B26 Eindnota Gezonde Publieke Ruimte De Stationstuinen

Gezonde publieke ruimte Stationstuinen Ruimtelijke kwaliteitseisen voor een gezonde publieke ruimte Juni 2021

Inhoud Inleiding

03

1

Gezonde verstedelijking

04

2

Hoekstenen voor een gezonde stad

06

3 a b c d e f

Kwaliteitseisen voor een gezonde publieke ruimte Stationstuinen algemeen Groenblauw tuinlint Tuinstraten Stationsplein Spoorlaan Semi-publieke binnentuinen

08 09 17 20 25 28 32

4

Een wandeling vanuit drie perspectieven

37

5

Openstaande vragen/knelpunten

42

Colofon

43

Inleiding

Nu de goedgekeurde gebiedsvisie voor de Stationstuinen realiteit is, dient deze vertaald te worden naar een concreet ontwikkelkader met een duidelijk programma van eisen dat de kwaliteit en realisatie van de geformuleerde ambities moet vrijwaren. Het innovatieve karakter en de bijhorende ambities van de wijk, zorgen voor een zekere druk op de publieke ruimte. Hoe zal alles zijn plek vinden en vorm krijgen in deze publieke ruimte? Gezien de vele ruimteclaims vanuit de verschillende ambities en domeinen is het cruciaal om geïntegreerd te onderzoeken hoe deze eisen ook kunnen leiden tot een publiek domein dat de gezondheid van bewoners en gebruikers actief ondersteunt. Het programma van eisen vanuit gezondheid is dan ook niet opgevat als een extra set eisen maar wel als een andere kijk op de reeds voorliggende domeinen en hun programma’s. Hierbij is sterk gefocust op de meekoppelkansen die gecreëerd kunnen worden met mobiliteit, energie, klimaatadaptatie, stedenbouw, milieu, water, etc. . Deze nota beantwoordt de volgende vragen: •

Hoe kan de openbare ruimte gezondheid ondersteunen?

•

Welke kwaliteitseisen horen hierbij?

•

Waar zitten de meekoppelkansen met de andere ambities en domeinen?

3

1 Gezonde verstedelijking Hoe kan de stad en meer specifiek de publieke

1. Luchtvervuiling

ruimte onze gezondheid actief ondersteunen? Waar gaat de link tussen gezondheid en de gebouwde

Honderden epidemiologische studies

omgeving eigenlijk over?

naar de effecten van kortetermijnvariaties in de blootstelling aan fijnstof leveren

De gezondheidsdriehoek

het bewijs dat ze verband houden met

Onze algemeen welzijn en gezondheid wordt niet enkel

dagelijkse variatie in gezondheidsklachten,

bepaald door onze fysieke en genetische aanleg of door

medicijngebruik, ziekenhuisopnames en

ons gedrag. Door wetenschappelijk onderzoek zijn we

cardiovasculaire en respiratoire sterfte.

er het laatste decennia als maar meer achter gekomen

Er zijn concrete aanwijzingen voor een

dat gezondheid beïnvloed wordt door een complex

relatie met cardiovasculaire effecten,

samengaan van drie factoren:

ademhalingseffecten en voortijdige sterfte.

1.

Fysieke aanleg en gezondheidzorg

De laatste jaren is zelfs via grootschalig

2.

Gedrag en socio-economische context

onderzoek aangetoond dat er een correlatie

3.

Ruimtelijke context

bestaat tussen langdurige blootstelling

We weten ondertussen ook dat, in tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, de factor fysieke aanleg voor maar

Gezondsheidsdriehoek Bron: PosadMaxwan

ca. 20% speelt. Gedrag en ruimtelijke context bepalen daarentegen de hoofdmoot van onze gezondheid en algemeen welzijn en zijn zeer sterk onderling afhankelijk. Als er geen fiets- of wandelpaden zijn, is het veel moeilijker om veel te bewegen en dus om gezond gedrag te vertonen. Hetzelfde geldt voor gezonde voeding: als er weinig tot geen betaalbaar aanbod binnen wandel- of fietsafstand beschikbaar is dan worden meteen verschillende groepen afgesloten van gezond eten. In dit soort context is gezond gedrag geen keuze meer.

aan luchtvervuiling en een verhoogd risico op dementie en andere neurologische aandoeningen. Bronnen: Li et al. 2016; Luo et al. 2015; Shah et al.

Hoe ver reikt die gezondheidsimpact eigenlijk? Dat veel bewegen gezond is, weet ondertussen vrijwel iedereen. En dat goede wandel- en fietsinfrastructuur of de nabijheid van parken en ander groen mensen aanzet om meer te bewegen is ook een duidelijke link. De gezondheidsimpact van onze omgeving gaat echter veel verder dan bewegen. Een kleine greep uit het overweldigende wetenschappelijke onderzoek van de laatste jaren:

2013; Shah et al. 2015; Zhao et al. 2016; Zheng et al. 2015; WHO 2013a; RIVM.

