Beheerplan wegen 2022-2026 Barendrecht.pdf
Tekst van het document
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht
projectnummer 0472508.100 definitief 8 maart 2022
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht
projectnummer 0472508.100 definitief 8 maart 2022
Opdrachtgever Gemeente Barendrecht Binnenhof 1 2991 AA BARENDRECHT
Projectgroep: Willem Goudzwaard – BAR-organisatie Bertus IJsselstijn – BAR-organisatie Arco Bendeler – BAR-organisatie Tim Bulk – Antea Group Stephan van der Geest – Antea Group Kristel Mulder – Antea Group
datum 8 maart 2022
beschrijving definitief
vrijgave Ruud van Hoek
Inhoudsopgave
Blz.
1
Inleiding
1
1.1 1.2 1.3 1.4 1.5
Wat is de aanleiding? Hoe werkt wegbeheer? Wat is het doel van dit beheerplan? Wat is de scope? Leeswijzer
1 1 2 2 3
2
Wat beheren we?
4
2.1 2.2 2.3
Databeheer: waar baseren we ons op? Wat is de omvang van het areaal? Wat is de kwaliteit van het areaal?
4 4 7
3
Wat zijn de uitgangspunten, kaders en ontwikkelingen?
9
3.1 3.2 3.3 3.4
Wat moeten we? Wettelijk kader Wat is het gemeentelijk beleid? Wat zijn de gemeentelijke kaders? Welke ontwikkelingen zijn er rondom wegbeheer?
9 10 10 11
4
Welke keuzes hebben we?
14
4.1 4.2 4.3
Wat zijn de uitgangspunten voor de berekeningen? Welke scenario’s zijn er voor onderhoud? Wat zijn de theoretische kosten voor vervanging/rehabilitaties?
14 14 19
5
Wat zijn de financiële gevolgen?
20
5.1 5.2 5.3 5.4 5.5
Wat zijn de beschikbare budgetten in Barendrecht? Benodigd budget versus beschikbaar budget Wat betekent dit voor de korte termijn? Wat betekent dit voor de (middel)lange termijn? Overige kosten
20 20 21 22 23
6
Hoe geven we de komende jaren invulling?
24
6.1 6.2
Welke stappen zitten in het werkproces? Wat is de arbeidsbehoefte van wegbeheer?
24 25
7
Conclusies en aanbevelingen
26
7.1 7.2
Conclusies Aanbevelingen
26 27
Bijlagen
28
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
1
Inleiding Onze wegen vormen letterlijk de verbinding in de gemeente Barendrecht. Als wegbeheerder hebben wij als gemeente daarom een zorgplicht voor goede en veilig bruikbare wegen. Dit beheerplan wegen geeft een eerste invulling aan deze zorgplicht en beantwoordt een aantal centrale vragen.
1.1
Wat is de aanleiding? In de raadsvergadering van 10 november 2020 is de motie 2020-030 ‘Voorbereid op onderhoud infrastructuur’ aangenomen. In de afdoeningsbrief (kenmerk 304810 en datum 11 mei 2021) is gemeld dat de beheerkosten van onze wegen toenemen. Oorzaak hiervan is het toegenomen areaal in Barendrecht-Carnisselande waar in relatief korte tijd veel infrastructuur is aangelegd. Alleen het budget voor verzorgend wegonderhoud (straatvegen, onkruidbestrijding etc.) is hierop aangepast. De budgetten voor planmatig groot onderhoud en vervanging niet. Afgelopen jaren was beperkt onderhoud nodig aan dit relatief nieuwe verhardingsareaal. Dit is op de lange termijn echter niet houdbaar. Dit beheerplan geeft inzicht in de komende wegbeheerperiode. We beantwoorden vragen als: Wat beheren we? Wat moeten we? Wat willen we? en Wat gaat het kosten?
1.2
Hoe werkt wegbeheer? Wegbeheer is in essentie gericht op het onderhouden van bestaande verharding, zodat de (weg)gebruiker deze veilig kan gebruiken. Afhankelijk van het materiaal van de weg, de belasting van de weg en andere factoren (bv. strenge winters) degradeert deze in kwaliteit gedurende de levensduur. Uitvoeren van wegonderhoud leidt vervolgens tot een kwaliteitsimpuls. Onderstaande figuur geeft inzicht in het verloop van de kwaliteit gedurende de levensduur en de impact van het uitvoeren van onderhoud.
Figuur 1 Verloop van de kwaliteit van een weg over de tijd
Blad 1 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
Het figuur laat de verschillende types onderhoud zien. Deze vormen de basis van het wegbeheer: A. Klein onderhoud Kleinschalig onderhoud betreft het repareren van schades van geringe omvang. Te denken valt aan het vullen van scheuren en het repareren van gaten in asfalt. Ook het herstellen van oneffenheden in het straatwerk die een gevaar opleveren voor de gebruiker, is een voorbeeld van klein onderhoud. B. Groot onderhoud Voor behoud van de functionele kwaliteit van een weg binnen de geplande levensduur, is groot onderhoud nodig. Voor asfalt betekent dit bijvoorbeeld bakfrezen en inlagen of het (gedeeltelijk) aanbrengen van een nieuwe deklaag. Voor elementenverharding gaat het voornamelijk om herstraten. Binnen het wegbeheer is rehabilitatie het meest kostbaar omdat de bestaande verhardingsconstructie (verharding en fundering) wordt verwijderd en opnieuw aangebracht.
C. Rehabilitatie Van rehabilitatie is sprake als de weg aan het einde van zijn levensduur is. De levensduur van een weg is afhankelijk van het soort verharding, de ondergrond, de belasting van de weg en het gekozen kwaliteitsniveau. Bij rehabilitatie worden niet alleen de verhardingsmaterialen vervangen, maar ook de constructie (of een groot gedeelte ervan) en wordt het profiel opnieuw opgebouwd. Verzorgend onderhoud De intensiteit van het verzorgend onderhoud bepaalt de netheid/beeldkwaliteit van de openbare ruimte. Voor de wegen bestaat dit hoofdzakelijk uit onkruidbestrijding op en het vegen van de verharding. Aangezien verzorgend onderhoud geen directe relatie heeft met de technische kwaliteit van het verhardingsareaal, maakt dit geen deel uit van dit beheerplan. Op het juiste moment, met de juiste middelen, de juiste maatregelen uitvoeren, is de uitdaging van de wegbeheerder. Dit alles binnen de totale opgave van de openbare ruimte en de actuele thema’s en ontwikkelingen. Nadere uitwerking hiervan voor Barendrecht volgt in dit beheerplan.
1.3
Wat is het doel van dit beheerplan? Het doel van dit beheerplan is meerledig. Het plan geeft inzicht in het areaal –zowel in kwantiteit als kwaliteit–, gaat in op de (beleids)kaders & verplichtingen en maakt de verschillende kwaliteitsniveaus inzichtelijk. Dit resulteert in een overzicht van benodigde middelen, personele capaciteit en inzet. Dit beheerplan biedt daarmee een opzet voor helder, gestructureerd en effectief wegbeheer binnen de gemeente Barendrecht.
1.4
Wat is de scope? Binnen de scope van dit beheerplan vallen: Alle bij de gemeente in beheer zijnde verharde wegen, fietspaden, parkeerplaatsen, voetpaden, etc.; Alle bij de gemeente in beheer zijnde onverharde wegen en paden; Bermverhardingen.
Blad 2 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
Buiten de scope vallen: Alle wegen in beheer bij particulieren, bedrijven en andere overheden. Buiten de komgrenzen van de gemeente onderhoudt het waterschap Hollandse Delta de meeste wegen; Alle verkeerskundige inrichting van de wegen (bv. belijning, markering, schrikhekken, bebordingen, paaltjes, verkeerszuilen); De in wegen aanwezige civieltechnische kunstwerken (bv. bruggen, tunnels, duikers); Verzorgend onderhoud van wegen (bv. straatvegen, onkruidbestrijding); Verdere areaaluitbreiding door aanleg en nieuwbouw.
1.5
Leeswijzer Dit beheerplan is opgebouwd rondom een aantal centrale vragen. Achtereenvolgens krijgt u antwoord op de volgende vragen: Hoofdstuk
Centrale vraag
Inhoud
2
Wat beheren we?
Omvang en kenmerken van het areaal. Waar is het van gemaakt? Waar wordt het voor gebruikt? Wat is de leeftijd?
