Bijlage B - Slagschaduw Vaanplein Barendrecht v0.5 220627

Bosch & van Rijn Franz-Lisztplantsoen Franz-Lisztplantsoen 200 220 3533 JG Utrecht 3533 JG Utrecht 030 030 677 677 6466 6466

Auteurs Loes Derikx MSc.

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v. PlanMER

Opdrachtgever Gemeente Barendrecht

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v. PlanMER

Datum 13 juli 2022

Versie 0.5

Tweede lezer: Steven Velthuijsen

Bosch & Van Rijn Franz-Lisztplantsoen 220 3533 JG Utrecht Tel: Mail: Web:

030-677 6466 info@boschenvanrijn.nl www.boschenvanrijn.nl

© Bosch & Van Rijn 2022 Behoudens hetgeen met de opdrachtgever is overeengekomen, mag in dit rapport vervatte informatie niet aan derden worden bekendgemaakt. Bosch & Van Rijn BV is niet aansprakelijk voor schade door het gebruik van deze informatie

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

Hoofdstuk 1 Inleiding

3 Inleiding

3

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

1.1

Inleiding Bosch & van Rijn heeft een slagschaduwonderzoek uitgevoerd naar de slagschaduwduur bij woningen1 als gevolg van drie MER-alternatieven bij het knooppunt Vaanplein te Barendrecht. Deze studie volgt de beoordelingscriteria zoals opgenomen in de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) voor windpark Vaanplein. Dit document is onderdeel van het planMER, dat op diens beurt dient als onderbouwing voor een bestemmingsplan. De te onderzoeken alternatieven zijn gesitueerd in het ‘Plangebied Wind Vaanplein’ zoals gepresenteerd in de NRD (Figuur 1).

Figuur 1

Zoekgebied windenergie bij knooppunt Vaanplein in de gemeente Barendrecht.

1

Inleiding

Feitelijk strekt het onderzoek zich tot alle gevoelige objecten, waaronder naast woningen ook worden verstaan: onderwijsgebouwen, ziekenhuizen, verpleeghuizen, verzorgingstehuizen, psychiatrische inrichtingen, kinderdagverblijven, woonwagenstandplaatsen en ligplaatsen voor woonschepen. Bron: Wet geluidhinder. Voor de leesbaarheid spreken we in dit onderzoek over ‘woningen’.

4 4

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

1.2

MER Het MER beschouwt drie alternatieven, die verschillen door het aantal en de posities van de windturbines (Zie Tabel 1 en Figuur 2).

Figuur 2

MER-alternatieven Windpark Vaanplein Barendrecht

Tabel 1

Eigenschappen MER-alternatieven, afmetingen in meters (m). Aantal windturbines Ashoogte (m) Rotordiameter (m) Tiphoogte (m) Gebruikt windturbinetype

3x Klein

2x Groot

3x Groot

3 78 126 150 Vestas V126 (3,45MW)

2 165 170 250 Siemens Gamesa SG6.6 170 (6,6MW)

3 165 170 250 Siemens Gamesa SG6.6 170 (6,6MW)

De locaties van de windturbines van de MER-alternatieven zijn gegeven in onderstaande tabel. 5 Inleiding

5

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

Tabel 2

Locaties van de windturbines in de onderzochte MER-alternatieven.

wtb 1 2 3

1.3

3x Klein X Y 94406 431383 94779 431392 95155 431375

2x Groot X Y 94506 431382 95155 431375

3x Groot X Y 94406 431383 94779 431392 95155 431375

Wettelijke norm Sinds een uitspraak van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State kunnen de landelijke milieunormen voor windturbines (vastgelegd in het Activiteitenbesluit milieubeheer en de Activiteitenregeling milieubeheer) op het gebied van geluid, slagschaduw, lichtschittering en externe veiligheid niet langer toegepast worden op windparken van 3 of meer windturbines. Voor opstellingen van 3 of meer windturbines is er op dit moment, gebaseerd op de uitspraak van de Raad van State, geen landelijke norm en kan het bevoegd gezag zelf een norm opnemen in het bestemmingsplan, mits deze is voorzien van een actuele, deugdelijke, op zichzelf staande en op de lokale situatie toegesneden motivering. Om een waardevolle vergelijking en beoordeling mogelijk te maken berekent het MER het aantal woningen waar de jaargemiddelde slagschaduwbelasting hoger is dan: ➢ 1u per jaar ➢ 6u per jaar ➢ 10u per jaar

1.4

Stilstandvoorziening Om slagschaduw van windturbines te verminderen of te voorkomen kan een stilstandvoorziening op de windturbine worden aangebracht. Deze zorgt ervoor dat bij overschrijding van een vooraf gesteld maximum de windturbine wordt uitgeschakeld. De voorziening wordt per schaduwgevoelige woning vooraf ingeregeld, aangezien het gaat om specifieke momenten die van te voren bepaald kunnen worden afhankelijk van de zonnestand. Daarnaast wordt gemeten of er daadwerkelijk voldoende zon (en dus slagschaduw) is op die momenten.

1.5

Woningen Figuur 3 toont de ligging van alle woningen in de omgeving van het beoogde windpark. De bron van de locatie van de woningen is de Basisadministratie Adressen en Gebouwen (BAG, maart 2022). 6

Inleiding

6

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

Figuur 3

Woningen in omgeving van de beoogde windturbines.

1.6

Beoordelingscriteria planMER In het milieueffectrapport waar dit onderzoek een bijlage van is wordt het milieueffect slagschaduw beoordeeld aan de hand van het beoordelingscriterium zoals geformuleerd in de NRD:

Tabel 3

Locaties van de windturbines in de onderzochte MER-alternatieven.

Beoordelingscriteria Aantal woningen binnen de slagschaduwcontouren 1, 6 en 10 u/jr: absoluut. Aantal woningen binnen de slagschaduwcontouren 1, 6 en 10 u/jr: relatief. Slagschaduwbelasting ter plaatse van nabijgelegen overige terreinen (recreatieterreinen, crematorium en kinderboerderij).

Met 'relatief' in bovenstaande tabel wordt bedoeld: het aantal woningen, gedeeld door de verwachte elektriciteitsproductie van het betreffende MER-alternatief.

1.7

Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt uitgelegd hoe de berekeningen zijn uitgevoerd. Hoofdstuk 3 presenteert de resultaten van deze berekeningen, inclusief mitigatiemaatregelen. Hoofdstuk 4 bevat de uitwerking van het voorkeursalternatief en hoofdstuk 5 presenteert de conclusies.

