20240924 Rapportage onderzoek Vitale Kernen MRDH.pdf

VITALE KERNGEBIEDEN Metropoolregio Rotterdam Den Haag

Resultaten & aanbevelingen

Inhoudsopgave Aanleiding

1

Belang van kleine kernen

2

Belang van grote kernen

3

Aanbevelingen gemeenten

4

Aanbevelingen MRDH

7

Kernkompas

9

Resultaten Kernkompas

10

Resultaten per type gebied

11

Resultaten Bereikbaarheid

13

Resultaten Welvaart

14

Resultaten Attractiviteit

15

Resultaten Welzijn

16

Resultaten Veerkracht

17

Resultaten Casuïstiek

18

Stappenplan gebieden

20

Toolkit

21

Bijlagen

23

Aanleiding Onderzoek MRDH naar Vitaliteit van Kernen De Metropoolregio Rotterdam Den Haag is voor verschillende kernen aan het zoeken hoe vitaliteit kan worden versterkt en levendigheid gestimuleerd. Steeds meer komt daarbij de vraag naar voren hoe vitaliteit en levendigheid in samenhang met ontwikkelingen op andere domeinen aan te pakken. In winkelgebieden gaat het niet langer om enkel de economische waarde, maar zijn verblijfswaarde en sociale meerwaarde steeds meer sleutelbegrippen in de aanpak bij revitalisering van winkelgebieden. Uiteindelijk gaat het om het toekomstbestendig maken van vitale kernen in bredere zin. Reden voor de metropoolregio om een onderzoek uit te laten voeren waarbij de volgende onderzoeksvraag is geformuleerd: Hoe kunnen we de levendigheid en toekomstbestendigheid van verschillende typen kernen in de Metropoolregio Rotterdam Den Haag vergroten? De deelvragen, die in de uitvraag zijn geformuleerd, luiden als volgt: - Welk type kernen kunnen we in de metropoolregio destilleren? - Welke opgaven spelen er in de verschillende typen kernen? - Wat is de juiste mix aan functies voor de verschillende type kernen? - Welke goede voorbeelden van aanpakken van vitale stads- en dorpskernen zijn er in Nederland? - Wat is de rol van de overheid en andere betrokken partijen in de aanpak van vitale stads- en dorpskernen.

Het doel is om een toolbox te ontwikkelen, die de gemeenten van de metropoolregio kunnen inzetten om hun kernen vitaler te maken. Wat is een kern? Kerngebieden zijn plekken die verschillende groepen in hun behoeftes voorzien. Wat maakt een kern (centrum/winkelgebied) vitaal? Vitale kerngebieden hebben maatschappelijke- en economische meerwaarde. Ruimte krijgt een nieuwe functie: van mono functionele winkelgebieden naar mixed-use kerngebieden, fijne, toekomstbestendige plekken om te ondernemen, ontmoeten en te beleven! Aanpak Elk gebied heeft zijn eigen problematiek en kenmerken en dat vraagt om een eigen proces en projectaanpak om deze vitaal te maken. Bij kerngebieden met een duidelijke lokale functie is de relevantie en directe betrokkenheid vaak groter. Ondernemers kennen vaak een deel van hun bezoekers. Ook de bereidheid van mensen uit de omgeving om betrokken te worden is groter. Kerngebieden met een regionaal of bovenregionaal verzorgingsgebied en focus op recreatief winkelen moeten op zoek naar andere verbindende factoren. Dit betekent dat de vraagstukken en opgave en daarmee ook aanpak om een kern vitaal te maken verschilt. 1

Belang kleine kerngebieden

Kleine kerngebieden vormen vaak het hart van lokale gemeenschappen en spelen een cruciale rol in het dagelijks leven van mensen. Hoewel ze misschien niet de schaal hebben van grote winkelcentra of winkelstraten in metropolen, hebben deze kleine gebieden een unieke charme en een belangrijke economische bijdrage aan hun omgeving. Economische Motor: Ondanks hun bescheiden omvang zijn kleine kerngebieden vaak een essentiële economische motor voor lokale gemeenschappen. Ze bieden werkgelegenheid voor buurtbewoners en ondersteunen lokale bedrijven en ondernemerschap. Door het aantrekken van klanten uit de directe omgeving dragen ze bij aan de lokale economie en zorgen ze ervoor dat het geld binnen de gemeenschap blijft. Sociale Binding: Naast hun economische rol dienen kleine kerngebieden vaak als sociale bindmiddelen binnen de gemeenschap. Ze fungeren als ontmoetingsplaatsen waar mensen samenkomen, niet alleen om te winkelen, maar ook om elkaar te ontmoeten, nieuwtjes uit te wisselen en sociale banden te versterken. Deze sociale interacties dragen bij aan het welzijn en de cohesie van de buurt. Cultuur en Identiteit: Kleine kerngebieden dragen bij aan de culturele identiteit van een buurt of stad. Vaak vind je hier lokale boetieks, ambachtelijke winkels en familiebedrijven die unieke producten aanbieden die niet elders te vinden zijn.

Deze winkels dragen bij aan de diversiteit en authenticiteit van de lokale winkelscene en dragen zo bij aan het behoud van de lokale cultuur en tradities. Leefbaarheid: De aanwezigheid van kleine kerngebieden draagt bij aan de leefbaarheid van een buurt of stad. Door de nabijheid van winkels en voorzieningen wordt het dagelijks leven van bewoners vergemakkelijkt. Mensen hoeven niet ver te reizen voor hun dagelijkse boodschappen en hebben toegang tot essentiële diensten en producten binnen handbereik. Toekomstperspectief: Hoewel kleine kerngebieden vaak te maken hebben met uitdagingen zoals concurrentie van online winkelen en grote winkelketens, hebben ze ook veel potentieel. Door zich te richten op hun unieke karakter, lokale betrokkenheid en persoonlijke service, kunnen deze gebieden blijven floreren en een waardevolle bijdrage blijven leveren aan de welvaart en het welzijn van de lokale gemeenschap. Kleine kerngebieden zijn meer dan alleen plekken om te winkelen; ze zijn essentiële pijlers van lokale economieën, sociale cohesie en soms ook lokale culturele identiteit. Het koesteren en ondersteunen van deze gebieden is van cruciaal belang voor het bevorderen van welvaart en levenskwaliteit van dorpen en wijken.

2

Belang grote kerngebieden Grote kerngebieden vormen essentiële knooppunten voor economische activiteit, kenniscreatie, culturele diversiteit en sociale voorzieningen, en dragen daarmee bij aan zowel de welvaart als het welzijn van individuen en de gemeenschap. Economische motor: Grote kerngebieden, zoals binnensteden, stadsdeelcentra en binnenstedelijke winkelgebieden fungeren vaak als economische motoren voor de stad en een regio. Ze bieden een breed scala aan winkels, restaurants, leisure/vrijetijd activiteiten en andere commerciële activiteiten, waardoor ze een belangrijke bron van werkgelegenheid en economische groei zijn. Deze gebieden trekken niet alleen consumenten/bezoekers aan, maar ook investeerders en bedrijven die profiteren van de voortdurende bedrijvigheid. Sociale interactie: Grote kerngebieden dienen ook als belangrijke sociale ontmoetingsplaatsen waar mensen samenkomen om te winkelen, te dineren, culturele evenementen bij te wonen of gewoon te ontspannen. Ze bevorderen sociale interactie, versterken gemeenschapsbanden en creëren een gevoel van verbondenheid tussen bewoners en bezoekers. Leefbaarheid: Ze spelen een cruciale rol in de ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid van een stad of regio. Goed ontworpen en onderhouden binnenstedelijke gebieden dragen bij aan een aantrekkelijke en leefbare omgeving, met groene ruimtes, pleinen, parken en wandelgebieden.

