Concept - Onderzoeksopzet gezondheidspreventie en sportakkoord - RK Barendrecht

Concept - Onderzoeksopzet Gezondheidspreventie en sportakkoord Rekenkamer Barendrecht

Concept - Onderzoeksopzet Gezondheidspreventie en sportakkoord | 6-3Rekenkamer Barendrecht | Concept - Onderzoeksopzet Gezondheidspreventie en sportakkoord | 2025 1.

Colofon Datum: 6-3-2025 Rekenkamer Barendrecht: Prof. dr. Marcel Boogers, directeur Dr. Marieke Oprel, plaatsvervangend directeur Contactgegevens Tim Kunis, secretaris [M] 06-10 10 79 78 [E] tim@necker.nl

Rekenkamer Barendrecht | Concept - Onderzoeksopzet Gezondheidspreventie en sportakkoord | 2.

1. Onderzoek naar gezondheidspreventie in Barendrecht 1.1 Waarom dit onderzoek? Landelijke ontwikkelingen De afgelopen jaren is er op nationaal niveau steeds meer aandacht gekomen voor gezondheidspreventie, mede vanwege de vergrijzende bevolking en stijgende zorgkosten. Zo werden landelijk vanaf 2018 bijvoorbeeld twee Sportakkoorden, het Nationaal Preventie Akkoord (NPA), het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) gesloten. Deze akkoorden hadden ook als doel om lokale en regionale overheden te stimuleren lokale akkoorden te sluiten, en vanuit het Rijk werden meer middelen beschikbaar gesteld. De Wet publieke gezondheid (Wpg) geeft gemeenten namelijk de opdracht om bij te dragen aan preventieprogramma’s en gezondheidsbevordering.1 Gemeenten geven hier op verschillende manieren uitvoering aan. Naast de wettelijk verplichte gemeentelijke nota gezondheidsbeleid, sluiten ook steeds meer gemeenten een lokaal of regionaal preventieakkoord, sportakkoord, of leefstijlakkoord. Zo ook gemeente Barendrecht.

Lokale ontwikkelingen In het meerjarenprogramma geeft de coalitie van Barendrecht aan dat het bevorderen van gezond leven hoog op de agenda staat.2 In 2023 startte de gemeente met de gezondheidscampagne Bewust Barendrecht. Deze campagne wordt uitgevoerd in samenwerking met een landelijk team van gezondheidsexperts. Eerder, in 2021, sloot gemeente Barendrecht een lokaal preventieakkoord met onder meer maatschappelijke partners, de GGD, sportclubs en scholen. Daarvoor waren ook al initiatieven als De Bewuste Kantine en Sporten om de hoek gestart. De campagne Bewust Barendrecht wil deze initiatieven verbinden binnen de campagne. Door in te zetten op bewustwording, gedragsverandering en verrijking van de leefomgeving, wil de gemeente een gezonde generatie creëren en spreekt het de ambitie uit om de gezondste gemeente van Nederland te worden.3 De gemeente heeft hierin nog een opgave: 54% van de volwassenen in Barendrecht heeft overgewicht (ruim 3% boven het landelijk gemiddelde). Daarnaast voldoet slechts 43% van de volwassenen in Barendrecht aan de beweegrichtlijn, terwijl dit landelijk 50%.4 In de wijk Vrijenburg zijn deze percentages nog lager. Bij de kennismakingsbijeenkomst van de nieuwe rekenkamer op 17 februari 2025 kwamen de thema’s preventie, gezondheid en welzijn op verschillende manieren ter sprake.

Tegen de achtergrond van deze ontwikkelingen kiest de Rekenkamer Barendrecht voor een onderzoek naar gezondheidspreventie.

1.2 Doelstelling en afbakening Gezondheidspreventie is een breed begrip, dat betrekking kan hebben op zowel het sociaal als fysiek domein. In dit onderzoek volgen we de visie en de afbakening die de gemeente zelf hanteert bij de

1 Wpg art. 2, 2e lid, onderdeel d 2 Gemeente Barendrecht. (2022, 8 november). Meerjarenprogramma ‘Barendrecht Werelddorp 2022-2026’. p. 36 3 Gemeente Barendrecht. (2022, 14 maart). Presentatie Campagne Bewust Barendrecht. 4 GGD Rotterdam-Rijnmond. (2023, 20 juni)

.De Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022. Hoe gaat het

met de volwassenen in Barendrecht? p. 10

Rekenkamer Barendrecht | Concept - Onderzoeksopzet Gezondheidspreventie en sportakkoord | 3.

