972015 Meerjaren Uitvoeringsprogramma Openbare Ruimte rvs

RAADSVOORSTEL Zaaknummer

972015

Onderwerp

Meerjaren Uitvoeringsprogramma Openbare Ruimte

Besluit in raad

25 september 2024

Portefeuillehouder(s)

Wethouder Eijbaard

Naam steller

Torsten Kooistra

Status / Vertrouwelijkheid

Openbaar

Voorgestelde beslispunten: 1. Het Meerjaren Uitvoeringsprogramma Openbare Ruimte (MUOR) vast te stellen; 2. De financiële systematiek van projectkredieten aan te passen naar jaarkredieten; 3. De financiële consequenties van het MUOR te verwerken in de begroting 2025 - 2028. Samenvatting van het voorstel Aan uw raad wordt gevraagd om het voorliggende Meerjaren Uitvoeringsprogramma Openbare Ruimte (MUOR) vast te stellen en daarbij de financiële systematiek aan te passen naar jaarkredieten. Daarbij wordt uw raad gevraagd om de financiële consequenties van het MUOR te verwerken in de begroting 2025 - 2028. Het MUOR geeft de kaders voor het op orde brengen en houden van de openbare ruimte. Daarnaast geeft het MUOR de onderbouwing van de benodigde kredieten voor de komende jaren. De meerjaren programmering van projecten maakt afstemming met derden mogelijk. Daarnaast wordt in de (korte termijn) planning expliciet rekening gehouden met de benodigde tijd voor voorbereiding en participatie, omdat dit belangrijk onderdelen zijn binnen de uitvoering van de projecten. Jaarkredieten geven meer flexibiliteit en daadkracht in de uitvoering. Gelijktijdig blijft het budgetrecht bij de gemeenteraad liggen. In de begroting en in het Meerjaren Investeringsplan (MIP) is nog onvoldoende krediet beschikbaar voor de geprogrammeerde projecten.

Wel is in de begroting reeds rekening gehouden met toename van de kapitaallasten van de geprogrammeerde projecten. De kosten voor voorbereiding en uitvoering van de projecten zijn geraamd op basis van de nu beschikbare informatie. Daarnaast is de programmering nu nog voornamelijk gebaseerd op riolering en wegen. Ook moeten de programmering van het Meerjaren Uitvoeringsprogramma en van de warmtetransitie nog op elkaar worden afgestemd. Mogelijk blijkt dat de planning en programmering in het Meerjaren Uitvoeringsprogramma te ambitieus zijn. Aanleiding In december 2022 heeft het college het besluit genomen om in 2023 geen nieuwe projecten voor te bereiden en uit te voeren, maar om eerst de basis op orde te brengen. Hierover is uw raad middels de raadsinformatiebrief Toekomstbestendig beheer en onderhoud geïnformeerd. In 2023 is uitvoering gegeven aan de aanpak zoals deze in de raadsinformatiebrief is beschreven. Zo is invulling gegeven aan de formatie van het team en is voor de meeste disciplines (bomen, groen, spelen, riolering en wegen) het areaal in beeld gebracht. De inventarisatie van het areaal heeft veel informatie opgeleverd. Wel is

1

gebleken dat nog 1 à 2 jaar extra nodig is om een volledig en actueel beeld te krijgen van het areaal. De huidige informatie is reeds voldoende om inzicht te gegeven in de onderhoudsbehoefte op korte termijn. Op basis van de inventarisatie is ook gebleken dat de kwaliteit van de openbare ruimte aanleiding is voor een aanpassing van de prioritering van de integrale projecten (IBOR-projecten). Op 5 september 2023 hebben de aanwezige raadsleden in de college informatieavond een update gekregen over de stand van zaken rond het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Hierin zijn ook de prioriteiten voor de komende jaren benoemd. Met de voorbereiding van een deel van deze prioriteiten is dit jaar gestart. Hiervoor is in maart van dit jaar door uw raad krediet beschikbaar gesteld. Ten opzichte van de projectenlijst uit het IBOR zijn niet alleen projecten vertraagd, ook zijn er een groot aantal nieuwe projecten bijgekomen, zoals de doorfietsroute Amersfoort-Hilversum. Daarnaast zijn door inflatie en wijziging van de scope de projecten een stuk duurder geworden. Hierdoor is het niet meer mogelijk om de projecten binnen de planning en de beschikbaar gestelde kredieten te realiseren. Tevens is reeds bij de vaststelling van het IBOR voorzien in een evaluatie en mogelijke aanpassing van de projectenlijst in 2025.