Inleiding

7 7

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

Hoofdstuk 2 Berekening

8 Berekening

8

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

2.1

Inleiding Slagschaduw van een windturbine is de bewegende schaduw van de draaiende wieken. Als slagschaduw op het raam van een woning valt kan dat als hinderlijk worden ervaren. De stand van de zon is een vast gegeven voor elke datum en elk tijdstip en voor elke breedtegraad. Voor elk object (bijvoorbeeld een windturbine) is het daarom mogelijk een berekening te doen om het tijdvak te bepalen wanneer er slagschaduw valt op een bepaald punt (bijvoorbeeld het raam van een huis). Om dit te kunnen doen is de volgende informatie nodig:

➢ ➢ ➢

2.2

De grootte van het object dat slagschaduw veroorzaakt; voor een windturbine zijn de ashoogte en de lengte van de wieken van belang; De positie van de windturbine en het beschaduwde object (met name ten opzichte van elkaar); De grootte, richting en oriëntatie (hellingshoek) van het beschaduwde object; met de richting wordt bedoeld hoe het raam (lichtdoorlatende deel van de gevel) gericht is ten opzichte van de windturbine(s), oriëntatie is in het algemeen verticaal, maar ook kan gedacht worden aan een dakraam in een schuin dak onder een bepaalde hoek.

Windaanbod Om de hoeveelheid slagschaduw op een specifieke locatie te berekenen, is het van belang om te weten uit welke richting de wind waait, en hoe hard het waait. Immers als de windsnelheid te laag is, staat de windturbine stil. Deze grens ligt op ongeveer 3 m/s. Een moderne windturbine met een ashoogte boven de 80 meter is gemiddeld ca. 95% van de tijd in bedrijf. Wij gaan in dit onderzoek uit van 94% op basis van de windrichtingsverdeling bij Meteostation Rotterdam. Onderstaande grafiek geeft de langjarige windrichtingsverdeling weer bij Meteostation Rotterdam.

9 Berekening

9

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

Figuur 4

Windroos van meteostation Rotterdam. Locatie: meteostation Rotterdam

Windrichtingsverdeling (uren per jaar, > 3m/s) N 1200 NNW

NNO

1000 800

WNW

ONO

600

400 200 W

O

0

WZW

OZO

ZZW

ZZO Z

2.3

Windrichting (uren per jaar)

Zonaanbod Het zonaanbod is in de berekening gebaseerd op het zonaanbod in Rotterdam (de dichtstbijzijnde meetpost waarvan bij de auteur data bekend is). Zie de bijlage met de WindPRO-rekenresultaten voor de precieze waarden. Zomer- en wintertijd hebben geen effect op de duur van de schaduw, maar wel op het moment van de dag waarop schaduw plaatsvindt. Tijdswijzigingen vinden plaats iedere laatste zondag van maart en laatste zondag van oktober. Het effect hiervan is meegenomen in de berekening.

2.4

Aannames De berekening gaat uit van de realistisch gemiddelde situatie. Hiertoe wordt een aantal aannames gedaan om de situatie te benaderen zoals die werkelijk zal optreden: ❖ Correctie voor de gemiddelde zonneschijnduur; De zon schijnt (overdag) niet altijd vanwege de aanwezigheid van bewolking (en mist); op basis van klimatologische gegevens van het KNMI voor de gemiddelde zonneschijnduur wordt een maandelijks getal afgeleid voor de

10 Berekening

10

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

kans dat de zon daadwerkelijk schijnt. Op deze locatie is gebruik gemaakt van KNMI-gegevens van station Rotterdam. ❖ Correctie voor stilstand; Als een windturbine niet draait is er ook geen sprake van slagschaduw. Dit is bijvoorbeeld het geval bij lage windsnelheden (minder dan ca. 3m/s), dan draait een windturbine (nog) niet en bij zeer hoge windsnelheden (boven 25m/s) wordt een windturbine uit veiligheidsoverwegingen stilgezet. Verder worden windturbines stilgezet tijdens onderhoudswerkzaamheden. ❖ Correctie voor de windrichting; Op basis van windmetingen op de gondel wordt de windturbine zo gedraaid dat bladen altijd staan in de richting waar de wind vandaan komt. Afhankelijk van de gemiddelde windrichtingsverdeling wordt een correctiefactor afgeleid aangezien de grootte en positie van de schaduw verandert met de positie van de gondel. ❖ Minimale zonhoek; Als de zon te laag boven de horizon staat moet het licht een grotere afstand door de atmosfeer afleggen. Hierdoor wordt het licht diffuus en kan het geen duidelijke schaduw meer vormen. In deze studie zijn we uitgegaan van een minimale zonhoek van 5 graden. ❖ Minimale bedekking van de zon door de wieken; Hinderlijke slagschaduw wordt veroorzaakt door het contrast tussen licht en donker. Bij slagschaduw die op ruime afstand van de windturbine ontstaat, is het contrast tussen licht en donker veel kleiner.

Als de wieken maar een klein deel van de zonneschijf bedekken (minder dan 20 procent) is de slagschaduw dermate diffuus dat deze nauwelijks voor hinder zorgt. In dit onderzoek wordt aangenomen dat er alleen slagschaduw optreedt wanneer de zon minimaal voor 20 procent wordt bedekt door de wiek van een windturbine. Op basis van bladbreedtegegevens van het gebruikte windturbinetype wordt in WindPRO berekend of meer dan 20% van de zon bedekt wordt door de wiek.

Bovenstaande correcties zijn gebaseerd op gegevens over het klimaat. De correctie van de gemiddelde zonneschijnduur wordt op de maandgemiddelde metingen gebaseerd en de overige twee correcties op de jaargemiddelde metingen. Dit zijn langjarige gemiddelden. In een individueel jaar is de schaduwhinder soms meer, en soms minder dan dit gemiddelde. De berekening is uitgevoerd met het softwarepakket WindPRO, een programma dat slagschaduw nauwkeurig berekent en dat veel gebruikt wordt in de windenergiesector.

11 Berekening

11

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

2.5

Rekenmethode Op basis van data over het zon- en windaanbod van de dichtstbijzijnde meetpost en bovengenoemde aannames worden met het softwarepakket WindPRO de slagschaduwcontouren getekend waar naar verwachting minimaal 1 uur, 6 uur en 10 uur slagschaduw per jaar wordt ontvangen. Binnen de 1 uur-contour treedt naar verwachting gemiddeld meer dan 1 uur slagschaduw op. Binnen de 10 uur-contour treedt naar verwachting gemiddeld meer dan 10 uur slagschaduw op.

12 Berekening

12

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

Hoofdstuk 3 Resultaten

13 Resultaten

13

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

3.1

Slagschaduwcontouren Onderstaande afbeeldingen tonen de slagschaduwcontouren van 1, 6 en 10 uur slagschaduw per jaar, uitgaande van een realistische meteorologische situatie (in tegenstelling tot een worst case scenario), voor de drie alternatieven. Op elke locatie binnen de 1 uur slagschaduwcontour kan naar verwachting een jaarlijkse hoeveelheid slagschaduw optreden van meer dan 1 uur per jaar. De contouren van de opstellingen zijn vergroot weergegeven in Bijlage A.

