Advies Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen, Wmo-adviesraad Barendrecht 17 december 2021.pdf

wmoraadbarendrecht@gmail.com 06 – 23 43 17 17 Aan:

College van Burgemeester en Wethouders Gemeente Barendrecht Postbus 501 2990 EA Barendrecht

Betreft:

Advies maatschappelijke opvang en beschermd wonen 2022 – 2026

Barendrecht, 17 december 2021 Geacht College, Vanuit inwoner- en cliëntperspectief heeft de adviesraad gekeken naar het meerjarenplan maatschappelijke opvang en beschermd wonen voor de regio waarvan Barendrecht deel uitmaakt. Meer specifiek hebben wij dit plan vanuit de positie van de Barendrechtse inwoners en (potentiële) cliënten beoordeeld. Vanwege de recente ontwikkelingen ontbrak het ons aan mogelijkheden om een bredere cliënten- en inwonerraadpleging in te zetten. Dit zijn doorgaans waardevolle instrumenten om meer specifieke ervaringen en verbeterkansen voor het voetlicht te brengen. Onze waardering spreken wij uit naar de betrokken beleidsadviseur en de wijze waarop invulling is gegeven aan onze inbreng en betrokkenheid. In een vroeg stadium is het voorstel overgenomen om een gezamenlijk overleg te organiseren met de adviesraden uit de betrokken gemeenten. Vanuit de adviesraad was ook het initiatief genomen om met de andere adviesraden te komen tot een gezamenlijk advies (met 'couleur locale'). Helaas waren wij genoodzaakt onze werkzaamheden te staken en werd hieraan verder geen invulling gegeven. De beleidsadviseur is wel in gesprek gegaan met de adviesraad over het voorliggend beleidsplan en heeft diverse vragen naderhand accuraat en tijdig beantwoord. Het beleidsplan zelf is helder geschreven.

De geformuleerde zorgen en doelen zijn herkenbaar en geven blijk van een betrokkenheid bij waar het werkelijk om gaat bij maatschappelijke opvang en beschermd wonen. Dit regionale beleidsplan geeft de adviesraad dan ook vertrouwen dat in de komende jaren de zorg voor inwoners en cliënten zich verder ontwikkelt. Wij vragen u dit compliment over te brengen aan de stellers en betrokkenen van dit regionale beleidsplan. In dit advies gaan we niet alle onderwerpen langs, want het is – zoals gezegd – adequaat en helder beschreven. Navolgende punten en adviezen zijn dan ook vooral bedoeld als 'reminder' of suggesties voor nadere invulling van deze elementen.

Advies regionaal meerjarenplan maatschappelijke opvang en beschermd wonen 2022 – 2026 Wmo-adviesraad Barendrecht, 17 december 2021 Pagina 1 van 4

Context De context is zorgelijk. In de regio is sprake van een tekort aan beschikbare betaalbare (sociale huur-)woningen en dat heeft niet alleen impact op (de wachtlijst voor) beschermd wonen en maatschappelijke opvang, maar ook op mensen zonder indicatie: jongeren die op zichzelf willen gaan wonen, ouderen die toe zijn aan een levensloopbestendige woning of gezinnen die willen uitbreiden. Barendrecht heeft een opgave voor het realiseren van meer sociale huurwoningen, maar ook beperkte locaties. De financiering lijkt ook een probleem te zijn, want de meeste nieuwbouw in Barendrecht wordt in het hogere prijssegment (particuliere koop) gerealiseerd. Een groei in de behoefte aan plekken voor beschermd wonen in de regio wordt verwacht. Recente ontwikkelingen zoals de verwachte afschaffing van de verhuurdersheffing in 2023 en Rijksbijdragen aan woningbouwprojecten creëren perspectief. Het gevaar bij dergelijke ontwikkelingen is dat de belangen dan ook groter worden en (kwetsbare) inwoners en cliënten in zo'n belangenstrijd gemakkelijk het onderspit delven. Advies 1 Draag zorg voor duidelijke koers en regie vanuit de maatschappelijke opgave. Wees transparant in het proces van de (brede) woonopgave, wie wanneer betrokken wordt en welke belangen zij hebben. Creëer ruimte voor alternatieve oplossingen.