Gezien bovenstaande punten heeft deze evaluatie en aanpassing al plaatsgevonden. Dit heeft geresulteerd in het voorliggende Meerjaren Uitvoeringsprogamma Openbare Ruimte (MUOR). Met het vaststellen van het MUOR wordt ook de systematiek van kredieten gewijzigd. In plaats van voor ieder project apart krediet aan te vragen, wordt gebaseerd op de programmering in het MUOR per jaar een krediet voor projecten openbare ruimte opgenomen in de begroting. Dit zorgt voor flexibiliteit en meer daadkracht in de uitvoering, doordat makkelijker en sneller ingespeeld kan worden op nieuwe inzichten, kansen en onvoorziene situaties. Ook zorgt het ervoor dat als projecten meer of minder tijd kosten geschoven kan worden in de planning of volgorde van uitvoering. Beoogd effect Met de vaststelling van het Meerjaren Uitvoeringsprogramma Openbare Ruimte geven we inzicht in de aanpak en de projecten om de openbare ruimte van Baarn op orde te brengen en te houden. Dit zorgt voor transparante informatie aan uw raad en inwoners, zodat duidelijk is wat bereikt wordt en tegen welke inspanning in tijd en kosten, overeenkomstig de doelstelling uit de programmabegroting 2024. Met de voorbereiding en uitvoering van de projecten voor beheer openbare ruimte werken we aan een schone, hele en veilige openbare ruimte.

Hiermee dragen we bij aan de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van Baarn, in lijn met de doelstelling zoals verwoord in de programmabegroting 2024. Argumenten 1.1 Het Meerjaren Uitvoeringsprogramma Openbare Ruimte geeft de kaders voor het op orde brengen en houden van de openbare ruimte In het Meerjaren Uitvoeringsprogramma Openbare Ruimte (MUOR) zijn de criteria beschreven op basis waarvan de projecten openbare ruimte geprioriteerd worden. Dit zorgt voor een transparante programmering en helpt bij het maken van keuzes. Daarnaast is in het MUOR beschreven hoe verder invulling wordt gegeven aan het verder professionaliseren van het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. 1.2 Het Meerjaren Uitvoeringsprogramma Openbare Ruimte geeft de onderbouwing van de benodigde kredieten voor de komende jaren De gemeentelijke financiën staan onder druk. En de komende jaren nemen de financiële uitdagingen verder toe. Daarom is het van belang om nu al inzicht te hebben in de benodigde kredieten voor het op orde brengen van de openbare ruimte. Dit biedt nu en in de toekomst de mogelijkheid om financiële keuzes te maken.

2

1.3 De programmering van projecten maakt afstemming met derden mogelijk Binnen het MUOR wordt onderscheid gemaakt in de programmering en de planning. In de programmering zijn alle projecten voor de komende jaren opgenomen die (op dit moment) voorzien zijn. De programmering geeft daarmee zicht op welke gebieden op middellange termijn heringericht moeten gaan worden. De programmering maakt het mogelijk om met derden (provincie, nutspartijen, corporatie) in gesprek te gaan om werkzaamheden af te stemmen. In de planning zijn vervolgens de projecten opgenomen die op korte termijn (de eerste paar jaar) worden voorbereid en worden uitgevoerd. 1.4 Voorbereiding en participatie zijn een belangrijk onderdeel binnen de uitvoering van de projecten Binnen de projecten wordt voldoende tijd en geld gereserveerd voor voorbereiding en participatie. Dit draagt eraan bij dat projecten beter aansluiten bij de wensen van de inwoners en ondernemers die van de openbare ruimte gebruik maken. Daarbij zorgt een goede voorbereiding voor betere uitvoering en betere beheersing van (uitvoerings)kosten. We voorkomen hiermee dat we in de uitvoering met kostbare verrassingen geconfronteerd worden. 2.1 Jaarkredieten geven meer flexibiliteit en daadkracht in de uitvoering In plaats van voor ieder project krediet aan te vragen, wordt per jaar een totaal krediet voor de projecten openbare ruimte gevraagd.

Dit zorgt voor flexibiliteit in de uitvoering, doordat makkelijker en sneller ingespeeld kan worden op nieuwe inzichten, kansen en onvoorziene situaties. Dit vergroot de daadkracht en uitvoeringskracht van de gemeente bij de uitvoering van het MUOR. Ook zorgt het ervoor dat, als projecten meer of minder tijd kosten, geschoven kan worden in de planning of volgorde van uitvoering. Dit houdt in dat als daar noodzaak toe is de planning tussentijds kan worden bijgesteld. Hierover wordt dan binnen de P&C-cyclus gerapporteerd. 2.2 Ook met jaarkredieten blijft het budgetrecht bij de gemeenteraad liggen De jaarkredieten worden binnen de P&C-cyclus aangevraagd en verantwoord. Hiermee houdt de raad controle over deze kredieten. Dit geeft de raad ook de mogelijkheid om voor specifieke projecten extra kredieten beschikbaar te stellen om daarmee een hogere kwaliteit van de openbare ruimte te realiseren. 3.1 In de begroting en in het Meerjaren Investeringsplan (MIP) is nog onvoldoende krediet beschikbaar voor de geprogrammeerde projecten In de begroting en in het Meerjaren Investeringsplan zijn reeds kredieten opgenomen voor projecten in de openbare ruimte. Deze kredieten zijn echter niet toereikend om de beoogde projecten uit te kunnen voeren. In het MUOR is rekening gehouden met een gemiddelde investering van € 5 miljoen per jaar.

