Bijlage bij het Ontwikkelkader De Stationstuinen Barendrecht-KPvE-1-3

versie: 17-8-2021

Kwalitatief Programma van Eisen Openbare Ruimte De Stationstuinen Barendrecht

Colofon

Inhoudsopgave

Dit kwalitatief Programma van Eisen(kPvE) is opgesteld door de gemeente Barendrecht in samenwerking met Wissing Ruimtelijke Denkers De samenstellers van dit document hebben hun uiterste best gedaan om bronnen en rechthebbenden van beeldmateriaal dat wordt gebruikt te achterhalen en te vermelden. Wanneer desondanks beeldmateriaal wordt getoond waarvan u (mede) rechthebbende bent en voor het gebruik waarvan u niet als bron of rechthebbende wordt genoemd, ofwel voor het gebruik waarvan u geen toestemming verleent, kunt u zich in verbinding stellen met de BAR-Organisatie. Niets uit dit document mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt worden zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van gemeente Barendrecht en naamsvermelding. Aan de inhoud van dit document kunnen geen rechten worden ontleend. Datum: augustus 2021

KPvE De Stationstuinen Barendrecht

2

Inleiding

blz. 03

1. Kernwaarden

blz. 03

2. Overzicht deelgebieden

blz. 04/05

3. Themakaarten

blz. 06/07

4. Gebruik bomen

blz. 10/11

5. Bezonning

blz. 12

6. Principe profielen

blz. 13-39

Inleiding Voor u ligt het kwalitatief Programma van Eisen (kPvE) voor de buitenruimte van De Stationstuinen. Samen met het op te stellen beeldkwaliteitsplan vormt de kPvE de basis voor de toekomstige uitwerking. De documenten beschrijven de beoogde kwaliteit van het gebied. De ambities uit de Gebiedsvisie De Stationstuinen (Wissing, december 2020) zijn hiermee vertaald naar een concrete invulling van de nieuwe gemengde wijk. Doel Het doel van dit kPvE is meerledig: • Sturen op gewenste samenhang en diversiteit binnen en tussen deelgebieden; • Borgen kernwaarden, kwaliteit en haalbaarheid (ruimtelijk en financieel) bij de inrichting van de openbare ruimte van de deelgebieden; • Tempo houden in de gefaseerde planontwikkeling voor de uitvoering van de deelgebieden. • Dit KPvE geeft ook input voor een kostenraming. Hiermee kan het benodigde budget per deelgebied worden aangevraagd. Gebruik Dit document is uitgangspunt voor het ontwerp van de openbare ruimte en moet gezien worden als: • Kwalitatief programma van eisen (kPvE) • Inspiratie-, regie- en beoordelingskader. Individuele gebiedseigenaren en andere initiatiefnemers kunnen op basis hiervan uitwerkingen verzorgen voor deelgebieden. Hiermee is het mogelijk om het ontwerp gefaseerd uit te besteden, zonder de kwaliteit uit het oog te verliezen.

1. Kernwaarden Leeswijzer Dit kPvE maakt onderdeel uit van het Ontwikkelkader Stationstuinen. Het hoort is samenhang daarmee gelezen te worden. Het KPvE is dus geen zelfstandig document. Het document start in hoofdstuk 1 met een korte beschrijving van de kernwaarden. Hierna krijgt u in hoofdstuk 2 en 3 een overzicht van de deelgebieden en themakaarten. Vervolgens leest u in hoofdstuk 4 en 5 over het gebruik en positionering van bomen. De Stationstuinen wordt een zeer groen gebied en bomen zijn hierbij van groot belang. Het toekomstbestendig plaatsen van bomen krijg daarom de nodige aandacht. In hoofdstuk 6 vindt u de principeprofielen. Per deelgebied zijn meerdere profielen die de benodigde ruimte definiëren en de uitgangspunten omtrent de bovengrondse en ondergrondse elementen en de thema’s bebouwing en gezondheid. Dit maakt de principeprofielen het belangrijkste onderdeel van dit kPvE.

