Bijlage 1 brief 796131 - Concept Rapportage toekomstperspectief IDB-zwembad.pdf
Tekst van het document
Onderzoek toekomstscenario’s Inge de Bruijn Zwembad Barendrecht Eindrapportage
31 mei 2022
Inhoudsopgave 1.
Inleiding
1
1.1
Aanleiding
1
1.2
De aanpak van het onderzoek
1
1.3
Opbouw van de rapportage
2
2.
Huidige situatie Inge de Bruijn zwembad
3
2.1
Bezoek en gebruik
3
2.2
Financiën
5
2.3
Gesprekken met betrokkenen vanuit de zwembadorganisatie
6
2.4
Onderhoud en duurzaamheid
8
3.
Het krachtenveld rondom het zwembad
10
3.1
Gemeentelijk beleid en gesprekken met betrokkenen vanuit de gemeente
10
3.2
Demografische ontwikkelingen gemeente Barendrecht
10
3.3
Concurrentieanalyse
11
3.4
Landelijke trends en ontwikkelingen
12
4.
Mogelijke toekomstscenario’s
14
4.1
Synthese
14
4.2
De scenario’s
15
4.2.1
Scenario 1: Instandhouding/renovatie met bestaande gebruik
15
4.2.2
Scenario 2: Instandhouding met meer accent op sport
15
4.2.3
Scenario 3: Renovatie met 4-baans 25-meterbassin over recreatiebassin
16
4.2.4
Scenario 4: Uitbreiding met 4-baans 25-meterbassin grenzend direct bereikbaar vanuit de recreatiezaal
17
4.2.5
Scenario 5: Nieuwbouw
18
4.2.6
Spraypark: optioneel
18
5.
Uitwerking scenario’s
20
5.1
Effecten op het gebruik en de bezetting
20
5.2
Financieel
21
6.
Afronding
25
6.1
Bevindingen samengevat
25
6.2
Conclusies en aanbevelingen
26
Bijlage 1 Actueel gebruiksrooster Bijlage 2 Demografische ontwikkelingen Bijlage 3 Concurrentieanalyse
1. Inleiding 1.1 Aanleiding Barendrecht beschikt met het Inge de Bruijn zwembad (verder ook te noemen: IDB-zwembad) over een multifunctionele zwemvoorziening. Het zwembad heeft een breed product- en activiteitenaanbod met onder meer recreatief zwemmen, banenzwemmen, instructiezwemmen en doelgroep-activiteiten. Onderscheidend aspect ten opzichte van veel andere zwembaden is de prominente positie die zwem- en waterpolovereniging Barendrecht (verder te noemen: ZPB) inneemt. Dit is een vereniging die opereert op het hoogste landelijke niveau en zeer intensief gebruik maakt van de faciliteiten van het zwembad. Het IDB-zwembad wordt beheerd en geëxploiteerd door een Besloten Vennootschap waarvan de gemeente 100% van de aandelen in haar bezit heeft: de Barendrechtse Exploitatie, Beheer en Onderhoud Maatschappij (Bebom BV). Het zwembad heeft (ook voorafgaand aan de Coronajaren 2020 en 2021) te maken met een oplopend exploitatietekort dat niet meer volledig wordt gedekt door de gemeentelijke bijdrage. De gemeente heeft om deze reden door Synarchis een onderzoek laten uitvoeren resulterend in een aantal toekomstscenario’s voor het Inge de Bruijn zwembad.
1.2 De aanpak van het onderzoek In de volgende figuur is de wijze waarop het onderzoek ter hand is genomen gevisualiseerd.
1. Bestuderen huidige situatie Inge de Bruijn zwembad en belangrijkste knelpunten 5. Synthese en integrale diagnose 3. Concurrentieanalyse omliggende zwembaden
2. Inventarisatie gemeentelijke ambitie en doelstellingen met betrekking tot aanbod zwemwater binnen gemeente en visie andere stakeholders 4. Inventarisatie en analyse relevante lokale en landelijke trends en ontwikkelingen
6. Definiëring en korte beschrijving toekomstscenario’s
7. Beschouwing inhoudelijk exploitatie
8. Beschouwing inhoudelijk accommodatie
9. Financiële beschouwing
10. Rapportage en advisering
Figuur 1: Onderzoeksopzet
Een onderzoek waarbij diverse scenario’s ontwikkeld moeten worden begint altijd met het inzichtelijk maken van de bestaande situatie. Wat is het IDB-zwembad voor een zwembad, wat is het gebruik en welke activiteiten vinden plaats, welke ontwikkelingen hebben zich de afgelopen jaren gemanifesteerd en wat zijn momenteel de belangrijkste inhoudelijke en financiële knelpunten? Vervolgens dient het belang dat de gemeente (die uiteindelijk aan de lat staat voor investeringen en de dekking van het exploitatietekort) hecht aan de verschillende activiteiten in het zwembad inzichtelijk te worden gemaakt. Dit kan namelijk van invloed zijn op de aard van de uit te werken scenario’s. Uiteraard is in dit stadium ook gesproken met de exploitant/directeur, de Raad van Commissarissen, ZPB en andere stakeholders. Ook van de input uit deze gesprekken is gebruik gemaakt bij de formulering van de uit te werken scenario’s. Tenslotte zijn de concurrerende zwembaden in de omgeving in beeld gebracht en
1
de belangrijkste lokale alsmede landelijke trends en ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op de toekomst van het zwembad in Barendrecht. Alle bevindingen uit de eerste vier onderdelen van het onderzoek worden samengebracht in de vorm van een synthese en een integrale diagnose van de bestaande situatie en de kaders en uitgangspunten voor toekomstscenario’s. Vervolgens is samen met de projectgroep een aantal scenario’s ontwikkeld voor de toekomst van het Inge de Bruijn zwembad. Het betreft: •
2 instandhoudingsscenario’s waarbij de huidige functionaliteit onveranderd blijft.
•
2 renovatiescenario’s waarbij accommodatiedelen worden toegevoegd of geamoveerd.
•
1 nieuwbouwscenario.
De verschillende scenario’s worden kort beschreven waarna per scenario verdere uitwerking plaats vindt op drie onderdelen •
Een inhoudelijke uitwerking van de exploitatie en het verwachte gebruik.
•
Een inhoudelijke uitwerking van de fysieke accommodatie.
•
Een financiële uitwerking resulterend in de jaarlast.
1.3 Opbouw van de rapportage Na deze inleiding wordt in hoofdstuk 2 onderdeel 1 uit figuur 1 behandeld en in hoofdstuk 3 de onderdelen 2 tot en met 4. In hoofdstuk 4 worden de belangrijkste bevindingen vertaald naar de scenario’s en worden de scenario’s beschreven (onderdeel 5 ten 6 uit figuur 1). In hoofdstuk 5 worden de scenario’s uitgewerkt op inhoud (exploitatie en accommodatie) en financieel (onderdelen 7 tot en met 9 uit figuur 1). In hoofdstuk 6 wordt het onderzoek afgesloten met de belangrijkste bevindingen, conclusies en advisering.
2
2. Huidige situatie Inge de Bruijn zwembad In dit hoofdstuk worden de huidige situatie en het recente verleden van het IDB-zwembad in beeld gebracht en geanalyseerd. Vanwege het feit dat de jaren 2020 en 2021 vanwege de maatregelen ter voorkoming van de verspreiding van het Coronavirus niet representatief zijn is voor de analyse wat verder teruggegrepen dan gebruikelijk bij dit soort onderzoeken, namelijk tot het jaar 2016. Naast het bezoek/gebruik en de financiële exploitatie (respectievelijk paragraaf 2.1 en 2.2) wordt in dit hoofdstuk ook teruggekeken op de gesprekken die zijn gevoerd met stakeholders (paragraaf 2.3) en wordt in paragraaf 2.4 ingegaan op de staat van de accommodatie.
2.1 Bezoek en gebruik Het IDB-zwembad beschikt over de volgende bassins: •
Een 6-baans 25-meter wedstrijdbassin van 375 m².
•
Een doelgroepenbassin van 120 m².
•
Een recreatiebassin van 225 m² met diverse recreatieve voorzieningen (zoals een borrelbank) en een belendend in omvang beperkt peuterbassin en een glijbaan met skim-out.
•
Een peuterbassin van 15 m².
