondersteuning die worden geboden- volgen en hierop kunnen (bij)sturen. In een cyclisch proces worden periodiek de resultaten van de inzet via onderzoek en monitoring geïnventariseerd. Over de resultaten van de inventarisatie gaan we in gesprek met de partners die aan de betreffende ‘opgavetafels’ deelnemen.

Dit om met elkaar de resultaten en bevindingen te duiden en gezamenlijk te bezien wat er in de activiteiten en de aanpak verbeterd kan worden. Hiermee ontstaat een cyclisch proces waarin het gewenste maatschappelijk effect (de outcome) sturend is. In het hierboven beschreven proces staat structureel leren en ontwikkelen centraal met als doel de kwaliteit van de inzet steeds meer te verbeteren en flexibel in te kunnen spelen op ontwikkelingen en/of veranderende omstandigheden. Het proces is in onderstaande afbeelding weergegeven.

12

Figuur 3 (bron: Movisie)

De inzet brengt bepaalde resultaten teweeg en heeft daardoor een bepaald maatschappelijk impact. In de literatuur wordt het zinvolle onderscheid gemaakt tussen outcome (effecten korte termijn, voor de direct betrokken partijen) en maatschappelijke impact (effecten lange termijn, voor de maatschappij als geheel). De outcome wordt eveneens beïnvloed door autonome ontwikkelingen zoals economische ontwikkelingen of een crisis zoals de coronacrisis. Dit worden omgevingsfactoren genoemd. Ook deze omgevingsfactoren moeten betrokken worden bij de bespreking van behaalde resultaten. Het kan zijn dat het beleid met succes is uitgevoerd maar dat een andere maatschappelijke ontwikkeling of actualiteit de resultaten beïnvloedt, zoals een recessie. 3. Integrale en wijkgerichte samenwerking De gemeente investeert in de optimalisatie van de eigen dienstverlening door werkwijzen en – processen bij de uitvoering van de wetgeving sociaal domein op elkaar af te stemmen. De vraagverheldering en vraagverduidelijking gebeurt waar nodig integraal en zo vroeg mogelijk in het proces. Ook in het kader van de eigen dienstverlening stelt de gemeente zichzelf tot doel om op het resultaat te sturen. Het is immers primair zinniger te weten wat het resultaat is van onze dienstverlening dan ‘af te kunnen vinken’ of iemand hulp of ondersteuning heeft gehad.

De gemeente zet in op een integrale dienstverlening met oog voor het duurzaam resultaat voor de inwoner. Indicatoren hierbij zijn bijvoorbeeld het ervaren resultaat, de mate waarin de zelfredzaamheid is versterkt en het herhaald beroep op hulp. De integrale aanpak van de gemeentelijke dienstverlening heeft betrekking op de uitvoering van de Participatiewet, de Wet op de gemeentelijke schuldhulpverlening, de Wet maatschappelijke ondersteuning en de Jeugdwet w.o. de hulp vanuit de wijkteams, en ingekochte (specialistische) hulpvoorzieningen. Sommige onderdelen van de dienstverlening voert de gemeente niet zelf uit maar heeft de gemeente via een vorm van opdrachtgeverschap bij partners belegd. Dit geldt onder andere voor de hulpverlening die vanuit de wijkteams wordt geboden (de zogenaamde ‘basishulp’) en de ingekochte (specialistische) hulp die door specialistische aanbieders wordt aangeboden. Wijkteams Sinds de oprichting van de wijkteams is er veel veranderd. Deze veranderingen zijn vooral zichtbaar in de samenstelling van de teams, de aansturing en in de samenwerking met andere partijen. De oorspronkelijke ambitie van veel gemeenten en zo ook in Barendrecht was om vanuit de sociale wijkteams dichtbij, laagdrempelig (aansluiten bij de inwoners) en outreachend te werken.