Woonmix Barendrecht kenmerkt zich van oudsher door een mix tussen diverse soorten woningen en was zelfs één van de voorlopers in de realisatie van koopwoningen voor arbeiders. Initiatieven zoals De Nieuwe Botter passen daar goed bij, maar zijn zeldzaam. Barendrecht heeft een opgave in de realisatie van meer betaalbare (sociale huur-)woningen. In het woonbeleid van Barendrecht zou expliciet aandacht besteed moeten worden aan een goede 'woonmix'. Jongeren en volwassenen die een plek voor beschermd wonen of maatschappelijke opvang nodig hebben, hebben niet altijd de tijd om te wachten. Tegelijkertijd mag dit geen reden zijn dat mensen zonder indicatie of urgentie (nog) langer moeten wachten op een woning. Ook moet gewaakt worden voor het beeld dat mensen met urgentie en/of indicatie woningen van 'niet-urgenten' zouden innemen. Advies 2 Communiceer de gezamenlijke opgave voor de realisatie van betaalbare woningen voor iedereen die dat nodig heeft en voorkom stigmatisering en/of het tegen elkaar opgezet worden van de verschillende doelgroepen. Inclusieve samenleving Een inclusieve samenleving is een samenleving waarin iedereen een plek heeft. Het afbouwen van de verzorgingsstaat en intramurale zorg leidt min of meer gedwongen tot het meer opnemen van mensen met allerlei achtergronden in de (lokale) samenleving.

Samen met de individualisering van de afgelopen jaren levert dat ook spanning en fricties op. Dat vraagt betere begeleiding van onder meer de gemeente en woonorganisaties. Het systeem is op dit moment nog teveel ingericht op wel/geen indicatie, wel/geen melding. Een goede zelfredzaamheid en (her)plaatsing in de samenleving is gebaat bij het voorkomen van problemen als gevolg van aanpassingsproblemen.

Advies regionaal meerjarenplan maatschappelijke opvang en beschermd wonen 2022 – 2026 Wmo-adviesraad Barendrecht, 17 december 2021 Pagina 2 van 4

Advies 3 Neem als gemeente (meer) initiatief in een wijkgerichte benadering om daarbij (ook) aan te sluiten op de doelen van het regionaal beleidsplan maatschappelijke opvang en beschermd wonen. Initieer (met bewoners) een preventieve aanpak die juist het grijze gebied buiten formele registraties als indicaties en meldingen betreft en gericht is op het bevorderen van sociale cohesie en (sociale) veiligheid. Een concentratie van risicofactoren in een bepaalde buurt kan de (ervaren) veiligheid in gevaar brengen. Het woonbeleid en de formele zorg zoals Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang kunnen niet los gezien worden van alle bewoners in de buurt. Het gaat dan ook om mensen met bijvoorbeeld een licht verstandelijke beperking, mensen die grotere kans hebben op aanpassingsproblemen omdat ze – bijvoorbeeld – vanuit een instelling voor het eerst op zichzelf gaan wonen en/of mensen met andere risicofactoren (dementie, fysieke kwetsbaarheid, verward gedrag). Advies 4 Zorg bij de (her)plaatsing van locaties voor Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang voor een integrale analyse van de buurt, rekening houdend met (nietgeïndiceerde / niet-geëscaleerde) risicofactoren en kwetsbaarheden. Zorg voor een integrale benadering vooraf, gericht op het bevorderen van de sociale cohesie en (sociale) veiligheid. Geleidelijke schaal Mensen zijn niet gezond óf ziek, verward óf niet verward.