inzet op gezondheidspreventie. Onder de campagne Bewust kiest Barendrecht ervoor om de in te zetten op vier thema’s5: • Preventie • Sporten & Bewegen • Voeding & Leefstijl • Mentale Gezondheid. In dit onderzoek wil de rekenkamer onderzoeken wat de visie is van de gemeente Barendrecht op het thema gezondheidspreventie, hoe de gemeente intern en extern samenwerkt op het gebied van gezondheidspreventie, en per bovengenoemd thema onderzoeken welke middelen de gemeente inzet, hoe die inzet gemonitord wordt, en eventueel welke resultaten dit oplevert. Daarmee is het belangrijk om de kanttekening te maken dat gezondheidsresultaten slechts op lange termijn zichtbaar worden. Als we spreken over de resultaten van de inzet van de gemeente, is het op deze korte termijn dus zinvoller om te kijken naar het bereik van de ingezette middelen. De doelstelling van het onderzoek is: inzicht geven in de visie, samenwerking, uitvoering, monitoring en resultaten van het gezondheids(preventie)beleid en dit spiegelen aan het landelijke beeld.

5 Gemeente Barendrecht. (2024, 10 juni). Beantwoording vragen fractie EVB en GroenLinks n.a.v. commissie Bewust

Barendrecht 28 mei 2024

Rekenkamer Barendrecht | Concept - Onderzoeksopzet Gezondheidspreventie en sportakkoord | 4.

2. Onze kijk op het onderzoek Gezondheidspreventie: een domeinoversteigend onderwerp Uit onderzoek van Citisens blijkt dat inwoners gezond leven voornamelijk als hun eigen verantwoordelijkheid zien, maar dat er ook een belangrijke taak voor de gemeente is weggelegd.9 Maar liefst 89% vindt het een goed idee als de gemeente maatregelen neemt om een gezonde leefomgeving te stimuleren. Ook het verbieden van ongezond gedrag op plekken (75%), voeren van campagnes (69%), en subsidiëren van gezonde initiatieven (68%) ondervinden veel steun. Toch ervaart in 2024 maar een kwart van de inwoners dat gemeenten gezondheid stimuleren. Dit, samen met het gegeven dat de landelijke ambities van het NPA om overgewicht, roken, en alcohol terug te dringen niet worden gehaald,10 maakt duidelijk dat er nog een belangrijke taak voor gemeenten ligt op het vlak van gezondheidspreventie. Gezondheidspreventie is een ingewikkeld beleidsveld, waarin rollen en verantwoordelijkheden niet altijd duidelijk gedefinieerd zijn en verspreid zijn over verschillende bestuurslagen en partners. Zoals hierboven beschreven ligt er een belangrijke rol voor de gemeente, maar ook de GGD, zorgverzekeraars, zorginstellingen en maatschappelijke partners spelen een belangrijke rol.

In een onderzoek naar gezondheidspreventie is het dus van belang om de samenwerking in dit complexe veld en de rol van de gemeente daarin onder de loep te nemen. Ook is duidelijk dat gezondheidspreventie niet is af te bakenen tot één domein. De gevolgen van bewegingsarmoede, problematisch alcoholgebruik, en roken zijn weliswaar voor de volksgezondheid en zorg, maar de oplossing is – mede – te vinden op andere terreinen en in andere domeinen, zoals bijvoorbeeld verkeer, infrastructuur, en onderwijs.11 Ook de Sociaal-Economische Raad (SER) onderstreepte dit, door aan te bevelen aandacht aan gezondheid op alle beleidsterreinen te geven.12 Onderzoek naar gezondheidspreventie vraagt daarom ook een breed perspectief. Het kan zich niet alleen beperken tot maatregelen in bijvoorbeeld het sociaal domein, maar moet zich richten op de inzet van de gemeente over de breedte van verschillende beleidsvelden.

Hoofdvraag en deelvragen Het onderzoek zal worden uitgevoerd aan de hand van de volgende hoofdvraag: In hoeverre is de beleidsinzet van de gemeente Barendrecht op het gebied van gezondheidspreventie doeltreffend en doelmatig? Om de hoofdvraag te beantwoorden zijn er deelvragen geformuleerd. De deelvragen zijn onderverdeeld in vijf aspecten:

Visie 1. Wat is de visie van de gemeente op het gebied van gezondheidspreventie? a. Hoe definieert de gemeente gezondheidspreventie? b. Wat zijn de gemeentelijke prioriteiten op het gebied van gezondheidspreventiebeleid? c. Hoe ziet de gemeente Barendrecht haar rol in het versterken van de gezondheid?