Duurzame stedelijke ontwikkeling: Door hun hoge dichtheid en centrale ligging zijn grote kerngebieden vaak goed verbonden met het openbaar vervoer en bevorderen ze duurzame vervoerswijzen zoals fietsen en lopen. Dit draagt bij aan de vermindering van autoverkeer en CO2-uitstoot, wat essentieel is voor het bevorderen van een duurzame stedelijke ontwikkeling. Cultuur: Ze zijn vaak doordrenkt van geschiedenis en cultureel erfgoed. Ze vormen het hart van een stad of gemeente en dragen bij aan de unieke identiteit en charme ervan. Door historische gebouwen, architectuur, monumenten en andere bezienswaardigheden te behouden, helpen grote kerngebieden om de lokale cultuur en erfgoed levend te houden. Grote kerngebieden dragen bij aan economische groei, sociale cohesie, cultureel erfgoed, ruimtelijke kwaliteit en duurzaamheid, en spelen een centrale rol in het vormgeven van de identiteit en het karakter van een stad of regio. Het is daarom van groot belang om deze gebieden te koesteren, te ondersteunen en te blijven ontwikkelen als dynamische en vitale centra.

3

Aanbevelingen gemeenten Op basis van het onderzoek zijn de volgende aanbevelingen geformuleerd, voor de gemeenten in de Metropoolregio Rotterdam Den Haag, om de vitaliteit te stimuleren in de verschillende kerngebieden te stimuleren Aanbevelingen attractiviteit: Investeren in openbare ruimte: Overheden en gemeenten moeten investeren in de vitaliteit en aantrekkelijkheid van de openbare ruimte, met name door het bevorderen van groenvoorzieningen en watervoorzieningen. Stimuleren van vernieuwing: Het aanmoedigen van het vernieuwen van het aanbod van functies en het organiseren van evenementen kan bijdragen aan het vergroten van de attractiviteit van gebieden en het creëren van een levendige sfeer. Hier kan zowel een ondernemerscollectief en/of een bewonerscollectief een belangrijke rol in spelen Aanbevelingen fysieke bereikbaarheid: Infrastructuurinvesteringen: overheden en gemeenten moeten investeren in projecten om de bereikbaarheid van gebieden te verbeteren, zoals de aanleg van oplaadpunten voor elektrische voertuigen en de verbetering van fiets- en voetpaden. Verbetering van het openbaar vervoer: investeer in een goed openbaar vervoersnetwerk dat het winkelgebied gemakkelijk bereikbaar maakt voor mensen die geen gebruik maken van een eigen voertuig. Dit kan onder meer het optimaliseren van bus- en tramlijnen en vervoersknooppunten omvatten.

Hiervoor is goede samenwerking met vervoersbedrijven noodzakelijk. Samenwerking: publiek-private samenwerkingen kunnen bijdragen aan het realiseren van duurzame mobiliteitsoplossingen en het verbeteren van de bereikbaarheid van gebieden. Beleidsmaatregelen: het implementeren van beleidsmaatregelen ter bevordering van duurzame mobiliteit, zoals het invoeren van milieuzones en het stimuleren van het gebruik van openbaar vervoer, kan ook bijdragen aan een betere bereikbaarheid van gebieden Aanbevelingen digitale bereikbaarheid en toegankelijkheid: Investering in digitale infrastructuur: Het is essentieel dat gebieden investeren in hun digitale infrastructuur, zoals het opzetten van een goed functionerende website, het actief beheren van sociale media-kanalen en het optimaliseren van online vermeldingen. Samenwerking: Ondernemers en vastgoedpartijen in gebieden zouden kunnen samenwerken om gezamenlijk digitale marketinginspanningen te financieren en expertise te delen om de digitale zichtbaarheid van het hele gebied te verbeteren. Opleiding en training: Het verstrekken van opleidingen en trainingen aan winkeliers over digitale marketing en e-commerce kan helpen om hun digitale vaardigheden te verbeteren en hen in staat te stellen effectiever gebruik te maken van digitale kanalen.

Samenwerking onderwijs: Zowel in de regio Rotterdam als regio Den Haag is een MKB digitale werkplaatsen actief. Zij zetten zich met studenten in om MKB ondernemers te helpen bij hun digitale strategie. Digitale vouchers: Er zijn diverse subsidie maatregelen zowel lokaal, provinciaal als landelijk om ondernemers op weg te helpen met digitalisering. 4

Aanbevelingen gemeenten Aanbevelingen welvaart: Diversificatie van functies: Het is essentieel voor kerngebieden om te streven naar een diversificatie van functies, waarbij naast commerciële activiteiten ook ruimte wordt geboden aan niet-commerciële functies zoals werk- en ontmoetingsplekken. Onderzoek als gemeente wat de wenselijke samenstelling en grootte van het aanbod moet zijn. Voor kleine kernen is het belangrijk dat publieksvoorzieningen bij elkaar gesitueerd worden. Denk aan maatschappelijke functies zoals zorg en cultuur samen met commerciële functies als dagelijkse boodschappen winkels en horeca. Deze zorgen overdag voor reuring in een kerngebied en kan ook leiden tot synergie bezoek. Hierdoor houd je een klein kerngebied levendig en vergroot je het draagvlak van zowel commerciële als maatschappelijke voorzieningen. Voor grotere kerngebieden geldt dat concentratie van dagelijkse en vooral niet-dagelijkse winkels bij elkaar met horeca de aantrekkelijkheid bepaald. Daar is het ook wenselijk om andere publieksvoorzieningen toe te voegen maar dan meer aan de randen. Hier geldt vaak dat massa de aantrekkingskracht bepaalt. En dat alleen bij verschraling van aanbod en krimp verkleuring naar andere functies optreed aan de randen van het kerngebied.

Stimuleren van synergie: Het bevorderen van samenwerking tussen commerciële en nietcommerciële actoren binnen kerngebieden kan bijdragen aan een versterking van de algehele welvaart en aantrekkelijkheid van het gebied. Promoten van maatschappelijk verantwoord ondernemen: Het aanmoedigen van maatschappelijk verantwoord ondernemen binnen kerngebieden kan helpen om de duurzaamheid en betrokkenheid bij de lokale gemeenschap te vergroten, wat op zijn beurt de welvaart van het gebied kan verbeteren. Aanbevelingen welzijn: Versterken van ontmoetingsfunctie: Het versterken van de ontmoetingsfunctie en het aanbieden van aantrekkelijke ontmoetingsplekken kan bijdragen aan een hogere score op attractiviteit en welzijn. Bevorderen van sociale interactie: Stimuleer activiteiten en evenementen die sociale interactie en ontmoetingen in de kern bevorderen. Versterken van gemeenschapsgevoel: Ontwikkel initiatieven die het gevoel van gemeenschap en betrokkenheid van bewoners bij de kern vergroten, zoals bijdragen aan buurtprojecten en betrekken verenigingsleven. Stimuleren van gezonde levensstijl: Creëer een omgeving die gezonde keuzes aanmoedigt, bijvoorbeeld door het aanbieden van groene ruimtes, sportfaciliteiten en gezonde eetgelegenheden.