2. Mentale gezondheid en sociale cohesie De openbare ruimte kan de geestelijke gezondheid verbeteren door contact met de natuur aan te bieden en sociale interactie te vergemakkelijken. Het natuuraspect lijkt een iets grotere impact te hebben op psychologisch welzijn. Hier lijkt de kwaliteit

4

van openbare parken een grotere impact te hebben dan kwantiteit. Bron: Francis, 2010

Groene ruimte kan ook een belangrijke rol spelen bij het bevorderen van sociale interacties en het bevorderen van een gevoel van gemeenschap. Bron: Kim en Kaplan, 2004

Een recent onderzoek in Nederland laat een verband zien tussen de kwantiteit en, nog sterker, de kwaliteit van straatgroen en de waargenomen sociale cohesie op buurtschaal. In die studie werd sociale cohesie gedefinieerd als een gevoel van gemeenschap, met een focus op vertrouwen, gedeelde normen en waarden, positieve en vriendschappelijke relaties en gevoelens van geaccepteerd worden en erbij horen. Bron: Vries et al., 2013

3. Fysieke en psychologische ontwikkeling bij kinderen Vrij spel met andere kinderen en voldoende bewegen zijn cruciaal in de ontwikkeling van kinderen. De figuur hiernaast geeft een meer gedetailleerd overzicht van wat er precies allemaal gestimuleerd en ontwikkeld wordt bij kinderen tijdens spel en beweging. Daarom is het belangrijk dat de openbare ruimte in een stad of wijk kinderen – en ouders – stimuleert om buiten te spelen en andere kinderen uit de buurt te ontmoeten. Dit vraagt om een veilige omgeving waar kinderen van alle leeftijden vrij kunnen ontdekken en samen spelen zonder gelimiteerd te zijn tot een speeltuin alleen. Infographic beweging en spelen voor de gezondheid van kinderen Bron: PosadMaxwan

5

2 Hoekstenen voor een gezonde stad Hoe kan een gezonde stad er dan gaan uitzien en waar moet aandacht aan besteed worden? Er zijn een aantal terugkerende elementen die in elke gezonde stad of wijk terugkomen. Ze kunnen beschouwd worden als de hoekstenen van een gezonde stad/wijk en vormen een goed startpunt voor wie de gezondheid in de stad wil verbeteren.

Betaalbaar In Nederland besteden we gemiddeld 38% van ons inkomen aan wonen. Bij lagere inkomensklassen stijgt dit tot ca. 42%. Hoe hoger deze woonquote (woonlast/beschikbaar inkomen), hoe minder beschikbaar inkomen er is voor gezonde voeding, opleiding, gezondheidszorg, ... .Daarnaast zorgen goedkope woningen van lage kwaliteit vaak voor astma (vocht en schimmel), meer ziekte door laag thermisch comfort en overbevolking in een woning kan leiden tot

Nabijheid

drukte, stress, geluidsoverlast of slaapstoornissen.

Een gezonde wijk is een wijk waar iedereen binnen 15 minuten wandelen of fietsen van de woning toegang heeft tot alles wat nodig is om een vol en gezond leven te leiden. Dit betekent werk, gezonde voeding, onderwijs en gezondheidszorg. Maar ook cultuur, ontspanning of groene ruimte vallen hieronder. Onderzoek heeft aangetoond dat wonen en werken in dezelfde wijk de sociale cohesie versterkt en leidt tot een hoger veiligheidsgevoel, minder angsten, depressie en eenzaamheid. Daarnaast zorgt wandelen en fietsen naar alle voorzieningen voor schonere lucht en meer bewegen. Dit verlaagt dan weer het risico op hart- en vaatziekten, dementie, overgewicht, ... . Wandelen en fietsen Zorgen voor aantrekkelijke en veilige wandel- en fietspaden die al deze functies in en buiten de wijk met elkaar verbinden zet aan tot fysieke beweging. Het stimuleert mensen om de auto te laten staan wat de luchtkwaliteit dan ook weer verbetert. Wandelen is daarnaast de ideale snelheid om meer sociale interactie te genereren in het publieke domein en om de sociale controle en cohesie te verbeteren.

6

Gezonde voeding Toegang tot betaalbare gezonde voeding en snacks stimuleren gezonde alternatieven. Het geeft mensen de keuze om gezond te eten, waar ze zich ook bevinden. Zo is gebleken dat het aanbod van fastfood binnen 400m rond scholen een impact heeft op de overgewichtsgraad bij jongeren bijvoorbeeld. Een gezond alternatief voor elk budget en elke doelgroep is een must. Inclusief ontwerp Een gezonde wijk is een wijk waar plaats is voor iedereen om zich vrij te bewegen en te ontdekken. Daarbij is het belangrijk om een aantrekkelijke, veilige en comfortabele publieke ruimte te ontwikkelen waar ieder zijn plekje vindt en die rekening houdt met de specifieke noden van iedere doelgroep. Zo vragen tieners en ouderen voldoende zitgelegenheid en zoeken ouders ook speelplekken en een plaats om kinderen te verschonen. Een inclusieve publieke ruimte zorgt voor meer sociale interactie, intensief gebruik en meer eigenaarschap. Wat leidt tot onder andere een hoger veiligheidsgevoel, minder angsten, depressie en eenzaamheid. Sterke blauw-groene netwerken Contact met natuur verlaagt de bloeddruk en het cortisolniveau (stresshormoon), het zet aan tot meer fysieke beweging en sociale interactie. Daarnaast zorgt contact met volle grond (zeker voor kinderen) voor een verbetering van het microbiotisch systeem en van het immuunsysteem. Volle grond zit vol goede bacteriën!

