Beleidsnotitie Natuurbegraafpark Den Ouden Dijck

Beleidsnotitie Natuurbegraafpark Den Ouden Dijck

Beleidsno

e Natuurbegraafpark Den Ouden Dijck

1

Inhoudsopgave 1. INLEIDING ................................................................................................................................ 3 2. NATUURBEGRAAFPLAATSEN IN NEDERLAND ...................................................................................... 3 3. ONTWIKKELING NATUURBEGRAAFPARK DEN OUDEN DIJCK .................................................................. 5 4. UITGIFTE NATUURGRAVEN ............................................................................................................ 6 5. EIGEN GRAFPLEK UITKIEZEN .......................................................................................................... 7 6. WERKPROCES BEGRAVEN ............................................................................................................. 7 7. EISEN AAN LIJKOMHULSELS ........................................................................................................... 7 8. UITVAARTCEREMONIE ................................................................................................................. 7 9. TOEGESTANE GRAFBEDEKKINGEN .................................................................................................... 8 10. GEDENKBOMEN ....................................................................................................................... 9 11.

BEHEER.................................................................................................................................. 9 12. NATUUR-URNENBEGRAAFVAK ................................................................................................... 10 13. AANPASSING BEHEERVERORDENING ........................................................................................... 10 14. TARIEVEN ............................................................................................................................. 10 15. PROMOTIE EN PUBLICITEIT ........................................................................................................ 11 16. FINANCIËLE BEGROTING ........................................................................................................... 11

Beleidsno

e Natuurbegraafpark Den Ouden Dijck

2

1. Inleiding

Duurzaam begraven is een actueel thema. Recent onderzoek (voorjaar 2024) toont aan dat begraven in een natuurgraf, zonder monument en met uitsluitend groene gra edekking, de meest duurzame vorm van lijkbezorging is. Naamplaatjes zijn toegestaan in de vorm van een boomschijf of centraal geplaatst op een gedenkzuil. Landelijk groeit de belangstelling voor natuurgraven op natuurbegraafplaatsen en voor natuurlijk begraven op reguliere begraafplaatsen. De natuurbegraafplaats Zomerlanden in Heinenoord vormt een belangrijke concurrent voor de gemeentelijke begraafplaatsen in Barendrecht. Gezien het aantal begravingen (25%) aanzienlijk lager ligt dan het aantal crema es (75%) in 2023, is het essen eel het aanbod van gemeentelijke begraafplaatsen beter af te stemmen op de huidige behoe en van inwoners van Barendrecht. Nieuwe verdienmodellen zijn noodzakelijk om de toekoms ge exploita e betaalbaar te houden. Begraafplaats Den Ouden Dijck biedt hiervoor ruime mogelijkheden.

2. Natuurbegraafplaatsen in Nederland

Het aantal natuurbegraafplaatsen in Nederland is de afgelopen en jaar sterk toegenomen. Momenteel vindt ruim 1% van de begrafenissen plaats op natuurbegraafplaatsen, met een snel s jgend aantal reserveringen dat inmiddels circa 5% bedraagt. De term ‘natuurbegraafplaats’ is in Nederland niet beschermd, wat leidt tot discussie over het aantal en de geschiktheid van loca es die deze tel voeren. Brana, de brancheorganisa e voor natuurbegraafplaatsen, erkent circa 25 loca es die voldoen aan criteria zoals het verbeteren van natuurwaarden, beheer door gecer ficeerde natuurbeheerders en een eeuwigdurende uitgi etermijn. Deze loca es omva en zowel bestaande bossen en natuurgebieden als nieuw ingerichte natuur op voormalig agrarisch land, met oppervlakten variërend van 1 tot meer dan 50 hectare. De meeste natuurbegraafplaatsen bevinden zich in het oosten en zuiden van Nederland, waar de grondwaterstand voldoende laag is om begraven zonder ophoging mogelijk te maken. Voor een enkel-diep graf is minimaal 65 cm grond boven de kist vereist en ten minste 30 cm tussen de kist en de hoogste gemiddelde grondwaterstand. De website allenatuurbegraafplaatsen.nl gee een overzicht van circa 40 loca es die zich natuurbegraafplaats noemen, ook als ze niet aan alle Brana-criteria voldoen. Daarnaast groeit het aantal reguliere begraafplaatsen dat onderhoudsvrije natuurgraven aanbiedt.