3
Wat zijn de uitgangspunten, kaders en ontwikkelingen?
Inzicht in de wettelijke kaders, het gemeentelijk beleid en de trends & ontwikkelingen van wegbeheer.
4
Welke keuzes hebben we?
Inzicht in de keuzes en alternatieven voor wegbeheer. Scenario’s met kosten, plus- en minpunten.
5
Wat zijn de financiële gevolgen?
Inzicht in huidige budgetten en berekende (theoretische) kosten.
6
Hoe geven we de komende jaren invulling?
Het werkproces, de vervolgstappen en inzicht in de benodigde personele formatie.
7
Conclusies en aanbevelingen
Alle conclusies en aanbevelingen helder op een rij.
Bijlagen
Ondersteunende documenten en figuren.
Blad 3 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
2
Wat beheren we? Voor een goed wegbeheer is het belangrijk dat er zicht is op de kwantiteit en kwaliteit van het areaal wegen in Barendrecht. Dit hoofdstuk gaat daarom in op het databeheer, de omvang, de belangrijkste kenmerken en de kwaliteit(ontwikkeling) van het verhardingsareaal.
2.1
Databeheer: waar baseren we ons op? De afgelopen jaren nam de hoeveelheid data over wegen enorm toe. Voor de wegbeheerdata maken we gebruik van het beheersysteem GeoVisia waarin we de wegen zowel grafisch (op kaart) als administratief (alle kenmerken) bijhouden. De grafische component is gekoppeld met de Basiskaart Grootschalige Topografie (BGT). De kaart is aansluitend verrijkt met alle voor wegbeheer relevante en benodigde kenmerken (bv. verhardingssoort of aanlegjaar). Het wegbeheerbestand is de basis voor de weginspectie. Een extern adviesbureau inspecteert daarbij alle wegvakonderdelen en controleert het bestand op correctheid (zowel administratief als grafisch). Die weginspectiedata voegen we daarna toe aan het beheersysteem en eventuele fouten worden gecorrigeerd. Het databeheer is een belangrijk uitgangspunt voor een goed en betrouwbaar wegbeheer. Daarom zijn de afgelopen jaren grote stappen gezet om de wegbeheerdatabase te vullen met actuele en betrouwbare data. Ook de komende jaren hebben we hiervoor blijvende aandacht. Alle grafieken en tabellen in dit hoofdstuk zijn gebaseerd op de data uit het wegbeheersysteem eind september 2021.
2.2
Wat is de omvang van het areaal? De gemeente Barendrecht beheert ruim 2,64 miljoen m² verharding. Ongeveer twee-derde van dit areaal ligt ten oosten van de A29 (Barendrecht-Centrum – 63%) en één-derde ten westen van de A29 (Barendrecht-Carnisselande – 37%). Een overzichtskaart van het te beheren wegareaal van de gemeente Barendrecht is te vinden in bijlage 1. Verhardingstype Het overgrote deel van de Barendrechtse verharding bestaat uit elementenverharding, zoals betonstraatstenen, tegels, klinkers etc. De resterende 30% van het areaal bestaat uit verschillende soorten asfalt en halfverharde/onverharde materialen.
Blad 4 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
Figuur 2 Areaal per verhardingstype gemeente Barendrecht Verhardingsfunctie De functie van de verharding is verschillend. In Barendrecht maken we onderscheid in fietspaden, parkeervakken, rijbanen en voetpaden. In onderstaand figuur het areaal per verhardingsfunctie.
Figuur 3 Areaal per verhardingsfunctie gemeente Barendrecht
Blad 5 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
Aanlegjaar Het aanlegjaar is een belangrijke parameter binnen het wegbeheer. Aan het eind van de levensduur moet de weg immers worden vervangen. Onderstaande grafiek geeft de aanlegjaren weer met onderscheid in Barendrecht-Centrum (geel) en Barendrecht-Carnisselande (rood). Goed te zien is de toename van het verhardingsareaal vanuit de ontwikkeling van BarendrechtCarnisselande.
Figuur 4 Areaal per aanlegjaar gemeente Barendrecht Structuurelement Tot slot is de verharding ingedeeld per structuurelement. Dit zijn wegen met een vergelijkbare functie en karakter.
Figuur 5 Areaal per structuurelement gemeente Barendrecht
Blad 6 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
Een specialistisch extern bureau inspecteert jaarlijks globaal visueel de technische kwaliteit van de Barendrechtse verharding. Tijdens deze inspecties noteert men de aanwezige schades in ernst en omvang conform de CROW richtlijnen. Asfalt beoordeelt de inspecteur op de aspecten ‘rafeling’ (loslatende steentjes), ‘dwarsonvlakheid’ (spoorvorming), ‘oneffenheden’ (kuilen/bulten), ‘scheurvorming’ en ‘randschade’. Elementenverharding op ‘oneffenheden’, ‘dwarsonvlakheid’ en ‘voegwijdte’. Vervolgens implementeren we die inspectiegegevens in ons beheersysteem. Voor dit beheerplan zijn de schadebeelden en schadecijfers omgerekend naar rapportcijfers (van 0 tot 10). Hieronder een korte toelichting over de huidige kwaliteit en de kwaliteitsontwikkeling.
Centra
Groengebieden/Parken
Hoofdwegen
Woongebied
Totaal
Kwaliteitsbeeld 2021 In 2021 is het gehele areaal van de gemeente geïnspecteerd. Dit levert onderstaand kwaliteitsbeeld op: Structuurelementen Buitengebied
CROW: kennisinstituut voor infrastructuur, openbare ruimte, verkeer & vervoer en werk & veiligheid
Wat is de kwaliteit van het areaal?
Bedrijventerreinen
2.3
Asfalt
6,9
5,1
7,3
6,0
8,2
6,5
6,8
Elementen
6,1
5,7
7,7
5,7
7,6
7,5
7,3
Totaal
6,4
5,1
7,7
5,9
8,1
7,3
7,1
Asfalt
98.412
47.050
8.240
81.054 226.117
279.166
740.038
Elementen
157.528
4.360 106.037
Totaal
255.940
51.410 114.276 141.300 239.199 1.771.873 2.573.998
Kwaliteitsniveau Zeer Hoog (A+) Hoog (A) Basis (B) Laag (C) Zeer Laag (D) Oppervlak < 1.000 m²
Cijfer 9,5 - 10 7,5 - 9,5 5,5 - 7,5 3,5 - 5,5 < 3,5
Rapportcijfers
Geinspecteerd oppervlakte (m²)
60.247
13.082 1.492.706 1.833.959
Figuur 6 Kwaliteit in rapportcijfers anno 2021 (per structuurelement en verhardingstype) In totaal scoort het wegenareaal van de gemeente Barendrecht in 2021 een rapportcijfer 7,0. Dit is kwaliteitsniveau ‘Basis’. De verhardingen van de Hoofdwegen en de elementenverhardingen in de Centra vallen positief op. Deze verhardingen scoren een kwaliteitsniveau ‘Hoog’. De asfaltverhardingen in het Buitengebied scoren met een 5,1 het laagst.
Blad 7 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
Kwaliteitsontwikkeling 2015 - 2021 Aan de hand van weginspectieresultaten uit het verleden is het mogelijk om een kwaliteitstrend te maken. Dit geeft zicht op de ontwikkeling van de kwaliteit van de wegen in de afgelopen jaren.
Figuur 7 Kwaliteitsontwikkeling 2016 - 2021 Barendrecht-Centrum De kwaliteit van alle wegen gezamenlijk in Barendrecht-Centrum loopt terug. Met name van de asfaltverhardingen daalt de kwaliteit. Het kwaliteitsniveau van de elementenverharding is de afgelopen jaren gestabiliseerd en in 2021 toegenomen. Verklaring hiervoor is uitvoering van motie 2018-36 ‘Gaten, kuilen en verzakkingen’.
Figuur 8 Kwaliteitsontwikkeling 2015 - 2021 Barendrecht-Carnisselande De trend in Barendrecht-Carnisselande is ook dalende; van een 8,7 in 2015 naar een 7,4 in 2021. De kwaliteit van dit relatief nieuwe areaal is hoger dan de kwaliteit in Barendrecht-Centrum. De laatste jaren is met name een daling te zien in de asfaltkwaliteit.