De Stationstuinen wordt een bijzonder gebied vanwege zijn multifunctionele karakter, hoge dichtheid en hoge ambities op het gebied van klimaatbestendigheid, biodiversiteit, mobiliteit en gezondheid. Voor de openbare ruimte van De Stationstuinen gelden drie kernwaarden, die ook in de gebiedsvisie zijn vastgelegd. Hieronder geven we kort weer, op welke manier de drie kernwaarden een plek in de openbare ruimte krijgen. Voor het aspect gezondheid is door Posad Maxwan een nadere studie gedaan: ‘Gezonde publieke ruimte Stationstuinen’, d.d. juni 2021. Hierin is gekeken naar a. de wijze waarop de openbare ruimte gezondheid kan ondersteunen b. de kwaliteitseisen die hierbij horen en c. de meekoppelkansen met de andere ambities en domeinen. Elementen uit deze nadere studie zijn geïntegreerd in dit kPvE. Groen & Bewust • Het groenblauwe raamwerk verbindt de stad met het buitengebied; • De groenstructuur is een aaneenschakeling van (zoveel mogelijk) ononderbroken groene ruimten, lijnen en vlakken met een eigen en verschillende identiteit; • Via de Stationstuinen kunnen ecologisch waardevolle verbindingen met Wevershoek/Waal en Natuurgoed Ziedewij/Zuidpolder/Oude Maas tot stand komen. • Door toepassing van een goede balans tussen inheemse en exotische beplanting verbeteren we de biodiversiteit.

• Door voldoende ondergrondse en bovengrondse ruimte te claimen kunnen duurzame groen-blauwe structuren worden gerealiseerd. • Het openbaar groen is voor iedereen toegankelijk en goed beheerbaar; • Toepassen van gevelgroen en groene daken als odnerdeel van onze energie neutrale ambitie (zie BKP). • Bij de realisatie en het beheer van groen maken we we ook afspraken

Tijdens de toekomstige ontwikkeling van de diverse deelgebieden, wordt de openbare ruimte ontworpen. Dan wordt ook een technisch programma van eisen gemaakt voor de inrichting van de openbare ruimte. Dit KPvE geeft ook input voor een kostenraming. Hiermee kan het benodigde budget per deelgebied worden aangevraagd.

Voor wie Dit handboek is voor professionals die betrokken zijn bij (beoordeling van) het ontwerp, de uitvoering en het beheer van de inrichting van de openbare ruimte van De Stationstuinen.

KPvE De Stationstuinen Barendrecht

3

over eigenaarschap en participatie. Gezond & Bereikbaar • Het is de bedoeling dat iedere bewoner van De Stationstuinen binnen 15 minuten wandelen of fietsen van de woning toegang heeft tot alles wat nodig is om een vol en gezond leven te leiden. Het goed positioneren van routes is dan ook heel belangrijk. • Er is aandacht voor sociaal veilige wandelroutes door het gebied, waarbij mensen meerdere rondjes kunnen lopen; • Duidelijke hiërarchie in de openbare ruimte voor alle verkeer draagt zorg voor veiligheid. • Vanuit de kernwaarde gezondheid ontmoedigen we autobezit en autogebruik. De Shared Spaces zijn zoveel als mogelijk vrij van auto’s. • We maken ruimte voor ontmoeting en beoefening van sport (naast aanwezige sportgelegenheden en park in omgeving); • We stimuleren het gebruik van gerecyclede materialen, zoals asfalt en halfverhardingen. Plek voor iedereen • De openbare ruimte is voor iedereen. Daarom is het belangrijk rekening te houden met verschillende wensen van verschillende doelgroepen, zoals tieners, ouderen, ouders en kinderen. • De openbare ruimte van De Stationstuinen biedt ruimte voor sociale interactie, intensief gebruik en meer eigenaarschap; • Bij inrichten openbare ruimte denken aan de menselijke maat (Iedereen vind zijn weg); • Aantrekkelijke routes realiseren die functies, zoals winkels, verbindt.

foto: Nanda Sluijsman

KPvE De Stationstuinen Barendrecht

Ruimtelijk casco van De Stationstuinen met de hoofdstructuur en flexibele ontwikkelvelden