Dit varieert van reeds gerealiseerde uitbreidingen tot vrijgekomen velden na ruiming en kleine ‘overhoekjes’ van beperkte omvang. Hoewel deze vaak als natuurbegraafplaats worden gepresenteerd, is de juiste benaming in deze gevallen ‘natuurlijk begraven op een reguliere begraafplaats’ of ‘natuurrijk begraven’. Een voorbeeld hiervan is Gedenkpark en Begraafplaats Hofwijk in Ro erdam.

Beleidsno

e Natuurbegraafpark Den Ouden Dijck

3

Natuurlijk begraven op gedenkpark Hofwijk in Rotterdam

De belangrijkste redenen voor de keuze van een natuurgraf zijn niet zozeer de natuurlijke ligging, maar vooral het gemak voor nabestaanden door een onderhoudsvrij graf, een langdurige uitgi etermijn en eenmalige kosten die leiden tot een rela ef laag jaarlijks tarief. De ligging in een bestaand natuurgebied speelt meestal geen doorslaggevende rol. Begraafplaats Den Ouden Dijck beschikt over ruime capaciteit voor de uitgi e van natuurgraven, met vrije velden en lege rijen in de reeds gerealiseerde uitbreiding. Door de grote overcapaciteit aan beschikbare graven zijn deze velden echter niet noodzakelijk. Volgens de criteria van BRANA voldoet Den Ouden Dijck niet volledig aan de eisen voor een natuurbegraafplaats, waardoor de benaming ‘natuurlijk begraven’ of ‘natuurrijk begraven’ beter aansluit. Vanuit marke ngperspec ef hee de gemeente echter de vrijheid in de naamgeving. De term ‘natuurbegraafpark’ sluit het beste aan bij de natuurgraven op Den Ouden Dijck, vanwege de parkach ge uitstraling van het terrein. Het gedenkpark hee het karakter van een landgoed, doorsneden door een kreek, wat bijdraagt aan deze uitstraling.

Beleidsno

e Natuurbegraafpark Den Ouden Dijck

4

3. Ontwikkeling Natuurbegraafpark Den Ouden Dijck

Het natuurbegraafpark Den Ouden Dijck beslaat het zuidelijke deel van de huidige begraafplaats en krijgt een hoofdingang bij de parkeerplaats links vanaf de rotonde bij de aula. Het bestaande pad aan de straatzijde vormt de grens tussen de geplande dierenbegraafplaats en het natuurbegraafpark. De herinrich ng van het natuurbegraafpark vindt plaats in drie fasen. In fase 2 vraagt de huidige strakke rijenstructuur aanpassing, waarbij ook de padenstructuur gewijzigd wordt: de rechte verharde paden worden vervangen door graspaden. Het buitenste verharde pad blij behouden. Ten zuiden van dit pad kunnen reeds de eerste graven worden uitgegeven, evenals langs de centrale waterpar j. De herinrich ng van fase 2 wordt gefinancierd uit de inkomsten van de uitgegeven natuurgraven in fase 1.

Beoogde Natuurbegraafpark Den Ouden Dijck

Beleidsno

e Natuurbegraafpark Den Ouden Dijck

5

De reeds uitgegeven graven met monumenten in het gebied van fase 3 worden als een eiland geïntegreerd binnen het natuurbegraafpark, totdat het laatste grafrecht is vrijgekomen. Het natuurbegraafpark wordt via bosplantsoen en lagere beplan ng duidelijk gescheiden van het reguliere, strakker en gecul veerder ogende deel van de begraafplaats. Binnen het park wordt per vak een rondgaand natuurpad aangelegd door frequente maaibeheer van de begroeiing. Bestaande bomen en struiken blijven zoveel mogelijk behouden. Omdat natuurontwikkeling een belangrijk doel is, worden maatregelen genomen ter versterking van de natuurwaarden. Dit omvat onder meer het aanbrengen van reliëfverschillen door plaatselijke verlagingen en verhogingen aan te brengen met behulp van een kraan. De vrijkomende grond wordt gebruikt voor het creëren van gra euvels. Een gedetailleerd herinrich ngsplan wordt in een later stadium uitgewerkt.