Blad 8 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
3
Wat zijn de uitgangspunten, kaders en ontwikkelingen? Van belang is helder te hebben welk beleid ten grondslag ligt aan het wegbeheer in Barendrecht. Welke uitgangspunten hanteren we daarbij en wat zijn de ontwikkelingen qua beheer? In dit hoofdstuk belichten we deze aspecten.
3.1 Wegbeheer is het op systematische wijze plannen, budgetteren, voorbereiden en uitvoeren van activiteiten die erop gericht zijn de weg zijn bestaande functie te doen blijven vervullen
Wat moeten we? Wettelijk kader De gemeente is als wegbeheerder gebonden aan diverse (landelijke) regels en wetgeving. De belangrijkste regels rondom wegbeheer staan beschreven in de Grondwet, de Wegenwet en het Burgerlijk Wetboek. De gemeente heeft een zorgplicht voor de wegen. Wat betreft het wegbeheer in Barendrecht heeft de provincie Zuid-Holland een controlerende rol al bepaalt de gemeente zelf het kwaliteitsniveau waarop zij haar wegen onderhoudt. Wel vindt de provincie structureel wegonderhoud noodzakelijk. Dit om kapitaalvernietiging en achterstallig onderhoud te voorkomen. Voor de opzet en inhoud van de begroting en jaarrekening gelden wettelijke eisen die zijn vastgelegd in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Uitgangspunt van het BBV is dat de begroting en jaarstukken allereerst voldoen aan de informatiebehoefte van de gemeenteraad. Dat is ook van toepassing op het wegbeheer omdat het BBV namelijk voorschrijft dat: Investeringen met een maatschappelijk nut (evenals investeringen met een economisch nut) moeten worden geactiveerd en over de verwachte levensduur worden afgeschreven. Dit is van toepassing bij het vervangen van wegen. Kosten voor groot onderhoud op twee manieren kunnen worden verwerkt: a. In het jaar van uitvoering ten laste van de exploitatie; b. In het jaar van uitvoering ten laste van een onderhoudsvoorziening.
Wet Grondwet
Wegenwet
Burgerlijk Wetboek
Korte omschrijving Artikel 21 – De zorg van de overheid is gericht op de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu. Artikel 16 – De gemeente heeft te zorgen dat de binnen haar gebied liggende wegen, met uitzondering van de wegen welke door het Rijk of ene provincie worden onderhouden, in goede staat verkeren. 6:162 BW – Hij die jegens een ander een onrechtmatige daad pleegt, welke hem kan worden toegerekend, is verplicht de schade die de ander dientengevolge lijdt, te vergoeden.
Blad 9 van 31
Relatie wegbeheer De gemeente moet zorgen voor een goede weginfrastructuur. De gemeente is verplicht een goed rentmeester te zijn en moet daarom zijn wegen regelmatig en duurzaam onderhouden. De wegbeheerder moet aantonen wat gedaan is om risico’s voor de weggebruiker te beperken en dat de wegen structureel worden gemonitord en onderhouden.
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
3.2
Wat is het gemeentelijk beleid? Wegen hebben een cruciale functie binnen de samenleving. Aanleg en beheer van deze infrastructuur binnen de gemeentegrenzen is dan ook een kerntaak van de gemeente. De voornaamste beleidsambitie in deze is het duurzaam realiseren en beheren van wegen. Het beheer is daarom gericht op het handhaven van de kwaliteit van de oorspronkelijke inrichting en verbeteren daar waar mogelijk. Het type verharding is daarbij afgestemd op de functie van de weg. Zo bestaan gebiedsontsluitingswegen uit asfalt, erftoegangswegen uit betonstraatstenen of straatklinkers en trottoirs uit betontegels. Door economische ontwikkelingen en toegenomen mobiliteit is een optimaal wegennet noodzakelijk. Wegen zijn daarom een belangrijk uitgangspunt voor de economie. Door toename van de bevolking en de economische groei moet de gemeente continu anticiperen met haar wegennet. Door gebruik en onder invloed van het weer gaat de onderhoudstoestand van onze wegen voortdurend achteruit. Zonder adequate maatregelen geldt “stilstand is achteruitgang”. Bereikbaarheid De bereikbaarheid van Barendrecht per auto, fiets en openbaar vervoer is van wezenlijk belang voor de doorstroming van het verkeer.
Door de aanwezigheid van hoofdwegen, het onderliggende wegennet en fiets- en voetpaden kunnen Barendrechtse inwoners vanuit hun woning naar allerlei bestemmingen als werk, bezoek, ontspanning, recreatie etc. Het heeft dus een directe invloed op het welbevinden van de mensen in de gemeente. Veiligheid Veiligheid is meer dan verkeersveiligheid door een eenduidige en veilige weginrichting. Veiligheid houdt ook verband met de onderhoudstoestand van de wegen. De aanwezigheid van gaten in de weg of losse stoeptegels kan tot vervelende en onveilige situaties leiden. Leefbaarheid Aanwezigheid van wegen heeft een directe invloed op de leefomgeving en de leefbaarheid. Voorbeelden hiervan zijn geluidshinder, luchtkwaliteit, oversteekbaarheid of barrièrewerking van een weg. Beheer en onderhoud van wegen heeft een directe invloed op de leefbaarheid. Oneffenheden in de bestrating hebben een negatieve invloed op de beleving van de openbare ruimte. De uitstraling van een in sierbestrating uitgevoerd plein is hoger dan van een standaard voetpad met grijze betontegels.
3.3
Wat zijn de gemeentelijke kaders? Integrale Visie Openbare Ruimte De Integrale Visie Openbare Ruimte gemeente Barendrecht (2008 en herijking 2013) richt zich op de fysieke kwaliteit van de openbare ruimte. Speerpunten om de inrichting en het beheer op het gewenste kwaliteitsniveau te brengen en te houden: Toepassen van materialen met een maximale levensduur en minimale beheerkosten; Technische staat regelmatig controleren en is bepalend voor het moment van vervanging; Voorkomen van onveilige situaties en kapitaalvernietiging.
Blad 10 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
Programmabegroting 2022 Naast landelijk geldende uitgangspunten voor wegonderhoud, is het kwaliteitsniveau een politieke keuze. Inzicht in de toestand van de wegverharding krijgen we met periodieke inspecties en lokale metingen. Met behulp van een geautomatiseerd beheerprogramma vertalen we deze naar een meerjarenplanning voor planmatig onderhoud. We onderhouden onze (asfalt)verhardingen regelmatig, anders treedt kapitaalvernietiging op.
3.4
Welke ontwikkelingen zijn er rondom wegbeheer? De openbare ruimte –met als onderdeel daarvan wegen– is het visitekaartje van de gemeente Barendrecht. Het technisch op orde houden tegen aanvaardbare kosten is daarom belangrijk. Daarnaast speelt de mening en betrokkenheid van de gebruiker van deze ruimte een steeds belangrijkere rol en is er toenemende aandacht voor aspecten als beleving, gebruikerswaarde en duurzaamheid. Als het gaat om leefbaarheid van de directe leefomgeving, benaderen burgers makkelijker en directer de gemeente. Samenwerken met inwoners is voor een gemeentelijke organisatie intensief. Een balans vinden tussen het bereiken van een zo groot mogelijk draagvlak en acceptatie onder inwoners enerzijds en de daadkracht van de organisatie anderzijds, is een uitdagend proces. Effect gestuurd beheer De context van beheer is continu in beweging. Waar vroeger voornamelijk werd gekeken naar het puur in stand houden van het areaal, komen daar nu steeds vaker andere uitdagingen bij. Zo kijken we nu steeds meer naar de effecten van het beheer in plaats van uitvoeren op frequentie en beeldkwaliteit.
Figuur 9 Thema's die afkomen op de kapitaalgoederen in de openbare ruimte Hierbij is de invloed van de maatschappelijke opgaven zoals klimaatadaptie, circulaire economie, wensen vanuit de maatschappij en het sociale domein, steeds vaker terug te vinden. Het is de taak van de beheerder om in steeds grotere mate invulling te geven aan deze thema’s. In deze paragraaf beschrijven we enkele ontwikkelingen die wij voorzien in de nabije toekomst.
