Herontwikkeling ziekenhuislocatie Meander MC (531395) Reactie Stichting behoud het Hertenkamp Maarschalksbos Baarn

Q&A MAARSCHALKSBOS

TER VOORBEREIDING OP RAADSVERGADERING D.D. 9 NOV 2022 HERONTWIKKELING ZIEKENHUISLOCATIE MEANDER MC

Voor u ligt een Q&A ten behoeve van de raadsvergadering woensdag 9 november 2022 inzake de Herontwikkeling van de ziekenhuislocatie Meander MC. Stichting behoud het Hertenkamp Maarschalksbos Baarn (hierna “Stichting”) zet zich in voor het behoud van het Maarschalksbos voor de huidige en toekomstige generaties. Zodat zij net als vele Baarnaars en Barinezen later kunnen praten over het spelen in het bos als kind, met kinderen en later kleinkinderen. De 33 vragen zijn ingedeeld in de volgende categorieën: •

Schenking 1920 (1 t/m 5)

•

Afkoop jaren 60 (6 t/m 13)

•

Na jaren 60 tot heden (14 t/m 17)

•

Erfpachtvoorwaarden (18 t/m 20)

•

Erfgenamen 2022 (21 t/m 26)

•

Huidige juridische ontwikkelingen (27 t/m 30)

•

Overig (31 t/m 33)

Voor verdere verdieping, vragen en/of opmerkingen, kunt u ons bereiken op info@hertenkampbaarn.nl

1/8

Schenking 1920 1. Hoe heeft mej. Van IJsendijk het Maarschalksbos verkregen? Het Maarschalksbos was in eigendom van de koninklijke familie. Zij hebben het in de 19e eeuw verkocht aan mej. Van IJsendijk. 2. Wat betekende de familie Van IJsendijk voor Baarn? De familie Van IJsendijk was net als vele gegoede Amsterdamse families een opzettende in Baarn. Ze hadden zowel een huis in Amsterdam als in Baarn. De familie Van IJsendijk was echter actief betrokken binnen Baarn met vrijgevigheid en maatschappelijk werk. Zo heeft weduwe Van IJsendijk (moeder van mej. Van IJsendijk) de Amalia bewaarschool in 1897 – voor die tijd een zeer royaal – bedrag van f1.000 gedoneerd. Zie productie 1. Mej. Van IJsendijk had dezelfde positieve houding en stelde haar landgoed (het bosje van IJsendijk) ook open voor alle Baarnaars. De familie Van IJsendijk voelde zich ook sterk betrokken bij Baarn. Zo heeft mej. Van IJsendijk haar familieleden laten herbegraven in het familiegraf in Baarn (productie 2). 3. Hoe heeft de gemeente het Maarschalksbos verkregen? Mej. Van IJsendijk zag begin 1900 meerdere bossen en buitenplaatsen verdwijnen voor woningbouw. Zie bijvoorbeeld het pekingbos. Zij wilde graag dat haar bosje dat ze had opengesteld voor alle Baarnaars, intact zou blijven. Zij heeft daarover gesproken met toenmalig burgemeester.

Hij wilde haar schenking graag accepteren en aanwenden voor woningbouw en het plaatsen van Belgische vluchtelingen vanwege de Grote oorlog (WOI). Mej. Van IJsendijk wilde niet de gemeente het bos ging bebouwen of bewonen. Het moest juist een vrije wandelplaats blijven voor alle Baarnaars. Het was onder deze voorwaarden of niet. De burgemeester is er uiteindelijk mee akkoord gegaan, net als de gedeputeerde staten en de gemeenteraad (productie 3). 4. Waarom wilde mej. Van IJsendijk geen bebouwing of bewoning? Mej. Van IJsendijk zag meerdere buitenplaatsen en bossen verdwijnen door woningbouw. Ze wilde juist dat dit bosje intact bleef en ter vrije beschikking bleef voor alle Baarnaars.

