Document · PDF

Publieksversie eindrapport Berenschot verdieping ombuigingen

College Informatieavond 15 april 2025, gemeente BaarnBij agendapunt: Eindrapport2.966 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Eindrapport Verdieping ombuigingen Gemeente Baarn

APRIL 2025

Achtergrond Vanaf 2026 zullen alle Nederlandse gemeenten worden gekort op de uitkering die zij jaarlijks ontvangen uit het Gemeentefonds. Terwijl deze vroeger steeg met de rijksuitgaven, zal deze voortaan alleen stijgen met de inflatie. Dat betekent dat ook de gemeente Baarn jaarlijks minder extra geld krijgt dan voorheen, terwijl sommige uitgaven wel stijgen. De gemeente moet elk jaar een structureel sluitende begroting indienen bij de Provincie. Als gevolg hiervan moet Baarn bezuinigen dan wel de lokale belastingen verhogen. In opdracht van het college hebben wij samen met de ambtelijke organisatie de mogelijkheden hiertoe in kaart gebracht. Deze presentatie bevat het resultaat hiervan. In deze publieksversie van ons eindrapport hebben wij geen bedragen en verwijzingen naar specifieke instellingen en afdelingen opgenomen.

Aanpak Samen met de ambtelijke organisatie heeft Berenschot 16 onderdelen van de begroting onderzocht. Deze onderdelen zijn geselecteerd op basis van gesprekken met de wethouders, het gemeentelijk managementteam, brainstormsessies met de medewerkers en de eigen expertise van ons bureau. Voor elk van de onderdelen hebben wij een inschatting gemaakt van de bandbreedte waarbinnen bezuinigingen te realiseren zouden zijn binnen de huidige context van de gemeentelijke dienstverlening. Vervolgens hebben wij met hulp van de ambtelijke organisatie van drie scenario’s de gevolgen beschreven. •

Scenario LAAG beschrijft de gevolgen van bezuinigingen ter grootte van de onderste grens van de aangegeven bandbreedte.

•

Scenario MIDDEN beschrijft de gevolgen van bezuigingen ter grootte van het gemiddelde van de onderste en bovenste grens.

•

Scenario HOOG beschrijft de gevolgen van bezuinigingen ter grootte van de bovenste grens. 3

Mogelijke vervolgstappen •

Deze eindrapportage is opgesteld zodat college en raad een selectie uit de verschillende onderdelen en scenario’s kunnen maken. De beschrijvingen hiervan zijn concreet en onderbouwd. Toch stellen wij voor deze als illustratie te zien en niet binnen de scenario’s keuzes te maken. De precieze invulling van de gekozen onderdelen en scenario’s kan plaatsvinden in de programmabegroting.

•

Wij hebben de jaartallen opgenomen waarin wij denken dat de bezuinigingen kunnen worden gerealiseerd. Deze zijn in sommige gevallen ambitieus. De haalbaarheid hiervan is ook afhankelijk van de combinatie van de gekozen onderdelen en scenario’s.

•

Bij de uitwerking is voor elk onderdeel hebben wij medewerkers uit de vakafdelingen betrokken. Op twee uitzonderingen na zijn geen gesprekken gevoerd met externe organiaties.

Context •

Het college is er maximaal op gericht gedwongen ontslagen te voorkomen. Dit is ook aan de medewerkers verteld. Het is wel mogelijk dat functies andere taken krijgen door de inhoudelijke keuzes die worden gemaakt. Uiteindelijk heeft de gemeenteraad het mandaat en neemt het besluit over die keuzes. Het managementteam zal dan zo goed mogelijk zoeken naar oplossingen voor de betrokken medewerkers.

•

Het onderzoek is een momentopname. In sommige gevallen is 2024 als ijkpunt genomen of de situatie ten tijde van het onderzoek.

•

Mogelijke besparingen zijn altijd ten opzichte van de huidige meerjarenbegroting. Eventuele voorziene tegenvallers zijn niet opgenomen.