Betrokkenheid van inwoners: Het is van cruciaal belang om inwoners actief te betrekken bij het vormgeven van de toekomst van hun gebied en hen trots te laten voelen op hun woonomgeving.

5

Aanbevelingen gemeenten

Aanbevelingen veerkracht Om als gebied vitaal te worden is het belangrijk dat partijen gaan samenwerken. Vaak wordt als randvoorwaarden gesteld dat de samenwerking binnen de Gouden Driehoek (gemeentevastgoed-ondernemers) op orde moet zijn. In steeds meer gebieden zien we dat ook andere partijen een belangrijke rol vervullen in de samenwerking zoals onderwijs, bewoners, maatschappelijke en culturele instellingen. Duidelijk is dat je niet als gemeente alleen een gebied vitaal kan maken en dat je daar ook andere partijen bij nodig hebt die elkaars belangen kennen en accepteren en bereid zijn om samen te werken. Zet vooral in op de partijen waar energie zit en wacht niet op partijen die zorgen voor vertraging. Zet zichtbare stappen waarmee je de achterblijvers enthousiasmeert en daarmee mobiliseert. Samenwerking en kennis bepalen in sterke mate hoe veerkrachtig een gebied kan worden en blijven. Hierbij gaat het niet alleen om kennis onder de veranderende behoefte van bezoekers. Samen werken aan een aantrekkelijk en vitaal gebied gaat verder dan alleen het aanbod. Maatschappelijke kwesties als klimaat adaptatie raken ook steeds meer kernen als het gaat om hittestress en kunnen ook bijdragen aan het vergroenen van stenige kernen. Hier liggen kansen om binnen gemeenten samen te werken met andere beleidsvelden en te kijken naar innovatieve oplossingen om gebieden vitaal te maken.

Stimuleer ook de samenwerking tussen de verschillende stakeholders in een gebied. Juist door samen te werken, kennis te delen en samen na te denken over vraagstukken die je niet dagelijks bezig houden zoals klimaat adaptatie, duurzaamheid en innovatie zorg je ervoor dat de bewustwording vergroot wordt. En je als gebied veerkrachtiger wordt.

6

Aanbevelingen MRDH Kwartiermaker en Subsidie Vitale Kernen Als metropoolregio Rotterdam Den Haag is het wenselijk om gebieden te helpen met het realiseren van vitaliteit en veerkracht. Vooral kleine kerngebieden missen vaak de kennis en capaciteit om dit te stimuleren en op te pakken. Grote gemeenten beschikken over meer kennis en capaciteit en kunnen hier een rol in vervullen door kennis uit te wisselen. Het zou goed zijn om als de metropoolregio Rotterdam Den Haag een poule van (gespecialiseerde) kwartiermakers te hebben die de kleine kernen kunnen bij staan. Daarnaast zou de metropoolregio de mogelijkheid van inzetten van subsidies kunnen onderzoeken om gebieden op weg te helpen. Onder andere de provincie Zuid-Holland, gemeente Den Haag en gemeente Rotterdam hebben hier reeds ervaring mee. Denk aan subsidie mogelijkheden voor: Inzet van een externe kwartiermaker, met specialistische taken waarvoor een kwartiermaker kan worden ingezet zijn: Strategische Planvorming: De kwartiermaker kan worden ingezet om strategische plannen te ontwikkelen voor de ontwikkeling en verbetering van het kerngebied. Dit omvat het analyseren van de kern, identificeren van kansen en bedreigingen, het opstellen van een visie en doelstellingen, en het coördineren van acties om deze doelstellingen te bereiken.

Samenwerking en Netwerken: De kwartiermaker kan een centrale rol spelen in het opbouwen van samenwerkingsverbanden en netwerken tussen verschillende belanghebbenden in het winkelgebied, zoals winkeliers, vastgoedeigenaren, lokale overheden, buurtorganisaties en andere stakeholders. Dit kan helpen om de betrokkenheid te vergroten en gezamenlijke initiatieven te bevorderen. Projectmanagement: De kwartiermaker kan worden belast met het beheren en coördineren van specifieke projecten en initiatieven in het gebied, zoals de herinrichting van de openbare ruimte, de organisatie van evenementen, promotiecampagnes, of de introductie van nieuwe diensten of voorzieningen. Fondsenwerving en financiering: De kwartiermaker kan worden ingezet om financieringsbronnen te identificeren en aan te boren voor de ontwikkeling en uitvoering van projecten en initiatieven in het winkelgebied, zoals subsidies of publiek-private samenwerkingen. Professionalisering van samenwerkingsverbanden: De kwartiermaker kan ondersteuning bieden om een formele samenwerkingsverband te professionaliseren. Bijvoorbeeld door het opzetten van een BIZ traject. Ook kan de metropoolregio Rotterdam Den Haag inzetten op kennisontsluiting door het organiseren van intervisie op locatie, zodat gemeenten kunnen leren van de aanpak van een andere gemeente.

Maar ook door gemeenten op de hoogte te houden van actuele ontwikkelingen vanuit de grootste kennispartijen Retailagenda, Platform DNWS, Platform Binnenstadsmanagement, Platform 31, Kern en Retail Insiders. 7

Aanbevelingen MRDH

Advies proces bij inzet middelen vanuit Metropoolregio Rotterdam Den Haag Om gemeenten echt goed op weg te helpen met het vitaal maken van kerngebieden is het belangrijk dat middelen (subsidies, kennis, kwartiermaker) goed worden ingezet. Dit begint al met helder krijgen van de hulpvraag. Om te kunnen bepalen welke hulp wenselijk is en welke middelen ingezet kunnen worden, zou je de volgende stappen moeten doorlopen: 1. Plan een intakegesprek met de desbetreffende gemeente om scherp te krijgen: a. Hoe is de gemeente georganiseerd (kennis en mankracht) b. Hoe is het gebied georganiseerd c. Wat speelt er in het gebied en binnen de gemeente 2. Bepaal naar aanleiding van het intakegesprek de specifieke hulpvraag van de desbetreffende gemeente. 3. Werk de hulpvraag uit in een concreet voorstel. Voor het voeren van de intakegesprekken is het belangrijk dat er goed door gevraagd wordt om de uiteindelijke hulpvraag te bepalen. Daarnaast kan het gesprek ook gebruikt worden om gemeenten op weg te helpen als het gaat om bijvoorbeeld provinciale subsidies of het doorverwijzen naar kennisinstanties waar de desbetreffende gemeente baat bij zou hebben.