7

3 Kwaliteitseisen voor een gezonde publieke ruimte Stationstuinen algemeen De volgende pagina’s geven een overzicht van de kwaliteitseisen

voor

gezondheid

in

de

publieke

ruimte. De eisen zijn geordend onder algemene eisen voor de hele wijk en eisen per typologie. Voor elke eis

Stationsplein

wordt een korte beschrijving gegeven, een inspirerend voorbeeld, de mogelijke gezondheidsimpact en met welke

domeinen

meekoppelkansen

geactiveerd

kunnen worden.

Spoorlaan

Groenblauw tuinlint

Tuinstraten

Semi-publieke binnentuin Gebiedstypes publieke ruimte uit Gebiedsvisie Stationstuinen

8

Stationstuinen algemeen

Groen voor iedereen

Balans van rust en reuring

Parken zijn voor iedereen toegankelijk. Ze zijn veilig te bereiken te voet, met de fiets,

De activiteiten variëren van actief, luidruchtig tot meer kalm en rustig. Plekken

er zijn gedeelde mobiliteitspunten in de buurt. Het is belangrijk om voor iedereen

voor reuring zijn geclusterd in de buurt van grote kruispunten, wegen zodat er

toegankelijke verkoeling aan te bieden.

veel ruimte is voor meer rustige zones. reuring

rust

Van links naar rechts: Damplein in Amsterdam, Bron: Alamy Stock / The Guardian Bryant Park in New York, Bron: OLIN / Peter Mauss Bron: ESTO, IAN CUMMING / GETTY IMAGES

Helsinki Bron: Angelo Giordano / Pixabay

mobilitei t

landscha p

spelen

stedenbouw

milie u

wate r

klimaa t

mobilitei t

spelen

stedenbouw

milie u

10

Niet al het groen is gelijk

Een comfortabele en schone ontmoetingsplek

Zorg voor diverse vegetatie zodat het er in alle seizoenen levendig uitziet en kies

Ontmoetingsplaatsen hebben voldoende zitplaatsen, zowel in de zon als in de

voor bomen en planten die meer CO2 opvangen, luchtzuiverend zijn en een dicht

schaduw. Alle benodigde voorzieningen zijn in de buurt: drinkwaterpunten,

bladerdek hebben dat veel schaduw geeft. Een focus op inheemse begroeiing

toiletten. Er zijn voldoende vuilnisbakken en ze worden goed onderhouden. De

helpt de biodiversiteit ook sterk.

verblijfsplekken nodigen uit tot interactie en toevallige ontmoeting.

Geef kinderen de mogelijkheid om in het groen en water te spelen. Steeds met aandacht voor veiligheid en infectierisico’s bij waterpartijen. Creëer verschillende sferen in groenaanleg op verschillende locaties zoals een bloemenweide, pluktuin, kruidenpark, etc. Deze kunnen een goed alternatief vormen als er geen bomen geplaatst kunnen worden door ondergrondse infrastructuur.

Constitution Avenue in Canberra Bron: © John Gollings, Hill Thalis Architecture + Urban Projects, MEC

Van links naar rechts: Lang bloeiende berm in Soest Tuinen van Appeltern

landscha p landscha p

klimaa t

spelen

milie u

klimaa t

spelen

stedenbouw

milie u

wate r

wate r

11

Help hydratatie

Gezonde voeding nabij

Voorzie minstens één drinkwaterpunt per publieke ruimte zodat iedereen

Faciliteer het aanbod van gezond en betaalbaar voedsel of snacks voor elke

steeds toegang heeft tot gratis water. Nog beter is om een parcours van

doelgroep. Dit kan mogelijks via stimulering of restricties in bestemmingsplan.

drinkwaterpunten te voorzien met een radius van ca. 200m.

Het kan ook d.m.v. pluktuinen (mits geschikte bodem), groenten en fruitstalletjes, afhaalpunten voor korte keten, etc. Informatie over gezonde voeding kan ook verstrekt worden in het publieke domein via naamgeving van pleinen, banken of via infopanelen. Burgerparticipatie is cruciaal bij de vormgeving en uitwerking hiervan.