Blad 11 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
Klimaatadaptatie Klimaatverandering heeft op verschillende manieren invloed op de bereikbaarheid en veiligheid van wegen. Weersomstandigheden hebben altijd effect op de veiligheid en bereikbaarheid van onze verkeersinfrastructuur, maar door klimaatverandering nemen de gevolgen in hevigheid en frequentie toe. De gevolgen van klimaatverandering voor wegen zijn merkbaar. Door de toename van extreme neerslag is vaker sprake van plasvorming op de weg, slecht zicht, een verminderde conditie van infrastructuur en erosie van taluds. Het wegennetwerk is niet ingericht om overstromingen te weerstaan of te blijven functioneren na overstroming. Zo kan bijvoorbeeld door overstroming het grondlichaam van de weg verschuiven. Dit is eveneens een risico bij langdurige droogte. Extreme hitte zorgt daarnaast ervoor dat asfalt vervormt en beschadigt. Vooral bepaalde materialen in asfalt zijn daar gevoelig voor, zoals hoogovenslakken. Wanneer materiaal uitzet, kan de verharding omhoog komen waardoor er scheuren of richels in het asfalt ontstaan. Strenge vorst beschadigt het bindmiddel in asfalt waardoor het zijn flexibiliteit verliest en scheuren en gaten ontstaan. Sinds een aantal jaar kijken we bij het uitvoeren van maatregelen in de openbare ruimte bewust naar de bijdrage aan klimaatadaptatie.
Waar mogelijk dragen we hier vanuit wegbeheer aan bij, bijvoorbeeld door het verlagen van trottoirbanden of het omvormen van verharding naar groen (fietspad Buitenlandse Baan). Circulariteit Nederland wil in 2050 een circulaire economie zijn. Circulair zijn betekent werken zonder nog afval te produceren. (Her)gebruik van duurzame materialen is daarbij belangrijk. Voor wegbeheer is dit bijvoorbeeld recyclebaar asfalt. Om grondstoffen en energie te besparen, zet men in op verlenging van de levensduur van materialen (bijvoorbeeld gebruik van verjongingsmiddelen voor asfalt). Dit remt het slijtageproces en verlengt de levensduur met minimaal twee jaar. Ander voorbeeld is de aanleg van betonnen rotondes (tegengaan spoorvorming) en gebruik van gebakken materialen/natuursteen (is in aanleg duurder, maar gaat langer mee en is goed recyclebaar). Intensivering en verandering gebruik openbare ruimte De stedelijke omgeving in Nederland verdicht steeds meer door bebouwing. Daarnaast zien we een intensiever gebruik van de openbare ruimte door de toename van stedelijke inwoners. Dit was met name zichtbaar tijdens de coronapandemie. Door de sluiting van horeca en andere commerciële ontmoetingsplekken zochten inwoners elkaar op in de parken en pleinen van de steden.
In de steden van Nederland had dit effect op de gebruiksdruk van de openbare ruimte, denk bijvoorbeeld aan een toename van zwerfafval, maar ook meer overlast van onkruid op wegen door (lang) stilstaande auto’s in parkeervakken. Dit heeft allemaal effect op het beheer (wordt intensiever en tegelijkertijd wordt de ruimte beperkter). Goed (weg)beheer heeft dan ook grote invloed op de vitaliteit, bereikbaarheid en bruikbaarheid van deze (schaarse) ontmoetingsplekken.
Blad 12 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
Mobiliteit en toegankelijkheid Het weggebruik verandert. Denk aan een steeds groter aantal elektrische fietsen en (zelfrijdende) auto’s en meer openbaar vervoer. Maar ook de wens om de openbare ruimte toegankelijker te maken voor ouderen. Deze ontwikkelingen vragen aanpassingen van de openbare ruimte. Voor het beheer betekent dit enerzijds het voorkomen of wegnemen van obstakels en het toegankelijk houden van de openbare ruimte. Voorbeeld hiervan is het oplossen van boomwortelopdruk. Daarnaast vragen tegenstrijdige belangen, zoals strenger wordende geluidsnormen of gewijzigde parkeernormen, om extra afstemming en aanpassing van de planning. Door een toenemende drukte in de stedelijke omgeving is het belangrijk om de openbare ruimte te allen tijde toegankelijk te houden en (verkeers)stremmingen door onderhoudswerkzaamheden zoveel mogelijk te voorkomen of te minimaliseren. Bodemdaling (motie 2021-049 Aanpak verzakkingen) Bodemdaling ontstaat met name door het inklinken van veengrond en door de bouw van huizen en infrastructuur. Door wisselende grondwaterstanden (verdroging van de ondergrond door klimaatverandering) klinken ook de kleilagen in ons gebied in. Voor bodemdaling zijn landelijke cijfers voorhanden en in het kader van de klimaatadaptatie vond in Barendrecht een klimaatstresstest plaats.
Om vinger aan de pols te houden, volgen wij de jaarlijkse actualiteit van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. Daarnaast herhalen wij iedere vijf jaar de klimaatstresstest. Alle bouwplannen en ruimtelijke ontwikkelingen toetsen we aan de uitkomsten van de stresstest. De uitkomsten bespreken we ook met inwoners om de berekeningen te toetsen aan de werkelijkheid. Tot op heden zijn met betrekking tot bodemdaling geen zorgwekkende meldingen of klachten bekend. Wel is op een aantal locaties iets meer dan normale zetting geconstateerd die gerelateerd kan worden aan de aanleg (zoals te weinig voorbelasting waar in het verleden een sloot lag). Voorbeelden hiervan zijn Vederhaven, Repelwei en Van Koetsveld-akker. Deze verzakkingen lossen we op met planmatig wegbeheer, vaak in combinatie met rioolherstel. Mocht in de toekomst bodemdaling tot extra wegenonderhoud leiden, dan brengen we de kosten tijdens de actualisatie van het beheerplan wegen separaat inzichtelijk. Op dit moment is dat nog niet aan de orde.
Blad 13 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
4
Welke keuzes hebben we? Binnen de gestelde kaders en uitgangspunten kan de gemeente keuzes maken qua wegbeheer. In dit hoofdstuk schetsen we de verschillende scenario’s en mogelijke keuzes voor groot onderhoud en rehabilitatie van de verharde wegen in Barendrecht.
4.1
Wat zijn de uitgangspunten voor de berekeningen? De volgende uitgangspunten zijn gehanteerd voor de scenarioberekeningen: Areaalomvang conform wegbeheersysteem GeoVisia (exclusief onverharde en halfverharde wegen); Jaarlijks wordt een gelijkblijvend bedrag berekend op basis van een gemiddelde. De scenarioberekeningen geven daarmee geen inzicht in de jaarlijkse fluctuaties; Vaste onderhoudscycli per wegtype (zie bijlage 2 voor een tweetal voorbeelden van onderhoudscycli). De cycli verschillen per wegtype, verhardingstype en binnen of buiten de kom gelegen wegen; Daadwerkelijke invulling van het jaarlijks budget op basis van schades en meldingen vanuit de weginspectie en de praktijk; Kostenkengetallen (kosten maatregel, materiaal, materieel en arbeid) conform standaard Barendrecht (gebaseerd op Antea Group standaard 6.3.8) inclusief staartkosten (Algemene kosten 6%, Uitvoeringskosten 10%, Winst/risico 2%, Voorbereiding/Administratie/Toezicht (VAT) 0%, Totaal 18%); Inschatting van het budget klein onderhoud is gemaakt op basis van CROW uitgangspunten; Berekende kosten geven inzicht in het in stand houden van het areaal op het gewenste kwaliteitsniveau. Er zijn geen kosten berekend voor het op niveau brengen van het huidige areaal. Voor de keuzes maken we gebruik van verschillende kwaliteitsniveaus.
In bijlage 3 zijn de verschillende kwaliteitsniveaus inzichtelijk gemaakt middels een aantal foto’s. Niveau Zeer hoog Hoog Basis Laag Zeer laag
4.2
Omschrijving technische kwaliteit Perfect onderhouden; (zo goed als) nieuw Technisch in orde Heel en veilig Discomfort en enige hinder Kapitaalvernietiging; functieverlies; onveilig; aansprakelijk
Welke scenario’s zijn er voor onderhoud? Voor het groot onderhoud zijn vier langjarige scenario’s doorgerekend. Deze geven inzicht in de gemiddelde kosten over 60 jaar (benodigd klein en groot onderhoudsbudget per jaar). Per scenario beschrijven we ook kort de plus- en minpunten.