In het wedstrijdbassin vindt leszwemmen plaats maar het bassin wordt daarnaast met name gebruikt door ZPB en ten behoeve van banenzwemmen. Het doelgroepenbassin wordt ook gebruik ten behoeve van leszwemmen maar ook door ZPB en ten behoeve van activiteiten die warm water behoeven (zoals voor senioren, zwangerschapszwemmen en therapie). Ook het recreatiebassin wordt gebruikt voor leszwemmen en een enkele doelgroep-activiteit maar verder kan er vanzelfsprekend vooral recreatief worden gezwommen. De watertemperatuur in het wedstrijdbassin bedraagt ongeveer 28°C, in het doelgroepenbassin 32°C en in het recreatiebassin tussen de 31°C en 32°C. Een actueel gebruiksrooster is opgenomen in bijlage 1. Het IDBzwembad beschikt verder over een horecavoorziening en een verenigingsruimte van ZPB. Op de eerste etage is een sportschool gevestigd die naast cardio- en krachtraining ook groepslessen aanbiedt. Het IDB-zwembad is eigendom van de gemeente Barendrecht. Het wordt verhuurd aan de exploitant: de Barendrechtse Exploitatie, Beheer en Onderhoud Maatschappij (Bebom). Bebom betreft een Besloten Vennootschap waarvan de gemeente Barendrecht voor 100% aandeelhouder is. Dit aandeelhouderschap is belegd bij twee wethouders. De BV wordt bestuurd door een Raad van Commissarissen. De bedrijfsleiding is belegd bij de directeur.
Op basis van de van Bebom ontvangen informatie zijn in onderstaande tabel de bezoekersaantallen van het IDB-zwembad per categorie en de jaartotalen weergegeven. Vanwege de beperkende maatregelen en tijdelijke sluitingen als gevolg van de maatregelen ter voorkoming van de verspreiding van het Corona-virus kunnen de exploitatiejaren 2020 en 2021 als niet-representatief worden beschouwd. Om deze reden zijn ook de vier voorafgaande jaren weergegeven.
Bezoekersaantallen Recreatief Activiteiten Zwemlessen Verenigingen en groepen Totaal bezoekersaantal
2016 68.229 23.051 36.259 53.753 181.292
2017 67.535 20.040 31.790 52.118 171.483
2018 (*) 55.696 17.127 28.637 49.344 150.804
2019 65.614 14.808 25.064 50.401 155.887
2020 33.113 7.277 14.267 38.741 93.398
2021 33.612 5.248 16.310 47.025 102.195
(*) in 2018 is het zwembad tijdelijk gesloten geweest vanwege groot onderhoud. Tabel 1: Bezoekersaantallen IDB-zwembad
Uit deze gegevens komt naar voren dat in de bezoekersaantallen een dalende trend is waar te nemen tussen 2016 en 2019 (de bezoekersaantallen van 2018 geven een licht vertekend beeld door de tijdelijke sluiting voor onderhoud). Met name het leszwemmen en de deelname aan doelgroep-activiteiten kennen een dalend aantal deelnemers. Met betrekking tot het leszwemmen wordt dit door de directeur toegeschreven aan de toegenomen concurrentie in de directe omgeving (zie verder paragraaf 3.3), met betrekking tot de doelgroep-activiteiten aan de teruglopende belangstelling (dit laatste wijkt af van landelijke 3
trends zoals wordt weergegeven in paragraaf 3.4). De categorie “recreatief” is inclusief banenzwemmen. Binnen de zwembadorganisatie wordt geconstateerd dat er een verschuiving plaats vindt van het echte recreatieve zwemmen (vaak ouders met kinderen of alleen kinderen) naar banenzwemmen (vaak een wat hogere leeftijdscategorie dan het echte recreatieve zwemmen). Globaal kan op basis van de beschikbare informatie geconstateerd dat ongeveer 25% van het aantal recreatieve bezoekers banenzwemmers betreft. Om de bezoekersaantallen te duiden in relatie tot het verzorgingsgebied wordt vaak gebruik gemaakt van animocijfers. Het animocijfer betreft het gemiddeld bezoeken per jaar dat een inwoner van het verzorgingsgebied brengt aan het zwembad. Op basis van de concurrentieanalyse die wordt gepresenteerd in paragraaf 3.3 wordt de gemeente Barendrecht als het verzorgingsgebied gedefinieerd voor het IDB-zwembad (iedere omliggende gemeente beschikt over een eigen zwembad). Binnen de grenzen van het verzorgingsgebied wonen ongeveer 49.000.
Animocijfer Recreatief Activiteiten Zwemlessen Verenigingen en groepen Totaal bezoekersaantal
2016 1,40 0,47 0,75 1,11 3,73
2017 1,39 0,41 0,65 1,07 3,53
2018 1,14 0,35 0,59 1,01 3,10
2019 1,35 0,30 0,52 1,04 3,20
2020 0,68 0,15 0,29 0,80 1,92
2021 0,69 0,11 0,34 0,97 2,10
landelijk 1,5-2,0 0,3-0,5 0,5-0,7 0,6-0,8 2.9-4,0
Tabel 2: Animocijfers bezoek aan IDB-zwembad
Toelichting op de tabel: •
Zoals eerder aangegeven zijn de jaren 2020 en 2021 niet representatief door de Corona-maatregelen en worden deze uitsluitend ter informatie gepresenteerd. De beschouwing vindt plaats op de daaraan voorafgaande jaren.
•
De deelname aan recreatief zwemmen (inclusief banenzwemmen) bevindt zich wat onder het landelijk gemiddelde. Dit is opvallend omdat het IDB-zwembad, in tegenstelling tot veel andere baden uit de benchmark, beschikt over een echt recreatief bassin. Net als in veel andere zwembaden in Nederland neemt de belangstelling voor recreatief zwemmen af maar voor banenzwemmen toe.
•
Zoals eerder aangegeven staat de deelname aan zogenaamde doelgroep-activiteiten onder druk en is het aanbod hierop aangepast (lees: in omvang gereduceerd). In 2019 bevond de deelname zich aan de onderkant van de gemiddelde landelijke range. Zoals in paragraaf 2.2 zal worden geconstateerd betreft het voor een deel ook echte maatschappelijke activiteiten. Dit betekent dat er nog een markt is voor de sportieve groepslessen waarvoor ook commerciële tarieven kunnen worden gevraagd.
•
Voor de deelname aan leszwemmen geldt hetzelfde als voor de doelgroep-activiteiten. In 2016 bevond het animocijfer zich nog boven het landelijk gemiddelde maar dit is (naar verwachting door te toegenomen concurrentie) substantieel afgenomen tot de situatie in 2019 waarbij de deelname zich aan de onderkant van de landelijke range bevond.
•
Het aantal verenigingszwemmers (en andere groepen) is in de jaren 2016 tot en met 2019 heel stabiel op een hoog niveau. Duidelijk is dat het IDB-zwembad met ZPB een grote vereniging in huis heeft die frequent en intensief gebruik maakt van het zwembad. Binnen de gemeente Barendrecht is geen sprake van regulier schoolzwemmen.
De bezetting van een zwembad wordt in de regel uitgedrukt in het aantal bezoekers per vierkante meter functioneel zwemwater. In de onderstaande tabel is de bezetting het IDB-zwembad vergeleken met de gemiddelde landelijke bezetting van zwembaden. Het IDB-zwembad beschikt over ongeveer 720 m² functioneel zwemwater. Het peuterbad en de skim-out van de glijbaan zijn hierin niet meegenomen vanwege het feit dat deze niet als functioneel zwemwater worden beschouwd.
Bezoekersaantallen Totaal bezoekersaantal Aantal bezoekers/m2 Landelijk
2016 181.292 252 225-275
2017 171.483 238 225-275
2018 (*) 150.804 209 225-275
2019 155.887 217 225-275
2020 93.398 130 225-275
2021 102.195 142 225-275
(*) in 2018 is het zwembad tijdelijk gesloten geweest vanwege groot onderhoud Tabel 3: Bezetting IDB-zwembad
4
Toelichting op de tabel: •
Zoals eerder aangegeven zijn de jaren 2020 en 2021 niet representatief door de Corona-maatregelen en worden deze uitsluitend ter informatie gepresenteerd. De beschouwing vindt plaats op de voorafgaande jaren.
•
In 2016 bevond de bezetting van het IDB-zwembad zich met ruim 250 bezoekers per vierkante meter functioneel zwemwater op het landelijke gemiddelde. Door het teruglopend aantal bezoekers bevindt het aantal bezoekers per vierkante meter functioneel zwemwater zich inmiddels onder de landelijke gemiddelde range.
•
Hieruit kan de conclusie worden getrokken dat het wateroppervlak inmiddels te groot is ten opzichte van het bezoekersaantal. Dit betekent uiteraard niet dat zich geen knelpunten kunnen voordoen op bepaalde momenten of voor bepaalde activiteiten.