Drinkwaterpunt Bron: Wijkcommissie Valkenkamp

klimaa t

spelen

Bron: Shutterstock

milie u

wate r

spelen

voedsel

milie u

12

Elke dag een rondje

Ogen op de straat gedurende de hele dag

Creëer recreatieve routes door de wijk van circa 20 min met duidelijke navigatie

Voorzie een regelmatig ritme van voordeuren aan de straatkant met semi-publieke ruimte

en weg van gemotoriseerd verkeer. Deze kunnen elk een thema, kleurcode, of

voor sociale controle. Een voortuin of stoep met plek om te zitten en te ontmoeten voor

dergelijke hebben en gelinkt zijn aan omliggende functies en services. Vergeet

buren - dus zonder hekwerk. Brede opgezette straten voor zonnige plekken vanaf maart

hierbij zeker het stationsdak ook niet. Maak deze routes toegankelijk voor

aan beiden zijden, ook in de ochtend en avond. De benodigde breedte hangt af van de

rolstoelen, kinderwagens etc. en voorzie circa elke 200 meter een zitgelegenheid

gebouwhoogte. Een zon/schaduwmodel helpt om bezonning op de straat te simuleren

om te rusten onderweg zodat ook ouderen het rondje kunnen doen.

voor verschillende tijdstippen in het jaar en te zorgen voor voldoende schaduw en koele plekken. Voorzie ook een groenbuffer tussen privaat en publiek.

Piazza Vecchia Bergamo in Italië

Van boven naar onder:

Bron: Studio Fink

Santiago, Bron: © María González

Wooncomplex Pasteurstrasse in Berlijn

Chongqing in China, Bron: © 100architects

mobilitei t

landscha p

spelen

stedenbouw

milie u

wate r

landscha p

spelen

stedenbouw

klimaa t

13

Bewonersparticipatie

Hou het hoofd koel

Betrek de nieuwe bewoners actief bij de aanleg van bijvoorbeeld gezamenlijke

Zorg voor voldoende schaduw op de dagelijkse routes en verblijfsplekken zodat

tuin, pluktuin, bewonerskiosk. Geef hen verantwoordelijkheid voor een deelgebied

ook fietsers en voetgangers het hoofd koel kunnen houden.

zoals bv. het toe-eigenen van de “stoep” als voortuin. Organiseer ‘Adopteer

Zet water in als verkoelend (speel)element in de warme maanden, al is

een boom’-achtige initiatieven of laat lokale jeugd bv. de banken ontwerpen of

waterkwaliteit hierbij een aandachtspunt.

schilderen. Laat voldoende flexibiliteit voor burgerinitiatieven en begeleid het proces waar mogelijk eerder dan volledig uitgewerkte ontwerpen te voorzien.

Playland Oberhausen Buurtinitiatief Pluktuin aan de Brink Bron: Verrijk je Buurt, Texelfonds

landscha p

spelen

stedenbouw

mobilitei t

landscha p

spelen

stedenbouw

wate r

klimaa t

14

Nabijheid troef

Elk vervoersmiddel zijn plek

Voorzie ondersteundende functies (kinderdagverblijf, voeding, shoppen,

Voorzie voldoende fietsenstallingen verspreid over de wijk waaronder enkele

cultuur, kleinschalige gezondheidszorg, etc.) binnen 10-15 minuten wandel- en

bergingen met hangslot en verlichting voor bewoners. De parkeerplekken

fietsafstand van alle woningen.

laten ruimte voor alle modi (scooters, bakfietsen, e-bikes, etc.) en voorzien

Zorg voor veilige en aangename wandel- en fietsroutes van en naar deze functies

oplaadmogelijkheid voor e-bikes.

die bij voorkeur losgekoppeld zijn van gemotoriseerd verkeer. Ook de link met

Maak duidelijke afspraken rond aanwezigheid en snelheid van alternatieve modi

het centrum is hier een belangrijk aandachtspunt gezien dit ook binnen de 15min

zoals (e-)scooters, cargo bikes, etc. in de tuinstraten.

radius valt.

Zorg voor een strategische autoparkeeroplossing met aansluiting op kleinschalig transport door de wijk heen, bijvoorbeeld het delen van fietsen. Vergeet ook niet bezoekersparkeren in te rekenen, ook voor fietsen en scooters.

Bouygues in South West Engeland

mobilitei t

landscha p

stedenbouw

milie u

mobilitei t

spelen

Kleine hub voor deelmobiliteit

stedenbouw

milie u

15

Beperk blootstelling aan straling In een gasloze wijk verhoogt de elektriciteitsvraag, dit betekent onder andere dikkere leidingen en zwaardere transformatorhuizen. Deze geven meer straling. Ook de behoefte aan een goede dekking voor mobiel internet en de bijhorende zendmasten zorgen voor meer straling. Denk van bij de start na over de positionering van zendmasten en transformatorhuizen zodat blootstelling aan straling beperkt kan worden. Moet dit in de wijk of erbuiten en waar precies?

spelen

milie u

16

Stationsplein

Licht en geluid bufferen

Een plaats voor jongeren

Creëer een licht- en geluidsbuffer tussen het actieve Stationsplein en de

Voorzie plaatsen met verschillend karakter die aantrekkelijk zijn voor jongeren,

aanpalende woningen. Dit kan door strategisch geplaatst groen (bomen) of door

zoals een zitruimte, skatepark, etc. Ook kunnen deelbare challenges tieners

de slaapkamers aan de achterzijde van de gebouwen te voorzien. Beperk harde

aansporen om meer te bewegen zoals bijvoorbeeld een sportrondje deelbaar op

materialen en vervang verstening door natuurlijke elementen waar mogelijk om

social media.

galm en weerkaatsing te beperken.