Figuur 5

1 uur, 6 uur en 10 uur slagschaduwcontouren van alternatief 3x klein. Hierbij zijn ook woningen weergegeven.

14 Resultaten

14

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

Figuur 6

1 uur, 6 uur en 10 uur slagschaduwcontouren van alternatief 2x groot. Hierbij zijn ook de woningen weergegeven.

Figuur 7

1 uur, 6 uur en 10 uur slagschaduwcontouren van alternatief 3x groot. Hierbij zijn ook de woningen weergegeven.

15 Resultaten

15

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

3.2

Woningen binnen de contour: absoluut Er bevinden zich een aantal woningen binnen de 1 uur, 6 uur en 10 uur slagschaduwcontouren. In Figuur 8 zijn deze aantallen per alternatief weergegeven.

Figuur 8

Aantal woningen binnen de slagschaduwcontouren. 20000

Aantal woningen binnen de 1 uur-contour Aantal woningen binnen de 6 uur-contour Aantal woningen binnen de 10 uur-contour

18136

16000

Aantal woningen

13203 12000

7338

8000 5304

5008

4000

4410 2989

1480

709

0 3x Klein

3.3

2x Groot

3x Groot

Woningen binnen de contour: relatief Om een evenwichtige vergelijking te kunnen maken tussen alternatieven is ook gekeken naar de hoeveelheid woningen binnen de slagschaduwcontouren in relatie tot de hoeveelheid geproduceerde energie per alternatief. De berekening van de verwachte jaarproductie per alternatief is te vinden bij de opbrengstberekening in het MER.

Tabel 4

Opbrengst en relatieve beoordeling slagschaduw

Alternatief Alternatief 3x Klein Alternatief 2x Groot Alternatief 3x Groot

Jaarproductie GWh/jr 28,1 49,2 73,9

16 Resultaten

16

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

Figuur 9

Relatief aantal woningen binnen de slagschaduwcontouren.

400

Aantal woningen/GWh/jr binnen de 1 uur-contour

Aantal woningen per GWh/jr

Aantal woningen/GWh/jr binnen de 6 uur-contour Aantal woningen/GWh/jr binnen de 10 uur-contour

300

268 245

200

189

102 100

99 61

53

60

25 0 Alternatief 3x Klein

3.4

Alternatief 2x Groot

Alternatief 3x Groot

Stilstand WindPRO berekent de tijd die de windturbines moeten worden stilgezet (bijvoorbeeld door middel van een stilstandvoorziening) om alle verwachte slagschaduw op de ingevoerde objecten te voorkomen. On voor de verschillende MER-alternatieven een inschatting te maken hoeveel stilstand benodigd is om alle slagschaduw te voorkomen, is aan de hand van slagschaduw-ontvangende vlakken een berekening uitgevoerd. De vlakken zijn gemaakt op basis van aaneengesloten groepen met woningen (met een maximaal onderlinge afstand van 100 meter). De berekening is opgenomen in Bijlage B. Tabel 5 geeft de samengevatte resultaten en het percentage aan derving dat ontstaat door de benodigde stilstand.

Tabel 5

Stilstand in uren per jaar om alle slagschaduw op woningen te voorkomen.

Kop 1

Variant

Slagschaduw per jaar (uu:mm)

Derving (%)

3x klein 2x groot 3x groot

267:56 448:28 729:34

1,1% 2,7% 3,0%

3.5

Slagschaduwbelasting ter plaatse van nabijgelegen overige terreinen In de nabije omgeving van de MER-alternatieven zijn een crematorium, kinderboerderij en verschillende recreatiegebieden gelegen. Per MER-alternatief is de verwachte slagschaduwbelasting op het crematorium, de kinderboerderij en recreatiegebieden berekend. Voor het crematorium is het crematorium en de bijbehorende tuin in het onderzoek meegenomen. De selectie van recreatiegebieden is gedaan op basis van enkelbestemmingen ‘recreatie’ in bestemmingsplannen en op basis van de structuurvisie Barendrecht. De vlakken zijn (afgezien van gebied 21)

Resultaten

17 17

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

vereenvoudigd weergegeven aan de hand van vlakken met 4 of 5 hoekpunten (zie Figuur 10). Binnen de verschillende recreatiegebieden zijn ook de volkstuinen (recreatiegebied 1 t/m 4), het Clarabos (recreatiegebied 14), en het restaurant Vrijenburg (recreatiegebied 17) gelegen. Tabel 6 laat de verwachte slagschaduw op de nabijgelegen overige terreinen zien. Figuur 10

Recreatiegebieden, crematorium en kinderboerderij in omgeving van MER-alternatieven.

Tabel 6

Verwachte slagschaduw per jaar op nabijgelegen overige terreinen.

Onderzocht gebied

Resultaten

Alternatief 3x Klein (uu:mm)

Alternatief 2x Groot (uu:mm)

Alternatief 3x Groot (uu:mm)

Recreatiegebied 01

02:55

16:20

15:27

Recreatiegebied 02

12:48

30:46

44:47

Recreatiegebied 03

48:51

56:46

118:34

Recreatiegebied 04

64:18

85:06

110:46

Recreatiegebied 05

51:01

73:08

80:24

Recreatiegebied 06

81:44

86:08

71:40

Recreatiegebied 07

220:47

290:10

206:52

Recreatiegebied 08

00:00

00:00

02:43

Recreatiegebied 09

00:03

01:43

05:15

Recreatiegebied 10

00:29

02:46

09:03

Recreatiegebied 11

00:49

03:32

11:52

Recreatiegebied 12

01:56

06:03

20:29

Recreatiegebied 13

01:56

05:41

20:49

18 18

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

Onderzocht gebied

Alternatief 3x Klein (uu:mm)

Alternatief 2x Groot (uu:mm)

Alternatief 3x Groot (uu:mm)

Recreatiegebied 14

01:06

06:20

21:47

Recreatiegebied 15

13:54

29:32

109:38

Recreatiegebied 16

22:58

44:44

156:56

Recreatiegebied 17

101:01

106:15

481:44

Recreatiegebied 18

925:54

599:45

708:30

Recreatiegebied 19

780:22

563:24

813:53

Recreatiegebied 20

40:05

87:46

171:17

Recreatiegebied 21

18:08

30:40

79:40

Crematorium

216:09

257:58

241:02

Kinderboerderij Totale slagschaduwbelasting op overige terreinen Totale slagschaduw veroorzaakt door opstellingsalternatieven op overige terreinen

91:27

108:28

110:38

2698:41

2493:01

3613:46

2769:53

1810:37

2708:47

19 Resultaten

19

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

Hoofdstuk 4 Beoordelingskader

20 Resultaten

20

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

4.1

Beoordelingskader Om het milieueffect slagschaduw te beoordelen hanteren we als criterium het aantal woningen dat jaarlijks een bepaalde hoeveelheid slagschaduw zou ondervinden. Tabel 7 toont de beoordelingscriteria waarop het MER de MER-alternatieven beoordeelt op het milieuthema slagschaduw. Om een goede afweging te kunnen maken tussen de voor- en nadelen van windenergie wordt het thema slagschaduw ook uitgedrukt in relatie tot de energieopbrengst. Daarnaast wordt inzichtelijk gemaakt hoeveel slagschaduw er veroorzaakt wordt op nabijgelegen recreatieterreinen.