Tot nu toe komt echter uit iedere peiling of onderzoek dat wijkteams onvoldoende toekomen aan preventief werken en vroegsignalering. Ook het doorontwikkelen van individueel aanbod naar collectieve voorzieningen wordt herhaaldelijk genoemd als taak waar onvoldoende tijd voor is. Door veel voorkomende problemen collectief en preventief aan te pakken, wordt de zelf- en 13

samenredzaamheid van inwoners groter en mogelijke risico’s voorkomen6. De gemeente werkt de komende periode aan de aanscherping van rollen en taken voor de wijkteams in relatie tot de rol van de gemeente en partners in de wijk. Gemeente en partners maken afspraken en scheppen duidelijkheid over ieders verantwoordelijkheid en werken aan een sluitende aanpak voor wijkgerichte zorg. De afspraken vormen samen met dit Integraal Beleid Sociaal Domein een belangrijke basis voor de doorontwikkeling van de wijkteams. Uitgangspunt van het wijkteam is de eigen kracht van de individuele inwoner en zijn of haar netwerk, de kracht van de wijk en de kracht van de wijkteamprofessional. Samen zorgen zij voor een sterke basisstructuur in de wijk, waar ieder zoveel mogelijk zelf doet, maar waar inwoners ook de hulp en ondersteuning krijgen die nodig is; een integrale aanpak van wijkgerichte zorg. De kracht van een wijkteam zit in het integraal en wijkgericht werken dichtbij de inwoners. Hierdoor kunnen vragen van inwoners snel en adequaat worden opgepakt. De taken van het wijkteam zijn:     

het organiseren van de ondersteuningsvragen die binnenkomen en voeren van casusregie. uitvoeren van (kortdurende ) ondersteuningstrajecten. een adviesfunctie en samenwerkingspartner voor het lokale veld op het gebied van preventie, gezondheid en welzijn. vroegtijdig signaleren en inzetten op preventie. diagnostiek/vraagverheldering zodat passende hulp en ondersteuning ingezet kan worden.

De komende jaren verschuift het accent van het wijkteam naar netwerksamenwerking, hulpverlening en casusregie. De gemeente neemt een meer prominente rol in bij de toegang en toeleiding naar specialistische hulpverlening. De ontwikkelpunten voor de wijkteams zijn voornamelijk gelegen in:    

Intensiveren van preventief werken en vroegsignalering. Meer outreachend werken. (Meedenken over het) doorontwikkelen van collectieve voorzieningen. De verbinding met de zogenaamde nuldelijnszorg.

Wijkgerichte samenwerking De integraliteit van hulpverlening raakt ook de samenwerking van de gemeente met andere verwijzers naar hulpverlening zoals huisartsen en de jeugdbescherming, of partners in de wijk zoals de thuiszorg en wijkverpleging, de (jeugd)gezondheidszorg en het welzijnswerk. De gemeente wil de aanpak op het gebied van wijkgerichte zorg verder ontwikkelen. Daarbij stelt de gemeente niet de klacht en het individu centraal maar de behoefte(n) van de groep(en) binnen de wijk. De grootste knelpunten en behoefte(n) vormen het uitgangspunt voor het vinden van kansrijke en duurzame oplossingen op het gebied van gezondheid en welzijn. De gemeente wil een goed werkend wijknetwerk door ontwikkelen op het gebied van welzijn, gezondheid, hulp en ondersteuning. Sinds de opzet van de wijkteams in 2014/2015 heeft de gemeente met de partners die hulp leveren via de wijkteams, binnen de mogelijkheden die er waren, belangrijke stappen gezet in wijkgerichte hulp en het bouwen aan een wijknetwerk. Dat opgebouwde wijknetwerk wil de gemeente behouden en uitbouwen. De gemeente streeft daarbij in lijn met het voorgaande naar :  een (stevige) regierol vanuit de gemeente;  gedeeld eigenaarschap;  goede informatiepositie; 6

Bron: Rapport-Sociale-wijkteams-vijf-jaar-later-2020, Movisie

14

   

een transparante werkwijze met een heldere rol- en taakverdeling tussen partners in de wijk, verwijzers en contractanten; het verbeteren van de ervaren kwaliteit van hulp en ondersteuning; het verbeteren van de gezondheid (van een populatie); het verlagen van de kosten per hoofd van de bevolking.