8

Kernkompas Wat maakt een kern vitaal? Het antwoord reikt heden ten dage verder dan het creëren van een aantrekkelijk winkelgebied. Als we blijven doen, wat we altijd al deden, dan verandert er niks. Een andere benadering is nodig. Een distributieve economische ruimte berekening (DPO-berekening) als marktonderzoek volstaat niet meer. De ene klant is de andere niet. Leefstijlen zijn van invloed op het consumentengedrag en het bestedingspatroon. Ook maatschappelijke vraagstukken, zoals inclusiviteit, klimaatadaptatie en stimuleren van de circulaire economie vragen vaker om een bredere benadering. Kernkompas Om inzichtelijk te maken wat nodig is om kernen vitaal te maken gebruiken wij het Kernkompas om op effectieve wijze een eerste indruk te krijgen van de stand van zaken van een kern. Het Kernkompas gaat zeker uit van attractiviteit van winkelgebieden, en benoemt daarnaast nog vier wijzers: welvaart, welzijn, veerkracht en bereikbaarheid. Deze wijzers zijn mede bepalend om van een kern een fijne, toekomstbestendige plek te creëren om te ondernemen en elkaar te ontmoeten. Toepassing kernkompas met scorekaart Aan de hand van het kernkompas hebben wij een scorekaart ontwikkeld. Door deze in te laten vullen door de betrokken stakeholders ontstaat inzicht hoe desbetreffende kern scoort op de verschillende wijzers. En daarmee waar het accent in de opgave ligt.

Het is een indicatie om het gesprek op te starten over de opgave met de verschillende stakeholders. Ook kan inzichtelijk worden gemaakt hoe verschillende stakeholders verschillend scoren en waar mogelijk de belangen anders liggen. Vanuit de opgave kan het gesprek worden gevoerd over oplossingen per pijler en bijbehorende acties en wie trekker is van de acties.

Kernkompas

9

Resultaten Kernkompas Top 5 pijlers Om inzicht te krijgen in de uitdagingen van de kernen in de MRDH hebben we elke gemeente gevraagd om voor minstens twee gebieden het kernkompas in te vullen. Hierbij hebben we een afspiegeling van de winkelgebiedstypering van Locatus gebruikt. In totaal hebben 11 gemeenten het kompas ingevuld. In onderstaande grafiek is de de score van alle gebieden te zien. Bereikbaarheid scoort bij de meeste gebieden het hoogst. In de meeste gebieden is deze pijler redelijk op orde. Veerkracht scoort in de meeste gebieden het laagst. 1. Bereikbaarheid 2. Welvaart 3. Welzijn 4. Attractiviteit 5. Veerkracht Vanaf pagina 12 wordt een verdere toelichting gegeven op de scores van de 5 pijlers.

10

Resultaten per type gebied

11

Resultaten per type gebied Kleine kerngebieden en wijkcentra Opvallend is dat vooral kleine kerngebieden en wijkcentra lager scoren dan grote kerngebieden, met name op het gebied van attractiviteit, welvaart, welzijn en veerkracht. Deze lagere scores worden voornamelijk bepaald door het aanbod, de programmering van activiteiten en de ontmoetingsfunctie van deze gebieden, die vaak functioneel benut worden voor boodschappen en minder bijdragen aan de sociaal-maatschappelijke functie die grotere gebieden wel vervullen. Belangrijkste bevindingen: Functies en score: De functie die een kerngebied vervult, bepaalt in grote mate de score op verschillende aspecten zoals attractiviteit, welvaart, welzijn en veerkracht. Kleinere kernen en wijkcentra scoren over het algemeen lager dan grotere kerngebieden. Aanbod en programmering: De lagere scores van kleine kerngebieden en wijkcentra worden met name veroorzaakt door een beperkt aanbod, gebrek aan diverse programmering van activiteiten en een minder uitgesproken ontmoetingsfunctie. Druk op economische functies: In de case studies wordt aangetoond dat vooral de levensvatbaarheid van economische functies onder druk komt te staan in deze kleinere kerngebieden, wat bijdraagt aan de lagere score op welvaart en welzijn.

Grote kerngebieden Voor de grote kerngebieden en wijkcentra zien wij dat van de vijf wijzers vooral veerkracht laag scoort, het vermogen van het gebied om mee te gaan met zijn tijd en in te spelen op de behoefte van mensen en de maatschappij. Vooral voor de wijkcentra vertaalt zich dat in een lage attractiviteit en welvaart. Deze gebieden staan al geruime tijd onder druk en zijn minder flexibel om te anticiperen op veerkracht. Belangrijkste bevindingen: Lage veerkracht: Grote kerngebieden en wijkcentra scoren over het algemeen laag op veerkracht, wat duidt op een beperkt vermogen om mee te gaan met veranderingen en trends. Impact op attractiviteit en welvaart: Deze lage veerkracht vertaalt zich vaak in een lagere attractiviteit en welvaart van deze gebieden, wat kan leiden tot een verschraling van de winkelfunctie en een afname van het aantal bezoekers. Maatschappelijke en culturele functies worden belangrijker: Echter, er is een positieve ontwikkeling waar te nemen waarbij steeds meer maatschappelijke en culturele functies een plek krijgen in deze gebieden. Dit draagt bij aan het creëren van een aantrekkelijke ontmoetingsplek en vergroot de sociale meerwaarde van het gebied voor zowel bezoekers als ondernemers.

12

Resultaten Bereikbaarheid Voor alle type gebieden scoort bereikbaarheid voldoende. Veel gebieden zijn traditioneel ingericht om gemakkelijk bereikbaar te zijn voor het doen van boodschappen en andere dagelijkse activiteiten. Dit heeft bijgedragen aan een goede bereikbaarheid voor voetgangers en fietsers. Echter, met de opkomst van nieuwe vormen van mobiliteit, zoals elektrische voertuigen en de behoefte aan duurzame transportopties, worden sommige gebieden geconfronteerd met uitdagingen op het gebied van infrastructuur en voorzieningen. Om te blijven voldoen aan de hedendaagse eisen van bereikbaarheid, is het noodzakelijk dat gebieden investeren in upgrades, zoals het installeren van oplaadpalen voor elektrische voertuigen, het verbeteren van de ontsluiting van het openbaar vervoer en het bevorderen van duurzame mobiliteitsoplossingen. Wat opvalt is dat veel kleine kerngebieden digitaal niet goed ontsloten zijn. Digitale bereikbaarheid wordt steeds belangrijker. De klantreis wordt steeds digitaler, mensen oriënteren zich steeds meer online als het gaat om vrijetijdsbesteding en waar ze naar toe gaan. Veel kleine kerngebieden missen een sterke digitale aanwezigheid, zoals een up-to-date website, actieve sociale media-accounts en online vermeldingen op platforms zoals Google Maps.

Het gebrek aan digitale ontsluiting kan betekenen dat je als gebied en ondernemer potentieel kansen misloopt om jezelf te promoten, klanten aan te trekken en te behouden, en te concurreren met grote kerngebieden en online retailers. Dit is sterk afhankelijk van de type doelgroep die in het verzorgingsgebied woont en hoe makkelijk zij te verleiden zijn om elders aankopen te doen.