4

2. Overzicht deelgebieden

Tu

De openbare ruimte in De Stationstuinen is van groot belang. Veel meer nog dan bij andere gebieden is in deze hoogstedelijke omgeving een goede kwaliteit van de openbare ruimte cruciaal voor het succes van de ontwikkeling. De openbare ruimte zal daarbij afgestemd moeten worden op de aanliggende functies waarin ook de kernwaarden uit hoofdstuk 1 een plek krijgen. Dit zorgt voor veel variatie, waarmee De Stationstuinen zijn unieke identiteit krijgt.

in

sin

Er zijn 2 hoofdstructuren namelijk de Tuinsingel en Stedelijke aders. De twee hoofdstructuren vormen samen met de Knooppunten het plan (zie ook de gebiedsvisie). Binnen het raamwerk liggen de flexibele ontwikkelvelden met een eigen secundaire structuur. Hiernaast is de globale begrenzing van de verschillende hoofdstructuren en ontwikkelvelden te zien. Deze wordt hieronder kort toegelicht en in de volgende hoofdstukken van deze rapportage verder uitgewerkt.

ge

Sp

ein

spl

tion

Sta

oo

rla

an

l

Tuin

Tuinsingel (groen) Dit is een ononderbroken groenstructuur, in noordzuidrichting, met een parkachtig karakter waarbij water en groen de dragers zijn. Het functioneel gebruik staat voorop. Er is dus niet alleen sprake van ‘kijkgroen’ maar zeker ook van ‘gebruiksgroen’. Het biedt ruimte aan ontmoetings- en speelplekken. Naast de fiets- en wandelverbindingen loopt ook de hoofdwatergang er doorheen. De hoofdwatergang is een belangrijk element in de identiteit van de Tuinsingel. Het profiel van deze groenblauwe ader varieert en is globaal tussen de 16 en 70 meter breed. Op de locatie Loods38 na, is de Tuinsingel niet bebouwd.

t

ch

re

nd

re

Ba

el

on

ati

sing

St

Geb

ijk

eeld

nM roke

Gebroken Meeldijkplein

Overzicht van de Deelgebieden in De Stationstuinen

Stedelijke aders (paars) De stedelijke aders bestaan uit het hoofdwegennet voor de auto en bus. Het gebied is onder te verdelen in de Spoorlaan, Gebroken Meeldijk en de verbindingen daartussen en naar buiten, KPvE De Stationstuinen Barendrecht

5

de Spoorlaan en de Zuideinde. Verder is het netwerk van stedelijke aders uiteraard ook domein van de fietser en voetganger. De breedte van de stedelijke aders varieert van circa 30 tot 50 meter. Knooppunten (rood/bruin) Belangrijke knooppunten in het gebied zijn Het Stationsplein en het Gebroken Meeldijkplein. Dit zijn bijzondere gebieden in het raamwerk waar doorstroom, ontmoeting en verblijf centraal staan i.c.m. diverse functies. Daar waar de Tuinsingel de Spoorlaan kruist, ontstaat ook een belangrijk knooppunt. Het groen heeft hier ‘voorrang’ op gemotoriseerd verkee via een share space. Autoverkeer is hier niet toegestaan, busverkeer wel. Ook kan er sprake zijn van bevoorradingsverkeer (bijvoorbeeld door middel van venstertijden), hulpvoertuigen, bezorgdiensten, etc. De knooppunten zijn separate ontwerpopgaven. Ontwikkelvelden (geel) Binnen de ontwikkelvelden komt de bebouwing van het gebied en een aanzienlijk deel van de openbare ruimte met daarin diverse functies (groen, spelen, ontmoeting etc.). Deze openbare ruimte wordt niet in dit document behandeld. De beeldkwaliteit wordt uitgewerkt in het Beeldkwaliteitsplan. Via een stelsel van Tuinstraten en -paden sluiten de ontwikkelvelden aan op de stedelijke aders. Deze liggen in een groene ruimte die ook een parkachtig karakter krijgt en naadloos overloopt in de groenblauwe ruimte van de Tuinsigel.