Blad 14 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
Scenario 1 Huidige ambitie Rondom de Barendrechtse winkelcentra en op beide begraafplaatsen is het planmatig wegbeheer gericht op kwaliteitsniveau ‘Hoog’. Deze locaties hebben een representatieve uitstraling waardoor intensiever beheer voorkeur heeft. Alle andere structuurelementen beheren we op kwaliteitsniveau ‘Basis’.
Pluspunten + Laag risico op aansprakelijkheid – wegen zijn over het algemeen veilig te gebruiken + Geen of beperkt sprake van kapitaalvernietiging + Onderhoudsbeeld van de openbare ruimte is redelijk tot goed + Beter beeld en minder risico’s in de centra en op de begraafplaatsen Minpunten - De centra en begraafplaatsen vragen een intensiever en ander onderhoudsregime - Verharding is niet schadevrij, reparaties zijn goed zichtbaar
Blad 15 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
Scenario 2 Alles Basis Dit scenario gaat uit van een kwaliteitsniveau ‘Basis’ voor alle wegen in de gemeente. Dit sluit aan bij het landelijke gemiddelde en de CROW richtlijnen (publicatie 147, ‘heel en veilig’).
Pluspunten + Laag risico op aansprakelijkheid – wegen zijn over het algemeen veilig te gebruiken + Sluit aan bij landelijk gemiddelde + Geen of beperkt sprake van kapitaalvernietiging + Onderhoudsbeeld van de openbare ruimte is redelijk tot goed + Eenduidig beeld in de hele gemeente Minpunten - Risico op aansprakelijkheid en kapitaalvernietiging is op alle wegen even groot - Verharding is niet schadevrij, reparaties zijn goed zichtbaar - Er zijn geen of heel beperkt middelen beschikbaar om iets extra’s te doen (bv. inspelen op wensen van de leefomgeving)
Blad 16 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
Scenario 3 Alles Laag Het derde scenario geeft inzicht in alle wegen op kwaliteitsniveau ‘Laag’. Dit kwaliteitsniveau laat zich omschrijven als sober en onder de landelijke norm. De huidige kwaliteit van de wegen in Barendrecht is ruim hoger.
Pluspunten + Op korte termijn relatief lage onderhoudskosten + Eenduidig beeld in de hele gemeente Minpunten - Risico op aansprakelijkheid en kapitaalvernietiging is aanzienlijk - Op (middel)lange termijn hogere investeringen nodig - Algehele beeld van de openbare ruimte loopt terug, verloedering komt voor - Geen middelen beschikbaar om wegen echt goed te onderhouden
Blad 17 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
Scenario 4 Elementen Laag, Asfalt Basis Het laatste scenario geeft inzicht in elementen op ‘Laag’ en asfalt op ‘Basis’. Dit scenario geeft daarmee inzicht in een midden-scenario. Asfaltverharding op ‘Basis’ onderhouden, beperkt de kans op kapitaalvernietiging.
Pluspunten + Laag risico op aansprakelijkheid asfaltwegen - deze zijn over het algemeen veilig te gebruiken + Sluit aan bij landelijk gemiddelde (asfaltwegen) + Geen of beperkt sprake van kapitaalvernietiging op de asfaltverhardingen + Onderhoudsbeeld van de asfaltverhardingen is redelijk tot goed Minpunten - Risico op val- en struikelgevaar op elementenverharding is aanzienlijk (en daarmee risico op aansprakelijkheidsstellingen) - Op (middel)lange termijn hogere investeringen nodig voor elementenverharding - Het grote areaal elementenverharding wordt beperkt onderhouden, het beeld loopt terug en verloedering komt voor
Blad 18 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
4.3
Wat zijn de theoretische kosten voor vervanging/rehabilitaties? Met behulp van de scenarioberekening is een inschatting gemaakt van de totale vervangingswaarde van het wegenareaal van de gemeente Barendrecht. Deze waarde komt uit op ruim € 168 miljoen (gemiddeld € 63 euro per vierkante meter).
Economische levensduur: periode waarin de wegen financieel worden afgeschreven Technische levensduur: periode waarin de wegen nog naar behoren functioneren (technische levensduur eindigt als de weg is versleten)
De komende jaren zijn gedeelten van het areaal daadwerkelijk aan vervanging toe. De technische levensduur van een weg is afhankelijk van een groot aantal factoren. Ook het kwaliteitsniveau waarop deze wordt onderhouden, is van invloed op de totale levensduur. De economische levensduur van wegen staat op 30 jaar in de Barendrechtse Nota activabeleid. Deze is korter dan de technische levensduur van onze wegen. Onderstaande tabel geeft per scenario inzicht in de benodigde vervangingsinvesteringen gemiddeld per jaar (verwachte levensduur is technische levensduur). Kwaliteitsscenario
Verwachte levensduur Benodigde investering (per jaar)
Scena ri o 1 Hui di ge a mbi ti e Scena ri o 2 Al l es Ba s i s
40 tot 60 ja a r 60 ja a r
€ 2,85 mi l joen € 2,80 mi l joen
Scena ri o Al l es La a g Scena ri o 4 El ementen La a g, As fa l t Ba s i s
80 ja a r 60 tot 80 ja a r
€ 2,10 mi l joen € 2,35 mi l joen
Daadwerkelijke vervanging plannen we op basis van werkelijke kwaliteit (weginspectie als basis). Daarbij vindt afstemming plaats met de overige beheerdisciplines en volgen we de ontwikkelingen qua inrichting en beheer van de openbare ruimte.
Blad 19 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
5
Wat zijn de financiële gevolgen? Dit hoofdstuk gaat in op de financiële gevolgen van het wegbeheer in de periode 2022 – 2026. Beschikbare budgetten vergelijken we met de berekende budgetten per scenario. Vervolgens brengen we –op basis van scenario 1– de kosten voor groot onderhoud en vervanging in beeld voor de korte en (middel)lange termijn.
5.1
Wat zijn de beschikbare budgetten in Barendrecht? In de Barendrechtse meerjarenbegroting staan verschillende budgetten voor het onderhouden en vervangen van wegen. Dagelijks onderhoud wegen
2022
2023
2024
2025
Onderhoud verha rdi ngen Onderhoud herbes tra ti ngen
€ €
251.600 € 40.600 €
251.600 € 40.600 €
251.600 € 40.600 €
251.600 40.600
Totaal
€
292.200 €
292.200 €
292.200 €
292.200
Tabel 1: Overzicht begroting dagelijks (klein) onderhoud wegen gemeente Barendrecht Planmatig onderhoud wegen
2022
2023
2024
2025
Onderhoud verha rdi ngen Onderhoud herbes tra ti ngen
€ €
548.900 € 40.600 €
548.900 € 40.600 €
548.900 € 40.600 €
548.900 40.600
Totaal
€
589.500 €
589.500 €
589.500 €
589.500
Tabel 2: Overzicht begroting planmatig (groot) onderhoud wegen gemeente Barendrecht Rehabilitatie wegen
2022
2023
2024
€ €
700.000 € 127.500 €
700.000 € 127.500 €
700.000 € 127.500 €
700.000 127.500
Totaal
€
827.500 €
827.500 €
827.500 €
827.500
Tabel 3: Overzicht begroting rehabilitatie wegen gemeente Barendrecht Budgetten dagelijks en planmatig onderhoud zijn exploitatiebudgetten. Rehabilitatie is een investeringsbudget dat wordt gekapitaliseerd (middels rente en afschrijving).
5.2
2025
Aa ns cha f duurza me goederen Doorbel a s ti ng uren
Benodigd budget versus beschikbaar budget Het beschikbare budget is op verschillende punten niet in evenwicht met het gemiddeld benodigde theoretisch budget uit de scenarioberekeningen. Onderstaande tabel geeft inzicht in de verschillen per scenario.