13

Resultaten Welvaart

Veel kerngebieden zijn ontstaan vanuit een commerciële gedachte, waarbij het hoofdmotief winkelen was en het centrum gericht op goed economisch presteren. Ze zijn dan ook zo ingericht om dit goed te faciliteren. In de scores zie je dit ook terug. Meeste gebieden scoren een 3 of hoger. Met name de kleine kerngebieden scoren minder op welvaart. Dit heeft vooral te maken met verschraling van de winkelfunctie, betrokkenheid van bezoekers en daarmee afnemende draagkracht. Belangrijkste bevindingen: Monofunctionele kerngebieden: Veel kerngebieden zijn monofunctioneel, wat betekent dat ze voornamelijk gericht zijn op winkelaanbod en daarmee de werkgelegenheid ook vooral in deze sector aanwezig is. Dit maakt ze niet noodzakelijk aantrekkelijk als werkgebied voor andere sectoren en daarmee blijft (sociale) uitwisseling achter. Beperkte versterking van functies: Commerciële en niet-commerciële functies binnen deze kerngebieden versterken elkaar nog niet voldoende. Er is een gebrek aan synergie tussen verschillende functies, wat de algehele welvaart van het gebied kan beperken. Belang van maatschappelijk verantwoord ondernemen: Maatschappelijk verantwoord ondernemen wordt steeds belangrijker. Veel kerngebieden kunnen zichzelf verbeteren door meer nadruk te leggen op duurzaamheid en maatschappelijke betrokkenheid.

14

Resultaten Welzijn Uit het onderzoek blijkt dat de welzijnspijler minder hoog scoort al, met een gemiddelde score van 2,93 op een schaal van 5, ten opzichte van de pijlers bereikbaarheid en welvaart. De lagere score op welzijn wordt beïnvloed door verschillende factoren, waaronder de focus van ondernemers en gemeenten op winkelen en minder op de sociale functie van een kerngebied. Jaren lang werd het economisch geëxploiteerd als een verzamelplaats van winkels. Dit zie je terug in het onderzoek waarin duidelijk wordt dat de wisselwerking tussen het sociaal en economisch domein nog beperkt is als het gaat om het creëren van een plek waar je elkaar kan ontmoeten, waar bezoekers zich prettig voelen en verblijven. Belangrijkste bevindingen: Ontmoeting en sociale interactie: Mensen ontmoeten anderen buiten hun eigen leefwereld in vitale kernen. Hoewel kernen verschillende plekken bieden om samen te komen, zowel binnen gebouwen als in de openbare ruimte, zijn deze plekken nog niet aantrekkelijk genoeg voor ontmoeting. Gemeenschapsgevoel: Een vitale kern zou mensen een gevoel van gemeenschap moeten geven en hen stimuleren om bij te dragen aan deze gemeenschap. Echter, uit het onderzoek blijkt dat dit aspect ook niet hoog scoort, wat kan wijzen op een gebrek aan vertrouwen in de overheid, gebrek aan betrokkenheid en participatie van bewoners in de kern.

Mentale vooruitgang: Gastvrijheid, behulpzaamheid en ontmoetingen in een kern zouden moeten bijdragen aan de mentale vooruitgang van mensen. In veel gebieden scoort dit niet hoog. Gezien de trend van vereenzaming zou een kerngebied een belangrijke rol kunnen spelen om dit te voorkomen. Gezonde levensstijl: Een vitale kern zou moeten uitnodigen tot een gezonde levensstijl, inclusief voeding en beweging. Ook dit scoort niet hoog, omdat de focus vooral ligt op winkelen.

15

Resultaten Attractiviteit Gemiddeld scoort attractiviteit een 2,88 op een schaal van 5. Van de 54 onderzochte gebieden scoren 29 gebieden lager dan dit gemiddelde, met name kleine kernen zoals wijkcentra klein en kernverzorgend klein worden gekenmerkt door een lage attractiviteit. Attractiviteit van gebieden speelt een cruciale rol bij het aantrekken van bezoekers en het creëren van een levendige en leefbare omgeving. Een aantrekkelijk gebied stimuleert activiteit, bevordert interactie tussen mensen en draagt bij aan een positieve bezoekerservaring. Belangrijkste bevindingen: Vitale openbare ruimte: Een vitaal en aantrekkelijk aspect van de openbare ruimte wordt als essentieel beschouwd voor de attractiviteit van een gebied. Dit omvat groen- en watervoorzieningen die zorgen voor een prettige bezoekersbeleving en bijdragen aan het milieu. Vernieuwend aanbod van functies: Het regelmatig vernieuwen van het aanbod van functies in een kern is belangrijk om bezoekers nieuwsgierig te houden en te verrassen. Dit omvat ook het organiseren van (tijdelijke) fysieke elementen en specifieke programmering, zoals evenementen, die zorgen voor reuring in het gebied. Mix aan functies: Gebleken is dat de mix aan functies in combinatie met programmering activiteiten maatwerk vraagt passend bij de voornaamste doelgroepen in de kern.

Een mix aan functies, aangepast aan de specifieke behoeften en kenmerken van elk gebied, is essentieel voor het creëren van levendige, aantrekkelijke en veerkrachtige winkelgebieden. Trots en emotie: Het onderzoek toont aan dat trots op de kern niet hoog scoort, wat opmerkelijk is gezien het belang van het worden gezien als het kloppend hart van de wijk, dorp, kern of stad. Het is essentieel dat inwoners trots zijn op hun gebied en het beschouwen als een tweede thuis.

16

Resultaten Veerkracht

Kernen (winkelgebieden) staan voortdurend onder invloed van veranderingen in consumentengedrag, economische trends en ruimtelijke ontwikkelingen. De veerkracht van een winkelgebied verwijst naar zijn vermogen om zich aan te passen aan deze veranderingen, tegenslagen te overwinnen en zichzelf opnieuw uit te vinden om relevant en levensvatbaar te blijven. Hier ligt de grootste uitdaging voor veel gebieden. En is ook afhankelijk van hoe een gebied scoort op de andere pijlers. Als de basis niet op orde is van een gebied, is het lastig werken aan veerkracht. Belangrijkste bevindingen: Flexibiliteit en diversificatie: Veerkrachtige gebieden zijn flexibel en divers in hun aanbod. Ze passen zich snel aan veranderende marktomstandigheden door met hun producten en diensten in te spelen op de veranderende behoeften van de consument. Dit kan onder meer inhouden dat ze nieuwe retail concepten omarmen, maar belangrijker is het besef dat ze meer moet zijn dan een verzamelplaats van verkooppunten. En dat concentratie van publieksvoorzieningen zijnde niet retail ook bijdragen aan de vitaliteit van een gebied. Duurzaamheid en milieubewustzijn: Duurzaamheid speelt een steeds belangrijkere rol in de veerkracht van winkelgebieden.

Door te investeren in energie-efficiënte technologieën, groene infrastructuur en milieuvriendelijke praktijken kunnen winkelgebieden niet alleen kosten besparen, maar ook hun aantrekkingskracht vergroten voor bewuste consumenten en investeerders.