4. Uitgi e natuurgraven

Natuurgraven worden aangeboden als tweediepse par culiere graven, geschikt voor twee overledenen per graf, en als eendiep par culiere graven voor één overledene. Er zijn drie varianten beschikbaar: natuurgraven met grasvegeta e, bloemgraven met bloemrijke beplan ng, en boomgraven met een boom als gedenkteken. Het grafrecht wordt voor een periode van 100 jaar uitgegeven, waarbij het recht direct ingaat, maar de daadwerkelijke begrafenis op een later moment kan plaatsvinden; reservering vooraf is dus mogelijk. Graven worden uitgegeven in blokken van 150 cm breed en minimaal 250 cm lang, met een gemiddelde oppervlakte van ongeveer 4 m² per graf. Binnen een blok zijn de afme ngen per graf 120 x 100 cm (l x b). De uitgi e vindt plaats via vrije keuze. In de eerste uitgi eronde worden uitsluitend de buitenste rijen van het natuurbegraafpark gebruikt, waarbij telkens één tussenliggend graf vrij blij tot een tweede ronde. In de tweede ronde worden deze tussenliggende graven in de buitenste rijen uitgegeven, waarbij de eerder uitgegeven graven waarschijnlijk al geïntegreerd zijn in de natuur. Alle graven worden ingemeten op een GIS-kaart en in het veld gemarkeerd met een hardhouten paaltje op maaiveldhoogte, voorzien van een uniek nummer aan de kopse zijde. Ter controle kan elk graf tevens worden vastgelegd met een GPS-coördinaat.

Het grafnummer en de naam van de rechthebbende worden geregistreerd in de begraafplaatsadministra e bij uitgi e of reservering. Binnen fase 1 en 2 is er naar scha ng ruimte voor minimaal 1000 natuur-, boom- en bloemgraven. Boomgraven worden uitgegeven met een minimale onderlinge afstand van 6 meter, ongeveer elk vierde graf in een rij.

Beleidsno

e Natuurbegraafpark Den Ouden Dijck

6

5. Eigen grafplek uitkiezen

Vanaf de start van de uitgi e kunnen geïnteresseerden een eigen grafplek kiezen binnen de eerste uitgi eronde. Hiervoor worden rondleidingen georganiseerd waarbij een medewerker van het begraafpark uitleg gee over natuurbegraven. Daarna kunnen belangstellenden samen met de beheerder een plek selecteren die zij passend vinden, het eigen natuurgraf. De beheerder verstrekt de grafnummers en coördinaten van de uitgegeven of gereserveerde graven aan de begraafplaatsadministra e, die deze vastlegt in de gravenadministra e. Vervolgens ontvangt de rechthebbende een ‘natuurgrafakte’ met daarin de exacte loca e en de voorwaarden conform de beheerverordening. Tegelijker jd wordt de factuur voor het grafrecht verzonden.

6. Werkproces begraven

Bij het moment van begraven, zowel bij de eerste begrafenis als bij een eventuele bijze ng, wordt het graf gelokaliseerd aan de hand van het genummerde paaltje en/of de GPScoördinaten, waarna het met pikke en wordt uitgezet. De toplaag of zode wordt zorgvuldig opzij gelegd om later weer teruggeplaatst te kunnen worden. Het graf wordt vervolgens op de juiste diepte uitgegraven en na de begrafenis worden de grond en zode teruggebracht. Tijdens het terugplaatsen wordt de grond stevig aangedrukt en wordt overtollige grond jdelijk afgevoerd of als verhoging op het graf aangebracht, zodat na inklinking geen holte ontstaat. Nabestaanden ontvangen een zakje met bloemrijk gras- of bloemmengsel om na de begrafenis over de grafplek uit te zaaien.

7. Eisen aan lijkomhulsels

Ter voorkoming van onnodige milieubelas ng en schade aan de natuur gelden strikte eisen voor lijkomhulsels. Deze eisen worden vastgelegd in de nadere regels van de beheerverordening. Voorgeschreven wordt dat de lijkomhulsels voldoen aan de criteria van het GreenLeave-keurmerk voor duurzame uitvaarten. Belangrijkste aanbevelingen zijn het gebruik van een linnen lijkwade in combina e met een rieten mand of draagbaar, of een (lage) kist gemaakt van onbehandeld inheems hout zonder, of met a reekbare, binnenbekleding. Grafgi en die milieubelastend zijn en binnen één jaar niet volledig biologisch a reekbaar zijn, zijn niet toegestaan.

8. Uitvaartceremonie

Een uitvaartdienst kan in passende s jl plaatsvinden in een buitenaula binnen het natuurgedeelte. Deze openluchtloca e biedt nabestaanden de mogelijkheid om in een natuurlijke omgeving afscheid te nemen. De kist wordt neergelegd op een vlak gemaakte boomstam, omringd door zitplaatsen gevormd door boomstammen of blokken, waarop nabestaanden kunnen plaatsnemen. De beheerder van de begraafplaats zorgt voor zitkussens. Er kan overwogen worden om een canvaszeil op palen te spannen als overkapping, ter bescherming tegen weersinvloeden.