Montreuil in France

New York-Presbyterian & Columbia University Medical Campus

Bron: Le Bourg dwellings archi5

Bron: Scapestudio

mobilitei t

landscha p

klimaa t

stedenbouw

milie u

wate r

Madrid Rio in Madrid

Red Ribbion park

Bron: Burgos & Grrido, Archdaily

Bron: Turenscape

mobilitei t

landscha p

spelen

stedenbouw

wate r

18

Snelle overstap

Een veilig gevoel

Voorzie een makkelijke en snelle overstap van OV op andere modaliteiten door

Geef plinten van gebouwen aan het Stationsplein functies die zowel doordeweeks

het strategisch inplanten van (deel)mobiliteitshubs van verschillende grootte rond

als in het weekend mensen aantrekken om zo sociale controle gedurende de

het plein en in de wijk. Een ruim aanbod zorgt voor makkelijk en gezond first en

gehele dag te garanderen. Voorzie de ontmoetingsplekken in de overzichtelijke

last mile vervoer, weg van de auto. Zorg voor heldere wegwijzers en herkenbare

delen van het plein waar een goede sociale controle heerst.

aanduiding van de “centrale” hub maar ook van eventuele kleinere deelstations of fietsenparkeren in de wijk.

Gubei Promenade

Sanlitun village in Beijing

Bron: SWA group, landezine

Bron: Rob Deutscher, Flickr

London’s St Pancras Bron: Oli Scarff/Getty Images

mobilitei t

klimaa t

stedenbouw

milie u

landscha p

spelen

stedenbouw

milie u

19

Spoorlaan

Aangename wandelroutes

Een veilig gevoel

Zorg voor voldoende schaduw op de voet- en fietspaden om hittestress tegen te

Geef plinten van gebouwen aan het Stationsplein functies die zowel doordeweeks

gaan.

als in het weekend mensen aantrekken om zo sociale controle gedurende de

Hou oversteekplaatsen zo kort mogelijk zodat ook tragere wandelaars de

gehele dag te garanderen.

oversteek aandurven en geef voetgangers overal voorrang. Dit kan via een routing

Zorg voor voldoende verlichte wandelpaden en verblijfruimtes om ook ‘s avonds

of pad met ander materiaal of kleur als er geen zebrapaden gewenst zijn.

een veilig gebruik te garanderen en richt verblijfruimtes in op plaatsen met goed

Voorzie circa elke 200 meter zitgelegenheid om te rusten.

overzicht en doorstroom voor een goede sociale controle.

Bryant Park Bron: OLIN / Peter Mauss, ESTO

Koopgoot in Rotterdam

mobilitei t

Zollverein Park Bron: photographed on behalf of Planergruppe Oberhausen

landscha p

klimaa t

Stadhoudersweg

spelen

stedenbouw

milie u

wate r

landscha p

Collins Street in Melbourne

stedenbouw

21

Veilige fietsinfrastructuur

Licht en geluid bufferen

Scheidt fietspaden maximaal van de weg. Voorzie stevige fietsenstallingen

Creëer een licht- en geluidsbuffer tussen de actieve Spoorlaan en de aanpalende

op regelmatige afstand. Zorg voor goed verlichte fietspaden, zeker aan

woningen. Dit kan door strategisch geplaatst groen (bomen, groene gevels,

oversteekplaatsen, en beperk het aantal oversteekbewegingen.

...), brede wandelpaden als bufferafstand tussen wonen en autoverkeer of door de slaapkamers aan de achterzijde van de gebouwen te voorzien. Kies voor geluiddempende materialen en vervang verstening door natuurlijke elementen waar mogelijk om galm en weerkaatsing te beperken.

Freizeitanlage Westerhold park

mobilitei t

landscha p

Fietsenstalling in Madrid

klimaa t

spelen

milie u

Montreuil in France

New York-Presbyterian & Columbia University Medical Campus

Bron: Le Bourg dwellings archi5

Bron: Scapestudio

mobilitei t

landscha p

klimaa t

stedenbouw

milie u

wate r

22

Ontmoeten op straat

Auto te gast

Door brede stoepen aan te leggen in combinatie met banken, zitsculpturen,

Een maximum snelheid van 30km/u is aangewezen om prioriteit te geven aan

picknicktafels, of dergelijke, wordt ook in het straatprofiel ruimte gemaakt om te

fietsers en voetgangers. Leg de autorijstrook aan in gelijkaardige materialen als de

ontmoeten. Zorg hier ook steeds voor voldoende schaduw en koelte zodat de ontmoeten

voetpaden. Dit geeft het gevoel van rijden op een plein en geeft de voorrang voor

in alle seizoenen aangenaam blijft.

zacht verkeer aan. Hierbij kan gekozen worden voor waterdoorlatende, circulaire en geluidsabsorberende materialen.