•

Het is mogelijk dat besparingen op termijn leiden tot hogere druk op andere onderdelen. Dat verband is vaak moeilijk te kwantificeren en daarom niet opgenomen.

•

De aangegeven tijdslijnen zijn soms ambitieus. Het is makkelijker een kleiner aantal ingrijpende maatregelen te realiseren dan een groter aantal lichte maatregelen. 5

Scenario’s LAAG

MIDDEN

HOOG

2.197.000

4.335.000

7.252.000

680.000

1.685.000 2.490.000

812.000

1.615.000 3.087.000

605.000

875.000

100.000

160.000

1.415.000

260.000

Implementeerbaarheid LAAG

MIDDEN

HOOG

2.197.000

4.335.000

7.252.000

2026

2027

2.172.000 3.540.000 3.671.000

+25.000 +795.000 +3.581.000

Dit is per jaar van mogelijke implementatie de optelsom van de bezuinigingen in de drie scenario’s. Dit zijn dus de theoretisch maximale bezuinigingen per jaar. De daadwerkelijke implementeerbaarheid van deze bezuinigingen zal sterk afhankelijk zijn van de combinatie van de gekozen scenario’s.

680.000

1.685.000 2.490.000

Onderwijshuisvesting

Afval -

710.000

1.060.000

Duurzaamheid 500.000

625.000

812.000

750.000

180.000

Openbare ruimte 180.000

350.000

500.000

1.615.000 3.087.000

Cultuur en evenementen 100.000

175.000

Speeldoos

250.000

Dienstverlening 110.000

125.000

128.000

Voorzieningen

150.000

94.000

156.000

275.000

1.075.000

Zorg en welzijn

Inwonersparticipatie 100.000

408.000

912.000

1.456.000

Belastingsamenwerking 605.000

875.000

1.415.000

25.000

Bestuurlijke druk 380.000

530.000

780.000

125.000

325.000

150.000

Intern 110.000

Contractbeheer 90.000

85.000

135.000

100.000

160.000

260.000

OZB Heffingen

Leges

Vastgoed -

160.000

100.000

160.000

260.000

PROGRAMMA 8 – DUURZAAMHEID

Afval

710.000

1.060.000

vanaf 202?

vanaf 2027

Beschrijving gevolgen

Beschrijving gevolgen Binnen de huidige Gemeenschappelijke Regeling van Reinigingsbedrijf Midden Nederland (RMN) zijn er weinig mogelijkheden om de kosten te beïnvloeden. Een optie zou zijn om uit deze GR te treden en de inzameling van het huisafval uit te besteden aan een overheidspartij of aan een marktpartij. Wij hebben de huidige kosten bij Baarn vergeleken met de kosten die drie vergelijkbare gemeenten maken voor het inzamelen van huishoudafval. Op basis hiervan kan geschat worden dat € 710.000 tot € 1.060.000 kan worden bespaard. Daarbij de volgende kanttekeningen: • De kosten voor afvalinzameling en –verwerking worden verhaald via de afvalheffing. Besparingen komen dus niet ten goede aan de algemene middelen. • Eventuele uittreding bij RMN zou eenmalig potentieel hoge kosten met zich meebrengen. Ook zal wellicht inzamelmateriaal zoals containers moeten worden aangepast. • De manier van ophalen verschilt tussen de gemeenten. Zo maken sommige van de vergelijkende gemeenten gebruik van nascheiding of brengen zij gedifferentieerde tarieven in rekening.

PROGRAMMA 9 – ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN EN OVERHEAD

Belastingsamenwerking 25.000

85.000

150.000

vanaf 2027

Beschrijving gevolgen

Beschrijving aanvullende gevolgen

• Afhankelijk van het inhoudelijke scenario is een besparing van € 25.000 mogelijk.

• Afhankelijk van het inhoudelijke scenario is een besparing van € 85.000 mogelijk.

• Afhankelijk van het inhoudelijke scenario is een besparing van € 150.000 mogelijk.