Tabel 7

Beoordelingscriteria slagschaduw

Beoordelingscriteria Aantal gevoelige objecten binnen de slagschaduwcontouren 1, 6 en 10 u/jr: absoluut. Aantal gevoelige objecten binnen de slagschaduwcontouren 1, 6 en 10 u/jr: relatief. Slagschaduwbelasting ter plaatse van nabijgelegen overige terreinen (recreatieterreinen, crematorium en kinderboerderij). Percentage benodigde stilstand van totaal aantal draaiuren per jaar om alle veroorzaakte slagschaduw door windturbines op woningen te voorkomen.

Met 'relatief' in bovenstaande tabel wordt bedoeld: het aantal woningen, gedeeld door de verwachte elektriciteitsproductie van het betreffende MER-alternatief. De effectbepaling in dit MER wordt gegeven in de genoemde 5-puntsschaal van ‘-‘ tot ‘++’. In onderstaande tabellen wordt de specifieke invulling van deze schaal voor het milieuaspect ´slagschaduw´ toegelicht. Tabel 8

Beoordelingstabel slagschaduw absoluut (aantal woningen binnen contour) -0 + ++

Tabel 9

Binnen 1 uur-contour

Binnen 6 uur-contour

Binnen 10 uur-contour

Meer dan 10.000 woningen 5.000 – 10.000 woningen Minder dan 5.000 woningen n.v.t. n.v.t.

Meer dan 5.000 woningen 1.000 – 5.000 woningen Minder dan 1000 woningen

Meer dan 2.500 woningen 500 – 2.500 woningen Minder dan 500 woningen

n.v.t. n.v.t.

n.v.t. n.v.t.

Beoordelingstabel slagschaduw relatief

-0 + ++

Relatief t.o.v. 1u slagschaduw

Relatief t.o.v. 6u slagschaduw

Relatief t.o.v. 10u slagschaduw

>200 woningen per GWh/jaar 100-200 woningen per GWh/jaar <100 woningen per GWh/jaar n.v.t. n.v.t.

>75 woningen per GWh/jaar 40-75 woningen per GWh/jaar <40 woningen per GWh/jaar n.v.t. n.v.t.

>50 woningen per GWh/jaar 20-50 woningen per GWh/jaar <20 woningen per GWh/jaar n.v.t. n.v.t.

21 Resultaten

21

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

Tabel 10

Beoordelingstabel slagschaduwbelasting ter plaatse van nabijgelegen overige terreinen (recreatieterreinen, crematorium en kinderboerderij).

Slagschaduwbelasting ter plaatse van nabijgelegen overige terreinen (recreatieterreinen, crematorium en kinderboerderij). -0 + ++

Tabel 11

>3.000 uren slagschaduw ter plaatse van nabijgelegen overige terreinen. 1.000-3.000 uren slagschaduw ter plaatse van nabijgelegen overige terreinen. <1.000 uren slagschaduw ter plaatse van nabijgelegen overige terreinen. n.v.t. n.v.t.

Beoordelingstabel percentage benodigde stilstand van totaal aantal draaiuren per jaar om alle veroorzaakte slagschaduw door windturbines op woningen te voorkomen.

Percentage benodigde stilstand van totaal aantal draaiuren per jaar om alle veroorzaakte slagschaduw door windturbines op woningen te voorkomen. -0 + ++

4.2

>2,5% stilstand benodigd van totaal aantal draaiuren per jaar. 1-2,5% stilstand benodigd van totaal aantal draaiuren per jaar. <1% stilstand benodigd van totaal aantal draaiuren per jaar. n.v.t. n.v.t.

Conclusie De alternatieven scoren op basis van de MER-beoordelingscriteria voor slagschaduw als volgt:

Tabel 12

Conclusie slagschaduw Alternatief Absoluut – aantal woningen binnen 1u-contour

3x Klein -

2x Groot --

3x Groot --

Absoluut – aantal woningen binnen 6u-contour Absoluut – aantal woningen binnen 10u-contour

-

---

---

Relatief – aantal woningen binnen 1 u-contour per GWh/jr Relatief – aantal woningen binnen 6 u-contour per GWh/jr Relatief – aantal woningen binnen 10 u-contour per GWh/jr

-

----

----

Slagschaduwbelasting ter plaatse van nabijgelegen overige terreinen. % benodigde stilstand om alle slagschaduw per jaar op woningen te voorkomen.

-

--

---

Bij deze beoordeling moet de aanvullende opmerking gemaakt worden dat in paragraaf Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. is berekend dat een automatische stilstandvoorziening de slagschaduw op omliggende woningen kan voorkomen en dat dit een jaarlijkse opbrengstderving van maximaal ca. 3,0% betekent. Bij toepassing van een strenge slagschaduwnorm is het thema slagschaduw daarmee eerder een haalbaarheidsaspect dan een milieueffect.

22 Resultaten

22

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

Hoofdstuk 5 Mitigerende maatregelen

23 Mitigerende maatregelen

23

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

5.1

Inleiding In de beoordeling in bovenstaand hoofdstuk is geen rekening gehouden met mitigerende maatregelen of normstelling die de slagschaduw op omliggende woningen verlaagt. Om inzicht te krijgen in dergelijke mogelijkheden beschouwt dit hoofdstuk een aantal mogelijke normwaarden. Windturbines zullen af en toe stilgezet moeten worden om aan dergelijke normgrenzen voor slagschaduw te voldoen. Daarbij wordt per MER-alternatief inzicht geboden in de hoeveelheid stilstand die nodig is om aan de onderzochte normgrenzen te voldoen.