Blad 20 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
Verschil beschikbaar vs benodigd budget
Scenario 1
Benodi gd klein onderhoud Bes chi kba a r kl ei n (da gel i jks ) onderhoud
Scenario 2
Scenario 3
319.950 € 292.200 €
309.900 € 292.200 €
260.850 € 292.200 €
271.950 292.200
Tekort klein (dagelijks) onderhoud € Theoreti s ch benodi gd groot (pl a nma ti g) onderhoud € Bes chi kba a r pl a nma ti g onderhoud €
27.750 € 2.133.000 € 589.500 €
17.700 € 2.066.000 € 589.500 €
-31.350 € 1.739.000 € 589.500 €
-20.250 1.813.000 589.500
Tekort planmatig onderhoud Theoreti s che verva ngi ng/reha bi l i ta ti e Bes chi kba a r reha bi l i ta ti e wegen
€ € €
1.543.500 € 2.850.000 € 827.500 €
1.476.500 € 2.800.000 € 827.500 €
1.149.500 € 2.100.000 € 827.500 €
1.223.500 2.350.000 827.500
Tekort vervanging/rehabilitatie wegen
€
2.022.500 €
1.972.500 €
1.272.500 €
1.522.500
Tabel 4: Verschillen beschikbaar versus (theoretisch) benodigd budget Verklaring van de verschillen is grotendeels te vinden in de grote areaaluitbreiding in Barendrecht-Carnisselande. Hierop zijn de groot onderhoudsbudgetten niet aangepast. Dat de investeringsruimte voor vervanging nog beperkt is, is te verklaren doordat grote delen van dat areaal nog relatief nieuw is en bovendien de komende jaren nog niet toe is aan vervanging.
5.3
Scenario 4
€ €
Wat betekent dit voor de korte termijn? De scenarioberekeningen geven inzicht in de gemiddelde kosten voor de lange termijn. De daadwerkelijke kosten van wegbeheer fluctueren jaarlijks. Om inzicht te verkrijgen in deze fluctuaties, zijn de kosten voor scenario 1 (Huidige ambitie) nader uitgewerkt. Bij een keuze voor een ander kwaliteitsscenario moeten de planningen en berekeningen hierop (handmatig) worden aangepast. Groot (planmatig) onderhoud De huidige kwaliteit van de wegen voldoet aan de gestelde kwaliteitsambitie (scenario 1). Om inzicht te krijgen in de benodigde kosten op korte termijn is een kwalitatieve CROW basisplanning opgesteld. Deze geeft inzicht in de maatregelen en kosten voor de korte termijn, gebaseerd op de weginspectie 2021. Verhardingstype
2022
2023
2024
2025
2026
116.749 €
272.610 €
103.442 €
126.989 €
303.590 €
As fa l t
€
El ementen
€ 1.796.696 €
110.155
Eindtotaal
€ 1.913.444 €
382.765 €
€ 2.417.318 103.442 € 2.544.307 €
Eindtotaal 923.381
€ 4.324.168 303.590 € 5.247.549
Tabel 5: Resultaten kwalitatieve planning korte termijn (groot/planmatig onderhoud) De CROW planning laat een standaard beeld zien, met piekbedragen in jaren 2022 en 2025. Deze pieken vlakken in de praktijk meer uit. Gemiddeld gezien is over de planjaren 2022-2026 circa €1,05 miljoen euro per jaar nodig. Voor de eerste twee planjaren (die meer zeker zijn) is dat €1,15 miljoen per jaar. De kwalitatieve planning laat daarmee zien dat er op de korte termijn minder nodig is voor groot onderhoud dan het theoretisch berekende gemiddelde. De bedragen zijn echter wel hoger dan het beschikbare groot onderhoudsbudget.
Blad 21 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
Vervanging/rehabilitatie Voor de periode tot 2026 berekent het beheersysteem de volgende vervangingen: Vervanging/Rehabilitatie Cycl i s ch
2022
2023
2024
2025
2026
Eindtotaal
€ 2.287.275 € 1.529.131 € 8.969.278 € 6.092.959 € 3.621.053 € 22.499.696
Tabel 6: Resultaten vervangingsplanning 2022 - 2026 Het gemiddeld benodigd vervangingsbudget (circa € 4,5 miljoen per jaar) voor deze periode is veel hoger dan het theoretisch langjarig gemiddeld benodigd vervangingsbudget. Dit komt doordat tot 2026 met name grote delen van de wijken Oranjewijk, Buitenoord, Noord en Molenvliet aan vervanging toe zijn.
5.4
Wat betekent dit voor de (middel)lange termijn? Om inzicht te verkrijgen in de kosten voor groot (planmatig) onderhoud en vervanging voor de middellange termijn is een cyclische planning opgesteld. De cyclische planning geeft inzicht in de kosten voor wegbeheer op basis van aanlegjaar en een vaste cyclus (conform scenario 1). Groot planmatig onderhoud Onderstaande tabel geeft inzicht in de verwachte jaarlijkse groot onderhoudskosten voor de periode 2027 – 2035. Jaar Kosten groot onderhoud 2027 €
1.070.944
2028 €
2.715.573
2029 €
589.497
2030 € 2031 € 2032 € 2033 € 2034 €
3.088.773 3.754.717 597.201 2.818.532 2.595.091
2035 € Gemiddeld 2027-2035 €
2.462.732 2.188.118
Tabel 7 Kosten groot onderhoud (middel)lange termijn De tabel laat zien dat de kosten voor groot onderhoud oplopen tot het gemiddelde vanuit de theoretische scenarioberekening. Per jaar fluctueren de planmatige onderhoudskosten door de verschillende aanlegjaren van het wegenareaal.
Blad 22 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
Vervanging/rehabilitatie Met een cyclische planning berekenen we de vervangingskosten voor de (middel)lange termijn. Jaar Kosten vervanging 2027 €
57.442
2028 €
-
2029 €
-
2030 € 2031 € 2032 € 2033 € 2034 €
984.579 442.455 5.317.203
2035 € Gemiddeld 2027-2035 €
6.939.621 1.526.811
Tabel 8 Kosten vervanging/rehabilitatie (middel)lange termijn In de periode 2027 – 2033 is de theoretische vervangingsplanning beperkt. In 2034 komt een ander deel van Buitenoord in aanmerking voor vervanging. In 2035 diverse andere wegen (in o.a. Paddewei, Smitshoek en Molenvliet). Het gemiddeld benodigd vervangingsbudget voor de periode 2027-2035 is veel lager dan het theoretisch langjarig gemiddeld benodigd vervangingsbudget. Dit is te verklaren door een groot areaal relatief nieuwe wegen in de jonge Barendrechtse woonwijken.
5.5
Overige kosten Naast de kosten voor klein onderhoud, groot onderhoud en rehabilitatie zijn er nog jaarlijks terugkerende kosten. Deze kosten staan in de begroting en zijn geen onderdeel van de scenario’s en kostenberekeningen: Inspecties en onderzoek Het uitvoeren van de weginspectie en eventuele vervolgonderzoeken (bv. boorkernen) maakt onderdeel uit van de voorbereiding van het groot onderhoud. Hier is een separaat budget van €32.400 per jaar voor beschikbaar. Onderhoud halfverharde en onverharde paden en wegen Het onderhoud van de halfverharde en onverharde paden bestaat uit het aanvullen en uitvlakken daar waar nodig. Deze kosten zijn marginaal (ca. €10.000) en komen ook ten laste van de reguliere budgetten klein en groot onderhoud wegen. Bijdrage aan waterschap en andere overheden Het waterschap Hollandse Delta beheert een aantal wegen in het buitengebied van de gemeente Barendrecht. Jaarlijkse bijdrage (niet zijnde watersysteemheffing ongebouwd) hiervoor is €60.000. Onderhoud wegbelijning en markering Heldere wegbelijning en –markering zorgt voor duidelijkheid en veiligheid in het verkeer. Het jaarlijks controleren en waar nodig opfrissen/bijwerken van de belijning en markering valt niet onder wegbeheer. Benodigd budget staat in de begroting onder ‘Verkeersmaatregelen’.
Blad 23 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
6
Hoe geven we de komende jaren invulling? Maar hoe vertalen we het beleid naar een werkproces? Dit hoofdstuk beschrijft dat en geeft een overzicht van de taken en benodigde personeelssterkte.
6.1
Welke stappen zitten in het werkproces? Het figuur geeft inzicht in de verschillende stappen binnen het wegbeheer werkproces. Inspecteren Het proces begint met de weginspectie. Barendrecht inspecteert het beheerareaal één keer per jaar visueel conform de CROW. Die weginspectie laden we in ons beheersysteem. Vaststellen kengetallen, opstellen beheerstrategie en opstellen basisplanning Met behulp van het beheersysteem maken we een kwalitatieve en cyclische planning wegen. Hiervoor is het noodzakelijk dat de kengetallen en beheerstrategie aansluiten bij de gemeente (het advies is om deze getallen jaarlijks te herijken). De basisplanning geeft vervolgens inzicht in de maatregelen die we op basis van het (theoretische) gedragsmodel moeten uitvoeren. Maatregelen toetsen De maatregelen van de kwalitatieve planning toetsen we buiten. Tijdens die maatregeltoets controleren we de maatregel (is dit de juiste), het uitvoeringsjaar, de kosten en de prioriteit. Na uitvoering van de maatregeltoets zijn de (wegen)maatregelen ook in het beheersysteem actueel en geborgd. Deze maatregellijst/-kaart vormt de basis voor de rest van het proces. Integraal afstemmen disciplines en opstellen integrale plankaart De sectorale planning wegen is dan in concept gereed.