Binnen de bouwblokken komen openbare of privé binnenruimten en binnentuinen voor. Gemotoriseerd verkeer heeft minimaal toegang tot de Ontwikkelvelden.

3. Themakaarten

Groenstructuur De hoofdroutes worden voorzien van formelere beplanting met bomen van de 1ste grootte. Deze kunnen uit een divers en gemengd assortiment bestaan. De ruimtes tussen de bouwblokken worden eveneens aangeplant met laanbeplanting maar dan met bomen van de 2e grootte. De Tuinsingel loopt met haar groen op maaiveld, zoals met plant- en grasvlakken, in maat, schaal en organische vormgeving door over de Spoorlaan. De groenpaarse vlakken worden aangeplant met bomen van alle grootte categorieën en meerstammige heesters.

KPvE De Stationstuinen Barendrecht

Inheems en exotisch groen De toepassing van de inheemse beplanting (groen) en exotische beplanting (paars) dient in balans te zijn. Inheemse beplanting levert voornamelijk een positieve bijdrage als corridor en als steppingstone voor de door de ecoloog bepaalde doelsoorten. Met name de Tuinsingel is door haar relatieve grote oppervlakte geschikt als stepping stone en corridor voor vele soorten insecten, amfibieën en zoogdieren. De exoten worden vooral toegepast in de meer dynamisch gebruikte gebieden. Exoten kenmerken zich door weelderige bloei en bijzondere vormen van habitus. Op en rond de stationspleinen en Loods38 wordt dit meer exotisch assortiment toegepast.

6

Waterberging De hoofdwatergang door de Tuinsingel is door waterschap aangewezen als hoofdopvang van water. Het minimum debiet aan doorvoer capaciteit zal dus altijd gegarandeerd moeten worden. De Spoorlaan wordt voorzien van waterberging in combinatie met een groeimedium (technische oplossing). Het Stationsplein en de ruimte voor de blusvijver wordt voorzien van alleen waterberging (donker blauw). In de Tuinsingel, de Gebroken Meeldijk en de ontwikkelvlekken zal het water bij voorkeur infiltreren in het groenareaal en de plas-drasoevers (lichtblauw als groenvlak en middenblauw als waterlijn). De definitieve waterhuishouding en de civieltechnische waterbergingsonplossingen zullen tijdens het ontwerpproces uitgewerkt worden.

Entrees Bij inrichting van de openbare ruimte zullen de entrees en overgangen binnen De Stationstuinen thematisch worden vormgegeven waarbij kleur, vorm, beplanting en geur de middelen zijn om vorm te geven. In de ontwerpfase zullen de toekomstige entrees nader worden uitgewerkt. De exacte locatie van de entrees wordt bepaald in de uitwerking van de openbare ruimte.

KPvE De Stationstuinen Barendrecht

Gevelbeplanting Langs de Tuinsingel en het station wordt gevelbeplanting toegepast. (Groene randen langs gebouwen) Hierdoor gaan de randen van de openbare ruimte als groene kaders dienen en dragen ze zowel ecologisch als qua beeld bij aan het klimaatadaptieve groene karakter van De Stationstuinen. De vorm en locatie van de gevelbeplanting wordt in het beeldkwaliteitsplan en de architectonische uitwerking verder uitgewerkt. In dit document is er wel voor gekozen alvast een aantal suggesties te doen.

7

3D-impressie van een deel van een ontwikkelgebied waarin de bouwblokken in het groen te zien zijn. Dit gebied is primair het domein van de voetganger en fietser, maar laden- en lossen is mogelijk.