5.2

Normgrenzen Als het gaat om normgrenzen voor slagschaduw moet daarbij worden opgemerkt dat slagschaduw een milieueffect is dat is voorbehouden aan windturbines. De dichtsbijgelegen windturbines zijn WP Oude Maas in de gemeente Hoeksche Waard op 4 kilometer ten zuiden van het plangebied en windturbine Kralingseveer op 5 km ten noordoosten. Dergelijke afstanden betekenen dat cumulatieve effecten met zekerheid zijn uit te sluiten. De omgeving van de windlocatie is zeer dichtbevolkt. Anderzijds is de slagschaduwnorm uit de Activiteitenregeling milieubeheer (zoals die nog steeds van toepassing is op windprojecten van 1 of 2 windturbines) al zeer streng (ca. 6 uur per gevoelig object per jaar). Teneinde een goede indicatie te krijgen van de effectiviteit en haalbaarheid van een lokale slagschaduwnorm worden 3 mogelijke normgrenzen beschouwd: ➢ Max. 1 uur slagschaduw per object per jaar: zeer strenge norm om de haalbaarheid te toetsen van een windpark dat qua slagschaduw minimale effecten op de omgeving veroorzaakt. Slagschaduw voor 100% voorkomen (0 uur per jaar) is niet mogelijk, omdat bij plotseling optredende slagschaduw de windturbine enige tijd nodig heeft om af te remmen. ➢ Max.

6 uur slagschaduw per object per jaar: norm die het meest in Nederland wordt toegepast ter vermindering van de slagschaduwhinder, en die voor windprojecten van 1 of twee windturbines landelijk is voorgeschreven in de Activiteitenregeling2. ➢ Max. 10 uur slagschaduw per jaar: om te onderzoeken wat in geval van een soepelere norm de extra energieproductie is, als er minder gebruik hoeft te worden gemaakt van een stilstandsvoorziening. Ter onderbouwing van lokale normen voor slagschaduw baseren wij ons voor wat betreft theorie en uitgangspunten deels op de beschrijvingen uit een vergelijkbaar onderzoek naar milieunormen dat recentelijk is uitgevoerd voor een ander windproject.3 2

Feitelijk is de norm dat er niet vaker dan 17 dagen per jaar 20 minuten slagschaduw mag optreden op een gevoelig object. 17x20 minuten = 5 uur en 40 minuten. Een interpretatie van (circa) 6 uur per jaar is dus een strenge uitleg van deze norm. 3 Pondera, 2021; Onderzoek Milieunormen windenergie Windpark Agro Wind Reusel.

Mitigerende maatregelen

24 24

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

5.2.1

Dosis-effectrelatie Het menselijk oog is gevoelig voor optredende verschillen tussen licht en donker en voor snelle bewegingen. Dit trekt aandacht en leidt af, waardoor dit als hinderlijk kan worden ervaren door de waarnemer. De mate van hinder van een passerende schaduw wordt onder meer bepaald door de frequentie van het passeren (rotortoerental), door de blootstellingsduur en door de intensiteit van de wisselingen in lichtsterkte. Uit onderzoek dat in 1999 in Duitsland is verricht blijkt dat omwonenden van windturbines die een netto slagschaduwduur van meer dan 15 uur per jaar ervaren een hogere mate van dagelijkse hinder ervaren in hun leefomgeving4. Herhaaldelijke of langdurige blootstelling hieraan kan bovendien leiden tot stress en concentratieverlies. Onderzoekers van de Universiteit van Kiel vonden in dezelfde laboratoriumstudie een duidelijke relatie tussen blootstellingsduur aan slagschaduw en de ervaren hinder voor de testpersonen. Uit het laboratoriumonderzoek komt specifiek naar voren dat in de eerste 20 minuten dat contrastrijke slagschaduw optreedt een fysieke reactie worden veroorzaakt, die bij langere blootstelling daarna door het lichaam wordt gecompenseerd. De onderzoekers hebben aanbevolen de slagschaduwduur te beperken om effecten op langere termijn te voorkomen vanwege de energie die deze compensatie kost.

Bij frequenties hoger dan 2,5 Hz (aantal passeringen per seconde) kan als gevolg daarvan sprake zijn een fysiologisch effect in de vorm van een kans op een epileptische aanval bij personen die gevoelig zijn voor licht5. Bij grote moderne windturbines treedt dit niet op aangezien de frequentie veel lager dan 2,5 Hz (veelal beneden de 1 Hz) is, omdat de rotorbladen relatief weinig omwentelingen per minuut maken. Er is geen bewijs gevonden dat directe blootstelling aan slagschaduw bij frequenties beneden de 2,5 Hz an sich gezondheidseffecten veroorzaakt. In de periode sinds dit onderzoek zijn in Europa vele duizenden windturbines gerealiseerd waaruit geen wetenschappelijk vastgestelde gevallen van gezondheidseffecten als gevolg van slagschaduw bekend zijn en er zijn ook geen andere onderzoeken gepubliceerd die een andere conclusie geven op dit punt. Directe gevolgen voor de gezondheid als gevolg van blootstelling aan slagschaduw – mits frequenties beneden 2,5 Hz blijven - zijn daarmee niet aannemelijk. Slagschaduw wordt echter wel als hinderlijk beschouwd en dit is aanleiding de slagschaduw te normeren.

5.2.1.1

Toegenomen afmetingen windturbines

Hoewel het uitgevoerde laboratoriumonderzoek uit 1999 stamt, gaat het in op de effecten van slagschaduw op het menselijke welbevinden. Hoewel windturbines sinds die tijd veel groter zijn geworden heeft dat geen effect op de bruikbaarheid van de resultaten van het onderzoek, omdat de slagschaduw op zichzelf van een kleine windturbine niet anders is dan die van een grote windturbine. Alleen de afstand waarop het fenomeen zich kan voordoen wordt groter met de toenemende afmetingen van de windturbines. 4

Pohl, J, Faul, F, & Mausfeld, R; Belästigung durch periodischen schattenwurf von Windenergieanlagen, 1999. 5 Parsons Brinckerhoff, 2006; Update of UK Shadow flicker Evidence Base

Mitigerende maatregelen

25 25

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

5.2.1.2

Hinder beperken in de tijd

Uit een vergelijkende literatuurstudie uit 2017 van Koppen et al6, blijkt dat in veel landen een maximale slagschaduwduur op een slagschaduwgevoelig object wordt gehanteerd van 8 uur per jaar, in sommige gevallen aangevuld met een maximum per dag van 30 minuten. In Nederland wordt nu veelal een maximale slagschaduwduur van ca. 6 uur op een slagschaduwgevoelig object gehanteerd. Als uitgegaan wordt van maximaal 6 uur slagschaduw per jaar, dan bedraagt dit circa 0,4% van het gehele maximale percentage aan zonuren per jaar. Vervolgens wordt er ook vanuit gegaan dat gedurende deze 6 uur slagschaduw daadwerkelijk iemand zich bevindt in een ruimte waarop de slagschaduw optreedt. In praktijk kan iemand op dat moment niet thuis zijn of zich ergens in huis bevinden waar de slagschaduw niet merkbaar is. Blootstelling aan slagschaduw volgens deze beoordelingssystematiek is op jaarbasis dus zeer beperkt. 5.2.1.3