PROGRAMMA 1 – DIENSTVERLENING

Bestuurlijke druk 380.000

530.000

780.000

vanaf 2026

Beschrijving gevolgen

Beschrijving aanvullende gevolgen

• Het terugbrengen van het aantal wethouders van 4 naar 3 leidt tot een directe besparing. • Hiermee kan ook de ondersteuning van de wethouders en raad kan worden teruggebracht. • Het terugbrengen van het aantal raadsvragen met 21-62 leidt tot lagere kosten bij de ambtelijke organisatie. In 2024 werden 255 technische vragen en 115 schriftelijke vragen (exclusief mondelinge vragen, moties en toezeggingen) beantwoord. Schattingen lopen uiteen van € 500 tot € 1.500 per vraag.

• Een verdere reductie in het aantal vragen door dit te halveren.

• Verdere afbouw van de ondersteuning van het college en raad.

PROGRAMMA 9 – ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN EN OVERHEAD

Contractbeheer 90.000

125.000

325.000

vanaf 2026

vanaf 2027

Beschrijving gevolgen

Beschrijving aanvullende gevolgen

Een deel van de langdurige inhuur die werkt onder regie van de gemeente en wordt betaald op uurbasis vervangen door eigen personeel.

Alle geïdentificeerde posities vervangen door eigen personeel.

De gemeente geeft circa € 50 miljoen per jaar uit aan externe partijen, waarvan € 15 miljoen direct beïnvloedbaar is (dus niet via GR’s, subsidies en dergelijke).

Dit ingehuurde personeel werkt deeltijds en beschikt vaak over specifieke expertise. Door taken anders te verdelen kunnen deze eventueel worden overgenomen door eigen personeel.

Uit eerder onderzoek is vastgesteld dat de volwassenheid van het contractbeheer in Baarn laag is. Uit de literatuur blijkt dat dan 5% tot 7% van de contractwaarde kan worden bespaard. Wij hebben dat echter niet concreet kunnen valideren. Voorwaarden voor het realiseren van deze besparingen zijn het toekennen van dwingende bevoegdheden aan het inkoopteam, consequente steun vanuit management en bestuur, en wellicht verdere uitbreiding van het inkoopteam.

PROGRAMMA 2 – VITALE GEMEENSCHAP

Cultuur en evenementen 100.000

175.000

250.000

vanaf 2026

vanaf 2027

Beschrijving gevolgen

Beschrijving aanvullende gevolgen

• Een groot aantal subsidies aan culturele instellingen en evenementen wordt gekort met 15 tot 20%. Tevens wordt een subsidieplafond ingesteld. • Meerjarige subsidies voor feesten en herdenkingen worden gekort met 20%. • Overige kleinere subsidies worden gekort met 20%. • Het budget voor incidentele subsidies wordt gekort met 20%.

Voor verdere besparingen is het een optie keuzes te maken en sommige subsidies volledig te stoppen. Voor sommige maatschappelijke instellingen is het een optie de huidige opzet te herzien en in omvang terug te brengen. Daarmee worden dan eenmalig kosten gemaakt.

Verdere keuzes om sommige subsidies volledig te stoppen of de opzet van maatschappelijke instellingen verder te herzien.

Verwacht wordt dat ondanks de korting op de subsidies de culturele instellingen en evenementen kunnen blijven voortbestaan, hoewel wellicht in afgeslankte vorm.

PROGRAMMA 1 – DIENSTVERLENING

Dienstverlening 110.000

125.000

150.000

vanaf 2026

Beschrijving gevolgen

Beschrijving aanvullende gevolgen

• De huidige pilot met een Hospitalitybalie in het gemeentehuis niet verlengen. Deze balie is er ook voor de andere instellingen in het gebouw. Ook zal hiermee de druk op de informatiebalie toenemen. • De bereikbaarheid per telefoon beperken tot de ochtenden. Dit zal leiden tot langere wachttijden aan de telefoon en een toename van bezoeken aan de informatiebalie, waar inwoners niet kunnen worden doorverbonden naar medewerkers.