2/8

5. Onder welke voorwaarden heeft de gemeente de schenking geaccepteerd? Mejuffrouw IJsendijk heeft op 3 november 1919 het Maarschalksbos geschonken aan de Gemeente onder zes voorwaarden: 1) dat gemeld perceel overeenkomstig de tegenwoordige bestemming steeds als wandelplaats zal moeten dienen en ten allen tijde voor het publiek toegankelijk blijven; 2) dat dit perceel steeds door de Gemeente in behoorlijken staat moet worden onderhouden, opdat het geheel aan zijn bestemming kan blijven beantwoorden; 3) dat op het onroerend goed nimmer gebouwen zullen mogen worden gesteld en dat aan den op het onroerend goed staanden koepel nimmer de bestemming zal mogen worden gegeven van kerk, hotel, logement, cafe, tapperij, melksalon, lunchroom, uitspanning, inrichting voor publieke vermakelijkheden of dergelijke; 4) dat het terrein nimmer gebruikt zal mogen worden tot uitoefening van sport en evenmin tot het houden van openbare bijeenkomsten; 5) dat de Gemeente zich bereid verklaart den thans in den koepel wonenden tuinknecht Jan Oosterbroek in gemeentedienst over te nemen zulke met ingang van den datum waarop het terrein in eigendom aan de Gemeente zal overgaan en genoemde werkman eventueel in het genot van pensioen zal worden gesteld; 6) dat de in 1919 te veld staande vruchten alsmede eenig hakhout – bij onderling goedvinden te bepalen – het eigendom der schenkster zullen blijven.

[citaat raadsbesluit d.d. 30 september 1919 productie 3]

Afkoop jaren 60 6. Waarom was het bos in de jaren 50 verwaarloosd? Bij de schenking in de jaren 20 kreeg de Gemeente ook de tuinman in dienst die voor het bos zorgde. Toen hij jaren later overleed, nam de Gemeente – ondanks de afspraken – de zorg niet over. In WOII was de uitkijktoren een tactisch punt geweest en was in zeer slechte staat door beschietingen. 7. Waarom is er in de jaren 60 gekozen voor bebouwing in het Maarschalksbos? De kosten voor het achterstallig bos onderhoud waren hoog. Door er een ziekenhuis te plaatsen, kon het bos voor 2/3 worden gekapt (70.000 m2) wat weer scheelde in onderhoud.

3/8

8. Wat schreef koningin Juliana aan de gemeente? Hare Majesteit heeft in een persoonlijke brief de toenmalige burgemeester verzocht om het Maarschalksbos met de theekoepel waar prinses Anna Paulowna zo graag vertoefde, intact te houden. Zij bood daarom een deel van haar landgoed aan om het ziekenhuis op te plaatsen. 9. Waarom is niet gekozen voor het ziekenhuis op het landgoed van Paleis Soestdijk? De gemeenteraad heeft het verzoek van Hare Majesteit afgewezen omdat de plaatsing nabij Soest een slechte concurrentiepositie zou zijn met het Soester ziekenhuis. Later heeft de gemeenteraad alsnog het aangeboden stuk gebruikt voor het huidig Baarns Lyceum. 10. Waarom en door wie zijn de erfgenamen afgekocht? Bij de schenking in 1920 heeft mej. Van IJsendijk met de verbodsbepaling voor wonen en bouwen, het recht om te bouwen en wonen zich voor behouden. Toen zij overleed, is dat recht overgegaan naar haar erfgenamen, de twee dochters van haar neefje. Omdat de gemeente graag wilde bouwen op het terrein, zijn deze twee erfgenamen afgekocht voor een destijds royaal bedrag van 70.000 gulden. De gemeente heeft dit bedrag betaald. 11. Wat is er exact afgekocht? In de jaren 60 hebben de erfgenamen alleen akkoord gegeven voor het plaatsen van een ziekenhuis. Wanneer het ziekenhuis stopt, moet de grond weer bos worden. 12.

Welke rechtszaken zijn er in de jaren 60/70 gevoerd? Meerdere Baarnaars (>100) hebben zich verenigd in rechtszaken tegen de gemeente Baarn in het bestuursrechtelijke traject. Er zijn echter ook meerdere rechtszaken gevoerd tegen de erfgenamen. Zo hebben de baarnaars betwist dat de erfgenamen überhaupt iets hadden te zeggen over het Maarschalksbos. Tevergeefs. Meerdere rechters hebben geoordeeld dat het recht tot bewoning en bebouwing inderdaad bij de erfgenamen ligt en dat de afkoopregeling van de gemeente daarmee de bouw van het ziekenhuis mogelijk maakt. Deze procedures hebben ruim 8 jaar geduurd. 13. Wie heeft de kosten gedragen voor deze rechtszaken? De gemeente heeft zowel haar eigen kosten als de juridische kosten voor de erfgenamen gedragen.