Dosis-effectrelatie

Er is internationaal beperkt onderzoek beschikbaar naar de relatie tussen blootstellingsduur aan slagschaduw en de effecten hiervan op personen. In 2016 heeft Health Canada7 aanvullend onderzoek gedaan naar variabelen die de hoogte van de ervaren hinder beïnvloeden. Hieruit is gebleken dat wanneer de aaneengesloten blootstellingsduur van slagschaduw onder de 10 minuten is, de hinder beperkt is tot 3,8% van de blootgestelde personen. Indien de blootstellingsduur meer dan 30 aaneengesloten minuten bedraagt, ervaart 21,1% van de personen ernstige hinder. Deze en de tussenliggende waardes zijn uiteengezet in Tabel 13. Dit is voor zover bekend de enige dosis-effectrelatie studie die beschikbaar is in relatie tot slagschaduw van windturbines. Tabel 13

Mate van ernstige hinder bij verschillende aaneengesloten blootstellingsduren 8.

Blootstelling slagschaduw Mate van ernstige hinder

0-10 min. 3,8%

10-20 min. 5,2%

20-30 min. 13,5%

>30 min. 21,1%

Het beperken van de totale slagschaduwduur per jaar beperkt ook het aantal dagen waarop meer dan een bepaalde slagschaduwduur per dag optreedt. Om de maximale hinderbeperking voor een slagschaduwgevoelig object te realiseren wordt een hinderbeperking in de vorm van een maximale slagschaduwduur het meest effectief geacht.

6

Koppen, E, et al, 2017; International Legislation and Regulations for Wind Turbine Shadow Flicker Impact 7 https://asa.scitation.org/doi/pdf/10.1121/1.4942403 8 Voicescu, et al. 2016; Estimating annoyance to calculated wind turbine shadow flicker is improved when variables associated with wind turbine noise exposure are considered, The Journal of the Acoustical Society of America 139, 1480 (2016); doi: 10.1121/1.4942403

Mitigerende maatregelen

26 26

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

Tot slot wordt opgemerkt dat verscheidene landen een bruto slagschaduwnorm hanteren9. Omdat de dosis-effectrelatie gaat over de daadwerkelijke blootstelling aan slagschaduw wordt een netto blootstellingsduur als een betere beoordelingsmaat gezien. Bij een bruto beoordelingsmaat is namelijk nog steeds onduidelijk welke netto belasting en dus welke effecten op de omgeving dit daadwerkelijk oplevert. 5.2.1.4

Hinder beperkt tot afstand

In theorie kan een slagschaduw bij een heel lage zonnestand en een vrij blikveld zeer ver reiken. Echter, er is een beperking aan de afstand waarop nog gesproken kan worden van enige mate van invloed. Specifiek voor slagschaduw geldt dat de schaduw minder scherp wordt naarmate de afstand toeneemt, omdat op grotere afstanden de afdekking van de zon door het windturbineblad nog maar beperkt is. Bij moderne windturbines geldt dat een wiek nog slechts minder dan 20% van de zonneschijf bedekt bij een afstand van ca. 1,8 – 2 km, afhankelijk van de afmeting van de windturbine. Voorbij dergelijke afstanden is hinderlijke slagschaduw niet meer aan de orde.

5.2.2

Slagschaduw zonder mitigatie In dit slagschaduwonderzoek is inzicht gegeven in het aantal woningen dat bij elk van de drie MER-alternatieven slagschaduw zou ondervinden. Tevens is inzichtelijk gemaakt hoe vaak de windturbines stil moeten staan om alle slagschaduw op gevoelige objecten te voorkomen. Aanvullend hierop is te berekenen hoeveel slagschaduw alle woningen samen ondervinden, door de immissiewaarden van alle woningen op te tellen, zoals is gedaan in onderstaande tabel. Alternatief 3x klein 2x groot 3x groot

5.2.3

Opgetelde Slagschaduw (uu:mm) 30189:08 97596:16 150582:10

Gevoeligheidsanalyse Het is mogelijk om de ervaren hinder te beperken door het stellen van een normgrens. Door de jaarlijkse slagschaduwduur op objecten in de omgeving te beperken zal de hinder voor inwoners automatisch afnemen. Moderne windturbines zijn uitgerust met een automatische stilstandvoorziening, die de windturbine kan uitschakelen wanneer een vooraf bepaalde slagschaduwnorm wordt overschreden. De voorziening wordt per schaduwgevoelige object vooraf ingeregeld, aangezien het 9

In dit geval wordt de maximale theoretische slagschaduwduur bedoeld, gebaseerd op een situatie dat de zon altijd schijnt gedurende de daglichtperiode, de windturbine altijd draait en de wind vanuit een (on)gunstige richting waait.

Mitigerende maatregelen

27 27

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

gaat om specifieke momenten die van te voren bepaald kunnen worden afhankelijk van de zonnestand. Daarnaast wordt gemeten of er daadwerkelijk voldoende zon (en dus slagschaduw) is op die momenten. Het opnemen van een slagschaduwnorm betekent dat sommige windturbines gedurende sommige perioden, wanneer de norm voor objecten wordt overschreden, stil moeten staan. Uiteraard gaat dit gepaard met opbrengstverlies. Waar het opnemen van een slagschaduwnorm dus als voordeel kan hebben dat het aantal ernstig gehinderden afneemt, heeft het als nadeel dat de energieproductie van de windturbines lager komt te liggen. Met behulp van een gevoeligheidsanalyse kan inzichtelijk worden gemaakt wat het effect is van verschillende te hanteren slagschaduwnormen op enerzijds de hoeveelheid ervaren hinder, en anderzijds het opbrengstverlies als gevolg van benodigde stilstand. Daarbij is de jaarlijkse slagschaduw van alle omliggende woningen opgeteld een goede maatstaaf voor de ervaren hinder. Daartoe is voor de volgende mogelijke normen berekend hoeveel slagschaduw (en dus hinder) er zal optreden en hoeveel opbrengstverlies dit tot gevolg heeft voor de drie MER-alternatieven: ➢ Ten hoogste 10 uur per jaar ➢ Ten hoogste 6 uur per jaar ➢ Ten hoogste 1 uur per jaar