Gegevensuitwisseling Een factor waar in de integrale aanpak op casusniveau rekening mee moet worden gehouden, is de privacy en als gevolg daarvan de (on)mogelijkheden in het delen van informatie. De huidige wetgeving (AVG) zorgt ervoor dat de gemeente en partners tot op heden nog beperkt worden in de uitwisseling van gegevens tussen de uitvoering van de onderscheiden wettelijke kaders. Op het punt van gegevensuitwisseling volgt de gemeente de landelijke ontwikkelingen op de voet. De Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) zal de uitwisseling van persoonsgegevens binnen het sociaal domein regelen en faciliteert de integrale aanpak. Deze wet voorziet in een uitgebreide aanpassing van de Wmo 2015, en een korte verwijzing daarnaar in de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Deze wet treedt naar verwachting 2021 in werking. Specialistisch aanbod Op het gebied van jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning zoekt de gemeente naar mogelijkheden om synergie te behalen tussen de (inkoop van) diverse typen hulp en ondersteuning in het spectrum van licht tot zwaar. Daarbij valt te denken aan de overgang van 18- naar 18+ of de vormgeving van een betere aansluiting tussen zware en lichte ondersteuning waardoor mogelijkheden om te sturen op ‘afschaling’ worden vergroot.

Met ‘afschaling’ bedoelt de gemeente de sturing op de inzet van zo licht mogelijke passende hulp. Strategische samenwerking Op een aantal terreinen werkt de gemeente strategisch samen. Bijvoorbeeld als het beschikbaar stellen van (schaarse) voorzieningen beter te organiseren is via het benutten van schaalvoordelen in een groter samenwerkingsverband. Denk hierbij aan de samenwerking in de jeugdhulpregio Rijnmond met het oog op de beschikbaarheid van hoogwaardige specialistische voorzieningen waaronder jeugdbescherming en -reclassering. In dit samenwerkingsverband ontwikkelen gemeenten een gezamenlijke regiovisie op jeugdhulp. Ook op het gebied van de jeugdgezondheidszorg (JGZ) en preventie wordt op regionaal niveau samenwerk gewerkt via de Raad voor het Publiek Belang. Ook kan de gemeente kiezen voor een vorm van strategische samenwerking als er sprake is van een grote mate van afhankelijkheid met de beschikbaarheid van voorzieningen waarvoor de gemeente niet zelf bestuurlijk of financieel verantwoordelijk is. Denk hierbij aan samenwerking rondom (de doordecentralisatie) van Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang of aan afstemming omtrent de overgang naar de Wet langdurige zorg.

Ook kan er ook sprake zijn van samenwerking gericht op het behalen van maatschappelijk resultaat waar zowel gemeente als andere overheden of zorgverzekeraars baat bij kunnen hebben met oog op maatschappelijk en financieel rendement. Denk bijvoorbeeld aan het investeren in welzijn waardoor een afname in een beroep op geestelijke gezondheidszorg bij volwassenen wordt gerealiseerd.

2.3.3 Maatschappelijke effecten In de hoofdstukken 3 t/m 7 zijn de maatschappelijke effecten verder in beeld gebracht. Het betreft de volgende maatschappelijke effecten: 1. Alle inwoners ontwikkelen zich optimaal 2. Alle inwoners hebben gelijke kansen om mee te doen 15