Dan volgt afstemming met andere disciplinaire planningen (bijvoorbeeld riolering, groen, openbare verlichting) en andere projecten (nieuwbouw, inbreiding, ruimtelijke projecten etc.) Onderscheid maken tussen onderhouds- en investeringsprojecten (vervangingen) is daarbij wel van belang. Door deze op kaart te presenteren, ontstaat zicht op alle projecten in de Barendrechtse openbare ruimte en kijken we waar integraal kan worden gewerkt.
Blad 24 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
Opstellen uitvoeringsplan Van de uiteindelijk buiten uit te voeren maatregelen maken we jaarlijks een uitvoeringsplan (of actualiseren het bestaande uitvoeringsplan). Vanuit dit plan krijgt het team Projecten buitenruimte opdrachten om werkzaamheden uit te voeren (sectoraal of integraal). Vervolgens verwerken we de uitgevoerde werkzaamheden in de areaalgegevens (in het beheersysteem/ BGT). Daarmee is de beheercyclus rond en kan deze opnieuw worden opgestart.
6.2 Assetmanagement is de volgende stap in het professioneel beheer van de buitenruimte. Met assetmanagement zorgen we er nog meer voor dat we ons geld inzetten daar waar dat het hardste nodig is. Het gaat om de juiste balans tussen kosten, prestaties en risico’s.
Wat is de arbeidsbehoefte van wegbeheer? Voor het beheren van onze asset wegen volgen we de leidraad Assetmanagement van de CROW. In onderstaande tabel staan in hoofdlijnen de taken, rollen en verantwoordelijkheden beschreven. Beleidsadviseurs 0,6 FTE strategisch
Beheerders 1 FTE tactisch
Uitvoerders 1 FTE Operationeel
(namens asseteigenaren) Toekomstvisie en doelen voor de organisatie Vaststellen financiële jaarbudgetten Goedkeuren en vaststellen jaarplannen Besluiten over spraakmakende projecten Vaststellen kwaliteitseisen voor areaal
(assetmanagers) (dienstverleners) Afwegen prestatie – risico – Realiseren van (storings-) kosten onderhoud Realiseren doelen binnen Advies over de benodigde kaders maatregelen Specificeren en plannen van Projectleiding projecten Besluiten over vervangen en Ontwerpen, voorbereiden onderhouden Rapporteren over prestaties Beheersen ARBO risico’s areaal Opstellen jaarplannen Vastleggen assetinformatie Inkopen en aanbesteden Gegevensbeheer Tabel 8 Taken, rollen en verantwoordelijkheden assetmanagement Bij de kostenberekeningen is uitgegaan dat projectleider(s) en werkvoorbereiders beschikbaar zijn vanuit de gemeentelijke organisatie. Op dit moment is dat niet altijd het geval. Bij tekort aan personele capaciteit wordt ingehuurd en worden de kosten doorbelast op de budgetten van wegbeheer. Bij inhuur van een externe medewerkers lopen de kosten van het betreffende project op met circa 15%. In de scenarioberekeningen is hiermee geen rekening gehouden. Daarnaast worden bepaalde (specialistische) taken ingekocht: Uitvoeren weginspecties Advisering en begeleiding complexe werken Ondersteuning beheersoftware Input beheerplannen
Blad 25 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
7
Conclusies en aanbevelingen Wegbeheer is een kerntaak van de gemeente. Om deze taak goed uit te voeren, is het belangrijk dat –naast goed zicht op de kwaliteit en kwantiteit van het beheerareaal– voldoende middelen beschikbaar zijn om wegen op het vastgestelde kwaliteitsniveau te beheren. Wat betekent dit voor de gemeente Barendrecht? In het laatste hoofdstuk van dit rapport trekken we conclusies en doen we aanbevelingen.
7.1
Conclusies Areaal is toegenomen en bestaat voornamelijk uit elementenverharding De gemeente Barendrecht beheert circa 2,64 miljoen vierkante meter aan verhardingen. Circa 63% daarvan ligt in Barendrecht-Centrum en 37% in Barendrecht-Carnisselande. Vanaf het jaar 2000 zorgt de ontwikkeling van Barendrecht-Carnisselande voor een forse toename van gemeentelijk verhardingsareaal. Circa 70% van onze verharding bestaat uit elementverharding (tegels, klinkers etc.) en bijna 30% van ons areaal is asfaltverharding. Huidige kwaliteit is op orde In 2021 is een volledige weginspectie uitgevoerd. Deze laat zien dat de kwaliteit van de wegen op orde is (gemiddeld rapportcijfer is een 7,0). Het areaal in de Centra scoort iets hoger, een klein areaal in het Buitengebied iets lager. De kwaliteitstrend laat zien dat het verhardingsareaal in Barendrecht-Centrum de laatste jaren weer iets is toegenomen (tot gemiddeld een 7,0). De kwaliteit van de gemeentelijke verharding in Barendrecht-Carnisselande loopt terug (tot gemiddeld een 7,4). Wegen als integraal onderdeel van de openbare ruimte De zorgplicht voor wegen is een belangrijk wettelijk gegeven. Barendrecht kiest daarnaast voor een mix van bereikbaarheid, leefbaarheid en veiligheid op het gebied van wegbeheer.
De ontwikkelingen in het wegbeheer laten zien dat het onderhouden en beheren van wegen steeds meer integraal onderdeel wordt van alle verschillende opgaven en thema’s in de openbare ruimte (zogenaamd assetmanagement). De komende jaren krijgt dit een verdere uitwerking. Scenarioberekening brengt theoretische kosten in beeld Er is keuze op welk kwaliteitsniveau de gemeente haar verharding wil onderhouden. Voor de lange termijn is deze met behulp van vier scenario’s inzichtelijk gemaakt. Van deze scenario’s zijn de (theoretische) kosten doorgerekend. Daaruit blijkt dat de theoretische kosten voor groot onderhoud en vervanging fors hoger zijn dan de beschikbare budgetten. Voor de huidige ambitie (scenario 1) berekenen we tekorten van jaarlijks bijna €1,6 miljoen (onderhoud) en €2,0 miljoen (vervanging). Onderhoudskosten en budgettekorten lopen op Met behulp van kwalitatieve en cyclische modelberekening zijn de onderhoudskosten voor de korte en (middel)lange termijn berekend. Ook daaruit blijkt dat het budget voor groot onderhoud niet toereikend is. Oorzaak is de areaaluitbreiding van Barendrecht-Carnisselande. Tot en met 2026 is jaarlijks gemiddeld €1,05 miljoen nodig terwijl nog geen €600.000 beschikbaar is. Na 2026 loopt het benodigde budget op richting de berekende theoretische kosten voor de huidige ambitie (scenario 1).
Blad 26 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
Rehabilitatiekosten: grote fluctuaties en verschillen theorie versus praktijk We vervangen wegen als ze zijn versleten. Het beheersysteem berekent de kosten voor rehabilitatie op basis van jaar van aanleg. Theorie en praktijk is daarbij vaak niet in balans. Beter is om voor het vervangen van wegen een Meerjareninvesteringsplan (MJIP) op te stellen. Bijkomend voordeel is dat door verschillende opgaven in de openbare ruimte te combineren, synergievoordeel is te behalen. Van budgetgestuurd naar kwaliteitgestuurd beheren De afgelopen jaren is met name budgetgestuurd beheerd. De middelen zijn zo optimaal mogelijk ingezet, met als maximum het beschikbare budget. Geen extra middelen vrijmaken, betekent dat de kwaliteit van de Barendrechtse wegen harder in kwaliteit terugloopt. Op de korte termijn hebben de wegen nog voldoende (rest)kwaliteit om te voldoen aan de eisen. Op de (middel)lange termijn treedt echter kapitaalvernietiging op met hogere kans op risicoaansprakelijkheid. De kwaliteitsambitie van de wegen kan met het huidige budget niet worden geborgd. Adequaat werkproces en bemensing Het werkproces is uitgewerkt in verschillende werkstappen. Voor Barendrecht is een goede monitoring van de kwaliteit van de wegen van belang. Met die input kan worden geëvalueerd en bijgestuurd waar nodig.