4/8

Na jaren 60 tot heden 14. Welke plannen had de gemeente in de jaren 80 met het Maarschalksbos? In de jaren 80 wilde de gemeente het overige deel van het Maarschalksbos kappen. Hierop is een bomenstichting opgericht dat later is overgegaan naar stichting Hertenkamp. Deze plannen zijn succesvol tegengehouden. 15. Welke plannen had de gemeente in de jaren 00 met het Maarschalksbos? Rond 2000 wilde de gemeente – in strijd met de schenkingsvoorwaarden - de bebouwing aan de Eemnesserweg ook doortrekken in het Maarschalksbos. Dit zou ten koste gaan van o.a. het hertenkamp. Daarop is de Stichting Hertenkamp Baarn voor opgericht waar de bomenstichting in op is gegaan. Deze plannen zijn succesvol tegengehouden. Binnen een week tijd waren er ruim 3000 handtekeningen verzameld. 16. Wat is er gebeurd met het zusterhuis? In de jaren 90 is het zusterhuis gesloopt en is de grond terug gegeven aan het bos conform de afkoopregeling. 17. Wat is de huidige status? Momenteel is 90% van het Meander gebouw strijdig met de schenkingsvoorwaarden en afkoopregeling uit de jaren 60. Meander gebruikt namelijk slechts 10% van de gebouw als ziekenhuis en verhuurt de rest commercieel voor allerlei – weliswaar zorg gerelateerd – diensten. Tevens is de bewoning van het gebied in woonunits tegen de schenkingsvoorwaarden.

Erfpachtvoorwaarden 18. Welke erfpachtvoorwaarden zijn overeengekomen in de jaren 70? In de jaren 70 zijn er erfpachtvoorwaarden overeengekomen voor de duur van 50 jaar. Daarbij is o.a. opgenomen dat na afloop van de erfpachtsduur (op 2 maart 2020) de opstallen moeten worden verwijderd of ten eigendom vallen van de gemeente. 19. Welke erfpachtvoorwaarden zijn overeengekomen in 2021? In 2021 zijn de oude erfpachtvoorwaarden afgelopen en heeft de gemeente voor de duur van 5 jaar een nieuwe erfpacht gesloten met Meander. Daarin is o.a. opgenomen dat na afloop van de afloop van de hernieuwde erfpachtsduur (3 maart 2025) de gemeente een vergoeding van de waarde van de opstallen zal betalen aan Meander naar de gebruikswaarde voor de gemeente. Er is bij deze nieuwe erfpacht geen nieuw erfpachtcanon overeengekomen maar vastgehouden aan de EUR 2.967,72 per jaar.

5/8

20. Wat was de status tussen 2 maart 2020 en 15 april 2021? In deze periode was de oude erfpacht afgelopen en de nieuwe nog niet ingegaan. De gemeente had al wel overeenkomsten gesloten met Meander maar zolang deze nog niet notarieel waren gepasseerd (wat een vereiste is bij onroerend goed) hadden ze geen rechtskracht.

Erfgenamen 2022 21. Wat is de huidige rechtspositie van de erfgenamen ten aanzien van het Maarschalksbos? Zoals in de jaren 60 door de rechtbank en gerechtshof is beslist (zie vraag 12), hebben de erfgenamen het recht tot bebouwen en bewoning van het Maarschalksbos. Alle andere activiteiten dan het exploiteren van een ziekenhuis is in strijd met de schenkingsvoorwaarden en afkoopregeling. De erfgenamen kunnen de gemeente hierop aanspreken en aansprakelijk houden. 22. Waarom moet het ziekenhuisterrein opnieuw worden afgekocht bij de erfgenamen? In de jaren 60 zijn de erfgenamen alleen akkoord gegaan met het plaatsen en exploiteren van een ziekenhuis onder de voorwaarden dat het deel weer terug zou worden gegeven als het ziekenhuis stopte. Inmiddels is 90% niet meer ziekenhuis en dient het volgens de bepaling te worden teruggegeven aan het bos. De nieuwe plannen (woonzorg/wonen etc) passen niet binnen deze voorwaarden. Hiervoor dienen de erfgenamen weer toestemming voor geven en waarschijnlijk tegen een vergoeding. 23. Wat is een redelijke afkoopsom voor de erfgenamen voor de nieuwe bebouwing? Een redelijke afkoopsom is afhankelijk van de welwillendheid van de erfgenamen. Indien ze aansluiting zoeken bij de realistische grondprijs is een gemiddeld bedrag van 200 - 300 m2 per m2 een redelijk startpunt. Dit vertaalt zich in 14 mio – 21 mio bij de huidige oppervlakte van 70.000 m2.

In het huidige herontwikkelingsplan is onduidelijk wie deze kosten gaat dragen. NB. Bij de bepaling van de gemiddelde grondprijs per m2 is rekening gehouden met een afname in grondprijs bij toename van omvang alsmede de beoogde omvang BVO met meerdere verdiepingen bovenop elkaar.