2.2 Financiën Voor het inzichtelijk maken van de financiële situatie van het IDB-zwembad is gebruik gemaakt van de ontvangen jaarrekeningen van het boekjaar 2016 tot en met 2021. In onderstaande tabel zijn deze gegevens schematisch weergegeven: Winst en verliesrekening Baten Recreatief zwemmen Activiteiten Zwemlessen Verenigingen Scholen Horeca Verhuur ruimten en overige baten Totaal baten
2016
2017
2018
2019
2020
2021
€ 288.166 € 89.178 € 397.515 € 78.573 € 41.579 € 165.803 € 181.026 € 1.241.840
€ 290.995 € 78.142 € 367.143 € 76.043 € 65.280 € 166.764 € 165.431 € 1.209.798
€ 244.297 € 67.344 € 323.512 € 72.900 € 84.066 € 139.603 € 154.370 € 1.086.092
€ 306.296 € 66.261 € 260.834 € 77.584 € 90.498 € 140.920 € 158.876 € 1.101.269
€ 164.001 € 33.027 € 170.920 € 78.495 € 2.400 € 49.051 € 128.714 € 626.608
€ 172.132 € 22.677 € 184.545 € 63.446 €0 € 42.582 € 136.897 € 622.279
Personeelskosten Verbruikskosten Schoonmaak Onderhoud (geen dotatie) Kostprijs omzet/inkoop horeca Belastingen en verzekeringen Dienstverlening Sportfondsen Kantoorkosten Verkoopkosten Huur/erfpacht Kapitaallasten Overige kosten Niet verrekenbare omzet belasting Totaal kosten
€ 810.861 € 184.187 € 30.016 € 287.228 € 60.750 € 23.182 € 66.252 € 8.174 € 13.318 € 494.744 € 46.783 € 46.316 €0 € 2.071.811
€ 764.770 € 177.179 € 27.655 € 177.614 € 57.652 € 21.855 € 67.987 € 8.346 € 4.275 € 511.822 € 50.029 € 65.343 €0 € 1.934.527
€ 791.053 € 163.552 € 27.673 € 120.079 € 50.244 € 23.771 € 70.027 € 8.341 € 27.960 € 505.156 € 54.308 € 59.807 €0 € 1.901.971
€ 822.266 € 147.595 € 30.705 € 85.818 € 45.669 € 30.644 € 72.303 € 7.851 € 13.440 € 639.755 € 60.904 € 77.414 € 83.458 € 2.117.822
€ 762.800 € 119.841 € 26.985 € 164.672 € 18.260 € 30.861 € 74.653 € 7.529 € 84.304 € 656.064 € 47.367 € 43.474 € 83.741 € 2.120.551
€ 701.175 € 190.241 € 22.205 € 155.107 € 16.835 € 37.091 € 76.706 € 11.160 € 6.614 € 197.210 € 28.295 € 39.653 € 80.205 € 1.562.497
Totaal resultaat
-€ 829.971
-€ 724.729
-€ 815.879
-€ 1.016.553
-€ 1.493.943
-€ 940.218
Bijdrage exploitatiersultaat Bijdrage corona
€ 824.000 €0
€ 824.000 €0
€ 824.000 €0
€ 929.364 €0
€ 932.849 € 152.621
€ 672.147 € 194.162
Resltaat voor belastingen
-€ 5.971
€ 99.271
€ 8.121
-€ 87.189
-€ 408.473
-€ 73.909
Tabel 4: Winst- en verliesrekening 2016 t/m 2021 IDB-zwembad
Toelichting op de tabel: •
Zoals eerder aangegeven zijn de jaren 2020 en 2021 niet representatief door de Corona-maatregelen en worden deze uitsluitend ter informatie gepresenteerd. De beschouwing vindt plaats op de voorafgaande jaren 2016 tot en met 2019.
•
De omzet uit instructiezwemmen en doelgroep activiteiten volgt de bezoekersaantallen zoals eerder gepresenteerd en neemt substantieel af tussen 2016 en 2019 en neemt tussen 2016 en 2019 met ruim € 150.000,- af (de werkelijke afname is nog groter doordat over de inkomsten in 2019 geen Btw meer hoeft te worden afgedragen).
•
De omzet vanuit schoolgebruik is daarentegen fors toegenomen. Het betreft hier inkomsten vanuit het inmiddels beëindigde programma Swim2Play. Hier zijn uiteraard ook personeelskosten aan verbonden. 5
•
De omzet uit de verhuur van ruimte is in 2017 aanzienlijk afgenomen en fluctueert daarna rond de € 160.000,-. Dit is het gevolg van het feit dat de sportschool een huurverlaging heeft gekregen en de horecaruimte minder wordt verhuurd dan voorheen het geval is geweest.
•
De verhuur aan de fitnessondernemer vormt een substantiële inkomstenbron waar slechts beperkte kosten tegenover staan. Het is overigens niet goed mogelijk om deze kosten toe te rekenen aan de fitnessvoorziening maar de inschatting is dat rond de 95% van de omzet vanuit de verhuur aan de fitness een direct positief effect heeft op het exploitatieresultaat.
•
De personeelskosten zijn tussen 2016 en 2019 nauwelijks toegenomen. Gezien de loonontwikkeling in deze periode en het aanbieden van het programma Swim2Play betekent dit dat er minder personeel wordt ingezet. Dit is (deels) verklaarbaar vanuit de dalende bezoekersaantallen.
•
Door de getroffen duurzaamheidsmaatregelen zijn de verbruikskosten aanzienlijk afgenomen in de periode 2016 tot en met 2019. Hier is wel een huurverhoging aan verbonden.
•
Er is geen sprake van een onderhoudsdotatie. Het bedrag in de winst- en verliesrekening betreft de werkelijke kosten. Deze fluctueren sterk waardoor vergelijking van het resultaat tussen de respectievelijke jaren worden bemoeilijkt. Ook de huur is een vertroebelende factor bij de vergelijking tussen de verschillende exploitatiejaren. Deze is in 2019 fors gestegen. De kapitaallasten vanuit de eigen investeringen door Bebom zijn gestaag toegenomen.
•
Door een verruiming van de sportvrijstelling vorm de Btw op de lasten vanaf 1 januari 2019 een kostenverhogende factor. Dit wordt deels, maar zeker niet volledig gecompenseerd door een positief effect op de baten (er hoeft geen Btw meer over de inkomsten te worden afgedragen).
•
De post overige kosten is erg hoog, onduidelijk is wat hier nog onder valt.
•
De verhouding tussen personeelskosten en omzet (exclusief verhuur aan de sportschool) is van 2016 tot 2019 toegenomen van 0,76 tot 0,87. Indien marktconforme tarieven worden gehanteerd is een verhouding van 0,75 gebruikelijk.
In onderstaande tabel wordt de gemiddelde omzet per bezoeker per activiteit weergegeven. Bij de horecaomzet zijn de bezoekersaantallen vanuit verenigingen en scholen buiten beschouwing gelaten. Gemiddelde inkomsten/bezoeker Recreatief Activiteiten Zwemlessen Verenigingen en groepen Horeca
2016 € 4,22 € 3,87 € 10,96 € 2,24 € 1,30
2017 € 4,31 € 3,90 € 11,55 € 2,71 € 1,40
2018 € 4,39 € 3,93 € 11,30 € 3,18 € 1,38
2019 € 4,67 € 4,47 € 10,41 € 3,33 € 1,34
2020 € 4,95 € 4,54 € 11,98 € 2,09 € 0,90
2021 € 5,12 € 4,32 € 11,31 € 1,35 € 0,77
Tabel 5: Gemiddelde inkomsten per bezoeker per categorie in het IDB-zwembad
Toelichting op de tabel: •
Met ingang van 2019 is sprake van een autonome stijging van de gemiddelde inkomsten per bezoeker als gevolg van de Btw vrijstelling waardoor er geen Btw meer hoeft te worden afgedragen over de omzet uit zwembadbezoek. Dit effect is in de tabel niet echt zichtbaar. Een verklaring kan hier door Bebom niet voor worden gegeven.
•
De gemiddelde inkomsten per recreatieve bezoeker bevinden zich op een marktconform niveau. De indexering van de tarieven is goed terug te zien in de gemiddelde inkomsten per bezoeker
•
Het voorgaande is ook het geval bij de andere bezoekerscategorieën waarbij de relatief lage gemiddelde inkomsten per bezoeker zwemlessen in 2019 vanuit de aangeleverde informatie niet kan worden verklaard.
•
Opgemerkt dient te worden dat de gemiddelde inkomsten per bezoeker voor doelgroep-activiteiten laag is. Naar verwachting is dit het geval vanwege het feit dat het met name activiteiten betreft waarvoor een maatschappelijk tarief dient te worden gehanteerd en in mindere mate de commerciële aqua-groepslessen.
