Besluit BD

BESLUIT Onderwerp: Erfgoedbeleid Barendrecht (adviserend)

Gemeenteraad: 1 juli 2025

Zaaknummer: 2025-002587

College van burgemeester en wethouders commissie ruimte 3 juni 2025

De raad van de gemeente Barendrecht; gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders op 6 mei 2025; gezien het advies van College van burgemeester en wethouders op 13 mei 2025; gezien het advies van Commissie Ruimte op 3 juni 2025 gelet op de Erfgoedwet en de Omgevingswet overwegende, dat een zorgvuldige omgang met erfgoed in het dynamische werelddorp Barendrecht, het nieuwe instrumentarium van de Omgevingswet en de brede betekenis van erfgoed vragen om een herziening van het erfgoedbeleid;

BESLUIT: 1. De delen van het beleidsdocument 'Erfgoedbeleid Barendrecht. Beleven, Benutten en Behouden' die visievormend zijn (paragrafen 3.7, 4.10, 5.10, 7.1, 7.2, 7.3) vast te stellen als afwegingskader voor de nog op te stellen omgevingsvisie op het gebied van erfgoed. 2. Voor het Uitvoeringsprogramma maatregelen erfgoed (paragraaf 7.5) in 2025 € 30.000 beschikbaar te stellen en dit te verwerken in de tussenrapportage 2025. 3. Voor het Uitvoeringsprogramma maatregelen erfgoed (paragraaf 7.5) in 2026 € 25.000, in 2027 € 45.000 en 2028 € 10.000 mee te nemen in de integrale afweging bij de begroting 2026.

Raadsvoorstel Onderwerp: Erfgoedbeleid Barendrecht (adviserend)

College van burgemeester en wethouders 6 mei 2025

Zaaknummer 2025-002587

Portefeuillehouder Dirk Vermaat

College van burgemeester en wethouders 13 mei 2025

Openbaar

Commissie Ruimte 3 juni 2025

Geadviseerd besluit 1. De delen van het beleidsdocument 'Erfgoedbeleid Barendrecht. Beleven, Benutten en Behouden' die visievormend zijn (paragrafen 3.7, 4.10, 5.10, 7.1, 7.2, 7.3) vast te stellen als afwegingskader voor de nog op te stellen omgevingsvisie op het gebied van erfgoed. 2. Voor het Uitvoeringsprogramma maatregelen erfgoed (paragraaf 7.5) in 2025 € 30.000 beschikbaar te stellen en dit te verwerken in de tussenrapportage 2025. 3. Voor het Uitvoeringsprogramma maatregelen erfgoed (paragraaf 7.5) in 2026 € 25.000, in 2027 € 45.000 en 2028 € 10.000 mee te nemen in de integrale afweging bij de begroting 2026.

Raadsvoorstel Inleiding Na vaststelling van de startnotitie erfgoedbeleid Barendrecht is het erfgoedbeleid voor de periode 2016-2023 geëvalueerd. De bevindingen zijn vastgelegd in het document "evaluatie erfgoedbeleid 2016-2023" (zie bijlage). Het huidige erfgoedbeleid is versnipperd en niet meer voldoende actueel gelet op de opgaven voor de gemeente, het veranderend instrumentarium van de Omgevingswet en de veranderende rol van erfgoed in de samenleving. Een integrale omgevingsgerichte aanpak ontbreekt en erfgoed (gebouwd erfgoed en archeologie) wordt door eigenaren en projectontwikkelaars soms gezien als hindermacht bij ontwikkelingen. Erfgoed staat niet op zichzelf en heeft een veranderende en steeds bredere rol in de samenleving. In de Omgevingswet heeft erfgoed een plek gekregen als integraal onderdeel van de (fysieke) leefomgeving. Een zorgvuldige omgang met erfgoed in het dynamische werelddorp Barendrecht, het nieuwe instrumentarium van de Omgevingswet en de brede betekenis van erfgoed vragen om een herziening van het erfgoedbeleid. De drie hoofdthema's zijn: • Beleven: over de beleving en waardering van erfgoed • Benutten: over de verbindende kracht van erfgoed • Behouden: over de bescherming van en draagvlak voor erfgoed

De omgevingsvisie (één van de kerninstrumenten van de Omgevingswet) is de basis voor beleidsdoorwerking via programma’s en het omgevingsplan. De gemeenteraad bepaalt met vaststelling van het erfgoedbeleid de kaders voor onze omgang met het Barendrechtse erfgoed. Het college heeft de bevoegdheid om een programma (een van de kerninstrumenten van de Omgevingswet) vast te stellen. Het instrument ‘programma’ bevat een uitwerking van het te voeren beleid voor ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming of het behoud van de fysieke leefomgeving. Tevens bevat een programma onder andere maatregelen om doelen voor de fysieke leefomgeving te bereiken. Idealiter staan deze doelen omschreven in een gemeentelijke omgevingsvisie. Het programma wordt gepubliceerd op Overheid.nl en zal beschikbaar gesteld worden op het Omgevingsloket Regels op de kaart. Het is de bedoeling dat de gemeente uiterlijk 2032 al het beleid over de fysieke leefomgeving op deze manier beschikbaar stelt. Beoogd effect • Het erfgoedbeleid zorgt voor een actueel en samenhangend beleid voor de omgang met ons erfgoed. • Het beschermen en behouden van erfgoed draagt bij aan het behoud en versterking van de cultuurdragers van Barendrecht en daarmee de identiteit en omgevingskwaliteit van Barendrecht.