17

Lessons learned casuïstiek Naast het algemene onderzoek heeft er in 5 kerngebieden een verdiepingsonderzoek plaats gevonden. Het gaat om de gebieden Buytenwegh Zoetermeer, Carnisse Veste Barendrecht, De Leyens Zoetermeer, Centrum Maasland Midden-Delfland en Centrum Zuidland Nissewaard. In deze gebieden hebben we ook een schouw en twee sessies georganiseerd om de uitdagingen en kansen met verschillende partijen in het gebied te benoemen voor de vijf verschillende aspecten: bereikbaarheid, attractiviteit, welvaart, welzijn en veerkracht. Hieronder volgt een samenvatting van de bevindingen per kerngebied. Buytenwegh - Welzijn: Voor Buytenwegh ligt de focus op het verbeteren van het welzijn van de bewoners. Dit vereist maatregelen om de sociale cohesie te versterken, de toegang tot voorzieningen te verbeteren en de leefbaarheid van het gebied te vergroten. Tijdens de schouw en de sessie bleek dat attractiviteit ook een belangrijke pijler is om een vitaal centrum te realiseren. En dat beide pijlers de mate van veerkracht van het centrum bepaald. Carnisse Veste - Attractiviteit: Voor Carnisse Veste is de uitdaging met name gericht op het bevorderen van de sociale waarde en het verbeteren van de attractiviteit van het gebied.

Hoewel de fysieke aspecten van het centrum redelijk op orde zijn, is er behoefte aan een integrale aanpak die de sociale aspecten versterkt en uitwisseling tussen drie deelgebieden in het centrum stimuleert, zodat het daadwerkelijk als het kloppend hart van Carnisselande gaat functioneren. De Leyens - Welvaart: De Leyens heeft behoefte aan een versterking van de welvaart in het gebied. Hoewel er potentieel is voor economische groei, is er meer inzet nodig om de economische activiteit en het welvaartsniveau te verhogen. Ook bij De Leyens speelt de pijler attractiviteit een belangrijke rol. Deze scoorden zelfs slechter dan welvaart maar hangt wel nauw samen met elkaar. Maasland - Veerkracht: In Maasland is er behoefte aan een versterking van de veerkracht van het gebied. Het aanbod is fragiel en versnipperd (welvaart). De toekomstbestendigheid van voorzieningen staan onder druk. De uitdaging zit hier om duidelijke keuzes te maken voor de toekomst. Zuidland - Bereikbaarheid: De uitdagingen liggen in Zuidland enerzijds op het gebied van bereikbaarheid en anderzijds op attractiviteit. Verschillende ontwikkelingen zorgen er voor dat de toekomstbestendigheid van het centrum onder druk staat. Ontbreken van een compact centrum door versnippering en afname van het retail. Toegankelijkheid en zichtbaarheid van het centrum. De nieuwe supermarktontwikkeling in Heenvliet.

Daar tegenover staat dat er voldoende potentie zit als het gaat om welzijn, vanuit een hoge betrokkenheid van de gemeenschap. Gebleken is dat de eerste inschatting van de gemeente met betrekking tot welke pijler het meeste aandacht verdient ofwel het slechtste scoort in grote lijnen klopte. Echter bleek uit de casuïstiek dat in sommige gebieden andere pijlers slechter scoorden. Samen zorgt het ervoor dat ze allemaal laag op veerkracht scoren. Dit betekent dat inzet op de verschillende pijlers niet los van elkaar gezien kunnen worden. 18

Lessons learned casuïstiek Uit het onderzoek blijkt dat er een latente bewustwording is van de uitdagingen binnen de kerngebieden, maar dat er behoefte is om deze explicieter te maken. Daarbij is het ook opvallend dat verschillende stakeholders per kern de nut en noodzaak van het bepalen van de opgave en het aangaan van een aanpak wisselend ervaren. Er is een wisselende mate van betrokkenheid van stakeholders, wat benadrukt dat het cruciaal is om alle betrokken partijen te betrekken en te activeren bij het begin van een aanpak. Vrijwel altijd, en zeker bij de wijzers attractiviteit, bereikbaarheid en veerkracht, is een actieve rol van de overheid nodig. Dat maakt het dat uiteindelijk toch vaak de overheid aan zet is om initiatief te nemen in de integrale aanpak. En daar wringt het veelal, want daar is geen reguliere capaciteit voor handen. Het vraagt om gespecialiseerde capaciteit. Zeker voor kleine kernen is het ondoenlijk om deze capaciteit continu in eigen huis te hebben. Dit onderstreept het belang van samenwerking en ondersteuning vanuit regionale samenwerkingsverbanden zoals de Metropoolregio Rotterdam Den Haag om de integrale aanpak van kerngebieden te bevorderen (zie ook aanbevelingen).

19

Stappenplan gebieden Zelf aan de slag Wanneer je als gemeente of als gebied net als bij de casuïstiek kerngebieden inzicht wil krijgen in de opgaven en mogelijke acties, dan kan je de volgende stappen doorlopen. Stap 1 Beoordeel het gebied op basis van het Kernkompas Toets hoe het gebied ervoor staat op de vijf wijzers van het kernkompas Maak een klantreis door het gebied door middel van een schouw met verschillende partijen waaronder vastgoed, ondernemers, bewoners en maatschappelijke en culturele instellingen. Stap 2 Voor wie wil je betekenisvol zijn? Wie zijn je potentiële bezoekers en wat vinden zijn belangrijk? Doelgroep bepalen bijvoorbeeld door een van de volgende motivatieprofielen te gebruiken Leefstijlvinder (https://leefstijlvinder.nl/), Motivation (https://www.motivaction.nl/segmentatiemodellen/shoppermentality Motivation), Mindlogyx (https://matchmymind.nl/) Stap 3 Bepalen acties op basis van de klantreis en de vijf wijzers Bepaal in welke fase het gebied zit om acties voor korte, midden en lange termijn te benoemen Fase 1 Urgentie Creëren rondom de opgaven Fase 2 Samenwerking opzetten om aan de slag te gaan met de opgave Fase 3 Strategie bepalen en bijbehorende interventies (acties) Fase 4 Interventies en acties uitvoeren Fase 5 Evaluatie en vervolg koers bepalen Stap 4 Wat is er voor nodig om de acties te kunnen uitvoeren? Bepalen van strategisch doel Bepalen

welke acties de hoogste prioriteit hebben en welke acties makkelijk te realiseren zijn Bepalen welke partijen heb je nodig om de acties te realiseren en wie is eigenaar van de actie Bepalen wat de investeringsbereidheid is van verschillende partijen Bepalen welke subsidies kan je inzetten om de acties te realiseren Bepalen welke route je binnen de gemeente moet volgen Afstemmen van de acties op de strategische doelen Coördineren van de acties