2.3 Gesprekken met betrokkenen vanuit de zwembadorganisatie Er zijn diverse gesprekken gevoerd met betrokkenen bij het IDB-zwembad. In eerste instantie is gesproken met de directeur van de exploitatie-BV en de voorzitter van de Raad van Commissarissen. Vanuit het zwembad wordt aangegeven dat men inmiddels tegen de grenzen aanloopt en dat er sprake is van een discrepantie tussen de werkelijke en benodigde gemeentelijke bijdrage. Het intensieve gebruik van ZPB heeft een negatief effect op de exploitatie omdat het uurtarief dat in rekening kan
6
worden gebracht niet kostendekkend is. Daarnaast heeft de toegenomen concurrentie (Swim-Inn, Ed & Angela en Welnesselanden) een negatief effect op het aantal zwemleskinderen en hiermee op de omzet. Knelpunt is verder dat het effect van de verduurzaming die in 2018 heeft plaatsgevonden niet heeft geresulteerd in de verwachte besparing terwijl hier wel een forse huurverhoging aan verbonden is. Ook het onderhoud is onderwerp van discussie. De BV zou er een voorkeur voor hebben dat de gemeente het eigenaarsdeel van het onderhoud weer zelf ter hand zou nemen. Met betrekking tot de beheervorm heeft de BV onderzoek verricht waaruit de conclusie is getrokken dat de bestaande beheervorm (gemeentelijke BV) als preferente beheervorm voor de toekomst wordt aangemerkt. Het is dan wel zaak dat met een schone lei kan worden verdergegaan en dat er een realistische exploitatiebijdrage wordt verstrekt in relatie tot de exploitatie-opdracht en de hieraan verbonden kaders en randvoorwaarden. Vanuit het zwembad wordt aangegeven dat het huidige gebruiks- en openstellingsrooster in balans is. Belangrijkste (en eigenlijk enige) knelpunt is dat aan de zwem- en waterpolovereniging ZPB niet alle uren beschikbaar kunnen worden gesteld die zij wensen. Hierdoor moeten zij uitwijken naar Rotterdam.
Deels is dit het gevolg van het feit dat de BV in het wedstrijdbassin ook uren beschikbaar wil stellen voor banenzwemmen. Dit gebeurt dan ook. Idealiter zouden er nog wat meer uren voor banenzwemmen beschikbaar zijn. Om deze reden kan het IDB-zwembad zich wel wat voorstellen bij de uitbreidingsvariant waar momenteel over wordt gesproken. Het gaat dan om de realisatie van een extra 4-baans wedstrijdbassin dat tijdens warme dagen ook als buitrenvoorziening kan dienen. De BV benadrukt wel dat hier een substantieel prijskaartje aanhangt: een dergelijke voorziening zal nooit kostendekkend kunnen worden geëxploiteerd. De gemeente moet zich er terdege van bewust zijn dat er dan een hogere exploitatiebijdrage verstrekt zal moeten worden. Vanuit de Raad van Commissarissen wordt aangegeven dat zij recentelijke een toekomstperspectief beschikbaar hebben gesteld voor het IDB-zwembad alsmede een beschouwing op de preferente beheervorm voor de toekomst en dat hierin de visie van Bebom verwoord is. ZPB geeft aan tevreden te zijn met de huidige voorzieningen. De voorkeur zou uitgaan naar een 35- of zelfs 50-meter wedstrijdbassin maar er is sprake van het realiteitsbesef dat dit vanuit de bestaande situatie niet gerealiseerd zal kunnen worden. De huidige voorziening volstaat en heeft ook haar eigen sfeer, zeker indien de tribune bij een wedstrijd goed gevuld is.
Verder is het aan het wedstrijdbassin grenzende clubhuis / de verenigingsruimte een belangrijke pré. Minder tevreden is men met de hoeveelheid uren die zij kunnen huren. Hierdoor moeten zij regelmatig uitwijken naar Zwemcentrum Rotterdam. Hier zijn voor de vereniging aanzienlijke meerkosten aan verbonden ten opzichte van de situatie waarin uren in het IDB-zwembad zouden kunnen worden gehuurd. Zij zijn dan ook voorstander van de hiervoor genoemde uitbreiding. ZPB geeft aan dat het voor hen niet goed mogelijk zal zijn om bij te dragen in de investeringskosten voor een uitbreiding van het zwembad (of nieuwbouw) indien hier niets tegenover staat. Wel zou het wellicht mogelijk zijn om investeerders te vinden voor de verwerving in eigendom van het clubhuis. Ook zou ZPB een eenmalige actie op touw kunnen zetten om gelden te verwerven die aangewend kunnen worden bij de investering maar dit zal een in omvang beperkt effect hebben. ZPB huurt momenteel jaarlijks voor ongeveer € 30.000,- badwater in Rotterdam. Zij geven aan dat dit voor een nieuwe situatie (bijvoorbeeld na een uitbreiding van het zwembad) waarbij deze uren tegen een lager tarief in het IDB-zwembad kunnen worden afgenomen, extra inkomsten in de orde van grootte van € 15.000,- tot € 20.000,- voor het IDB-zwembad kan genereren.
Bij het beschikbaar komen van meer uren in het IDB-zwembad zou ZPB mogelijk ook andere activiteiten kunnen ontwikkelen wat eveneens zou resulteren in extra inkomsten voor het zwembad. Hier is echter nog geen concrete inschatting van te maken. Tenslotte geeft ZPB aan dat zij ook een bijdrage “in natura” kunnen leveren in de exploitatie van het IDB-zwembad. Hier is samen met Bebom al eens een plan voor opgesteld wat door Corona nog niet van de grond is gekomen. Hierbij kan met name worden gedacht aan inzet van vrijwilligers vanuit de vereniging op momenten waar momenteel nog sprake is van inzet van betaalde krachten en aan het organiseren van openbare activiteiten in het zwembad (mede) door ZPB. Voor een belangrijk deel staat dit echter los van het al dan niet uitbreiden of nieuwbouwen van het zwembad. Wel verwacht ZPB dat bij uitbreiding sprake is van een betere scheiding van bezoekersstromen waardoor bij verenigingsactiviteiten geen inzet meer nodig is door professionele medewerkers vanuit Bebom (sleutelbeheer).
7
2.4 Onderhoud en duurzaamheid Als basis voor de beschouwingen is het Meerjaren Onderhoudsplan (verder te noemen: MJOP) van Sportfondsen Nederland aangehouden (versie 05-04-2019). Een beschouwing van de grootste posten die vanaf 2019 zijn geraamd leiden tot de constatering dat de grote werkzaamheden niet zijn uitgevoerd. In 2020 zou het tegelwerk van het wedstrijdbassin en doelgroepenbassin vervangen worden maar dit is niet gedaan. De zwembadpompen zijn wel vervangen. De aanpassing van kleedcabines, tegelwerk kleedkamers en toiletten evenals het HWC plafond dat in 2021 stond gepland is niet uitgevoerd. In 2024 staat tegelwerk keuken, bergingen, recreatiebassin, vervangen glijbaan etc. op de planning. Het is aan te bevelen deze in één grote renovatie te vervangen. Hier wordt bij de renovatievarianten zoals gepresenteerd in de hoofdstukken 4 en 5 van deze rapportage verder op ingegaan. Het aantal mogelijke aanvullende duurzaamheidsmaatregelen op installatietechnisch gebied is beperkt. Bouwkundig zou de schil beter geïsoleerd kunnen worden. Dit kan plaats vinden door bij natuurlijke vervangingsmomenten te kiezen voor betere alternatieven. Hieronder wordt een beknopt overzicht gegeven met een toelichting op hoofdlijnen op de grootste investeringen voor de komende jaren.
Tabel 6: Voorliggend MJOP voor het IDB-zwembad
Bouwkundig Als naar de bouwkundige staat van het zwembad wordt gekeken wordt geconstateerd dat de accommodatie goed wordt onderhouden, maar dat grote onderdelen steeds verder gedateerd raken. Bij het kleedkamergebied wordt geconstateerd dat het wandtegelwerk nog in goede staat is, maar dat het plafond en de vloer vervuild zijn geraakt. Zoals in het MJOP is aangegeven dienen het vloertegelwerk en de plafonds vervangen te worden. Dit verdient ook daadwerkelijk aanbeveling. Als het tegelwerk van de vloer maar ook het plafond wordt vervangen wordt geadviseerd om tegelijkertijd de sanitaire (kleed)cabines mee te vervangen. Deze vertonen schoonmaak (kalk) sporen.
8
In het MJOP is ook het vervangen van de houten (buiten) kozijnen opgenomen. Met name de grote pui bij het recreatiebassin zal (vanwege de hoge temperatuur) veel energie besparen als deze door kunststof of aluminiumkozijnen wordt vervangen in combinatie met trippel glas. Ook de vervanging van de overige buitenkozijnen kan nog een besparing op het energieverbruik opleveren. Omdat deze houten kozijnen dan vervangen worden door onderhoudsvrije kozijnen zal er in het onderhoudsplan ook een besparing optreden. Het stalen bouwkundige plafond in het zwembad (recreatie- en wedstrijdbassin) betreft een stalen damwandprofiel op de rode stalen liggers. Deze verkeren nog in goede staat en behoeven geen onderhoud. In het doelgroepenbassin is een houtwolcementplaat systeemplafond toegepast. Deze kan vervangen worden door een wat frissere lichtere plafondplaat. Installatie – Werktuigbouwkundig en Elektrotechnisch De technische staat van het zwembad verkeert in goede staat. Er is voor wat betreft de installaties geïnvesteerd in nieuwe luchtbehandelingskasten met betere warmteterugwinning en er zijn PV panelen geplaatst waardoor het energieverbruik substantieel is afgenomen. De elektrotechnische verdeelkasten zouden nog vervangen kunnen worden, maar dit geeft geen noemenswaardige besparing op het elektraverbruik.