3. Alle inwoners kunnen voor zichzelf zorgen en kijken naar elkaar om 4. Alle inwoners zijn (langer) vitaal en gezond 5. Alle inwoners zijn in staat om (langer) (veilig) thuis te (blijven) wonen Per maatschappelijk effect is in kaart gebracht welke inspanningen de gemeente samen met partners levert. De maatschappelijke effecten zijn vervolgens bij de inspanningen geformuleerd als korte ‘speerpunten’7. De ‘speerpunten’ dienen als basis voor de ‘opgavetafels’. Dat wil zeggen dat de gemeente periodiek met de genoemde maatschappelijk partners om tafel gaat om de voortgang en resultaten tegen het licht te houden en in samenspraak bijstuurt. Dit integraal beleid vraagt immers om een integrale aanpak en gemeenschappelijke sturing. De gemeente gaat uit van een generalistische samenwerking tussen diverse specialismen en daarbij optimaal ieders rol en inzet af te stemmen. Per inspanning is globaal opgenomen welke planning wordt gehanteerd en welke extra (niet begrote) kosten hier eventueel aan verbonden zijn. Vernieuwing door samenwerking De gemeente streeft naar een effectieve en efficiënte aanpak die is gebaseerd op gemeenschappelijke doelen. Dit betekent ook dat de gemeente in samenspraak met partners de komende periode de inspanningen tegen het licht houdt die al langere tijd geleverd worden. Mogelijk verdienen deze bijsturing of kunnen ze ingewisseld worden voor nieuwe aanpakken.

De vernieuwing moet enerzijds ontstaan vanuit de integrale samenwerking door te kijken naar mogelijkheden om ‘oude inspanningen’ te verruilen voor ‘nieuwe inspanningen’ of door een project/pilot voor te dragen voor bekostiging vanuit het sociaal innovatiefonds8. Dit fonds staat in het teken van ‘leren en experimenteren’ en de zoektocht hoe vernieuwende elementen of projecten kunnen bijdragen aan een duurzaam resultaat. De gemeente heeft er op het moment van vaststelling van deze beleidsnota voor gekozen om via de ‘speerpunten’ een globaal beeld te creëren van de inspanningen die al worden verricht en welke nieuwe inspanningen geleverd kunnen worden. Het geeft dus geen compleet beeld van de inspanningen die de gemeente met haar partners zal gaan verrichten. De inspanningen zullen immers in samenspraak met de partners verder worden ontwikkeld.

2.4 Storytelling bij maatschappelijke opgaven In deze beleidsnota maakt u kennis met een fictieve familie uit onze gemeente, zodat u, als lezer, een concreet, levendig beeld krijgt van de maatschappelijke opgaven. De gemeente introduceert u hierbij graag de verschillende personages van de familie Al hamra - Janssens: Grootmoeder: Dirkje (90) Moeder: Corrie (66) Kinderen: Ahmed (39) & Linda (38) Kleinkinderen: Yasmin (14) & Elias (11) Corrie is net 66 geworden, helaas is haar man vorig jaar plotseling overleden. Ze woont nu alleen en zelfstandig in een eengezinswoning. Als inkomen heeft ze enkel haar AOW. Door het verlies van haar man is ze erg teruggetrokken en gaat weinig de deur uit. Wel doet ze elke week een boodschap voor haar moeder en drinkt dan ook een kopje koffie. De moeder van Corrie leeft nog. Dirkje (90) woont zelfstandig in een seniorenflat. Door haar ouderdom en longemfyseem is ze slecht ter been en kortademig. Sinds korte tijd zijn er lichte signalen van dementie waardoor ze soms warrig is en zich onzeker voelt. 7

De term ‘speerpunt’ wordt gehanteerd om aan te geven waar binnen het beleid extra aandacht voor zal zijn en dient om focus aan te brengen. Gebruik van deze term leidt niet automatisch tot prioritering ingeval van financiële kaderstelling. 8 Indien de gemeenteraad besluit deze in te stellen.