20

Toolkit Toolkit Om gemeenten en gebieden in de MRDH op weg te helpen hebben we een overzicht van relevante tools gemaakt die ingezet kunnen worden om een gebied vitaal te maken. Analyse en monitoring Om te bepalen welk effect veranderingen op het gebied heeft is het belangrijk om regelmatig te evalueren. Dit kan op verschillende manieren, je kunt een schouw met alle stakeholders organiseren, maar ook data monitoren en enquêtes uitzetten zijn goede manieren om te evalueren. Hieronder vind je diverse stappenplannen, links naar relevante datasites en informatie over monitoring. Kernkompas Stappenplan van Retailinsiders voor het organiseren van een schouw Stappenplan ‘Winkelbalans bepalen’ Specifieke informatie per branche Specifieke data per branche Koopstromen Effectief klantdata inzetten voor vitaal kerngebied

Organisatie en samenwerking Om te komen tot een vitaal kerngebied is het belangrijk om de samenwerking te bevorderen en de saamhorigheid tussen stakeholders te vergroten. Creëren van draagvlak onder alle stakeholders en samenwerking is de basis voor een gezamenlijke visie op het profiel van een kerngebied. Hieronder vind je stappenplannen en informatie die je kunnen helpen om stakeholders te mobiliseren, samenwerking te stimuleren en organisatie te professionaliseren: Handreiking centrummanagement; Stappenplan samenwerking opstarten; Stappenplan mobiliseren vastgoed; Stappenplan BIZ;

Branding en positionering Om als gebied relevant te blijven voor haar bezoekers en inwoners is het belangrijk om het gebied als merk te positioneren. Dit doe je door de ontwikkeling van een eigen karakter en een heldere propositie. Deze boodschap vertaal je door in je communicatie en activiteiten richting bezoekers. Hieronder vind je relevante stappenplannen en informatie om bezoekers en inwoners te verleiden. Stappenplan ‘Branding’ Stappenplan ‘Gastvrij winkelgebied’ Stappenplan ‘Loyaliteitsprogramma’ 21

Toolkit Transformatie Om kerngebieden vitaal en aantrekkelijk te maken is het belangrijk dat het gebied compact, comfortabel en compleet wordt. Om gebieden te helpen bij deze opgave vind je hieronder informatie over hoe je aan de slag kunt gaan met transformatie. Inzet transitie- of transformatiecoach Overige succesvolle instrumenten voor transformatie

Juridische tools In deze categorie van de Toolbox Vitale Kerngebieden vallen aanpassingen van lokale wet- en regelgeving en beleid waarop het collectief invloed kan uitoefenen, waaronder zones met verlichte regelgeving (free zones), beleid voor mengformules (mix horeca en detailhandel), het aantal koopzondagen en koopavonden, en wijzigingen in het bestemmingsplan (bijvoorbeeld brancheringseisen). Hieronder vind je relevante juridische informatie en stappenplannen: Stappenplan plancapaciteit; Stappenplan stedelijke afstemming; Handreiking planschade; Stappenplan winkelbalans (planologische ruimte); In gesprek met je huurbaas, tips en tricks.

Innovatie, digitalisering en ondernemerschap Vitale kerngebieden floreren bij goed ondernemerschap. Het is daarom belangrijk om in te zetten op het innovatievermogen en de concurrentiekracht van ondernemers in het winkelgebied en deze zo te versterken en verbeteren. Denk hierbij aan activiteiten als de organisatie van masterclasses voor ondernemers, samenwerking met een onderwijsinstelling die studenten beschikbaar stelt om ondernemers te helpen met online marketing, of door een innovatiemanager aan te stellen. Hieronder vind je informatie en stappenplannen om ondernemerschap te stimuleren. Stimulatie van ondernemerschap Stappenplan ‘Online platforms’ Stappenplan ‘Innoveren voor ondernemers’ Stappenplan ‘Samen innoveren’ Stappenplan ‘Werkplaatsen’ INretail Stuurwiel Tools voor ondernemers

22

Bijlage Subsidies Voor winkeliers, ondernemers en gemeenten die samen hun winkel- en centrumgebied willen verbeteren, stelt de provincie Zuid-Holland planvormingssubsidie beschikbaar. Focus ligt op het verbeteren en verhogen van de kwaliteit en het functioneren van winkel- en centrumgebieden. https://www.zuidholland.nl/actueel/nieuws/maart-2024/subsidieregeling-verbeteren-winkel-centrumgebieden/ Subsidiabele activiteiten onderlinge samenwerking: 1. Plan of meerjarenprogramma voor het oprichten of verder ontwikkelen van een winkeliers- of ondernemersvereniging 2. Plan of meerjarenprogramma om de onderlinge samenwerking tussen betrokken actoren van een winkelof centrumgebied te verbeteren 3. Oriënterend vooronderzoek, gericht op het doen van een in voldoende mate ondersteunend verzoek aan een gemeente tot het vaststellen van een verordening als bedoeld in artikel 1 van de Wet op de bedrijveninvesteringszones. Subsidiabele activiteiten planvormingsfase: 4. Planvormingsproject gericht op compacter maken winkelgebied, saneren verspreid liggend winkelaanbod of saneren van detailhandel 5. Planvormingsproject door een gebieds- of centrummanager of daartoe gespecialiseerd adviesbureau op het gebied van ruimtelijke kwaliteit en ruimtelijk functioneren. Subsidiabele activiteiten uitvoeringsfase: 6.

Uitvoeringsproject gericht op compacter maken winkelgebied, saneren verspreid liggend winkelaanbod of saneren van detailhandel 7. Uitvoeringsproject door een gebieds- of centrummanager of daartoe gespecialiseerd adviesbureau op het gebied van ruimtelijke kwaliteit en ruimtelijk functioneren. Groen https://www.zuid-holland.nl/online-regelen/subsidies/subsidies/groen-subsidie-2-11-voucherregelingzelfdoen/ https://www.nk-tegelwippen.nl/

Online zichtbaarheid vergroten en digitalisering MKB MKB Digiwerkplaats brengt onderwijs en bedrijfsleven samen om jou als MKB’er te helpen bij jouw digitaliseringsvraag. Je kunt bij ons terecht voor praktische ondersteuning en advies voor jouw onderneming. Studenten staan klaar om jou te helpen! https://www.MKBdigiwerkplaats.nl/projecten/ De digitaliseringsvoucher is een regeling om retail en horeca te stimuleren om te digitaliseren. Deze regeling is specifiek bedoeld voor het kleinere MKB, dus voor ondernemingen met minimaal 1 en maximaal 49 werknemers. De voucher kan worden gebruikt voor maximaal 50% van de kosten van de verbetering van de digitalisering en kent een minimumbedrag van € 1.000 en een maximumbedrag € 2.500 https://MKBvoucher.nl/

23

Bijlage Stappenplan openbare ruimte Als een gebied de openbare ruimte wil aanpakken, zijn er verschillende stappen die genomen kunnen worden om dit proces effectief te laten verlopen: 1. Analyse en Behoeftenbepaling: Voer een grondige analyse uit van de huidige staat van de openbare ruimte in het winkelgebied. Identificeer gebieden die verbeterd kunnen worden en bepaal de behoeften van zowel winkeliers als bezoekers. 2. Stakeholderbetrokkenheid: Betrek alle belanghebbenden bij het proces, waaronder winkeliers, vastgoedeigenaren, lokale bewoners, gemeenteambtenaren en eventuele andere relevante partijen. Organiseer bijeenkomsten en workshops om input en feedback te verzamelen en consensus te bereiken over de gewenste veranderingen. 3. Ontwerp en Planning: Werk samen met stedenbouwkundigen, landschapsarchitecten, klimaatadaptiespecialisten en andere experts om ontwerpen te ontwikkelen die voldoen aan de behoeften en wensen van de gemeenschap. Stel een gedetailleerd plan op voor de herinrichting van de openbare ruimte, inclusief specifieke kenmerken zoals groenvoorzieningen, straatmeubilair, verlichting en verkeersstromen. 4. Financiering en Budgettering: Onderzoek de beschikbare financieringsopties en stel een realistisch budget op voor het project. Overweeg verschillende financieringsbronnen, zoals subsidies, particuliere investeringen en publiek-private samenwerkingen. 5.