Er zijn nog enkele appendages die geïsoleerd kunnen worden wat een kleine besparing op zal leveren.
Installatie – Waterzuivering Er is een zoutelektrolyse installatie aanwezig en de circulatiepompen zijn voorzien van frequentiesturing. De meet- en regeltechniek is in orde. De filters en kleppen zijn allen in goede staat. In algemene zin vertoont de zwembadtechniek alleen de normale gebruik- en slijtagesporen> De onderdelen worden goed onderhouden en op tijd vervangen. Ook is er een bicarbonaat installatie aanwezig zodat er bijgestuurd kan worden op gebied van de kalkwaarden in het zwembad.
9
3. Het krachtenveld rondom het zwembad In dit hoofdstuk wordt de omgeving beschreven waarbinnen het IDB-zwembad zich bevindt. Deze omgeving bestaat uit een aantal “krachten” die ingrijpen op of bepalend zijn voor het gebruik en de exploitatie van het zwembad. Achtereenvolgend gaat het om het gemeentelijk beleid dat raakt aan het zwembad (paragraaf 3.1), de demografische ontwikkelingen in de gemeente Barendrecht als verzorgingsgebied van het zwembad (paragraaf 3.2), de concurrerende voorzieningen in de regio (paragraaf 3.3) en trends en ontwikkelingen die zich landelijk voordoen bij zwembaden (paragraaf 3.4).
3.1 Gemeentelijk beleid en gesprekken met betrokkenen vanuit de gemeente Vanuit ambtelijk perspectief wordt aangegeven dat het gemeentelijk sportbeleid verouderd is en eigenlijk niet meer van toepassing. In de nieuwe collegeperiode zal nieuw sportbeleid worden ontwikkeld. Zonder hierop vooruit te kunnen lopen zal hierin naar verwachting sprake zijn van een intensivering van de verbinding tussen sport en welzijn/gezondheid en zal sport ook in toenemende mate worden ingezet voor de realisatie van bredere beleidsdoelen. De gemeente Barendrecht heeft nog geen (kerntaken-) discussie gevoerd met betrekking tot de wijze waarop wordt omgegaan met het zwembad. Wel lijkt duidelijk dat de gemeente, meer dan 20 jaar geleden, inzet op leszwemmen, gezondheid en verenigingsactiviteiten en minder op recreatief zwemmen. Wel wordt binnen de gemeente reeds langere tijd gesproken over de rol van de gemeente bij het faciliteren van sportactiviteiten. Zonder dat dit geleid heeft tot expliciet geformuleerd beleid kan wel worden gesteld dat impliciet duidelijk is dat de gemeente Barendrecht zich hard wenst te maken voor de breedtesport en geen (rechtstreekse) bijdrage levert aan topsport binnen de gemeentegrenzen. Er is ook een gesprek gevoerd met de (inmiddels voormalige) portefeuillehouders van de gemeente Barendrecht.
Enerzijds zijn zij vanuit gemeentelijk perspectief eigenaar van het zwembad en opdrachtgever voor de exploitatie. Anderzijds vervullen zij de rol als aandeelhouder van de gemeentelijke BV die verantwoordelijk is voor de exploitatie van het IDB-zwembad. Vanuit gemeentelijk perspectief is er sprake van een belangrijke mate van tevredenheid over de situatie waar het zwembad zich momenteel bevindt waarbij er uiteraard wel zorgen zijn over het feit dat de gemeentelijke bijdrage niet meer voldoende blijkt om het exploitatietekort te dekken. Het zwembad komt uit een onrustige fase en de indruk bestaat dat er momenteel sprake is van rust en een zakelijke maar goede relatie tussen exploitant en ZPB als grootgebruiker. Ook is er sprake van een balans tussen de eigen verantwoordelijkheid van de BV en de dienstverlening vanuit Sportfondsen. Wel wordt meer ondernemerschap verwacht vanuit de BV maar ook meer aandacht voor de “zachte kant”. Het gaat dan om activiteiten voor specifieke doelgroep waar de gemeente extra aandacht aan wil geven (senioren, mensen met een beperking, achterstandsgroepen, etc.). Ook mag er meer leven en beleving komen in het zwembad, waaronder een verbinding tussen het binnenbad en het buitenterrein, en bestaan er zorgen over de teruglopende bezoekersaantallen.
De wethouders geven aan dat er sprake is van een lastige spagaat waarbij zij enerzijds het zwembad kritisch moeten volgen als opdrachtgever voor de exploitatie en als eigenaar en financier. Anderzijds maken zij als aandeelhouder ook onderdeel uit van diezelfde organisatie.
3.2 Demografische ontwikkelingen gemeente Barendrecht Demografische veranderingen hebben gevolgen voor de behoefte aan zwembadwater en zwemactiviteiten. Er zijn gespecificeerde prognoses voor de gemeente Barendrecht beschikbaar en de algemene prognoses vertonen sterke onderlinge afwijkingen. De meest actuele bevolkingsprognose van de afdeling onderzoek en statistiek van BAR is gerelateerd aan de voorziene ontwikkeling in de woningvoorraad. Op basis van deze prognose is de verwachting dat het aantal inwoners van ruim 49.000 in 2022 naar ruim 53.000 in 2028. Dit betekent een toename van ongeveer 8%. In bijlage 2 zijn enkele tabellen die corresponderen met deze prognose opgenomen. Zoals daaruit blijkt wordt geen inzicht verschaft in de verwachte ontwikkeling per leeftijdscategorie. Het is derhalve niet duidelijk of sprake is van ontgroening en/of vergrijzing.
10
3.3 Concurrentieanalyse Bijlage 3 bevat een overzicht van de openbaar toegankelijke zwembaden in de gemeente Barendrecht en in de omgeving. Het gaat om de baden die vanaf het Inge de Bruijn zwembad binnen 20 minuten en/of 20 kilometer met de auto kunnen worden bereikt. Uit onderzoek van Synarchis blijkt namelijk, dat het overgrote deel van de zwembadbezoekers niet langer of verder wil reizen om bij het zwembad te komen. Een enkeling is daar wel toe bereid, maar dat geldt vooral voor zwembaden met een specifiek recreatief voorzieningenaanbod en voor zwembaden met specifieke voorzieningen voor verenigingsactiviteiten. Door de ligging van Barendrecht, centraal en slechts enkele kilometers onder Rotterdam, vallen meer dan 35 zwembaden binnen 20 minuten reistijd met de auto. In Barendrecht zijn er, naast het Inge de Bruijn zwembad, nog drie andere zwembaden. Wellnesselande, Swim-Inn en Ed & Angela zijn kleine zwembaden waar met name zwemlessen worden aangeboden en enkele activiteiten voor specifieke doelgroepen. Binnen een kwartier rijden vanaf het Inge de Bruijn zwembad liggen 14 zwembaden. Het Zwemcentrum in Rotterdam is van deze zwembaden het meest onderscheidend. Dit zwembad beschikt over een olympisch bad, dat is een 50-meter wedstrijdbad met 10 banen. Daarnaast is er ook nog een 25-meter wedstrijdbad.
Voor de serieuzere banenzwemmers in de regio en veel verenigingen is een bad van dit formaat erg aantrekkelijk. Tussen de 15 en 20 minuten rijden liggen rond de 25 zwembaden. Hiervan is het overgrote deel een binnenbad. De binnenbaden zijn over het algemeen vergelijkbaar met het Inge de Bruijn zwembad. De meesten beschikken dan ook over een wedstrijdbassin, een recreatiebassin en doelgroepenbassin. In de onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van overdekte zwembaden in de directe omgeving van Barendrecht. Als uitgangspunt voor het opstellen van dit overzicht is, zoals hiervoor aangegeven, een maximale reisafstand van ongeveer 20 kilometer aangehouden, gemeten vanaf het IDB-zwembad tot aan het desbetreffende concurrerende zwembad in de regio. De maximale (geschatte) reistijd met de auto wordt als gevolg hiervan op maximaal 20 minuten vastgesteld. In de onderstaande tabel zijn per zwembad zowel de belangrijkste functionaliteiten in beeld gebracht als de afstand tot het desbetreffende zwembad. Meer vergelijkende informatie over deze zwembaden is opgenomen in bijlage 3. Hieruit blijkt onder meer dat de tarieven van het IDB-zwembad zich over het algemeen aan de onderkant van het regionale spectrum bevinden.