Grijze klinkers Bron: DE Hovenier

Milwaukee Avenue

Eastgate Street in Chester

mobilitei t

landscha p

spelen

stedenbouw

klimaa t

mobilitei t

landscha p

spelen

stedenbouw

milie u

23

Schone en veilige beweging Voorzie een maximale scheiding van zacht verkeer - voetgangers en fietsers - en hard verkeer brommers en auto’s - voor veiligheid. Dit maakt een gezonde omgeving voor beweging met een goede luchtkwaliteit. Betere luchtkwaliteit zorgt ook voor minder hinder op hete dagen.

Foligno

Architronic vestre parklet

stedenbouw

milie u

wate r

klimaa t

24

Groenblauw tuinlint

Een veilig gevoel

Water met meer functies

Garandeer een actieve plint naast de belangrijkste ontmoetingsplaatsen en routes

Waterberging inzetten als zichtbaar landschappelijk element dat ook

in het park, zodat er altijd sociale controle is.

speelmogelijkheid voorziet, verkoeling brengt en mentale rust geeft. Hou hierbij

Voorzie voldoende verlichting door het gehele park. Zo is er ook ‘s avonds een

rekening met waterkwaliteit en veiligheid zoals bijvoorbeeld duidelijk aangeven

veilig gevoel. Maar beperk instraling in de aanpalende woningen.

wat drinkwater is en wat niet.

Voorzie voldoende afvalbakken om zwerfvuil tegen te gaan.

Aangepaste verlichting geeft de waterelementen ‘s nachts ook een meerwaarde.

Cultuurpark Westergasfabriek

Vancouver Waterfront

Bron: Mary bowman, Mecanoo, ©GUSTAFSON PORTER

Bron: Craig Collins

landscha p

spelen

stedenbouw

milie u

landscha p

klimaa t

spelen

wate r

26

Sport en spel voor alle leeftijden

Sterke natuur

Een park dat zich leent voor buitensport en spel, met voor ieder wat wils.

Creëer een verbonden sterke natuur. Een moestuin of pluktuin (als de

Faciliteiten voor verschillende leeftijden en sporten: routes én plekken. Routes

bodemkwaliteit het toelaat) heeft een positieve impact op het mentaal welzijn.

sluiten aan op een ruimer netwerk naar omliggende natuurgebieden voor

Dit kan een plek zijn voor sociale ontmoeting. Diversiteit in vegetatie versterkt

hardlopen, fietsen, etc. Plekken in het park passend voor bijvoorbeeld yoga voor

de ecologische structuur in de wijk. Wanneer dit zichtbaar is in het park is er ook

jongeren, petanque voor ouderen en spelen voor de kleinste. Spelen en sporten

interactie met natuur. Hier kan ook buiteneducatie een plek krijgen. Voor lessen

staat hier dichtbij de natuur. Let bij natuurlijk spelen op een geschikte bodem- en

van lokale scholen over natuur, maar ook het leren in een groene omgeving voor

waterkwaliteit.

het bevorderen van concentratie.

Ithaca Children’s Garden Minhu Wetland Park in Liupanshui City, China, Kongjian Yu/Turenscape

mobilitei t

landscha p

spelen

milie u

wate r

landscha p

spelen

wate r

klimaa t

27

Tuinstraten

Spontane ontmoeting

Recht op rust

Voorzie kleinschalige plekken voor ontmoeting doorheen de tuinstraten (banken,

Woonstraat met gevoel van veiligheid, maar zonder lawaai, onverwachte

picknicktafel, tuinstoelen, ...) met voldoende schaduw en beschuttig tegen het weer zodat

bewegingen of geluiden. Bepaal plekken voor actieve ontmoeting - zoals

het in elk seizoen een aangename ontmoetingsplek blijft. Hou het klein zodat rust voorop

een picknicktafel. Maar op geschikte afstand tegenover woningen. Liefst op

staat. Burgerparticipatie heeft de voorkeur bij deze inrichting.

stoepbreedte van de voorgevels. Dit is geen plek voor speel- en sportruimtes, maar wel voor ontmoeten, praten, tuinieren... . Interacties die de sociale cohesie tussen buren bevorderen.

Bron: Architronic vestre parklet

Bron: ADM Architects / Anatoliy Shostak

landscha p

spelen

jeugdwer k

stedenbouw

milie u

klimaa t

landscha p

spelen

stedenbouw

milie u

29

Lokale bewonerskiosk (ook mogelijk in het parklint)

Tuinieren en lokale voedselproductie

Voorzie per wijkdeel een kleine kiosk met een lokaal aanspreekpunt voor

Voorzie de mogelijkheid voor bewoners om samen te tuinieren in voor- en

stadsdiensten gecombineerd met andere diensten zoals afleveren en ophalen van

geveltuinen (pluktuin, collectieve moestuin, stadstuintjes). Dit kan gekoppeld

pakjes, bestellen van boeken uit de stadsbibliotheek, infobord met wijkactiviteiten,

worden aan educatie rond voeding, biodiversiteit of andere onderwerpen. Voorzie

bloemenverkoop, verkoop of afhaalpunt korte keten voeding uit de omgeving,

begeleiding of workshops voor geïnteresseerden en informeer bewoners of de

etc. Een opgeladen hart van de wijk zorgt voor meer interactie en spontane

bodemkwaliteit geschikt is voor voedselproductie. Indien niet kan aangeraden

initiatieven van de bewoners. Burgerparticipatie is een must bij het bepalen van

worden om in bakken te telen.

het aanbod aan de kiosk. Bespreek met de bewoners welke activiteiten ze willen en hoe vaak (bv. muziekoptredens of buurtfeest).