• Ook vrijdag(ochtend) niet langer telefonisch bereikbaar zijn.

• De openingstijden van de informatie- of paspoortbalie verlagen met 13 uur. Bij het sluiten van de informatiebalie is er geen aanspreekpunt voor de gemeente. Medewerkers moeten dan zelf bezoek ophalen. Er is geen vrije inloop mogelijk, wat ook de veiligheid niet ten goede komt. Door het sluiten van de paspoortbalie lopen de wachttijden voor een afspraak op en zullen meer spoedafspraken worden gemaakt. Momenteel is de wachttijd 1 tot 1½ week.

PROGRAMMA 8 – DUURZAAMHEID

Duurzaamheid 500.000

625.000

750.000

vanaf 2026

• Het budget voor duurzaamheidssubsidies, die niet meer worden verstrekt, laten vervallen. • De kosten voor personeel deels ten laste brengen van de specifieke rijksuitkering voor duurzaamheid (CDOKE) in plaats van het eigen budget. Dit maakt de toekomst van sommige werkzaamheden onzeker want afhankelijk van eventuele kortingen op deze specifieke uitkering. • Het eigen budget voor externe onderzoeken terugbrengen.

• Verder terugbrengen van het eigen budget voor externe onderzoeken, waardoor meer van dit werk gedaan moet worden door de eigen organisatie. • Een groter deel van de kosten voor personeel ten laste brengen van de specifieke middelen van het rijk. • Terugbrengen van de subsidie ten behoeve van bewustwording van het thema milieu.

• In dit scenario worden activiteiten specifiek voor duurzaamheid volledig afhankelijk van de specifieke middelen die het rijk hiervoor ter beschikking stelt. Deze regeling is bedoeld te worden voortgezet tot tenminste 2030. • De subsidie ten behoeve van het thema milieu terugbrengen tot een minimum. Besparing op duurzaamheid bij de verbouw en nieuwbouw van schoolgebouwen is opgenomen bij Onderwijshuivesting. Dit zijn investeringen en de kapitaallasten voor de meerjarenbegroting zijn beperkt.

PROGRAMMA 9 – ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN EN OVERHEAD

Intern

110.000

135.000

160.000

vanaf 2026

Beschrijving gevolgen

Beschrijving aanvullende gevolgen

• Een algemene korting op bedrijfsvoering en ondersteuning. Wellicht dat hierdoor incidenteel weer meer inhuur nodig is. • De facilitaire dienstverlening terugbrengen, bijvoorbeeld door de (externe) lunches te beperken of schoonmaakkosten te verlagen.

• Een algemene korting op bedrijfsvoering en ondersteuning die volgt uit de overige bezuinigingen.

PROGRAMMA 1 – DIENSTVERLENING

Inwonersparticipatie 100.000

153.000

181.000

vanaf 2026

Beschrijving gevolgen

Beschrijving aanvullende gevolgen

• Stoppen van externe begeleiding van inwonersparticipatie bij projecten, zoals bij het opnieuw inrichten van wegen.

• Verder terugbrengen van de betrokkenheid van inwoners bij projecten. • Buurtbudgetten stopzetten.

• Nieuwe ontwikkelingen in principe uitvoeren met minimale participatie door inwoners.

PROGRAMMA 1 – DIENSTVERLENING

Leges

100.000

160.000

260.000

vanaf 2026

vanaf 2027

Beschrijving gevolgen

Beschrijving aanvullende gevolgen

• Verhoging van de kostendekkendheid voor omgevingsvergunningen van 77% naar 92%. • Voor andere vergunningstypen zijn de leges nagenoeg kostendekkend.

• Een verdere verhoging van de kostendekkendheid voor omgevingsvergunningen naar 100%. • Voor evenementenvergunningen worden jaarlijks ongeveer 90 vrijstellingen verleend. Voor overige vergunningen zijn dat er ongeveer 10. Beëindigen van deze vrijstellingen.