x x
x x x x x
x x x
x x x x x x x x x x x x x x x x
x
buitenbad
x
peuterbad
6,6 8 7,5 8,5 6,9 9 13,9 12,8 15,2 13,6 16,3 9,1 19,5 15,2 16,8 15,1 15,3 18,7 19,7 21,3
instructiebad
9 11 11 11 11 13 13 13 13 14 14 14 15 16 16 16 17 17 17 18
wedstrijdbad 50m
km
wedstrijdbad 25m
min
recreatiebad
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
Zwembad plaats Inge de Bruijn zwembad Barendrecht Waal en Weidebad Heerjansdam Het kleine badje Rhoon De Fakkel Ridderkerk Zwemcentrum Rotterdam Rotterdam Ijsselmonde Rotterdam Albrandswaard Poortugaal De Hoge Devel Zwijndrecht Sportcentrum de Boogerd Oud-Beijerland Zwembad Pernis Pernis De Louwert Hendrik-Ido-Ambacht Sportcentrum PapendrechtPapendrecht Afrikaanderplein Rotterdam Zwembad Zuid Schiedam Het Centrum Klaaswaal Zwembad Blokweer Alblasserdam Aquapelle Capelle a/d Ijssel Oostelijk Zwembad Rotterdam Sportboulevard Dordrecht Dordrecht Rivièrabad Spijkenisse Wantijbad Dordrecht
x x x
x
x
x
x x x x
x
x x x
x x x x x
x x x
x x x
x
x x x x x
x
Tabel 8: Concurrentieanalyse overdekte zwembaden
11
Op onderstaande kaart zijn de verschillende zwembaden geografisch weergegeven. Hierbij is een nog wat groter verzorgingsgebied gehanteerd dan in de tabel. In bijlage 3 wordt deze kaart nogmaals gepresenteerd waarbij ook een genummerd overzicht is opgenomen corresponderend met de nummering van de zwembaden die in de kaart zijn opgenomen.
Inge de Bruijn zwembad
Binnenbad
Buitenbad
Combibad
Figuur 2: Concurrentieanalyse overdekte zwembaden
3.4 Landelijke trends en ontwikkelingen Sinds vele jaren neemt de aandacht voor gezond leven en bewegen in zowel het landelijke als lokale beleid alleen maar toe. Dat betekent een sportieve en vaak financiële stimulans voor het beoefenen van sport in zijn algemeenheid. Vooral 55-plussers blijken aanzienlijk vaker deel te nemen aan sportieve activiteiten. Sport is allang niet meer uitsluitend een doel op zich, maar ook een middel voor gemeenten en sporters om bepaalde andere doelen te bereiken, die onder andere te maken hebben met fysieke en mentale gezondheid, cohesie, participatie, integratie en veiligheid. Ontwikkelingen als individualisering, toenemende diversiteiten, mobiliteit en nieuwe vormen van communicatie zorgen ervoor dat maatschappelijke verbanden in wijken ‘losser’ en wijk-overstijgend worden. Dat betekent dat sportactiviteiten steeds meer in ongeorganiseerd verband en lang niet altijd binnen de eigen wijk plaatsvinden. Steeds vaker wil de burger zelf de tijd en tijdsduur bepalen van de sportactiviteit waaraan men deelneemt. Ondanks of wellicht dankzij de individualisering is er echter nog steeds behoefte aan ontmoeting en sociale verbondenheid. Tenslotte is er bij veel gemeenten veel aandacht en budget beschikbaar voor duurzaamheidsmaatregelen voor sportaccommodaties.
Zeker voor zwembaden, die een relatief grote energiebehoefte hebben, liggen er op dit gebied kansen. Door maatregelen te nemen, die de energiebehoefte beperken en/of de energie zelfs groener maken, kan een positieve bijdrage door de zwembaden aan verduurzaming worden geleverd. Instructiezwemmen Zwembaden hebben in basis nog steeds als voornaamste kerntaak het geven van instructiezwemmen. Bij veel zwembaden is er zelfs sprake van een wachtlijst. Er is wel een dalende lijn in het aantal kinderen waar te nemen, maar daar staat tegenover dat steeds meer volwassenen met bijvoorbeeld een migratie achtergrond zwemlessen gaan volgen. Er vindt als gevolg van deze ontwikkeling een verschuiving van aanbodgerichte zwemlessen naar vraaggerichte zwemlessen plaats. Zwembaden bieden steeds vaker naast het (traditionele) zwem-ABC meer variatie aan, zoals bijvoorbeeld turbocursussen en zwemvaardigheidstrainingen. Als gevolg hiervan is er een toenemende concurrentie (ook van private zwemscholen, die zwembadwater huren) in het aanbod van zwemlessen. Voor de exploitatie van een zwembad blijft het geven van zwemlessen vaak de enige rendabele activiteit.
12
Recreatie en banen zwemmen binnen en buiten Voor het recreatief zwemmen, zowel binnen als buiten, neemt de animo af. Dit komt mede vanwege de toenemende concurrentie in de recreatieve tijdsbesteding en de beperkte attractiewaarde van veel zwembaden. Er vindt steeds meer een verschuiving plaats van recreatief zwemmen naar begeleide zwemactiviteiten, waarbij een toenemende aandacht is voor banen zwemmen al dan niet in georganiseerd verband. De laatste jaren is er een trend zichtbaar, die laat zien dat steeds meer buitenzwembaden voornamelijk vanwege financiële redenen worden gesloten. Dat geldt echter niet voor binnenbaden. De trend, die in binnenzwembaden steeds zichtbaarder wordt, is dat een nieuw te bouwen zwembad functioneel en doelgericht wordt ingericht. Dat houdt in dat er minder recreatieve elementen, zoals bubbelbanken, glijbanen en stroomversnellingen in nieuwe zwembaden terugkomen. Doelgroepen Er is een toenemende vraag naar zowel sportieve doelgroep activiteiten als warm-water activiteiten. Bezoekers en gebruikers zijn kritisch op de kwaliteit, het gemak en de staat van het onderhoud van de accommodatie.
Ook de klantgerichtheid, motivatie en scholing van de instructeur(s) worden door bezoekers als een belangrijke kernwaarde omschreven, waarbij de georganiseerde activiteiten gevarieerd en hoogwaardig dienen te zijn met nadrukkelijk ook aandacht voor de sociale en ontmoetingsfunctie van deze activiteiten. Deelname aan deze activiteiten is de laatste jaren redelijk stabiel gebleven, mits er sprake is van een uitnodigend aanbod. Vanuit een gezondheidsperspectief is er een toename in de aandacht voor zowel preventief als revalidatie zwemmen (warmwater) voor met name 55-plussers en/of specifieke doelgroepen, zoals reumapatiënten. Steeds meer zwembaden zoeken samenwerking met fitnesscentra en fysiotherapeuten. Deze samenwerking uit zich dan vaak in combikaarten voor zwembad en fitness en leidt tot het aanbieden van samengevoegde sportprogramma’s. Verenigingen Het aantal leden van bij de KNZB aangesloten verenigingen stabiliseert de laatste jaren. Er vinden landelijk gezien steeds meer samenwerkingsverbanden en/of fusies plaats om zodoende de verenigingen vitaler te maken en tevens meer toekomstbestendig te maken, zodat daarmee de druk op de vrijwilligers kan worden verlicht. Lokale zwemverenigingen zijn veelal een kweekvijver voor grotere regionaal gerichte zwemverenigingen.
Als reactie op de dreigende sluiting van zwembaden in z’n algemeenheid worden in toenemende mate pogingen ondernomen om de zelfwerkzaamheid van verenigingen te vergroten en ook andere vrijwilligers in te zetten. De praktijk leert echter dat met name bij binnenzwembaden de mogelijkheden in dat opzicht niet moeten worden overschat. Het overgaan op sleutelbeheer door verenigingen blijkt vaak al een moeilijke en uiteindelijk ook maximale stap te zijn. Schoolzwemmen Onder invloed van bezuinigingen neemt het (gemeentelijke) schoolzwemmen af. Onderwijsinstellingen ervaren het schoolzwemmen als een (extra) druk op de beschikbare onderwijstijd. Schoolzwemmen vergt naast de lestijd veelal ook reistijd naar de accommodatie waardoor de druk op de onderwijstijd alleen maar toeneemt. Daar staat tegenover dat kinderen over het algemeen het schoolzwemmen als een welkome afwisseling op het gymonderwijs zien. Wanneer er schoolzwemmen in een gemeente wordt aangeboden, weet de jeugd als gevolg hiervan de weg naar het zwembad beter te vinden.
13
4. Mogelijke toekomstscenario’s 4.1 Synthese Dit hoofdstuk begint met een samenvattende diagnose (synthese) op basis van de bevindingen uit hoofdstuk 2 en 3, die als een opmaat dient te worden beschouwd voor het uitwerken van een aantal potentiële toekomstscenario’s voor een zwembadvoorziening in de Gemeente Barendrecht. Na een analyse van de huidige situatie van het IDB-zwembad en het krachtenveld waarin het zwembad zich bevindt kunnen de volgende belangrijkste conclusies worden getrokken: •
Elke gemeente in de regio heeft een eigen zwemvoorziening, het verzorgingsgebied van het zwembad in Barendrecht beperkt zich dan ook in belangrijke mate tot de gemeente Barendrecht.