Vergunningen en Toestemmingen: Zorg ervoor dat alle benodigde vergunningen en toestemmingen worden verkregen voordat met de werkzaamheden wordt begonnen. Dit kan onder meer vergunningen omvatten voor bouw, landschapsarchitectuur, milieu en verkeer. 6. Uitvoering en Monitoring: Implementeer het herinrichtingsplan volgens de vastgestelde specificaties en planning. Zorg voor regelmatige monitoring en evaluatie van de voortgang van het project om ervoor te zorgen dat eventuele problemen tijdig worden opgelost en dat de doelstellingen worden behaald. 7. Communicatie en Betrokkenheid: Houd iedereen op de hoogte van de voortgang van het project en zorg voor transparante communicatie over eventuele wijzigingen of verstoringen. Moedig betrokkenheid en feedback van de gemeenschap aan gedurende het hele proces.

24

Bijlage voorbeelden van succesvolle aanpak vitale kerngebieden Attractiviteit & Veerkracht: De Gaard, Utrecht Renovatie van een klein wijkcentrum in een vergrijsde wijk waar geïnvesteerd is in de buitenruimte, groen, sociale functies en ontmoetingsplekken toegevoegd zijn. Daarnaast is er ingezet om mix-used als het gaat om diversiteit van functies die terug gekomen zijn, niet alleen winkels maar ook maatschappelijke functies om zo in te spelen op de veranderende behoefte aan winkels. Welzijn: Bilthoven Centrum Kernverzorgend klein, stimulering van samenwerking ondernemers door een gedragen positionering wat vertaald is naar een aanpak voor de buitenruimte, evenementen, branchering en communicatie. Zo heeft de ondernemersvereniging en vastgoed samen met een school een lichtjesroute georganiseerd met een XXL kerstballen tentoonstelling die door leerlingen zijn versierd. Hebben ondernemers een smullen en shoppen event georganiseerd waarbij food en horeca met hapjes stonden in verschillende winkels. En producten van winkels in de food en horecagelegenheden lagen. Welvaart Amsterdamsestraatweg, Utrecht Langgerekte winkelstraat met veelzijdige problematiek, waarbij met behulp van een integraal programma de inzet is op het vitaal maken van het ondernemersklimaat.

Belangrijke actie was om meer te sturen op branchering door het aanpassen van het bestemmingsplan en passende ondernemers te acquireren die pas bij veranderende consumentenbehoefte in de directe omgeving. Hiermee nam de leegstand af. Door het transformeren van incourante panden en een herinrichting van de straat is de straat aantrekkelijker gemaakt en verbeterde de (sociale) veiligheid. Er ontstaat meer diversiteit in aanbod wat zorgde voor een betere score op welvaart. Welvaart & Veerkracht: Ambachtsgaarde, Den Haag Wijkcentrum waar leegstand was en panden niet alleen gevuld zijn met winkels maar ook met maatschappelijke functies zoals Legers de Heils. En waar de trekkracht van het centrum niet bepaald wordt door twee supermarkten maar door een supermarkt en een Action. Hierdoor is er tocht een toekomstbestendig aanbod ontstaan.

25

Bijlage voorbeelden van succesvolle aanpak vitale kerngebieden Bereikbaarheid (digitaal) Nieuwe Binnenweg, Rotterdam In dit gebied zijn ondernemers geholpen met digitale vaardigheden door middel van een HypeLab. Ondernemers worden door studenten geholpen om onder andere hun online zichtbaarheid te verbeteren en hoe ze kunnen bijdragen aan het vergroten van de zichtbaarheid van het gebied. HypeLabs hebben in meerdere gebieden plaats gevonden in de MRDH regio zoals Nootdorp, Den Haag, Leidschedam-Voorburg en Rotterdam. En is een laagdrempelige leeromgeving voor ondernemers om zowel de fysieke als digitale zichtbaarheid te vergroten in combinatie met het vergroten van de zichtbaarheid van een kerngebied. Bereikbaarheid (fysiek): centrum Bodegraven Bodegraven heeft in de afgelopen jaren verschillende maatregelen genomen om de bereikbaarheid van het centrum te verbeteren. Zo zijn er nieuwe fietspaden aangelegd, parkeervoorzieningen uitgebreid en verbeterd, en zijn er verkeersmaatregelen genomen om de doorstroming te bevorderen. Daarnaast heeft het dorp geïnvesteerd in het verbeteren van het openbaar vervoer, zoals het aanleggen van nieuwe busroutes en het verbeteren van de frequentie van het treinverkeer. Door deze investeringen is de bereikbaarheid van het centrum van Bodegraven aanzienlijk verbeterd.

Dit heeft geleid tot een toename van het aantal bezoekers aan het centrum, wat weer positief is voor de lokale economie en de leefbaarheid van het dorp. Bovendien heeft het bijgedragen aan een prettige en veilige omgeving voor zowel inwoners als bezoekers. Veerkracht: centrum Heerenveen Het centrum stond er verschraald bij toen de gemeente startte met een groot participatieproces met bewoners. Later kwamen daar ondernemers en vastgoedeigenaren bij. Door al die opgehaalde ideeën te categoriseren in een centrumvisie is een basis gelegd voor een integrale aanpak, waarbij het centrum is opgeknipt in deelgebieden. Per deelgebied is een eigen accent gelegd en opgave geformuleerd en zijn betrokken stakeholders geïdentificeerd en aan tafel gekomen. Zodoende werden acties duidelijk en kon de volgorde in aanpak worden bepaald in een transparant proces. Ook als het gaat om de openbare ruimte, is dit in deelgebieden opgeknipt, maar maakt het deel uit van een overkoepelende beeldkwaliteit. Door integraal te werken, duurt de opstart wellicht wat langer, maar ligt er wel een duidelijke koers, waarbinnen iedereen kan werken in de juiste volgorde. De veerkracht van Heerenveen zit niet alleen in een toekomstbestendig centrum, maar ook in de betrokkenheid van alle stakeholders. (zie https://www.programmacentrumheerenveen.nl)

26

Verantwoording Dit onderzoek is gedaan in opdracht van de metropoolregio Rotterdam Den Haag.

Bijdragers aan dit document zijn:

Contactgegevens www.bureaucosi.nl tessa@bureaucosi.nl

27