16

Corrie leunt vanwege het verlies van haar man sterk op haar enige dochter Linda (38) en schoonzoon Ahmed (39). Ahmed en Linda zijn positief ingesteld, maar hebben zelf wel de nodige problemen. Ahmed heeft een vast contract als automonteur voor 5 dagen in de week. Het lukt Linda niet om een vaste baan te krijgen als administratief medewerkster bij een zorginstelling, zij heeft steeds tijdelijke contracten. Dit geeft veel onzekerheid. Zij geeft de moed niet op en tijdens periodes zonder werk doet zij vrijwilligerswerk bij de lokale kringloopwinkel, waar dit heel erg wordt gewaardeerd. De ouders van Ahmed leven helaas allebei niet meer. Ahmed en Linda hebben twee kinderen: Yasmin (14) en Elias (11). Yasmin zit in de derde klas van het VMBO. De schoolresultaten van Yasmin zijn goed, alleen met wiskunde heeft ze erg veel moeite. Yasmin wordt gepest en heeft weinig vriendinnen. Na schooltijd gaat ze dan ook gelijk naar huis en trekt zich terug op haar kamer. Haar jongere broertje Elias heeft PDD-NOS (een vorm van autisme). Elias heeft veel behoefte aan structuur en vindt het moeilijk om sociale contacten aan te gaan. In het gezin gaat daarom veel aandacht uit naar Elias, waardoor Yasmin zich, niet alleen op school maar ook thuis af en toe verloren en eenzaam voelt. Voor Ahmed en Linda zijn de zorgen af en toe te veel.

Hun inkomen is niet stabiel, waardoor ze sommige maanden moeilijk rond kunnen komen. Ze weten zich niet altijd raad met de zorg voor de moeder van Linda en hun zoon Elias.

17

3. Ontwikkelen In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het eerste maatschappelijke effect van het beleid. In de eerste paragraaf worden eerst de ambities van de gemeente beschreven. Vervolgens wordt in paragraaf 3.2 weergegeven welke inspanningen de gemeente en partners hiervoor (al) (gaan) verrichten.

3.1 Wat willen we bereiken? De gemeente vindt het belangrijk dat inwoners zich optimaal kunnen ontwikkelen. Persoonlijke ontwikkeling vormt de basis voor welbevinden en zelfredzaamheid. Investeren in de persoonlijke ontwikkeling van (jeugdige) inwoners zien we daarom als belangrijke vorm van preventie. Het draagt bij aan de zelfstandigheid en vergroot het probleemoplossend vermogen en zelfbewustzijn. Als gevolg hiervan is de kans groter dat mensen actief mee kunnen doen in de samenleving en is het risico op ontwikkelingsachterstanden, materiële of immateriële problemen zoals schulden of psychische problemen kleiner. De gemeente heeft daarvoor het volgende maatschappelijk effect geformuleerd: 

Alle inwoners ontwikkelen zich optimaal

3.1.1 De jeugd heeft de toekomst In de eerste plaats is dit gewenste maatschappelijk effect van toepassing op onze jeugdige inwoners. De gemeente vindt het belangrijk dat zij zich goed kunnen ontplooien en hun talenten kunnen ontwikkelen. In het kader van talentontwikkeling is bijvoorbeeld de kennismaking met cultuur, wetenschap & technologie en sport belangrijk. Sommige jeugdigen blijven achter of lopen risico’s in hun ontwikkeling. Hoe eerder dit gesignaleerd wordt, hoe eerder (in sommige gevallen ook lichtere) hulp en ondersteuning kan worden ingezet voor het kind en/of de ouders. De gezondheid van een kind voor, tijdens en na de geboorte (de eerste 1000 dagen) blijkt een belangrijke voorspeller te zijn van problemen -zowel fysiek als mentaal- op latere leeftijd. Reden waarom we de aandacht voor deze fase willen vergroten. Ook later in de jeugd kunnen bepaalde factoren de ontwikkeling belemmeren. Zo kunnen overmatig middelengebruik maar ook intensief gamen leiden tot verslaving. Beide activiteiten verhogen bovendien het risico op slaapproblemen waardoor een jongere in een vicieuze cirkel terecht kan komen. Aan deze thema’s wordt de komende periode extra aandacht besteed. Een belangrijke factor in het voorkomen van verslaving is een goede weerbaarheid9.