•
De verwachte demografische ontwikkeling die is gerelateerd aan de prognose voor de woningvoorraad duidt op een groei van de omvang van het verzorgingsgebied van het IDB-zwembad van rond de 8% gedurende komende zeven jaar. Omdat andere prognoses hiervan afwijken is hierbij wel sprake van een zekere mate van onzekerheid.
•
De tarieven van het IDB-zwembad bevinden zich aan de onderkant van het regionale spectrum. Er lijkt ruimte voor een beperkte verhoging zonder dat sprake zal zijn van een substantiële mate van vraaguitval.
•
Er is ruim voldoende zwemwater in verhouding tot het aantal bezoekers (de bezetting bevindt zich op of net onder de norm) en de omvang van het verzorgingsgebied (ook bij een eventuele toename van het animocijfer of de hiervoor genoemde geprognotiseerde toename van het aantal inwoners binnen het verzorgingsgebied).
•
De bezoekersaantallen staan onder druk. Met name het aantal deelnemers aan zwemlessen en doelgroep-activiteiten nam in de pre-coronaperiode substantieel af. Verder staat het recreatief zwemmen onder druk. Het totaal aantal bezoekers blijft vrij stabiel maar er is sprake van een afname van de echte recreatieve bezoeker ten faveure van het banenzwemmen.
•
Deze laatste ontwikkeling heeft erin geresulteerd dat het recreatiebassin maar op een relatief beperkt aantal momenten wordt opengesteld voor recreatief zwemmen (minder dan 20 uur per week). In het recreatiebassin vinden overigens ook andere activiteiten plaats (zwemlessen, MBvO en puppyzwemmen voor baby’s/peuters).
•
Toch doen zich op momenten knelpunten voor, overigens uitsluitend in het wedstrijdbassin. Het betreft dan de behoefte vanuit ZPB aan meer bassinuren en de wens vanuit de exploitant om op courante momenten ook zwemwater aan te kunnen bieden voor banenzwemmen. In het doelgroepen- en recreatiebassin is er geen sprake van knelpunten met betrekking tot de inroostering van het gebruik.
•
Om het hiervoor genoemde knelpunt op te lossen is meer “25-meter capaciteit” nodig waarbij het besef aanwezig dient te zijn dat dit een negatief effect zal hebben op de bezetting en een verhogend effect op de jaarlast (zie verder hoofdstuk 5).
•
Bij de financiële exploitatie valt op dat de verhouding personeelskosten versus omzet zich gedurende de pre-Coronajaren in ongunstige zin ontwikkeld heeft. Verder bevinden de overige kosten zich op een (niet herleidbaar) hoog niveau.
Bridge: Op dit moment voldoet de omvang en functionaliteit van het IDB-zwembad in belangrijke mate. Het zwembad kent een bezetting die het mogelijk maakt om nog een groei van het aantal zwembadbezoekers, bijvoorbeeld als gevolg van demografische ontwikkelingen of versterking van het aanbod, op te kunnen vangen. Het belangrijkste knelpunt met betrekking tot de functionaliteit van de accommodatie is dat er in de avonduren te weinig ruimte is in het 25-meterbassin voor de combinatie ZPB en banenzwemmen. Verder wordt het recreatiebassin minder goed benut dan het wedstrijdbassin en het doelgroepenbassin. Om het knelpunt ZPB/banenzwemmen te kunnen oplossen is uitbreiding met 25-meterbanen nodig. Op basis van de bevindingen uit de analyses kan op voorhand al worden aangeven dat dit zal leiden tot een lagere totale bezetting van het badwater en een hogere jaarlast voor het totale zwembad (zie verder hoofdstuk 5). Vanwege het feit dat uit de analyse is gebleken dat het recreatiebassin niet optimaal wordt benut wordt ook een scenario ontwikkeld waarbij 25-meterwater wordt gecreëerd in combinatie met recreatief zwemwater.
Indien de keuze wordt gemaakt voor een nieuw zwembad en ZPB hier op eredivisieniveau gebruik van gaat maken zal naar verwachting niet kunnen worden volstaan met een 25-meterbassin (dispensatie geldt uitsluitend voor bestaande bassins) maar een bassin dient te worden gerealiseerd met een minimale afmeting van 30 x 21 meter. Dit betekent een groot wateroppervlak waarbij het niet in de rede ligt hier (zoals in de huidige situatie) zowel een recreatiebassin als een doelgroepenbassin aan toe te voegen. Gezien de afnemende belangstelling voor recreatief zwemmen en overeenkomstig de verwachte gemeentelijke beleidslijn verdient het in dat geval aanbeveling een functioneel bassin te realiseren met warm water met een recreatieve aantrekkingskracht en geen recreatief bassin zoals nu aanwezig is in het IDB-zwembad. 14
Alles overwegende stellen wij de volgende varianten voor 1.
Instandhouding/renovatie met bestaande roostering.
2.
Instandhouding/renovatie met meer accent op sport.
3.
Renovatie in combinatie met een 4-baans 25-meterbassin over recreatiebassin.
4.
Renovatie en uitbreiding met 4-baans 25-meterbassin in het verlengde van het recreatiebassin, onder de luifel;
5.
Nieuwbouw.
De scenario’s worden in paragraaf 4.2 kort beschreven. Voor alle scenario’s geldt dat optioneel een waterspeeltuin op de ligweide kan worden toegevoegd. Hier kan een separate afweging over worden gemaakt en is toegelicht onder paragraaf 4.2.6.
4.2 De scenario’s 4.2.1 Scenario 1: Instandhouding/renovatie met bestaande gebruik Bebom heeft de afgelopen jaren met name geprobeerd om in het rooster een optimum te vinden tussen de ruimtebehoefte van ZPB en de (in omvang toenemende) vraag vanuit de bezoekers naar ruimte voor banenzwemmen. Dit heeft geresulteerd in een openstellingsrooster waarin ZPB gedurende de weekenddagen vanaf het middaguur tot de (late) avond de beschikking kan hebben over het wedstrijdbassin. Op werkdagen maakt ZPB in de vroege ochtend gebruik van het zwembad. In de avonduren wordt het wedstrijdbassin vanaf 18 uur de hele avond beschikbaar gesteld aan ZPB met op maandag, dinsdag, woensdag en donderdag een uur onderbreking van een uur voor banenzwemmen. Ook maakt ZPB tijdens de avonduren nog op diverse momenten gebruik van het doelgroepenbassin. Verder wordt iedere werkdag in alle bassins zwemles aangeboden, in de regel tussen 15 en 18 uur. Ook in de weekenden is sprake van leszwemmen in de ochtenden. Voor wat betreft de inroostering zijn er geen knelpunten in het doelgroepenbassin of het recreatiebassin. In het doelgroepenbassin is nog voldoende ruimte voor een eventuele uitbreiding van begeleide (sportieve) doelgroep-activiteiten, het recreatiebassin wordt gedurende langere periodes ongebruikt gelaten.
Bij dit scenario vormt uitgangspunt dat in 2025 een renovatie plaats vindt waarbij het volledige planmatig onderhoud uit de periode 2019 tot en met 2025 wordt uitgevoerd.
4.2.2 Scenario 2: Instandhouding met meer accent op sport Zoals hiervoor reeds meerdere malen is geconstateerd is het belangrijkste (en eigenlijk enige) functionele knelpunt in het IDBzwembad het gebruik van het wedstrijdbassin. Zoals onder scenario 1 is beschreven heeft de exploitant getracht om een optimum te vinden tussen het gebruik van het wedstrijdbassin door ZPB en het aantal uren dat beschikbaar wordt gesteld ten behoeve van banenzwemmen. Uiteraard kunnen hierbij andere keuzes worden gemaakt. Er kan voor worden gekozen om het wedstrijdbassin in de avonduren exclusief aan ZPB beschikbaar te stellen. Dit betekent dat er tussen 15 uur (begin van de zwemlessen) en de late avond (als ZPB haar gebruik beëindigt) geen banenzwemmen over 25 meter kan worden aangeboden 1. Gezien het feit dat ZPB momenteel gedurende meerdere uren uitwijkt naar Rotterdam is de verwachting gerechtvaardigd dat zij ieder vrijkomend (avond)uur in het wedstrijdbassin ook daadwerkelijk zullen huren. Alternatief is om het aantal uren banenzwemmen in het wedstrijdbassin tijdens de avonduren uit te breiden. Dit gaat dan ten koste van het gebruik door ZPB. De vraag is daarbij of uitbreiding van het banenzwemmen voorziet in een behoefte. De ervaring in andere zwembaden leert dat één tot anderhalf uur banenzwemmen in de avonduren volstaat.