Om dit mogelijk te maken is aanvullend krediet noodzakelijk. 3.2 In de begroting is reeds rekening gehouden met toename van de kapitaallasten van de geprogrammeerde projecten De geprogrammeerde projecten vragen niet alleen om investeringen, maar zorgen ook voor kapitaallasten (rente en afschrijving). Deze kapitaallasten zijn reeds in de begroting opgenomen. Hierbij is uitgegaan van een gemiddelde investering van € 5 miljoen per jaar, zoals in met MUOR is voorzien. Financiële risico's De kosten voor voorbereiding en uitvoering van de projecten zijn geraamd op basis van de nu beschikbare informatie. Gedurende de voortgang van de projecten kan blijken dat de kosten voor voorbereiding en uitvoering hoger zijn dan geraamd. In de raming van de kosten per project is reeds rekening gehouden met een percentage voor onvoorziene kosten. Mocht blijken dat de kosten structureel niet binnen de beschikbare kredieten kunnen worden opgevangen, komen we met een voorstel om de programmering bij te stellen of om de kredieten te verhogen. Algemene risico's

3

1.1 De programmering in het Meerjaren Uitvoeringsprogramma is nu voornamelijk nog gebaseerd op prioriteiten vanuit riolering en wegen Op dit moment is nog onvoldoende inzicht in de kwaliteit van het areaal groen, bomen en spelen. Hierdoor is het niet mogelijk om (aanvullende) werkzaamheden voor deze disciplines te prioriteren of te programmeren. Wel is bekend dat ook deze disciplines voor grote opgaven staan met financiële consequenties. In de (meerjaren) begroting en het Meerjaren Investeringsplan is reeds rekening gehouden met kredieten voor groenrenovatie. Deze kredieten worden binnen het MUOR ingezet voor de groenwerkzaamheden. Daarnaast worden inventarisaties uitgevoerd naar de kwaliteit van het areaal groen, bomen en spelen. Op basis van deze inventarisaties worden beheerplannen opgesteld, waarbij ook berekend wordt wat de kosten zijn om het areaal op orde te brengen en te houden. 1.2 De programmering van het Meerjaren Uitvoeringsprogramma en van de warmtetransitie moeten nog verder op elkaar worden afgestemd Recent is de Leidraad wijkaanpakken aardgasvrij met de gemeenteraad gedeeld. In de Leidraad is de 'blauwdruk' voor het proces van de toekomstige wijktrajecten beschreven. Hierbij wordt in 2025 gestart met het opstellen van het eerste wijkwarmteplan. Op dit moment is nog niet bekend welk warmtescenario of welke warmteoplossing gekozen gaat worden.

Hierdoor is het niet mogelijk om nu al de programmeringen van beide opgaven goed af te stemmen. Daarnaast bepaald de keuze van de warmteoplossing hoeveel ondergrondse ruimte hiervoor gereserveerd moet worden. Deze ruimte dient in de reeds volle ondergrondse openbare ruimte gevonden worden. Dit kan consequenties hebben voor de andere opgaven in de openbare ruimte, zoals klimaatadaptatie en biodiversiteit. 1.3 De planning en programmering in het Meerjaren Uitvoeringsprogramma blijken te ambitieus In de planning voor de eerste jaren is uitgegaan van een gemiddelde investering van € 5 miljoen per jaar. Dit is een fors hogere investering dan de afgelopen jaren is gehaald. Daarmee is het de vraag of de voorgestelde planning niet te ambitieus is. Om grip te houden op de planning en de kosten wordt de voortgang van de projecten constant bewaakt. Als hieruit blijkt dat het niet mogelijk is om zoveel projecten gelijktijdig uit te voeren, passen we hierop de planning aan en nemen we dit mee in de actualisatie van het Meerjaren Uitvoeringsprogramma. Kosten, baten en dekking Kosten De kosten voor voorbereiding en uitvoering van de, in het MUOR, geprogrammeerde projecten zijn geraamd op ca. € 50 miljoen. De ramingen zijn gebaseerd op basis van het huidige prijspeil.