• Beperking van de kwijtscheldingen van heffingen voor riool en afvalinzameling voor inwoners met een laag inkomen en vermogen. Dit leidt niet tot een besparing op de algemene middelen omdat de kwijtschelding worden gedekt uit de tarieven voor de overige inwoners. • Baarn kan op basis van de Omgevingswet meer kosten in rekening brengen via anterieure overeenkomsten. De mogelijkheden daartoe moeten worden uitgewerkt in het Omgevingsplan.

PROGRAMMA 2 – VITALE GEMEENSCHAP

Onderwijshuisvesting nihil

nihil

180.000

vanaf 2027

Beschrijving gevolgen

Beschrijving aanvullende gevolgen

De meeste lasten voor de verbouwing van scholen zijn kapitaallasten. In de periode 2026 – 2029 hebben daarom alleen versobering van verbouwingen in deze periode gevolgen voor de begroting. Te denken valt aan:

Het uitstellen van verbouwingen tot 2029 of later.

• Uitvoering Bijna Energieneutraal (BENG) in plaats van Energieneutraal (ENG) en het gebouw voorzien van een gasaansluiting. • Verdere versobering van de verbouwing van de Aloysiusschool, bijvoorbeeld door het niveau ‘frisse school’ te verlagen van niveau B naar niveau C en door algemene versobering bij de materiaalkeuze. Bij het opstellen van het Integraal Huisvestingsplan (IHP) en de meerjarenbegroting werd uitgegaan van een vierkantemeterprijs van € 2.000 voor renovatie. De huidige marktprijs ligt echter op € 3.800. Bovenstaande maatregelen leiden mogelijk tot een besparing van € 200 tot € 300 op deze vierkantemeterprijs, maar die blijft daarmee nog steeds (ver) boven de begroting. In de toekomst zou een wetswijziging het mogelijk kunnen maken dat basisscholen in beperkte mate zelf bijdragen in de huisvestingskosten. Momenteel is dat echter niet toegestaan. Wel kan de school zelf verworven middelen inzetten (bijvoorbeeld subsidies).

PROGRAMMA 3 – WOONOMGEVING

Openbare ruimte 180.000

350.000

500.000

vanaf 2026

vanaf 2027

Beschrijving gevolgen

Beschrijving aanvullende gevolgen

• Het budget voor mobiliteitsonderzoeken en kleine verkeersmaatregelen wordt verlaagd. • Minder aandacht voor handhaving in het buitengebied en in het centrum.

• De impuls van die in 2019 werd gedaan in de beeldkwaliteit door het jaarlijkse onderhoudsbudget te verhogen wordt deels teruggedraaid. • Aandacht voor handhaving in het buitengebied en in het centrum wordt verder teruggebracht.

• De impuls tot verbetering van de beeldkwaliteit wordt grotendeels teruggedraaid. Dit brengt de algehele beeldkwaliteit in Baarn op of rond CROWniveau B ‘Verzorgd’ of wellicht op delen lager dan dat, zoals dit in 2018 ook was.

NB. Het beeldkwaliteitsonderzoek van Planterra werd uitgevoerd in 2018. Aangezien de onderhoudskosten sindsdien zijn gestegen, zal het effect op de beeldkwaliteit naar verhouding geringer zijn.

PROGRAMMA 3 – WOONOMGEVING | ANDERE PROGRAMMA’S

OZB en heffingen PM

vanaf 2026

Beschrijving gevolgen De inkomsten uit lokale belastingen zijn voor de periode 2026 – 2029 als volgt begroot: • OZB eigenaren woning • OZB eigenaren niet-woning • Gebruikers niet-woning • Roerende woonruimte • Forensenbelasting • Toeristenbelasting • Hondenbelasting • Precariobelasting Totaal