Iedereen kent uitdagingen en momenten in zijn of haar leven waarin sprake is van (tijdelijk) verlies aan controle of overzicht. Beschermd wonen en maatschappelijke opvang zijn in feite onderdeel van die schaal van grip op het leven. Advies 5 Maak – in een bredere context – een geleidelijke schaal tussen wel en geen indicaties en een integrale benadering van formele en informele steun. Onderzoek daarbij de mate waarin begeleiding losgekoppeld kan worden van indicaties. Keuzevrijheid / maatwerk Voor zover de situatie (in het bijzonder de veiligheid van cliënten en inwoners) dit toelaat, zou een bepaalde mate van keuzevrijheid mogelijk moeten zijn. Het is een groot goed dat bewoners van Beschermd Wonen en/of Maatschappelijke Opvang in de directe omgeving van hun sociale netwerk kunnen verblijven. Ook zijn er juist situaties waarin dit juist niet wenselijk en/of bevorderlijk voor het welzijn van alle betrokkenen is. Advies 6 Begin en eindig als gemeente bij en met elke cliënt met de vraag: “Wat is goed om te doen?” Laat daarbij de regels, kaders en budgetten buiten beschouwing. Vertrek vervolgens vanuit dit perspectief om zo vanuit de verschillende (on)mogelijkheden (van regels, kaders en budgetten) de beste benadering daarvan vorm te geven (indiceren).

Maak de cliënt en zijn omgeving duidelijk op welke wijze de indicatie daarbij aansluit, op welke wijze níet en hoe hieraan gewerkt kan worden. Lokale toegang Het feit dat Centraal Onthaal van centrumgemeente Rotterdam de beoordelingen doet, spreekt ons aan. Het is goed dat deskundigheid geclusterd is en dat vanuit één regiecentrum zicht is op de verschillende mogelijkheden in de regio. Tegelijkertijd willen we daarbij aanbevelen om de beoordelingsgesprekken wél in de eigen gemeente te laten Advies regionaal meerjarenplan maatschappelijke opvang en beschermd wonen 2022 – 2026 Wmo-adviesraad Barendrecht, 17 december 2021 Pagina 3 van 4

plaatsvinden. Dit verhoogt de verbondenheid tussen Centraal Onthaal en de eigenheid van de lokale gemeente en draagt wellicht ook nog bij aan de mate waarin daadwerkelijk de juiste zorg kan worden geïndiceerd. Advies 7 Onderzoek de mogelijkheid om medewerkers van Centraal Onthaal (bijvoorbeeld een vast dagdeel in de week) in de lokale gemeenten te laten werken, zodat gesprekken met inwoners in hun eigen gemeente kunnen plaatsvinden. Onder de radar? In het plan lijkt een analyse te ontbreken van het aantal mensen dat geen indicatie voor BW of MO heeft, maar die wel zouden moeten hebben. Dit zijn belangrijke indicatoren van de mate waarin de toegang tot zorg laagdrempelig genoeg is, ook voor 'zorgmijders' Advies 8 Breng in kaart hoeveel mensen (naar verwachting) een indicatie BW/MO nodig hebben, maar niet hebben. Analyseer de oorzaken hiervan en ontwikkel verbetervoorstellen. “Enkele jaren geleden meldde een thuisloze jongere zich bij de balie van Gemeente Barendrecht. Hij kon zich niet inschrijven voor een woning, want zijn paspoort was verlopen. Een nieuw paspoort aanvragen kon ook niet, want hij had geen adres. Hij werd doorverwezen naar Centraal Onthaal in Rotterdam. Maar omdat hij bij kennissen op de bank sliep, was hij niet dakloos. Hij werd doorverwezen naar Den Haag, die vervolgens terug verwees naar Barendrecht, omdat hij daar kennelijk 'woonde'.

Barendrecht verwees hem vervolgens opnieuw door naar Centraal Onthaal. De knelpuntencoach van indertijd heeft vervolgens bemiddeld dat hij toch zou worden geholpen door Centraal Onthaal. Dat is ook gebeurd.” Wij vertrouwen erop dat met dit regionaal plan een belangrijke bijdrage wordt geleverd aan de verbetering van de zorg en ondersteuning op het gebied van maatschappelijke opvang en beschermd wonen. Uiteraard blijven wij in dat proces graag betrokken en beschikbaar om vanuit het inwoner- en cliëntperspectief mee te denken. Mocht u naar aanleiding van dit advies vragen en/of opmerkingen hebben, dan vernemen wij dat graag. Hoogachtend, Wmo-adviesraad Barendrecht,

Arend Wesdijk Voorzitter

Hans Onderwater Secretaris

Advies regionaal meerjarenplan maatschappelijke opvang en beschermd wonen 2022 – 2026 Wmo-adviesraad Barendrecht, 17 december 2021 Pagina 4 van 4