Beleidsno

e Natuurbegraafpark Den Ouden Dijck

7

9. Toegestane gra edekkingen

A ankelijk van de loca e zijn drie soorten gra edekkingen toegestaan:  Een onbehandelde boomschijf van inheems hout met een maximale diameter van 50 cm, voorzien van een inscrip e naar keuze. De boomschijf kan, tegen betaling, geleverd worden door de beheerder van de begraafplaats.

 

Een gedenkboom aan het hoofdeinde van het graf, mits de betreffende grafplek hiervoor geschikt is. De boom wordt geleverd door de beheerder van de begraafplaats, waarbij de aanvrager een keuze kan maken uit een selec e aangeboden boomsoorten. Terugplaatsing van de zode zonder verdere gra edekking, met de mogelijkheid om een gedenkplaatje met de naam van de overledene te plaatsen op een algemene herdenkingszuil, centraal gelegen binnen het natuurbegraafpark.

Grafgi en, zoals bloemstukken en planten, zijn niet toegestaan en worden direct verwijderd. Uitzondering hierop vormen bloemstukken van biologische oorsprong die bij een begrafenis worden geplaatst en maximaal twee weken mogen blijven liggen.

Beleidsno

e Natuurbegraafpark Den Ouden Dijck

8

10. Gedenkbomen

Binnen natuurbegraafpark Den Ouden Dijck wordt bij de ontwikkeling van fase 2 onderzocht of het planten van gedenkbomen mogelijk wordt gemaakt, hetzij in de vorm van een gedenkbos, hetzij aan de kopse zijde van natuurgraven. Indien wordt besloten om gedenkbomen toe te staan aan de kopse zijde van graven, gelden de volgende uitgangspunten:  Geselecteerde natuurgraven worden vooraf digitaal aangeduid op een pla egrond. In de buitenste rij komt elk vierde graf in aanmerking, zodat een minimale afstand van 6 meter tussen de bomen wordt gewaarborgd.  Gedenkbomen worden twee keer per jaar geleverd en geplant door de beheerder van de begraafplaats, in het vroege voorjaar en het najaar. Vanwege de kwetsbaarheid van bomen in extreme seizoenen wordt in zomer- en wintermaanden niet geplant. De te kiezen boom- en struiksoorten zijn inheems en worden vastgesteld in overleg met de beheerder.  De aanplant vindt plaats aan de kopse zijde van het graf, tot maximaal één meter buiten het grafvak, zodat bijze ng in het graf te allen jde mogelijk blij .  De beheerder van de begraafplaats is gedurende der g jaar verantwoordelijk voor het beheer en de controle op veiligheid. Indien een boom binnen twee jaar na aanplant ster , wordt deze kosteloos vervangen door een nieuwe boom.

11. Beheer

De graspaden binnen het natuurbegraafpark worden gedurende het groeiseizoen wekelijks, of zo vaak als nodig, gemaaid om een duidelijk onderscheid te behouden tussen looppaden en begraafzones. De paden hebben een breedte van circa 1,5 tot 2 meter. Snoeihout en takken worden op rillen langs de randen van het terrein gelegd, waar zij een ecologische func e vervullen. Gekapte bomen blijven op het terrein en krijgen een natuurlijke bestemming binnen het landschappelijke geheel van het begraafpark.

Beleidsno

e Natuurbegraafpark Den Ouden Dijck

9

12. Natuur-urnenbegraafvak

Voor natuur-urnengraven is een apart veld ingericht op de begraafplaats, direct grenzend aan de bestaande urnentuin. Elk urnengraf wordt nauwkeurig ingemeten en gemarkeerd met een hardhouten paaltje waarop aan de kopse zijde een uniek nummer is aangebracht. De exacte loca e wordt tevens vastgelegd op een pla egrond en kan op oneel worden gecontroleerd met behulp van GPS-coördinaten. In het veld is plaats voor minimaal honderd natuururnengraven. De natuur-urnengraven worden uitgegeven als algemene graven voor een vaste termijn van vij ig jaar. De afme ngen van elk graf bedragen 60 bij 60 cen meter. In elk graf mag één asbus worden bijgezet. Als gra edekking is uitsluitend een onbehandelde houten boomschijf met een maximale diameter van 40 cen meter toegestaan. Alterna ef kan worden gekozen voor vermelding van de naam op een algemene herdenkingszuil op een centrale plaats op het terrein.