Rekenkamer Barendrecht | Concept - Onderzoeksopzet Gezondheidspreventie en sportakkoord | 5.

Uitvoering en inzet 2. In hoeverre maakt de gemeente gebruik van beschikbare rijks- en provinciale middelen op het gebied van gezondheidspreventie? 3. Wat is de reikwijdte en -breedte van de inzet van de gemeente op het gebied van gezondheidspreventie? 4. Welke instrumenten zet de gemeente in en welke kosten zijn hiermee gemoeid?

Organisatie en samenwerking 5. Op welke manier is gezondheidspreventiebeleid belegd in de ambtelijke organisatie? 6. Op welke manier is gezondheidspreventiebeleid belegd in de ambtelijke organisatie en hoe wordt er hierbij intern samengewerkt tussen verschillende afdelingen? 7. Welke partijen (maatschappelijke partners, bedrijven, overheden en inwoners) zijn er betrokken bij de totstandkoming en uitvoering van gezondheidspreventiebeleid? a. Welke rol speelt de gemeente in het vinden en samenbrengen van partners?

Monitoring 8. Op welke manier worden resultaten van beleidsinzet gemeten? 9. In hoeverre heeft de gemeente Barendrecht zicht op de resultaten van het gezondheidspreventiebeleid?

Vergelijking 10. Hoe verhoudt de inzet van de gemeente Barendrecht zich tot het landelijke beeld?

Onderzoeksmethoden We passen twee onderzoeksmethoden toe om de hoofd- en deelvragen in dit onderzoek te beantwoorden.

Documentanalyse Om inzicht te verkrijgen in de beleidsvisie en -inzet op het gebied van gezondheidspreventie van de gemeente Barendrecht voeren we een documentanalyse uit. Hiervoor analyseren we onder andere het meerjarenprogramma, beleidsvisies met betrekking tot preventie, sport, leefstijl en mentale gezondheid, het preventieakkoord en de campagne Bewust Barendrecht.

Interviews Om de bevindingen uit de documentanalyse te toetsen en aan te vullen voeren we een aantal interviews uit met betrokkenen vanuit de gemeentelijke organisatie en het college. Aangezien de gemeente op het gebied van gezondheidspreventie samenwerkt met enkele partners, kan dit perspectief niet ontbreken en spreken we met enkele (afgevaardigden van) deze partners. We willen inzetten op: • Een interview met de verantwoordelijke portefeuillehouder(s); • Een interview met betrokken beleidsmedewerkers • Een groepsgesprek met medewerkers betrokken bij campagne Bewust Barendrecht en afgevaardigden van het projectteam; • Een interview met een afgevaardigde van de GGD Rotterdam-Rijnmond • Een groepsgesprek met enkele maatschappelijke partners, zoals scholen en sportclubs; • Een groepsgesprek met welzijnsorganisaties, maatschappelijk werkers of andere personen actief in de uitvoering;

Rekenkamer Barendrecht | Concept - Onderzoeksopzet Gezondheidspreventie en sportakkoord | 6.

Vergelijking met landelijk beeld Om inzicht te verkrijgen in hoe de inzet van gemeente Barendrecht zich verhoudt tot het landelijk beeld op het gebied van gezondheidspreventie, spiegelen we de inzet van de gemeente aan de hand van landelijk onderzoek van onderzoeksbureau Citisens.

Rekenkamer Barendrecht | Concept - Onderzoeksopzet Gezondheidspreventie en sportakkoord | 7.

3. Plan van aanpak We voeren dit onderzoek uit in de volgende vijf fases: 1. Startgesprek; 2. Beleid in beeld; 3. Gezondheidspreventie in de praktijk; 4. Rapportage en wederhoor Elk van deze fases wordt hieronder kort toegelicht waarbij wordt benoemd wat de gehanteerde methode is, wat de resultaten van de fase zijn en op welke wijze deze resultaten bereikt worden.