Dit heeft een preventieve werking met een positief effect op veel meer gebieden; het kan bijvoorbeeld het risico op pesten of misbruik verkleinen. Aandacht binnen het onderwijs en het Brede Schoolbeleid voor (vergroting van) weerbaarheid bij het opgroeien is daarom belangrijk. De verwachting is dat deze extra aandacht voor weerbaarheid ook bijdraagt aan de vermindering van psychosociale problemen onder jeugdigen. Omdat het aantal jongeren met psychosociale problemen in het eerste jaar van het voortgezet onderwijs hoger ligt dan in andere gemeenten in de regio, zal de oorzaak en bestrijding hiervan nader onderzocht worden in samenspraak met de doelgroep en onze maatschappelijke partners. Frequent of langdurig schoolverzuim kunnen een indicator zijn van onderliggende problemen. De samenwerking tussen onderwijs, leerplicht, de jeugdgezondheidszorg en de wijkteams is belangrijk om eventuele onderliggende problemen zo snel mogelijk te signaleren, bespreekbaar te maken en 9

Op een passende manier kunnen opkomen voor jezelf (www.weerbaarheid.nu)

18

aan te pakken. Frequent of langdurig schoolverzuim vergroten ook de kans op voortijdig schoolverlaten. Binnen de aanpak van voortijdig schoolverlaten willen we meer ‘buddies’ inzetten; een oudere jongere die zelf voortijdig de school heeft verlaten en het tij inmiddels heeft weten te keren, treedt als coach op voor jongeren. De gemeente vindt het van belang om bij het opgroeien taal- en ontwikkelachterstanden terug te dringen. Hoe eerder we er bij zijn, hoe groter de kans dat een jeugdige zich goed ontwikkelt en/of een achterstand in de ontwikkeling niet toeneemt. De gemeente wil de aansluiting tussen geboortezorg10, jeugdgezondheidszorg11, voorschoolse educatie en het onderwijs verder verbeteren, zodat bepaalde signalen of informatie niet verloren gaan bij de overstap van bijvoorbeeld de kinderopvang naar het basisonderwijs. Er is er aandacht voor factoren die van invloed kunnen zijn op (dreigende) achterstanden; bijvoorbeeld op het gebied van taalontwikkeling, motorische ontwikkeling of sociaal-emotionele ontwikkeling. Ook dient aandacht te zijn voor factoren die een knelpunt kunnen zijn in de opvoeding, zoals een ouder met een chronische ziekte of psychiatrische problematiek, dreigende overbelasting of het ontbreken van sociale steun. Soms spelen omgevingsfactoren ook een rol zoals huisvesting, speelruimte of sociaal isolement.

In combinatie met de eerder genoemde factoren kunnen het inkomens- of bestedingsniveau van een gezin of bijvoorbeeld het opleidingsniveau van ouders eveneens een belemmering vormen.

3.1.2 Opvoeden Sommige ouders hebben behoefte aan advies of ondersteuning bij het opvoeden. We zorgen er samen met maatschappelijke partners voor dat zij dit krijgen. Hierbij willen we de informele zorg (buddies, vrijwilligers, peers12) betrekken en deze informele zorgverleners zo nodig meer laten ondersteunen door professionele hulpverleners. Daarbij wordt ook bezien of de waardevolle ‘zilveren kracht’ (waarover later in deze nota meer) uit onze samenleving meer benut kan worden. Aan veel opgroeiproblemen bij jeugdigen (bijvoorbeeld gedragsproblemen) blijken opvoedvraagstukken ten grondslag te liggen. Deze opvoedvraagstukken houden soms weer verband met problemen waar ouders zelf mee kampen, zoals psychische problemen, stress of een licht verstandelijke beperking. Wanneer dit het geval is zal in lijn met de integrale en preventieve benadering ook aandacht worden gegeven aan deze achterliggende problematiek. Specifieke aandacht wordt gegeven aan kinderen met een vluchtelingenachtergrond ingeval hun ouders hen niet voldoende kunnen begeleiden, bijvoorbeeld door onbekendheid met de Nederlandse taal of met het Nederlandse onderwijssysteem.