13. Aanpassing Beheerverordening

De introduc e van natuurbegraven vraagt om een nadere juridische en procedurele uitwerking binnen het bestaande regelgevend kader. De benodigde bepalingen worden opgenomen in de aanpassing van de beheerverordening en de bijbehorende nadere regels. Deze actualisering was reeds voorzien en biedt een passend moment om het nieuwe dienstenaanbod formeel vast te leggen en te verankeren.

14. Tarieven

De tarieven worden marktconform vastgesteld, met als uitgangspunt een concurrerend aanbod binnen de regio. Bij reservering of bijze ng worden de grafrechten direct in rekening gebracht. De tarieven zijn inclusief natuurbeheer gedurende de volledige loop jd van 100 jaar. Grafrechten (inclusief natuurbeheer):  Natuurgraf voor één overledene: € 5.000, Natuurgraf voor twee overledenen: € 8.000,- (€ 4.000,- per overledene)  Boomgraf voor twee overledenen: € 9.000,- (€ 4.500,- per overledene)  Natuur-urnengraf voor één asbus (50 jaar): € 2.000,Begraaf- en plaatsingskosten (na uitvoering in rekening gebracht):  Begraving in natuurgraf (per overledene): € 1.000, Plaatsing van een asbus: € 275, Gebruik van de openluchtaula: € 250, Boomschijf met inscrip e (max. 50 tekens): € 250, Gedenkplaatje op algemene herdenkingszuil: € 100,Voor begravingen en plaatsingen van asbussen buiten reguliere uren geldt een toeslag van 50%.

Beleidsno

e Natuurbegraafpark Den Ouden Dijck

10

15. Promo e en publiciteit

De uitgi e van natuurgraven staat of valt met het effec ef bereiken van de beoogde doelgroep: mensen die bewust kiezen voor natuurbehoud en biodiversiteit of die bij leven kiezen voor een onderhoudsvrij graf met een duurzame insteek. Dit vraagt om structurele communica e en voorlich ng, onder meer in de vorm van groeps- en individuele rondleidingen en periodieke herdenkingsbijeenkomsten. Essen eel is toegankelijke en duidelijke informa e op de website, ondersteund door foldermateriaal en een promo efilmpje dat geschikt is voor gebruik op sociale media. Het is wenselijk om een meerjarig communica eplan op te stellen, waarin ook regionale promo e wordt meegenomen. Daarbij is het van belang om nadrukkelijk ook de regio Barendrecht te betrekken. Natuurbegraafpark Den Ouden Dijck is vanuit die regio goed bereikbaar en biedt een natuurlijk alterna ef voor cremeren in Ro erdam of Heinenoord.

16. Financiële begro ng

De herinrich ngskosten voor fase 1 zijn beperkt en worden, inclusief inmeten, geraamd op € 90.000,-. De jaarlijkse onderhoudskosten bedragen naar scha ng € 20.000,-. Voor promo e en publiciteit wordt jaarlijks minimaal € 15.000,- uitgetrokken voor folders, website en promo onele ac viteiten. Verwachte inkomsten: 600 natuurgraven voor twee overledenen x € 8.000,200 natuurgraven voor één overledene x € 5.000,100 boomgraven x € 9.000,- (fase 2) 100 natuur-urnengraven x € 2.000,Totaal verwachte opbrengst:

→ € 4.800.000,→ € 1.000.000,→ € 900.000,→ € 200.000,€ 6.900.000,-

Bij een gemiddelde jaarlijkse uitgi e van 50 natuurgraven voor twee overledenen, 10 natuurgraven voor één overledene, 10 boomgraven en 10 natuur-urnengraven bedragen de jaarlijkse inkomsten gemiddeld € 560.000,-. Ervaringen op andere loca es laten zien dat in de beginjaren vooral veel reserveringen plaatsvinden zonder directe begraving. Dit kan oplopen tot 100 reserveringen per jaar, wat in de eerste jaren circa € 1.000.000,- aan extra inkomsten oplevert. Een deel van deze inkomsten kan worden ingezet voor de gefaseerde herinrich ng van fase 2 en 3, evenals voor de aanleg van een buitenaula. Aangezien het beheer en onderhoud voor een periode van 100 jaar gewaarborgd moet worden en de inkomsten eenmalig zijn, is het van belang jaarlijks een deel van de opbrengsten onder te brengen in een voorziening voor toekoms g onderhoud.

Beleidsno

e Natuurbegraafpark Den Ouden Dijck

11