6/8

24. Wat is het alternatief voor de gemeente als de erfgenamen niet akkoord gaan? In de jaren 60 heeft de gemeente onderzocht om de erfgenamen te onteigenen indien ze niet akkoord wilden gaan. De onteigeningswet is door de jaren heen verder aangescherpt en mag alleen onder strikte wettelijke voorwaarden omdat eigendom een fundamenteel recht is. De huidige herontwikkeling biedt geen mogelijkheid tot onteigening. 25. Wat is het alternatief voor de erfgenamen als ze niet akkoord gaan? Indien de gemeente zich niet houdt aan de schenkingsvoorwaarden, kunnen de erfgenamen op basis van 6:258 BW een beroep doen op de onvoorziene omstandigheden en de schenking ontbinden/vernietigen. In dat geval gaat het eigendom via mej. Van IJsendijk terug naar haar erfgenamen. NB. Deze schenking is weliswaar een niet-wederkerige, immers eenzijdige, overeenkomst maar artikel 6:258 BW geldt ook voor schenking omdat dit artikel niet in de afdeling over wederkerige overeenkomsten (art 6:261 e.v. BW) staat. 26. Is het realistisch dat alle erfgenamen akkoord gaan? Voor de juiste prijs (14-21mio) is het denkbaar dat ze het in overweging kunnen nemen.

Huidige juridische ontwikkelingen 27. Welke procedures lopen er momenteel? Er is onlangs een voorlopige voorziening aangevraagd voor de huidige bewoning in het Maarschalksbos. Er zijn ruim 30 bezwaarschriften ingediend tegen de vergunning van de woonunits. Deze worden binnenkort behandeld bij de bezwaarschriftcommissie. Een deel van de erfgenamen beraden zich op een civielrechtelijk kort geding. 28. Waarom is de voorlopige voorziening in oktober 2022 niet toegewezen? De Stichting heeft gesteld dat de woonunits niet mogen worden geplaats vanwege de evidente privaatrechtelijke belemmering. Wonen mag immers niet noch via de schenkingsvoorwaarden noch via de afkoopregeling. De rechter volgde de Stichting in dit standpunt maar de gemeente heeft op de zitting gesteld dat ze afstand heeft gedaan van de schenkingsvoorwaarden en niet zijn gebonden aan de erfgenamen. Door deze tegenspraak kon de rechter hier niet over beslissen. De voorlopige voorziening leent zich namelijk niet voor een uitgebreid eigendomsonderzoek. Dit standpunt moet daarom verder worden uitgezocht in de bodemprocedure en mogelijk een civiel kort geding.

7/8

29. Wat betekent het Didam arrest voor deze herontwikkeling? De gemeente mag de grond (in erfpacht) niet zonder mededingingsruimte uitgeven. De herontwikkeling moet dus in de vrije markt worden uitgezet. 30. Wat betekent de Porthos (stikstof) tussenuitspraak voor deze herontwikkeling? De AbRvS heeft in de Porthos tussenuitspraak beslist dat de bouwvrijstelling geen rechtsgeldig middel is om de wet te omzeilen. Dit betekent dat alle bouwplannen waaronder de herontwikkeling van Meander een uitgebreide berekening moet maken voor de verwachtte stikstofdepositie tijdens de bouw en tijdens exploitatie. In de huidige herontwikkelingsplannen is onduidelijk wie deze kosten gaat dragen.

Overig 31. Wat voor dieren leven er in het Maarschalksbos? Het Maarschalksbos herbergt naast de vele kippen, vogels, herten, geiten ook een diverse wild fauna zoals de boommarter, vleermuizen, uilen, spechten en ander gevogelde en kleine bosdieren. 32. Wat voor functie qua waterhuishouding heeft het Maarschalksbos? De waterhuishouding in (Hoog) Baarn is een bekend probleem1. Het Maarschalksbos is gelegen op een helling tussen de Molenweg en Eemnesserweg. De bomen en het groen zorgen ervoor dat de stromen met water vanuit Hoog Baarn in de grond integreren voordat ze de Eemnesserweg overstromen. Bij de parkeerplaats van Meander aan de zijde van het hertenkamp, is waterintegratie niet mogelijk door de verstening. Juist op dat punt die je diepe watergeulen lopen door het Maarschalksbos met uitwas richting de Eemnesserweg. 33. Is er een maatschappelijk en politiek draagvlak voor een nieuw paleis Soestdijk dossier? Dit is een vraag die de gemeente zichzelf zou moeten stellen.

1

https://groenegraf.blogspot.com/2016/09/huis-onder-watereen-oude_19.html 8/8