KPvE De Stationstuinen Barendrecht

8

3D-impressie het totale plangebied van het ruimtelijk casco. Hierin is een suggestie gedaan van de bebouwing en bebouwingsstructuur. Deze is slechts indicatief en zal nader worden uitgewerkt in het Beeldkwaliteitsplan en stedenbouwkundige en architectuurplannen voor de verschillende deelgebieden

KPvE De Stationstuinen Barendrecht

9

4. Uitgangspunten bij het gebruik van bomen De Stationstuinen wordt groen. Een groene beleving heeft een positief effect op de gezondheid van de mens, de biodiversiteit, het draagt bij aan de klimaatbestendigheid en beperkt hittestress. Het groen bestaat uit grassen, vaste planten, heesters en bomen. Bomen hebben hierbij een belangrijke rol vanwege de belevingswaarde en schaduwwerking. Ze voegen een driedimensionale laag toe aan het gebied. Bomen hebben, naast riool en kabels en leidingen (waaronder een warmtenet), een significant ruimtebeslag binnen de openbare ruimte, zowel boven- als ondergronds. Het belangrijk om hier vooraf rekening mee te houden. Voor bomen geldt een groeimodel dat gebaseerd is op de omlooptijd van de boom. Het eindbeeld en kroondiameter van de in te passen bomen is maatgevend als kader voor de in te richten ruimte. Het uitgangspunt is dat de boom moet kunnen uitgroeien tot de maximale maat die past bij de klasse waartoe de boom hoort. Zowel onder- als bovengrond reserveren we daarom ruimte voor maximale groei van de boom. De ruimte is nodig als de boom volwassen wordt. In het voorbeeld hiernaast is dit middels een principe inrichtingsprofiel in beeld gebracht. In de hierna volgende hoofdstukken gaan we hier dieper op in, toegesneden op de specifieke profielen die we aantreffen binnen De Stationstuinen.

Grootte

Max. hoogte (m)

groeiruimte (m3)

1 2 3

> 20 6 - 12 <6

60 40 20

Kabels, Riool & leidingen Gelwet op het hoge ambitieniveau voor de openbare ruimte is het noodzakelijk om functies te stapelen, ook ondergronds. Door kabel en leiding te concentreren in goten van 1,5 m tot maximaal 2 meter breed is het mogelijk om de groenambitie waar te maken. Riolen niet plaatsen onder bomen of waterbergingsconstructies. De afstand van bomen tot kabels, riool & leidingen is >2m

Verder is het van belang dat er ook met de bebouwing voldoende afstand tot de stam van de boom wordt gehouden. Deze afstand varieert van 2,5 meter voor een boom van de 3e grootte, en loopt op tot minimaal 5 meter bij een boom van de 2e grootte en minimaal 7 meter voor een boom van de 1e grootte. Met deze methode kan je de minimale ondergrondse groeiruimte berekenen per soort en daarmee de omlooptijd bepalen.

Grondwaterpeil Het grondwaterpeil fluctueerd tussen -0.50 meter en -1.00 meter. Dit hoge grondwaterpeil heeft invloed op de beplanting. Deze zal vochtminnend van aard moeten zijn om zich goed kunnen ontwikkelen.

Het groeiruimte rekenmodel vertelt ons dat de bomen elke jaar een ondergrondse groeiruimtetoename nodig hebben van 0,75 tot 1m3. Ter illustratie is in de volgende tabel weergegeven wat de minimale (!) ondergrondse groeiruimte is voor bomen, onderverdeeld in de grootte waar ze in vallen.

Voorbeeld Principe profiel, bron:Handboek bomen. KPvE De Stationstuinen Barendrecht

10

Referentie bomen in de openbare ruimte, Bosrijk Eindhoven, Foto: Nanda Sluijsman

KPvE De Stationstuinen Barendrecht

11

5. Bezonning Bij het uitwerken van de beplantingsplannen is het noodzakelijk in een vroeg stadium bezonningsonderzoek uit te laten voeren. Deze is nodig om de mate van bezonning goed in te schatten en een beplantingsplan te kunnen maken dat hier bij past. Naast het effect van bebouwing op de bezonning van het maaiveld is het belangrijk naar de invloed op de gevels te kijken. Hiernaast is een indicatie gegeven van mogelijke schaduwwerking op basis van een globale massavolumestudie. Deze studie is enkel indicatief en zal op basis van uitwerking van stedenbouwkundige (deel)plannen worden aangepast. In deze studie is wel te zien dat, ondanks de hoge dichtheid en bouwhoogten van 4-15 bouwlagen, de openbare ruimte voldoende zonlicht krijgt. Aandachtspunten liggen er bij de noordgevels en smalle profielen.