Atelier Architecture Autogérée, Colombes, France

Vroesenpaviljoen

mobilitei t

landscha p

klimaa t

voedsel

stedenbouw

landscha p

klimaa t

spelen

voedsel

stedenbouw

30

Let there be light Zorg voor voldoende verlichting doorheen de tuinstraten om ook ‘s avonds een veilig gebruik te garanderen. Slimme verlichting die “meewandelt” kan helpen om lichtoverlast voor de omliggende woningen te beperken.

Lange Voorhout, Den Haag

mobilitei t

landscha p

spelen

stedenbouw

milie u

31

Semi-publieke binnentuinen

Tuinieren

Balans schaduw en zon

Voorzie de mogelijkheid voor bewoners om samen te tuinieren. Dit stimuleert

Voorzie zowel schaduw en zon zodat de ruimte in elke seizoen comfortabel is.

bewegen en interactie en sociale cohesie en het creëert een alternatieve

Schaduw helpt om hittestress tegen te gaan terwijl zon uitnodigt om ‘s winters

speelplek. Dit kan gekoppeld worden aan educatie rond voeding, biodiversiteit of

buiten te gaan. Neem zonwering mee als integraal deel van het (architectonisch)

andere onderwerpen.

ontwerp.

Bron: SCAPE

landscha p

klimaa t

spelen

voedsel

landscha p

klimaa t

spelen

stedenbouw

wate r

33

Focus op rust

Een tuin en geen park

Stimuleer rust en kleinschalige activiteit door het voorzien van bijvoorbeeld een

Richt een collectieve buitenruimte in als je eigen tuin en niet als park of plein.

waterpartij, beschutte banken of ontmoetingspaviljoen en een groenbuffer tussen

De kleinschaligheid van een tuin voelt veilig en persoonlijk en stimuleert meer

tuin en omliggende units.

eigenaarschap. De binnentuinen kunnen ingericht worden volgens verschillende thema’s om diversiteit te creëren bijvoorbeeld door een kruidentuin, zentuin, etc.

Bron: Siteworks Studio

Bron: ADM Architects / Anatoliy Shostak

landscha p

klimaa t

spelen

stedenbouw

milie u

wate r

landscha p

klimaa t

spelen

stedenbouw

34

Weelderig groen

Eigenaarschap

Beperk verharde oppervlaktes en voorzie een ruime diversiteit aan inheemse

Betrek bewoners actief bij de aanleg en het onderhoud van de collectieve

planten op verschillende schalen. Dit versterkt de biodiversiteit en waterinfiltratie

ruimte of onderdelen ervan zoals bloemperken of groenschalen. Dit stimuleert

en het vermindert hittestress en geluidsoverlast.

eigenaarschap, vermindert vandalisme en overlast en verhoogt sociale cohesie.

Gezamenlijke tuin inheemse soorten

Collectieve bloemperken

landscha p

klimaa t

spelen

stedenbouw

milie u

wate r

landscha p

klimaa t

spelen

stedenbouw

milie u

wate r

35

Speelplek

Toegankelijkheid

Voorzie een kleinschalige speelplek voor de allerkleinsten zodat ook zij buiten

Zorg voor een afsluitbare en veilige aansluiting met het openbaar domein dat wel

kunnen bewegen en spelen met voldoende schaduw en zitgelegenheid voor de

voor alle bewoners makkelijk toegankelijk is. Als de tuinen ook (tussen bepaalde

ouders.

uren) toegankelijk zijn voor de omgeving, zorg dan voor herkenbare entrees zodat iedereen de binnentuinen weet te vinden. De collectieve ruimte moet autovrij zijn. Er kunnen eventueel wel (bezoekers) fietsenstallingen voorzien worden.

Kleine speelplaats

Entree Veluwetransferium

spelen

mobilitei t

landscha p

spelen

stedenbouw

36

4 Wandeling door drie perspectieven

Om de publieke ruimte in de Stationstuinen ter dege te testen, werd een botsproef uitgevoerd over verschillende domeinen heen. Hiervoor werd een virtuele wandeling door de toekomstige wijk gehouden vanuit het perspectief van drie verschillende persona’s. We bekijken nieuwe wijken en ontwerpen automatisch vanuit onze eigen context en kennis. Daarom is het steeds boeiend om dit eens bewust vanuit een ander perspectief te doen. Methodologie 1.

Identificeer een aantal doelgroepen met meer extreme of specifieke eisen of die vandaag nog niet op de radar staan.

2.

Schrijf een korte inlevingsparagraaf voor elke persona met naam, leeftijd, specifieke eisen en activiteiten of acties die hij/zij zal ondernemen die dag – een soort “dag in het leven van … “.

3.

Wandel (virtueel op plan) elke stap van de dagagenda af en bedenk in zoveel mogelijk detail wie wat doet, hoe ze dat ervaren en waar ze mogelijks tegenaan lopen.