De kosten kunnen op dit moment niet nauwkeuriger worden bepaald vanwege onzekerheden over de exacte scope van de werkzaamheden en door nog te maken keuzes voor inrichting en materialisatie. Ook prijsontwikkeling en marktontwikkeling kunnen de kosten nog sterk beïnvloeden. Dekking De projecten uit het MUOR betreffen voornamelijk herinrichting van de totale openbare ruimte. Daarnaast zijn een aantal straten opgenomen waar sprake is van het uitvoeren van groot onderhoud. Binnen de herinrichtingsprojecten worden, overeenkomstig het activabeleid van de gemeente, de wegen/verhardingen in 40 jaar afgeschreven. Vervanging van bruggen wordt in 60 jaar afgeschreven. De kapitaallasten hiervan bedragen in 2026 € 59.000, oplopend naar € 222.000 in 2028. Deze kapitaallasten kunnen worden gedekt binnen de, in de begroting opgenomen, budgetten voor kapitaallasten openbare ruimte (inclusief het, in de Perspectiefnota 2025 opgenomen, extra budget voor kapitaallasten openbare ruimte). Ook na 2028 nemen de kapitaallasten jaarlijks toe. De dekking daarvoor moet in de jaren na 2028 nog wel in de begroting worden gevonden. Groot onderhoud komt ten laste van de voorziening groot onderhoud openbare ruimte. Deze voorziening is op basis van de huidige jaarlijkse toevoeging van € 780.000 en geraamde onttrekkingen (€ 6,5 miljoen tot en met

4

2030) in ieder geval tot en met 2030 toereikend. De geraamde stand van de voorziening groot onderhoud openbare ruimte bedraagt op 31 december 2030 € 0,9 miljoen. De in het MUOR opgenomen kosten voor het vervangen van riolering (binnen de herinrichtingsprojecten) worden gedekt uit de rioolheffing en zijn onderdeel van het geactualiseerde kostendekkingsplan riolering. De eerste jaren komen de kosten van groenvervanging ten laste van de, al voor de jaren 2025 tot en met 2027 geraamde, kredieten voor vervanging van groen. Aanpak / Uitvoering Het MUOR kent een planning voor de eerste twee jaar en een doorkijk (programmering) voor de overige acht jaar. Hiervoor is gekozen omdat onzekerheden voor de middellange termijn om flexibiliteit in de programmering vragen. Voor de eerste jaren is het wel wenselijk om duidelijkheid te hebben en aan bewoners te kunnen geven. En het zorgt er ook voor dat voldoende tijd en geld beschikbaar zijn voor een goede voorbereiding van de uit te voeren projecten. Vanwege de balans tussen flexibiliteit en zekerheid worden de planning en programmering jaarlijks bijgesteld en aangevuld. Daarbij wordt tweejaarlijks, op basis van inspecties, ontwikkelingen en nieuwe inzichten, de programmering geactualiseerd. Het geactualiseerde MUOR wordt vervolgens met uw raad gedeeld.

Indien de geactualiseerde programmering financiële consequenties heeft, wordt dit ter vaststelling aan uw raad voorgelegd. Binnen de projecten worden de voortgang, de kosten en de kwaliteit constant bewaakt. Waar nodig wordt hierop bijgestuurd. De eerste jaren wordt uitgegaan van een benodigd krediet van ca. € 5 miljoen per jaar. Dit betekent dat de huidige geprogrammeerde projecten in ongeveer 10 jaar kunnen worden gerealiseerd. Als uit analyse en evaluatie van de projecten blijkt dat het mogelijk is om meer projecten gelijktijdig uit te voeren, nemen we dit mee in de actualisatie van het MUOR. Duurzaamheid In de voorbereiding en uitvoering van de projecten is duurzaamheid een belangrijk criterium. Zo worden in de projecten maatregelen voor klimaatadaptatie, vergroening en biodiversiteit meegenomen en worden zo veel mogelijk duurzame materialen toegepast. Communicatie Inwoners worden geïnformeerd over de werkzaamheden via de reguliere communicatiekanalen van de gemeente (gemeentenieuws, website, social media). Het moment van communiceren is afhankelijk van de planning van de werkzaamheden. Daarnaast vindt binnen de projecten participatie plaats waarbij bewonersavonden worden georganiseerd en bewonersbrieven worden verstuurd. De uitwerking van de participatie en de wijze van communicatie wordt bij de projecten bepaald.

Evaluatie De kosten voor de diverse projecten worden na afronding van de projecten geanalyseerd en geëvalueerd. De resultaten en inzichten worden vervolgens gebruikt voor het opstellen van ramingen voor toekomstige projecten en kredietaanvragen. Vanaf 2025 wordt bij de jaarrekening op hoofdlijnen gerapporteerd over de uitkomsten van de evaluatie en de voortgang van de projecten.

Burgemeester en wethouders van Baarn,

5

A. van Wijk locosecretaris

M.A. Röell burgemeester

Bijlagen: 972015 Meerjaren Uitvoeringsprogramma Openbare Ruimte bijlage 1 Rapportage

6