Fase 1: Startgesprek en informatieverzoek In een startgesprek bespreken we de voorliggende onderzoeksopzet met de ambtelijk contactpersoon voor dit onderzoek. In het gesprek staan we oriënterend stil bij de inrichting van het beleid, de uitvoering en de te hanteren definities. Ook maken we werkafspraken over het interviewen van (externe) partners en het aanleveren van documenten. Voorafgaand aan het startgesprek sturen we het ambtelijk contactpersoon een informatieverzoek waarin we aangeven welke documenten we opvragen. Zo is bij de ambtelijke organisatie duidelijk wat het onderzoek inhoudt en welke inzet dit van de organisatie vraagt. Fase 1. Samenvatting Resultaat: Helderheid over het onderzoek, gelijke verwachtingen en een gedragen proces. Methode: Startgesprek, informatieverzoek.

Fase 2: Beleid in beeld In de tweede fase van het onderzoek staat het in beeld brengen van de verschillende kaders, visies en doelen op het gebied van gezondheidspreventie centraal. We voeren daarom een documentanalyse uit over de relevante beleids- en uitvoeringsstukken. Daarnaast voeren we in deze fase twee interviews. Ten eerste interviewen we de betrokken portefeuillehouder. We staan in dit gesprek stil bij de totstandkoming van de verschillende beleidsambities en duiden de bevindingen uit de documentanalyse. Ten tweede voeren we een gesprek met betrokken beleidsmedewerkers, om verder zicht te krijgen op de afwegingen van de verschillende beleidsdoelstellingen en de vertaling naar de uitvoering. Ook staan we stil bij de manier waarop monitoring is ingericht. Fase 2. Samenvatting Resultaat: Kaders, visie, beleid en uitgangspunten op het gebied van gezondheidspreventie in beeld. Methode: Documentanalyse, interview portefeuillehouder, interview beleidsmedewerkers

Rekenkamer Barendrecht | Concept - Onderzoeksopzet Gezondheidspreventie en sportakkoord | 8.

Fase 3: Gezondheidspreventie in de praktijk In deze fase staan we stil bij de praktijk van gezondheidspreventie. We hebben daarbij niet alleen aandacht voor de manier waarop de uitvoering van het preventiebeleid intern is ingericht, maar ook voor hoe het samenspel met externe partners is georganiseerd. We voeren in deze fase een aantal verdiepende interviews. Binnen de gemeente organiseren we een groepsgesprek met betrokkenen bij de campagne Bewust Barendrecht. Verder interviewen we een vertegenwoordiger van de GGD Rotterdam-Rijnmond en organiseren we groepsgesprekken met maatschappelijk partners en betrokkenen in de uitvoering, zoals maatschappelijk werkers of buurtsportcoaches. Fase 3. Samenvatting Resultaat: Inzicht in de wijze waarop het preventiebeleid intern én extern is georganiseerd, de samenwerking met partners en hoe het beleid wordt vertaald naar de praktijk. Methode: Interviews met intern en extern betrokkenen.

Fase 4: Rapportage en wederhoor In de laatste fase van het onderzoek leggen wij onze onderzoeksresultaten vast in een bondige Nota van Bevindingen. De nota leggen we voor aan de organisatie voor een feitencheck: het ambtelijk wederhoor. Wij verwerken de opmerkingen van de organisatie en vragen het college vervolgens om een bestuurlijke reactie. Daarna biedt de rekenkamer het onderzoeksrapport aan de raad aan. De rekenkamer licht het rapport graag toe aan de gemeenteraad. Fase 4. Samenvatting Resultaat: Beantwoording van de hoofdvraag en deelvragen in een onderzoeksrapportage met conclusies en aanbevelingen. Methode: Rapportage, ambtelijk en bestuurlijk wederhoor, presentatie gemeenteraad.

Rekenkamer Barendrecht | Concept - Onderzoeksopzet Gezondheidspreventie en sportakkoord | 9.

4. Onderzoeksteam en planning Marcel Boogers is de directeur van de rekenkamer, Marieke Oprel de plaatsvervangend directeur. Tim Kunis is de secretaris. Zij begeleiden het onderzoek dat uitgevoerd wordt door onderzoekers van Necker. Het onderzoeksteam start dit onderzoek in april 2025. U kunt ons rapport verwachten na de zomer van 2025, ervan uitgaande dat de dossiers op orde zijn en dat de personen voor interviews tijdig beschikbaar zijn.

Voorlopige planning Onderzoeksfase

Periode

Fase 1 – Startgesprek

April 2025

Fase 2 – Beleid in beeld

April-mei 2025

Fase 3 – Gezondheidspreventie in de praktijk

Mei-juni 2025

Fase 4 – Rapportage en wederhoor

Juli-september 2025

Rekenkamer Barendrecht | Concept - Onderzoeksopzet Gezondheidspreventie en sportakkoord | 10.