5.2.4

Berekening Om te berekenen wat de resterende totale slagschaduw en de opbrengstderving is wanneer een maximale hoeveelheid slagschaduw per gevoelig object zou worden toegestaan wordt bij elk gevoelig object respectievelijk 10, 6 en 1 uur van de totale berekende hoeveelheid slagschaduw afgetrokken (met een minimum van 0 uur per jaar). De overgebleven ‘normoverschrijdende’ slagschaduw moet worden voorkomen door middel van stilstand. De benodigde stilstand van de windturbines geschat met de volgende berekening: 𝐵𝑒𝑛𝑜𝑑𝑖𝑔𝑑𝑒 𝑠𝑡𝑖𝑙𝑠𝑡𝑎𝑛𝑑 = (𝑆𝑆𝑊𝑇 ) ∗

𝑛𝑜𝑟𝑚𝑜𝑣𝑒𝑟𝑠𝑐ℎ𝑖𝑗𝑑𝑒𝑛𝑑𝑒 𝑆𝑆𝑤𝑜𝑛𝑖𝑛𝑔𝑒𝑛 𝑡𝑜𝑡𝑎𝑙𝑒 𝑆𝑆𝑤𝑜𝑛𝑖𝑛𝑔𝑒𝑛

Waarbij SSWT staat voor som van de slagschaduwemissie van alle windturbines en SSwoningen voor de som van de slagschaduwimmissie op alle omliggende woningen (en andere gevoelige objecten). De periode dat de windturbines slagschaduw veroorzaken is veel kleiner dan de opgetelde tijd dat woningen slagschaduw ondervinden, omdat een windturbine meestal op meerdere woningen tegelijk slagschaduw veroorzaakt.

28 Mitigerende maatregelen

28

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

5.3

Resultaten

5.3.1

Afname slagschaduw en benodigde stilstand Bovenstaande berekening toont hoeveel slagschaduw er, na toepassing van de onderzochte normen, resteert en hoe vaak de windturbines stilgezet moeten worden om aan de betreffende norm te kunnen voldoen. Zie Tabel 14 voor de resultaten.

Tabel 14

De hoeveelheid slagschaduw die wordt veroorzaakt op gevoelige objecten bij verschillende mogelijke normgrenzen, afgezet tegen het opbrengstverlies als gevolg van de benodigde stilstand. Geen 10 uur 6 uur 1 uur norm Hoeveelheid slagschaduw op woningen (uren per jaar) 3x klein 30189 25650 21634 7452 2x groot 97596 71890 56448 15024 3x groot 150582 98307 75463 19829 Benodigde stilstand windturbines (uu:mm per jaar) 3x klein 00:00 40:16 75:55 201:47 2x groot 00:00 118:07 189:04 379:25 3x groot 00:00 253:16 363:56 633:29

5.3.2

Opbrengstderving Een stilstandvoorziening die windturbines stilzet wanneer normoverschrijdende slagschaduw zou optreden leidt tot een lagere jaarlijkse energieproductie. Deze paragraaf berekent hoeveel minder elektriciteit de MER-alternatieven opbrengen wanneer moet worden teruggeregeld tot de drie onderzochte normgrenzen.

Tabel 15

De hoeveelheid slagschaduw die wordt veroorzaakt op gevoelige objecten bij verschillende mogelijke normgrenzen, afgezet tegen het opbrengstverlies als gevolg van de benodigde stilstand. Geen 10 uur 6 uur 1 uur norm Opbrengstverlies (%) 3x klein 0,0% 0,16% 0,31% 0,82% 2x groot 0,0% 0,72% 1,15% 2,31% 3x groot 0,0% 1,03% 1,48% 2,57% Opbrengstverlies (GWh/jr) 3x klein 0,0 0,05 0,09 0,23 2x groot 0,0 0,35 0,57 1,14 3x groot 0,0 0,76 1,09 1,90

29 Mitigerende maatregelen

29

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

5.3.3

Beoordeling cf. MER-beoordelingskader De beoordelingscriteria in het MER die verband houden met gevoelige objecten zijn: Beoordelingscriteria Aantal gevoelige objecten binnen de slagschaduwcontouren 1, 6 en 10 u/jr: absoluut. Aantal gevoelige objecten binnen de slagschaduwcontouren 1, 6 en 10 u/jr: relatief. Percentage benodigde stilstand van totaal aantal draaiuren per jaar om alle veroorzaakte slagschaduw door windturbines op woningen te voorkomen.

5.3.3.1

Woningen binnen de contour: absoluut

Onderstaande grafieken tonen hoeveel woningen er binnen de 1 uur, 6 uur en 10 uur contouren liggen wanneer er moet worden voldaan aan een norm van respectievelijk 10 uur, 6 uur en 1 uur. Figuur 11

Aantal woningen binnen de 1-uur contour bij verschillende normgrenzen.

Aantal woningen binnen 1-uur contour

20000

18136

18136

18136

16000 13203

13203

13203

12000 8000 5304

5304

5304

4000 0

0

0

0 Geen norm

max. 10u per jaar max. 6 u per jaar 3x klein

2x groot

max. 1u per jaar

3x groot

30 Mitigerende maatregelen

30

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

Figuur 12

Aantal woningen binnen de 6-uur contour bij verschillende normgrenzen.

Aantal woningen binnen 6-uur contour

8000

7338

6000

7338

5008

5008

4000 2000

1480

1480 0

0

0

0

0

0

0 Geen norm

max. 10u per jaar max. 6 u per jaar max. 1u per jaar

3x klein

Figuur 13

2x groot

3x groot

Aantal woningen binnen de 10-uur contour bij verschillende normgrenzen.

Aantal woningen binnen 10-uur contour

5000

4410

4000 2989

3000 2000 1000

709 0

0

0

0

0

0

0

0

0

0 Geen norm

max. 10u per jaar

3x klein

5.3.3.2

2x groot

max. 6 u per jaar

max. 1u per jaar

3x groot

Woningen binnen de contour: relatief

Onderstaande grafieken tonen hoeveel woningen binnen de 1 uur, 6 uur en 10 uur contouren liggen in relatie tot de hoeveelheid geproduceerde energie per alternatief wanneer er moet worden voldaan aan een norm van respectievelijk 1 uur, 6 uur en 10 uur.

31 Mitigerende maatregelen

31

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

Figuur 14

Aantal woningen binnen de 1-uur contour in relatie tot hoeveelheid geproduceerde energie per alternatief bij verschillende normgrenzen.

Aantal woningen per GWh/jr binnen 1 uur-contour

300,0

200,0

268,4 245,4 188,8

268,4 245,4 188,8

268,4 245,4 188,8

100,0

0,0 0,0 0,0 0,0 geen norm

max. 10 uur per jaar max. 6 uur per jaar max. 1 uur per jaar 3x klein

Figuur 15

2x groot

3x groot

Aantal woningen binnen de 6-uur contour in relatie tot hoeveelheid geproduceerde energie per alternatief bij verschillende normgrenzen.