€ € € € € € € € €

5.309.000 1.172.000 876.000 -5.000 88.000 107.000 113.000 41.000 7.720.000

Ter illustratie: een verhoging van de Forensenbelasting, Toeristenbelasting, Hondenbelasting en Precariobelasting met 5% zou € 17.500 per jaar aan inkomsten opleveren. Een verhoging van de OZB met 5% zou € 367.500 opleveren. Het invoeren van parkeerbelasting is verder niet onderzocht, omdat niet kan worden verwacht dat dit binnen de periode 2026 tot 2029 tot substantiële netto inkomsten zou leiden. Omliggende gemeenten zoals De Bilt, Bunschoten, Eemnes en Soest kennen geen betaald parkeren.

PROGRAMMA 2 – VITALE GEMEENSCHAP

Speeldoos PM

vanaf 2027

Beschrijving gevolgen Besparingen op cultuurcentrum De Speeldoos zijn niet verder onderzocht in het kader van dit onderzoek. Pro memori noemen wij hier de kosten zoals die zijn opgenomen in de meerjarenbegroting voor 2026. • • • • • • •

belastingen verzekeringen onderhoud gebouwen en terreinen (overige) diensten door derden overige subsidies kapitaallasten huurinkomsten

Totaal

€ € € € € € €

4.189 5.884 2.566 -5.494 671.537 188.495 -89.482

€

777.695

PROGRAMMA 3 – WOONOMGEVING

Vastgoed 0

nihil

vanaf 202?

vanaf 2026

Beschrijving gevolgen

Beschrijving gevolgen De gemeente is verplicht haar maatschappelijke vastgoed te onderhouden. Door gestegen marktprijzen lijkt de jaarlijkse dotatie echter ruim onvoldoende. Hoewel wij denken dat het afstoten van panden sneller kan gebeuren, vinden wij het niet realistisch om in plaats van de voorgestelde verdubbeling van de onderhoudskosten juist een besparing op te nemen.

PROGRAMMA 2 – VITALE GEMEENSCHAP

Voorzieningen 94.000

275.000

1.075.000

vanaf 2026

Beschrijving gevolgen

Beschrijving aanvullende gevolgen

• Subsidie voor voorzieningen voor ondermeer dierenopvang verlagen of stopzetten. Deze voorzieningen afstoten of opheffen.

• Besparen op sportsubsidies, bijvoorbeeld door deze evenredig te reduceren over ontvangers of door deze meer gelijk te trekken voor de verschillende sporten. • Sportvoorzieningen stoppen of afstoten.

PROGRAMMA 5 – ZORG VOOR ELKAAR | PROGRAMMA 6 – MEEDOEN

Zorg en welzijn 408.000

912.000

1.456.000

vanaf 2026

vanaf 2027

Beschrijving gevolgen

Beschrijving aanvullende gevolgen

Terugbrengen van de overhead- en uitvoeringskosten. Minder communicatie en informatie voor inwoners. Minder begeleiding voor mantelzorgers. Verlagen van hun jaarlijkse waardering. Afschaffen ondersteuning kinderen met dyslexie. Ondersteuning van inwoners met een laag inkomen is momenteel tot 130% van het bijstandsniveau. Op deze meerkosten eenderde besparen door het maximale inkomen te verlagen. • Stoppen met het vrijwilligersfonds, dat organisaties steunt bij het werven, scholen en waarderen van vrijwilligers. • Terugbrengen van de dagactiviteiten voor volwassenen.

• Terugbrengen van de ondersteuning van jongeren en ouderen. • Verder terugbrengen van de informatievoorziening. • Budgetteren van doorverwijzing naar specialistische zorg door de lokale teams. Deze zijn in 2022 uitgebreid om meer specialistische zorg zelf te kunnen verlenen, maar blijken niet tot afname te leiden bij doorverwijzing. • De extra kosten voor ondersteuning van inwoners met een laag inkomen stoppen.

• • • • •

NB deze scenario’s zijn een aanvulling op de Taakstelling Sociaal Domein uit 2023.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15439554/1