• Inwoners van Barendrecht worden zich bewust van de aanwezigheid van erfgoed in hun omgeving en de betekenis ervan voor de kwaliteit van de leefomgeving. Een belangrijk aspect van die bewustwording is dat inwoners beseffen dat erfgoed meer is dan alleen monumenten en archeologie. • We benutten erfgoed bij, gebruiken het voor en zetten het in bij de actuele opgaven en ontwikkelingen waarvoor Barendrecht aan de lat staat. Behoud door ontwikkeling. Erfgoed is een katalysator voor de integraliteit die de Omgevingswet beoogt en heeft de kracht om te verbinden. Erfgoed is een gewaardeerd onderdeel van de planvorming. • Op lange termijn: de transitie van klassieke monumentenzorg naar moderne erfgoedzorg. Het erfgoedbeleid moet een verandering van het erfgoed-denken bewerkstelligen bij inwoners, beleidsmakers en andere belanghebbenden. Erfgoed staat in de toekomst centraal in de samenleving waarbij het een verbindende en maatschappelijke waarde heeft en ook krijgt door erfgoedparticipatie en erfgoededucatie. Gemeente en inwoners werken samen aan behoud en versterking van erfgoedwaarde. Relatie met beleidskaders • Archeologienota 2009 • Kerkenvisie

• • • •

Dijkenvisie Beeldkwaliteitsplan Oude Dorpskern Kwaliteitsrichtlijn beschermd dorpsgezicht 1e Barendrechtseweg Barendrechts Buitenboek

Overleg gevoerd met N.v.t. Argumenten 1.1 Erfgoedbeleid kan niet direct verwerkt worden in de Omgevingsvisie. De gemeente werkt onder de Omgevingswet met de (kern)instrumenten uit die wet. Visie, ambities, strategie, doelen en beleid op hoofdlijnen over de fysieke leefomgeving staan integraal in één gemeentelijke omgevingsvisie. De omgevingsvisie is de basis voor beleidsdoorwerking via programma’s en het omgevingsplan. De gemeenteraad heeft tot 2027 de tijd om deze omgevingsvisie vast te stellen. Tot die tijd is het de vraag hoe de gemeente met nieuw sectoraal beleid, zoals het erfgoedbeleid, omgaat. Een oplossing is om tijdelijk met vrijwillige programma’s te werken. Deze werkwijze kent wel een bijsluiter (zie kanttekening 1.1). 1.2 Doorwerking van de beleidsdoelen uit het erfgoedbeleid kan naar voren gehaald worden. Op die manier kan beleid volgens de beleidscyclus alsnog uitgewerkt worden via andere instrumenten (dan de omgevingsvisie) uit de Omgevingswet. Het college is echter bevoegd gezag voor een aantal van deze instrumenten. Door het erfgoedbeleid als startdocument vast te stellen, stelt de raad kaders daarvoor vast. Op die manier behoudt de raad de regie over het beleid over de fysieke leefomgeving. 2.1/3.1 Het budget voor erfgoed is niet toereikend om de maatregelen in het uitvoeringsprogramma erfgoed 2025-2028 uit te voeren.

Zie onder "Financiën" voor een toelichting. 2.2/3.2 Zonder extra budget kan niet het volledige programma uitgevoerd worden. Het uitvoeringsprogramma is opgesteld met het oog op maximale inzet op de geformuleerde ambities met betrekking tot het beleven, benutten en behouden van het Barendrechtse erfgoed. Zonder extra budget zal het ambitieniveau en de beoogde uitwerking van het beleid herijkt moeten worden, omdat er dan alleen financiële ruimte is voor uitvoering van een basisprogramma. 3.3 De begroting 2026 is het P&C-product waarin de raad het budget integraal kan afwegen. Kanttekeningen 1.1 Het ontbreken van een gemeentelijke omgevingsvisie verhindert een integrale afweging van beleid zoals bedoeld in de Omgevingswet. In de voorbereiding voor de vaststelling van de omgevingsvisie zal het vastgestelde erfgoedbeleid meegenomen worden in de integrale afweging van vigerend beleid en regels. Bij het opstellen van het beleidsdocument is al rekening gehouden met het verbinden van erfgoed met andere beleidsvelden en is de basis voor een integrale benadering al gelegd. 1.2 Het tijdelijk met vrijwillige programma's werken betekent dat na vaststelling van de omgevingsvisie er een inhaalslag gemaakt moet worden. De beleidscyclus van de Omgevingswet biedt een structuur om de instrumenten van de Omgevingswet te ordenen.