Aantal woningen per GWh/jr binnen 6 uur-contour

150,0

100,0

101,8 99,3

52,7

101,899,3

52,7

50,0

0,0 0,0 0,0

0,0 0,0 0,0

0,0 geen norm

max. 10 uur per jaar max. 6 uur per jaar max. 1 uur per jaar 3x klein

2x groot

3x groot

32 Mitigerende maatregelen

32

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

Figuur 16

Aantal woningen binnen de 10-uur contour in relatie tot hoeveelheid geproduceerde energie per alternatief bij verschillende normgrenzen.

Aantal woningen per GWh/jr binnen 10 uur-contour

80,0 60,8 60,0

59,7

40,0 25,2 20,0 0,0 0,0 0,0

0,0 0,0 0,0

0,0 0,0 0,0

0,0

geen norm

max. 10 uur per jaar 3x klein

5.3.3.3

2x groot

max. 6 uur per jaar max. 1 uur per jaar 3x groot

Beoordeling

Elke van de MER-alternatieven zal beter scoren op deze criteria bij toepassing van strengere normen, zoals onderstaande tabellen aantonen. Uitzondering hierop is het percentage benodigde stilstand: omdat dit criterium bij de beoordeling van de MER-alternatieven uitging van benodigde stilstand om alle slagschaduw te voorkomen zal de beoordeling in dit geval juist minder negatief uitvallen nu er bij de onderzochte normgrenzen juist wel enige slagschaduw is toegestaan. Tabel 16

Effectbeoordeling bij toepassing van een norm van 10 uur slagschaduw per woning per jaar

3x klein

Absoluut – aantal woningen binnen 1u-contour Absoluut – aantal woningen binnen 6u-contour

geen norm -

2x groot

-

geen norm ---

10u/jr

3x groot

---

geen norm ---

10u/jr

10u/jr ---

Absoluut – aantal woningen binnen 10u-contour Relatief – aantal woningen binnen 1 u-contour per GWh/jr Relatief – aantal woningen binnen 6 u-contour per GWh/jr

-

0 -

----

0 ---

----

0 ---

Relatief – aantal woningen binnen 10 u-contour per GWh/jr % benodigde stilstand

-

0 0

---

0 0

---

0 -

Tabel 17

Effectbeoordeling bij toepassing van een norm van 6 uur slagschaduw per woning per jaar

3x klein

Absoluut – aantal woningen binnen 1u-contour Absoluut – aantal woningen binnen 6u-contour Absoluut – aantal woningen binnen 10u-contour Relatief – aantal woningen binnen 1 u-contour per GWh/jr

Mitigerende maatregelen

geen norm -

2x groot

0

geen norm ---

0 -

---

6u/jr

3x groot

-0

geen norm ---

0 --

---

6u/jr

6u/jr -0 0 --

33 33

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

Relatief – aantal woningen binnen 6 u-contour per GWh/jr Relatief – aantal woningen binnen 10 u-contour per GWh/jr % benodigde stilstand

Tabel 18

-

0 0 0

----

0 0 -

----

0 0 -

Effectbeoordeling bij toepassing van een norm van 1 uur slagschaduw per woning per jaar

3x klein

Absoluut – aantal woningen binnen 1u-contour Absoluut – aantal woningen binnen 6u-contour

geen norm -

2x groot

0 0

geen norm ---

1u/jr

3x groot

0 0

geen norm ---

1u/jr

1u/jr 0 0

Absoluut – aantal woningen binnen 10u-contour Relatief – aantal woningen binnen 1 u-contour per GWh/jr Relatief – aantal woningen binnen 6 u-contour per GWh/jr

-

0 0 0

----

0 0 0

----

0 0 0

Relatief – aantal woningen binnen 10 u-contour per GWh/jr % benodigde stilstand

-

0 0

---

0 -

---

0 --

34 Mitigerende maatregelen

34

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

Hoofdstuk 6 Conclusie

35 Conclusie

35

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

In dit onderzoek zijn t.b.v. een PlanMER drie opstellingsalternatieven op hun slagschaduweffecten onderzocht, die van elkaar verschillen in aantal, afmetingen en posities van de windturbines. De slagschaduwduur vanwege windturbines ter plaatse van nabijgelegen woningen is berekend en wordt gebruikt om de alternatieven te beoordelen op het milieuthema slagschaduw. Er is per opstellingsalternatief in kaart gebracht hoeveel woningen er binnen de 10 uur-, 6 uur- en 1 uur-contour zijn gelegen. Daarnaast is per alternatief gekeken naar de hoeveelheid woningen in relatie tot de hoeveelheid geproduceerde energie. Ook is de slagschaduwbelasting op nabijgelegen recreatiegebieden inzichtelijk gemaakt. Hoewel het aantal woningen waar slagschaduw op kan treden als gevolg van de windturbines groot is, blijkt uit een berekening dat deze slagschaduw met behulp van een stilstandvoorziening kan worden voorkomen. Een dergelijke stilstand leidt tot een geschatte productiederving van 1,1 tot 3,0 %, afhankelijk van de precieze inrichting van het windpark. Een nadere analyse van het effect van een drietal mogelijke normgrenzen, te weten 10 uur, 6 uur en 1 uur per gevoelig object per jaar, laat zien dat het opleggen van een slagschaduwnorm de veroorzaakte hoeveelheid slagschaduw op woningen drastisch vermindert.

De opbrengstderving als gevolg van dergelijke normen ligt tussen de 0,2 en 2,6%, afhankelijk van de opstelling en de toegepaste slagschaduwnorm.

36 Conclusie

36

Vaanplein Barendrecht Slagschaduwonderzoek t.b.v PlanMER

Hoofdstuk 7 Bijlagen

37 Bijlagen

37

Bijlage A Slagschaduwcontouren

38

38

Figuur 17

1 uur, 6 uur en 10 uur slagschaduwcontouren van alternatief 3x klein. Hierbij zijn ook de woningen weergegeven.

39

39

Figuur 18

1 uur, 6 uur en 10 uur slagschaduwcontouren van alternatief 2x groot. Hierbij zijn ook de woningen weergegeven.

40

40

Figuur 19

1 uur, 6 uur en 10 uur slagschaduwcontouren van alternatief 3x groot. Hierbij zijn ook de woningen weergegeven.

41

41

Bijlage B Uitdraai WindPRO Bijgevoegde WindPRO uitdraaien geven voor de verwachte hoeveelheid slagschaduw per jaar op woningen (vlakken) voor de drie alternatieven en voor de verwachte slagschaduwbelasting op nabijgelegen recreatiegebieden en het crematorium.

42

Franz-Lisztplantsoen 220 3533 JG Utrecht www.boschenvanrijn.nl

2022