3.1.3 Ook volwassenen ontwikkelen zich een leven lang Door onder meer de flexibilisering van de arbeidsmarkt is het steeds belangrijker voor volwassenen om een leven lang te blijven leren. Hier wordt in een ander hoofdstuk nader op ingegaan. Voor alle volwassen geldt in ieder geval dat het belangrijk is dat zij de basisvaardigheden13 zoveel mogelijk beheersen. Niet alleen vanuit het perspectief van de werkgelegenheid, maar ook met oog op de zelfredzaamheid, het welbevinden, verlaging van de kans op armoede, op eenzaamheid et cetera.

10

Verloskunde en kraamhulp Jeugdartsen en -verpleegkundigen 12 Personen uit dezelfde doelgroep ondersteunen elkaar / oudere ervaringsdeskundigen bieden ondersteuning 13 Taal, rekenen en digitale vaardigheden 11

19

Ook inwoners uit hogere leeftijdsklassen willen en kunnen hun vaardigheden verder ontwikkelen. Voor deze groep geldt dat dit ook kan bijdragen aan vergroting van de zelfredzaamheid, (het gevoel van) veiligheid (te denken valt aan een cursus preventie cybercrime) en het tegengaan van eenzaamheid.

“Linda heeft contact gezocht met de mentor van Yasmin, omdat ze zich zorgen maakt over Yasmin omdat ze op school gepest wordt. Op advies van de mentor is Yasmin een keertje gaan kijken bij het Join us programma. Dit programma brengt jongeren samen en helpt ze om hun sociale redzaamheid te vergroten. Daarnaast heeft de jongerenwerker van het programma geadviseerd om bokslessen te gaan volgen. Samen met de buurtsportcoach heeft ze een proefles gevolgd bij de boksvereniging. Ze sport met veel plezier en toevallig was een ander meisje ook lid van de vereniging. Als ze boksles hebben dan fietsen ze samen naar de sportvereniging.” “Linda en Ahmed hadden al vroeg in de gaten dat Elias anders was dan andere kinderen, maar ze wisten niet precies wat er met Elias aan de hand was. Vanaf groep 3 heeft Elias het moeilijk op school. Lezen en schrijven vindt hij lastig. Elias tekent graag. Als hij dat doet gaat hij er helemaal in op en heeft dan nergens anders meer aandacht voor.” “Omdat de juf van groep 5 zich zorgen maakte over de ontwikkeling van Elias heeft zij Linda en Ahmed gevraagd om aan te sluiten bij een SOT (schoolondersteuningsteam)gesprek. Na het SOT-gesprek heeft Elias extra begeleiding op school gekregen voor lezen. De wijkteamprofessional is met Linda en Ahmed in gesprek gegaan en heeft vervolgens een indicatie voor basis GGZ afgegeven.

Linda en Ahmed weten nu dat Elias PDD NOS heeft en ze hebben geleerd hoe ze hiermee om moeten gaan. Ook zorgt dit voor meer rust thuis en kunnen ze Yasmin wat meer aandacht geven.” “Linda en Ahmed vinden het wel spannend dat Elias volgend jaar naar het voortgezet onderwijs gaat. Ze hebben zich aangemeld voor een meeloopdag bij de nieuwe school. Ook gaat Elias de brugklastraining volgen die wordt aangeboden door het BAR-trainingsbureau voor preventieve trainingen van de Stichting Centrum voor Jeugd en Gezin Rijnmond.”

20

3.2 Inspanningen Bij de inspanningen die gemeenten en partners leveren of gaan leveren14 bij dit speerpunt is aandacht voor bovenstaande ontwikkelingen. Speerpunt 1 – Ontwikkelen Visie en missie

Maatschappelijk effect: Doelen:

Maatschappelijke baten:

Maatschappelijke partners

1.1 Inzet jeugdgezondheidszorg

Samen met inwoners en maatschappelijke partners wil de gemeente werken aan een vitale samenleving waarin iedereen mee kan doen. Voor inwoners die (tijdelijk) hulp en ondersteuning nodig hebben is een vangnet aanwezig. 1. Alle inwoners ontwikkelen zich optimaal  Minder inwoners hebben taal of ontwikkelachterstanden  Meer kinderen hebben een kansrijke start  Meer kinderen groeien gezond en veilig op  Vermindering van achterstanden  Minder thuiszitters  Daling beroep op hulp en ondersteuning  Daling kosten sociaal domein per hoofd van de bevolking  Inwoners hebben meer grip op hun leven  Het welbevinden van inwoners groeit  Niet limitatief en ten tijde van opstelling van deze nota onder meer: Scholen, schoolbesturen, samenwerkingsverbanden Passend Onderwijs, wijkteam, kinderopvangorganisaties, kraamzorg, verloskundigen, Stichting CJG Rijnmond, Bibliotheek AanZet, Kijk op Welzijn, Regionaal Meld- en Coördinatiecentrum, culturele instellingen, sportverenigingen, Velerlei, Kleurrijk en de Barendrechtse Uitdaging. Inspanningen Zorg voor de publieke gezondheid is vastgelegd in de Wet Publieke Gezondheid (WPG). Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering hiervan. Het doel van deze wet is de gezondheid van burgers te bevorderen en te beschermen. Stichting CJG Rijnmond is verantwoordelijk voor de uitvoering van de jeugdgezondheidszorg tot 18 jaar in de regio Rijnmond.

De jeugdgezondheidszorg volgt de ontwikkeling van kind en onderzoekt hoe het gaat met de gezondheid. Ook voeren ze het Rijksvaccinatieprogramma uit. Het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) is dé plek waar ouders, verzorgers, kinderen en jongeren terechtkunnen met vragen over gezondheid, opvoeden, opgroeien en verzorging. Preventie is de basis van de dienstverlening. Ze bevorderen dat kinderen gezond en veilig kunnen opgroeien. Ze sluiten daarbij zoveel mogelijk aan op de leefwereld van kinderen en hun ouders/verzorgers.

14

De mate waarin iedere inspanning in dit en de volgende hoofdstukken bijdraagt aan het maatschappelijk effect verschilt per inspanning. Zo draag het onderwijsachterstandenbeleid in meer en meer directe mate bij dan de inspanning ‘cultuureducatie met kwaliteit’. Niettemin zijn alle voor het betreffende maatschappelijk effect relevante inspanningen weergegeven in de tabellen t/m hoofdstuk 7. De volgorde in de reeks inspanningen zegt niets over de prioritering van deze inspanningen.

21

1.2 Kansrijke Start

1.3 Home Start

1.4 Families First

Vroegsignalering is daarbij een van de belangrijkste taken, welke een belangrijke bijdrage levert aan de beweging van ‘zware naar lichte zorg’. Ook wordt preventieve opvoedondersteuning geboden door de pedagoog. Planning Kosten Start Eind BBB (kan jaarlijks fluctueren als gevolg van kindaantallen en Doorlopend Doorlopend afgesproken indexatie) Ieder kind verdient de best mogelijke start van zijn of haar leven en een optimale kans op een goede toekomst. De eerste 1000 dagen van een kind zijn cruciaal voor een goede start. De gezondheid van een kind voor, tijdens en na de geboorte blijkt een belangrijke voorspeller te zijn van problemen -zowel fysiek als mentaal- op latere leeftijd. De gemeente Barendrecht sluit voor de aanpak van de eerste 1000 dagen aan bij het Actieprogramma Kansrijke Start van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en werkt hierin onder andere nauw samen met de geboortezorg (verloskundigen, kraamzorg), het wijkteam en de jeugdgezondheidszorg(JGZ). We worden daarbij ondersteund door Pharos. Mogelijke activiteiten zijn: een structurele samenwerking tussen jeugdgezondheidszorg, wijkteam en verloskundigen; een warme overdracht tussen jeugdgezondheidszorg en kraamzorg en meer voorlichting. Waar nodig kunnen op een later moment andere relevante partners aansluiten waaronder huisartsen, kinderopvang etc.