De cyclus bestaat uit vier fasen: beleidsontwikkeling, beleidsdoorwerking, uitvoering en terugkoppeling. De omgevingsvisie en het programma vallen onder beleidsontwikkeling. Een programma vloeit idealiter voort uit de omgevingsvisie. De integraliteit van programma’s wordt namelijk bereikt met een goede samenhangende visie. Na vaststelling van de omgevingsvisie zullen alle tot dan toe vastgestelde programma’s weer beoordeeld moeten worden op integraliteit. 1.3 Er is geen participatieplan opgesteld zoals bedoeld in het Participatiebeleid Omgevingswet. De omgevingswet bevat regels om participatie te borgen. Voor de kerninstrumenten omgevingsvisie en het programma geldt een motiveringsplicht voor participatie. Het Participatiebeleid Omgevingswet is in januari 2025 gepubliceerd. De participatie voor de totstandkoming van het erfgoedbeleid heeft in

2024 plaatsgevonden. De wijze waarop deze participatie ingevuld zou gaan worden is vastgelegd in de startnotitie erfgoedbeleid Barendrecht. Deze heeft het college in november 2023 vastgesteld. Hiermee is invulling gegeven aan de doelstelling van het Participatiebeleid Omgevingswet om zo vroegtijdig mogelijk inwoners en belanghebbenden te betrekken bij ruimtelijke initiatieven zodat tijdig belangen, meningen en ideeën naar voren komen. Financiën Het onderstaande overzicht geeft aan welke middelen gemoeid zijn met het volledig uitvoeren van het uitvoeringsprogramma voor erfgoed.

Begroting volledige uitvoering programma

2025

2026

2027

2028

€ 30.000

€ 25.000

€ 45.000

€ 10.000

Het budget is nodig om: • communicatie- en informatiemiddelen te ontwikkelen waarmee de kennis en beeldvorming over erfgoed positief gestimuleerd wordt; • participatie- en kennisavonden te organiseren om het draagvlak voor behoud van het erfgoed te vergroten; • activiteiten en evenementen te ontplooien/ondersteunen die bijdragen een de beeldvorming en beleefbaarheid van erfgoed; • onderzoek te doen naar alle cultuurhistorisch waardevolle objecten in Barendrecht om erfgoedwaarden anders dan alleen monumentaal / archeologisch van aard te borgen in het Digitaal Stelsel Omgevingswet; • maatregelen te nemen om ons informatief erfgoed (waaronder archieven) toegankelijker te maken en tegelijk te behouden voor toekomstige generaties; • interne processen en protocollen te verbeteren die het integraal werken bevorderen en een positieve uitwerking hebben op het ervaren dienstverleningsniveau door inwoners. Juridische zaken Tegen dit besluit staat geen bezwaar en beroep open. Communicatie/participatie na besluitvorming Direct: • publicatie van het beleid op het omgevingsloket en overheid.nl; • informeren deelnemers aan participatietraject over de besluitvorming; • per brief monumenteigenaren te informeren over het nieuwe erfgoedbeleid; • opstellen en versturen persbericht over het nieuwe erfgoedbeleid.

Daaropvolgend: • opstellen publieksvariant van het erfgoedbeleid; • maken van een geanimeerde uitleg/of een videofragment over het nieuwe erfgoedbeleid voor de socialemediakanalen. Uitvoering/vervolgstappen Het uitvoeringsprogramma in paragraaf 7.5 bevat de concrete uitvoering van maatregelen. Evaluatie/monitoring De beleidscyclus van de Omgevingswet voorziet in een (periodieke) evaluatie en daarmee monitoring van de beleidsopgave voor erfgoed. Bij wijzigingen in de beleidsopgave zullen ook de kerninstrumenten van de Omgevingswet steeds weer opnieuw afgestemd moeten worden. In de praktijk zal het programma Erfgoed met een zekere regelmaat (jaarlijks) geëvalueerd worden met de portefeuillehouder erfgoed. Als wijzigingen noodzakelijk zijn wordt dit opnieuw ter vaststelling aan het college voorgelegd en de gemeenteraad zal dan met een raadsinformatiebrief worden geïnformeerd. De eventuele doorwerkingen ervan in de overkoepelende visie en ambities worden voorgelegd aan de gemeenteraad.

Bijlagen 1. Erfgoedbeleid Barendrecht Beleven, Benutten en Behouden.pdf 2. Evaluatie Erfgoedbeleid 2016-2023.pdf 3. Advies commissie Ruimte 3 juni 2025.pdf