4.

Identificeer de knelpunten die de persona onderweg tegenkomt en bespreek hoe hier een antwoord op geformuleerd kan worden.

37

Bron

Bron

Bron

Josh

Yasmine

Iryna

‘‘Hallo! Ik ben Josh. Ik ben 8 jaar oud en woon

‘‘Hi, Ik ben Yasmine. Ik ben 16 jaar en ik hang het liefst

‘‘Hoi, ik ben Iryna en ik woon in Rotterdam. Normaal

met mijn ouders en drie zussen in een flat hier in de

van al met mijn vrienden rond op het Stationsplein om

ben ik een actieve 65+ maar nu ben ik twee weken

Stationstuinen. Ons huisje is heel gezellig maar soms

er te kletsen en te skaten.

geleden gevallen met mijn fiets en heb ik daarbij mijn

wordt het er erg druk met ons zessen en dan moet ik naar buiten. Even de frisse lucht in!

knie stevig geblesseerd. Ik kan wat moeilijk lopen maar Ik woon in de Stationstuinen maar ga naar school in

het binnen zitten maakt me gek. Mijn man is vorig jaar

de stad. Veel van mijn vrienden uit de stad komen ook

overleden en sindsdien kan ik niet goed thuisblijven,

Gelukkig is het woensdag vandaag en kan ik heel de

liever naar mijn wijk. Want hier is plaats en niemand valt

snap je?

namiddag buiten spelen. En vandaag is het extra leuk

ons lastig. We kunnen hier lekker chillen.

want ik mag naar het verjaardagsfeestje van Ellen na school! Dat wordt superleuk.

Ik heb afgesproken met mijn vriendin, Anna, die ook Het is vrijdag vandaag en bijna meivakantie. Dan mag

weduwe is en net verhuisd is naar die nieuwe wijk in

ik wat langer blijven hangen omdat er morgen geen

Barendrecht met al die tuinen. Ik heb zelf geen wagen

Na schooltijd moet ik nog even bij oma Ellen’s

school is. Ik heb afgesproken met mijn twee beste

maar wil haar graag gaan bezoeken en met de trein

cadeautje oppikken, mijn boekentas afzetten thuis en

vriendinnen op het stationsplein. Al moet ik nog even

lijkt het wel te doen. Ze woont niet zo heel ver van

dan op naar het feestje. Ik hoop dat we leuke spelletjes

laten weten waar precies want anders lopen we mekaar

het station, zei ze. Ik twijfel alleen of ik er met mijn

zullen spelen in Ellen’s straat. Al zou mama misschien

weer een half uur te zoeken, zoals vorige week. We

gekwetste knie wel ga geraken... .

liever niet hebben dat we bij Ellen’s huis buiten spelen

hebben om 17u afgesproken en ik mocht van pa met

want het is heel dicht bij de grote gebouwen met de

de vriendinnen wat eten. Ugh, maar waar gaan we weer

Laten we het maar gewoon proberen. Desnoods bel ik

vele vrachtwagens. Ik weet dat het niet mag, maar

wat halen? Iedereen wil altijd wat anders... .

haar wel dat ze me tegemoet komt of zo.

‘‘

stiekem wil ik er wel eens een kijkje nemen... . Op avontuur!

Eerst mijn huiswerk afmaken en dan de deur uit! Lianne

‘‘

‘‘

had groot nieuws dus ik ben heel benieuwd...

Maar nu eerst naar het feestje van Ellen!

38

39

40

41

5 Openstaande vragen / knelpunten Tijdens dit proces kwamen er nog een aantal vragen en knelpunten naar boven die vandaag nog geen antwoord hebben gekregen. Deze zijn hieronder opgelijst zodat ze niet vergeten worden: •

Laten we toe om te barbecueën op voorbestemde locaties in het openbare domein (gezien de impact op de luchtkwaliteit)?

•

Is de bodemkwaliteit geschikt voor tuinieren en het aanplanten van bijvoorbeeld fruitbomen?

•

Staan we kleine festiviteiten toe met (live) muziek? Zo ja, hoeveel per jaar en wat is het maximum toelaatbare volume (db)?

•

Waar voorzien we bezoekersparkeren voor fietsen en scooters en hoeveel?

•

Gezien de voorkeur om geen toegewijde zebrapaden te plaatsen op de Spoorlaan, is het toch aan te raden om een soort routing of pad te voorzien. Dit kan via kleur of materiaalverschil. Er rijden nog steeds auto’s en bussen en niet iedereen zal zich anders even veilig voelen om zomaar op elke locatie de oversteek te wagen.

42

Colofon Opdrachtgever BAR-organisatie Koningsplein 1, 2981 EA Ridderkerk info@ridderkerk.nl tel.: (0180) 45 12 12 34 Opdrachtnemer PosadMaxwan strategy x design Marianne Lefever, Jeanne Blok, Oviya Elango Binckhorstlaan 36, 2516 BE Den Haag mail@posadmaxwan.nl tel.: +31 (0)70 322 28 69 Juni 2021