Het is dan wel vaak mogelijk om voorafgaand of aansluitend hieraan gebruik te kunnen maken van een warm recreatiebassin. Wij beoordelen dat bij de huidige roostering een optimum is gevonden tussen de belangen van ZPB en de belangen van andere bezoekers (lees: banenzwemmers) aan het IDB-zwembad. Wij adviseren dan ook om geen substantiële aanpassingen te doen aan het rooster. Toch brengen wij voor deze variant de effecten in beeld indien toch voor wordt gekozen het banenzwemmen in de avonduren te laten vervallen en het wedstrijdbassin alle avonduren aan de zwemvereniging beschikbaar te stellen. Bij dit scenario vormt uitgangspunt dat in 2025 een renovatie plaats vindt waarbij het volledige planmatig onderhoud uit de periode 2019 tot en met 2025 wordt uitgevoerd.
1
Voor een selecte groep senioren zou wellicht een activiteit in het doelgroepenbassin kunnen worden ontwikkeld waarbij banenzwemmen kan worden aangeboden in warm water met een baanlengte van 15 meter.
15
4.2.3 Scenario 3: Renovatie met 4-baans 25-meterbassin over recreatiebassin In dit scenario wordt een deel van het recreatiebassin omgevormd tot een 4-baans 25-meterbassin waarbij er sprake van een uitloop naar een gedeelte van het recreatiebassin. Gevolg is dan dat het aantal uren banenzwemmen in het bestaande wedstrijdbassin kan worden gereduceerd waardoor ZPB de mogelijkheid krijgt om extra uren te huren. Dit scenario heeft als voordeel dat er geen wijziging in het bestemmingsplan gemaakt hoeven te worden omdat binnen het bouwoppervlak wordt gebleven. Tevens zijn er niet meer parkeerplaatsen benodigd omdat de hoeveelheid water en gebouwoppervlak niet worden vergroot. Dit scenario heeft als bijkomend voordeel dat de huidige bouwkundige constructie kan blijven bestaan, evenals de huidige techniekruimte, buffer en dak. Het grote nadeel is dat het recreatiebassin gedurende de renovatie minimaal één jaar gesloten dient te worden. Ook kan met de renovatie veel overlast (trillingen, graafwerk, geluid etc.) plaats vinden en bestaan er risico’s dat door aanpassingen aan het gebouw de gedateerde tegelvloer in de rest van het pand op diverse plaatsen los kan springen. Aandachtspunt is ook dat het recreatiebassin nu een hogere temperatuur heeft dan het huidige wedstrijdbassin.
Voor een bepaalde groep (met een hogere bewegingsintensiteit) zal de watertemperatuur in het in het recreatiebassin geïntegreerde 4baans 25-meterbassin te hoog zijn om op aangename wijze banen te kunnen zwemmen. Dit zou er dan toe kunnen leiden dat in het bestaande wedstrijdbassin op momenten toch nog banenzwemmen (bij een lagere watertemperatuur) wordt aangeboden wat de uitbreidingsmogelijkheden voor ZPB beperkt. Uiteraard kan ZPB op momenten ook gebruik maken van de warmere 25meter banen maar ook voor hun activiteiten zal deze watertemperatuur meestal te hoog zijn. Andersom zal het recreatiebassin in temperatuur verlaagd moeten worden, om te zorgen dat het geïntegreerde banenzwemmen niet veel te warm is. Een recreatiebassin is normaliter ongeveer 32 graden, een wedstrijd bassin 27 graden. Deze zal dan gemiddeld aangepast moeten worden naar 28 of 29 graden, wat net te hoog is voor banen zwemmen en net te laag voor babypeuter zwemmen. Het baby-peuter zwemmen kan eventueel naar het doelgroepenbassin verplaatst worden, omdat daar de temperatuur wel hoger is. Het recreatieve gedeelte is met deze aanpassing wel een stuk minder aantrekkelijk geworden. Dit kan deels worden gecompenseerd door een spraypark op het buitenterrein te realiseren.
Bij dit scenario vormt uitgangspunt dat naast de verbouwing ook een renovatie plaats vindt waarbij het volledige planmatig onderhoud uit de periode 2019 tot en met 2025 wordt uitgevoerd.
Figuur 3: Impressie scenario 3
16
4.2.4 Scenario 4: Uitbreiding met 4-baans 25-meterbassin grenzend direct bereikbaar vanuit de recreatiezaal Bij dit scenario wordt er een 4-baans 25-meterbassin aangebouwd aan de bestaande voorziening, onder de huidige luifel. Deze past helaas niet helemaal onder de huidige luifel, omdat de afstand tussen de kolommen en buitengevel te krap is. Deze kunnen dan verplaatst en verzwaard worden (circa 5 meter) waardoor later architectonisch de luifel weer in ere hersteld kan worden, zodat het mooi architectonisch is ingepast. Deze aanpassing heeft als nadeel dat er een wijziging in het bestemmingsplan gemaakt moet worden. Tevens zijn er dan meer parkeerplaatsen benodigd omdat de hoeveelheid water en gebouwoppervlak wordt vergroot. Deze twee aanpassingen zijn kostbaar en tijdrovend. De uitdrukkelijke wens vanuit de gemeente is om deze voorziening te realiseren binnen een constructie waarvan het dak kan worden geopend bij warm weer. Om deze reden dient er ook een directe verbinding te bestaan met de reeds aanwezige ligweide. Wij adviseren tevens om deze voorziening logistiek te verbinden met de ruimte waarin zich het recreatiebassin bevindt. Op drukke momenten kan dan zowel het recreatiebassin als het nieuwe bassin worden opengesteld waarmee een aantrekkelijke voorziening ontstaat voor de recreatieve doelgroep.
Omdat dit bassin naast het huidige bad geplaatst gaat worden is er geen sluiting van het huidige bad nodig, wat een belangrijk voordeel is. Wel is er een nieuwe technische ruimte nodig, waarin een bufferkelder, de zwembadtechniek, de verwarming, elektra en een luchtbehandeling geplaatst worden. Dit zou ondergronds plaats kunnen vinden. Bovenop de techniekkelder zou een spraypark gemaakt kunnen worden, zodat de ruimte optimaal is benut en er nog een beetje ligweide overblijft. Het nieuwe bassin heeft een vergelijkbare temperatuur met het bestaande wedstrijdbassin. Dit maakt het uitermate geschikt voor het grootste deel van de (sportieve) banenzwemmers. Ook is het bassin uitstekend geschikt als trainingsbassin voor ZPB. Het eindplaatje is dat ZPB gedurende de avond uren de volledige beschikking krijgt over het bestaande wedstrijdbassin en dat het banenzwemmen plaats vindt in het nieuw te realiseren gedeelte. Zoals eerder aangeven is de verwachting dat er tijdens de avonduren niet veel meer behoefte zal zijn aan banenzwemmen dan één tot anderhalf uur per avond (zonder dat dit leidt tot een erg lage bezetting). Ook ligt het niet in de lijn der verwachting dat ZPB dit bassin zeer frequent zal gebruiken gegeven het feit dat zij de hele avond kunnen beschikken over het bestaande wedstrijdbassin.
De rechtvaardiging voor een dergelijke uitbreiding zal dan ook mede gevonden moeten in de combinatie met het recreatiebassin op momenten en het fungeren als onoverdekt bassin op zomerse dagen. Bij dit scenario vormt uitgangspunt dat naast de verbouwing een renovatie plaats vindt waarbij het volledige planmatig onderhoud uit de periode 2019 tot en met 2025 wordt uitgevoerd.
Figuur 4: Impressie scenario 4
17
4.2.5 Scenario 5: Nieuwbouw Indien een nieuw zwembad wordt gerealiseerd in de gemeente Barendrecht zal deze voorziening, indien ZPB hiervan gebruik wil blijven maken, dienen te beschikken over een bassin met waterpoloafmetingen (eredivisie). Waar bij een bestaande voorziening, zoals het IDB-zwembad, nog sprake is van dispensatie zal dit bij een nieuw zwembad naar verwachting op bezwaren stuiten vanuit de KNZB. Een dergelijk bassin beschikt minimaal over een afmeting van 30 x 21 meter. Om te voorkomen dat dezelfde knelpunten op gaan treden als in de bestaande situatie het geval is zou dit bassin multifunctioneel bruikbaar dienen te zijn. Er zal in ieder geval de mogelijkheid moeten zijn om er een 25-meterbassin van te maken (voor korte baan wedstrijdzwemmen en banenzwemmen). Dit kan door middel van een ponton of een opklapbare wand. Door een bassin van 35 x 25 te realiseren is het mogelijk om over de breedte banen te zwemmen. Indien het ponton in het midden wordt gelegd ontstaan in de breedte twee 6-baans 25-meterbassins die door middel van een vallende wand ook nog fysiek zouden kunnen worden gescheiden. Hoewel er inmiddels zwembaden zijn waar het mogelijk is verschillende watertemperaturen te realiseren binnen één bassin zal dit voor het hiervoor beschreven bassin niet mogelijk zijn.