Belangrijk is ook voldoende formatie en gekwalificeerd personeel om de verschillende taken goed uit te voeren.
7.2
Aanbevelingen Blijvende aandacht voor databeheer van de wegen. Dit vormt een belangrijke basis voor het gemeentelijk wegbeheer. Jaarlijkse monitoring van de kwaliteit middels het uitvoeren van een globaal visuele weginspectie. Volgen van de ontwikkelingen in de openbare ruimte en de integrale bijdrage van wegbeheer hierin. Eventuele verzakkingen en bodemdaling separaat in beeld houden en eventueel bijsturen in een volgend beheerplan 2027-2031. Groot onderhoudsbudget stapsgewijs in evenwicht brengen met benodigde kosten. Voor vervanging van wegen een Meerjareninvesteringsplan (MJIP) opstellen. Naast middelen ook benodigde arbeidsbehoefte ter beschikking stellen om uitvoering te garanderen. Extra aandacht voor projectleiding (in- of extern en de kosten hiervan).
Blad 27 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
Bijlagen Bijlage 1: Overzichtskaart verharding in beheer bij gemeente Barendrecht
Blad 28 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
Bijlage 2: Onderhoudscycli wegen In onderstaande tabel zijn voorbeelden van maatregelgroepen omschreven zoals deze in CROW publicatie 147 zijn gedefinieerd. Onder andere deze zijn gebruikt voor het opstellen van de planningen in dit rapport. Maatregelgroep code omschrijving
Maatregeltype
asfalt A1 A2 A3 A4 A5 A6 A7
Conserveren asfalt Gedeeltelijk groot onderhoud asfalt Ged. groot onderhoud en conserveren Verbeteren vlakheid asfalt Versterken asfalt Rehabiliteren asfalt Ophogen asfalt
groot onderhoud groot onderhoud groot onderhoud groot onderhoud groot onderhoud vervangen vervangen
beton B1 B2 B3 B4
Conserveren beton Verbeteren vlakheid beton Rehabiliteren beton Ophogen beton
groot onderhoud groot onderhoud vervangen vervangen
elementen E1 E2 E3 E4 E5
Gedeeltelijk groot onderhoud (30%) Gedeeltelijk groot onderhoud (50%) Verbeteren vlakheid elementen Rehabiliteren elementen Ophogen elementen
groot onderhoud groot onderhoud groot onderhoud vervangen vervangen
Een aantal belangrijke onderhoudscycli zijn door middel van tijdlijnen gepresenteerd. Deze dienen als voorbeeld voor alle verschillende onderhoudscycli. Het totale pakket aan onderhoudscycli verschilt per wegtype, verhardingstype en verhardingssoort en zijn vastgelegd in de kennisbank. Voorbeelden onderhoudscycli Asfalt Licht belaste weg (type)4 15
30
45
60
A3
A5
A3
A6
E2
E5
E2
E3
E2
E4
Elementen Weg in Woongebied 15
30
45
60
E1
E3
E1
E4
Blad 29 van 31
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
Bijlage 3: Beelden kwaliteitsniveaus wegen Kwaliteitsniveaus asfalt
zeer hoog
hoog
basis
Laag
zeer laag
Geen sprake van schade als dwarsonvlakheid, spoorvorming, scheurvorming of rafeling.
Er is lichte schade in de vorm van dwarsonvlakheid, spoorvorming, scheurvorming of rafeling. De weg is gebruikt, maar er zijn weinig reparaties zichtbaar.
Er is aanzienlijke schade aanwezig in de vorm van dwarsonvlakheid, spoorvorming, scheurvorming of rafeling.
Er is veel ernstige dwarsonvlakheid, spoorvorming, scheurvorming of rafeling.
De weg is als nieuw; er zijn geen zichtbare reparaties.
Er is enige dwarsonvlakheid, spoorvorming, scheurvorming of rafeling. De waarschuwingsgren s is overschreden. Er zijn redelijk veel reparaties zichtbaar.
Er zijn veel reparaties zichtbaar.
Veilig gebruik zonder risico’s.
Veilig gebruik zonder risico’s.
Er is in principe nog sprake van veilig gebruik zonder risico’s.
Blad 30 van 31
De richtlijn van de CROW is overschreden. Veilig gebruik is discutabel. Enige mate van risico.
Er zijn zeer veel reparaties zichtbaar. Er is sprake van een onderhoud achterstand, dit leidt tot onveilig gebruik en hoge mate van risico’s.
Beheerplan Wegen 2022-2026 Gemeente Barendrecht projectnummer 0472508.100 8 maart 2022
Kwaliteitsniveaus elementen
zeer hoog
hoog
basis
laag
zeer laag
Geen sprake schade aan de elementen, geen dwarsonvlakheid of oneffenheden.
Er is nauwelijks sprake schade aan de elementen, lichte dwarsonvlakheid of oneffenheden.
Er is hier en daar schade aan de elementen, enige dwarsonvlakheid of oneffenheden.
Er is geen voegwijdte en er ontbreken geen elementen.
Er is lichte voegwijdte en er ontbreken geen elementen.
Er is enige voegwijdte, er ontbreken geen elementen.
Er is regelmatig sprake van schade aan de elementen, aanzienlijke dwarsonvlakheid of oneffenheden.
Er zijn veel ernstige schades als dwarsonvlakheid of oneffenheden. Er zijn veel beschadigde elementen.
Er is geen schade volgens de richtlijn: veilig gebruik zonder risico’s.
Er is enige schade volgens de richtlijn: veilig gebruik zonder risico’s.
De waarschuwingsgrens is overschreden. In principe nog sprake van veilig gebruik zonder risico’s.
Er is aanzienlijke voegwijdte, er ontbreken incidenteel elementen.
Er is een grote voegwijdte en er ontbreken elementen uit de verharding.
Blad 31 van 31
De richtlijn van de CROW is overschreden. Er is een afnemende veiligheid met een verhoogd risico.
Er is sprake van een achterstand, hoge mate van risico’s m.b.t. gebruik.
De informatie die in dit rapport is opgenomen is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde(n) en kan persoonlijke of vertrouwelijke informatie bevatten. Gebruik van deze informatie, door anderen dan de geadresseerde(n) en gebruik door hen die niet gerechtigd zijn van deze informatie kennis te nemen, is niet toegestaan. De informatie is uitsluitend bestemd om te worden gebruikt door de geadresseerde, voor het doel waarvoor dit rapport is vervaardigd. Indien u niet de geadresseerde bent of niet gerechtigd bent tot kennisneming, is openbaarmaking, vermenigvuldiging, verspreiding en/of verstrekking van deze informatie aan derden is niet toegestaan, tenzij na schriftelijke toestemming door Antea Group en wordt u verzocht de gegevens te verwijderen en direct melding te maken bij security@anteagroup.nl. Derden, zij die niet geadresseerd zijn, kunnen geen rechten aan dit rapport ontlenen, tenzij na schriftelijke toestemming door Antea Group.
Over Antea Group Antea Group is het thuis van 1500 trotse ingenieurs en adviseurs. Samen bouwen wij elke dag aan een veilige, gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. Je vindt bij ons de allerbeste vakspecialisten van Nederland, maar ook innovatieve oplossingen op het gebied van data, sensoring en IT. Hiermee dragen wij bij aan de ontwikkeling van infra, woonwijken of waterwerken. Maar ook aan vraagstukken rondom klimaatadaptatie, energietransitie en de vervangingsopgave. Van onderzoek tot ontwerp, van realisatie tot beheer: voor elke opgave brengen wij de juiste kennis aan tafel. Wij denken kritisch mee en altijd vanuit de mindset om samen voor het beste resultaat te gaan. Op deze manier anticiperen wij op de vragen van vandaag en de oplossingen voor morgen. Al 70 jaar.
Contactgegevens Rivium Westlaan 72 2909 LD CAPELLE A/D IJSSEL Postbus 8590 3009 AN ROTTERDAM T. 06 10 94 07 29 E. tim.bulk@anteagroup.nl
www.anteagroup.nl
Copyright © 2021 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de auteurs.