Maart 11.00 uur

Maart 15.00 uur

Juni 11.00 uur

Juni 15.00 uur

September 11.00 uur

September 15.00 uur

In de uitwerking wordt de openbare ruimte geclassificeerd in schaduwrijk, halfschaduw en zonnig. Op die classificering wordt het beplantingsassortiment afgestemd.

KPvE De Stationstuinen Barendrecht

12

6. Principeprofielen In deze overzichtskaart zijn de kritische profielen van de openbare ruimte weergegeven. Deze profielen spreken zich uit over de boven en ondergrondse inrichting. Per profiel wordt een korte toelichting gegeven over identiteit, functie(s), klimaatadaptatie en ecologie. Daarbij wordt beschreven wat de uitgangspunten zijn bovengronds, ondergronds en op het gebied van gevelbeplanting (bebouwing) en gezondheid. Deze uitgangspunten zijn nodig voor de verdere uitwerking. De profielen zijn per structuur beschreven, namelijk: de Tuinsingel Noord (profiel A-C), de Tuinsingel Zuid (profiel D en E), de Spoorlaan met spoorplein (profiel F-I) en ruimte voor het station (profiel J) langs en daarna de Gebroken Meeldijk (profiel K) en het Zuideinde (profiel L). De profielen dienen als principe en definiëren de ruimtelijke opbouw. Daarbij zal in de uiteindelijke stedenbouwkundige uitwerking van de ontwikkelvelden nader worden gekeken naar de positie van de bebouwing en de overgang naar het openbaar gebied van de beschreven hoofdstructuren. De aangegeven begrenzing van de roodbruine velden (met en zonder arcering) is hierbij de uiterste grens van de bebouwing. Hierna worden deze profielen toegelicht.

KPvE De Stationstuinen Barendrecht

13

Tuinsingel Noord - Profiel A

Referenties

Identiteit Een parkachtige verblijfsruimte met kleine hoogte verschillen en zichtbaar water. Door het smalle profiel is de dynamiek in dit parkdeel klein. Belangrijkste element in dit deel van het park is de hoofdwatergang die zowel met een natuurlijke oever kan worden uitgevoerd als met een kunstmatige, harde oever. Het natuurlijke, maar ook kleurrijke karakter van de Tuinsingel wordt door aanplant van voornamelijk inheemse en exotische bomen gewaarborgd. Het extensief bloemrijke bijenlint vormt hiervoor de rode draad.

1

Functie en doel van de locatie Verblijf zoals spelen, wandelen en recreëren. Daarnaast is er doorstroom van langzaam verkeer en aanwezigheid van een calamiteitenstrook.

Klimaatadaptatie Aanwezigheid bomen van de 1e, 2e en 3e grootte. Cyclisch maaibeheer (bijenlinten) zorgt voor grote biodiversiteit voor insecten en vogels. Wateropvang door gevelgroen en parkoppervlak. Flauwe oevers (plas-dras) zorgen voor gradiënten en ontwikkelingsmogelijkheden (corridor en steppingstones) voor flora en fauna. Ecologie Maakt deel uit van de groenblauwe verbindingszone van Tuinsingel Noord naar Zuid. Doelsoorten zijn bepalend voor assortimentskeuze en eventuele toepassing van nestkasten en of vleermuizenbunkers.

2

Civieltechnische oevers versus natuurlijke oevers.

Waar het kan toepassing natuurvriendelijke oevers

4

3

Inrichtingselementen Straatverlichting, bankjes en prullenbakken.

A Oversteek water gecombineerd met verblijfsmogelijkheid. Foto: Hosper

5

5

1

Kabelgoot

3.5

4.0

1.0

2

3

4 Kabelgoot

Gemiddelde GWS

4.5

3.0

3.0

3.0

3.0

25.0 KPvE De Stationstuinen Barendrecht

5

Hoogste GWS

0.5

1.0

1

Bloemrijk bijenlint als ‘rode draad’ in de Tuinsingel

14

Locatie-aanduiding profiel

Vergroenen gevels met bijvoorbeeld het faciliteren van klimgroen