957227 Kostendekkingsplan Water en Riolering 2025 en verlenging gemeentelijk water- en rioleringsplan rvs (1)

RAADSVOORSTEL Zaaknummer

957227

Onderwerp

Kostendekkingsplan Water en Riolering 2025 en verlenging gemeentelijk water- en rioleringsplan

Besluit in raad

25 september 2024

Portefeuillehouder(s)

Wethouder Eijbaard

Naam steller

Alice Latumahina

Status / Vertrouwelijkheid

Openbaar

Voorgestelde beslispunten: 1. Het ‘Kostendekkingsplan Water en Riolering 2025’ vast te stellen en de consequenties hiervan te verwerken in de “Verordening op de heffing en de invordering van de rioolheffing 2025”; 2. Het “Gemeentelijk Water- en rioleringsplan 2018 – 2022” te verlengen tot en met 2026. 3. Een ‘Voorziening specifieke middelen’ (art.44 lid 2 van de BBV) in te stellen; 4. Een ‘Voorziening toekomstige investeringen’ (art.44 lid 1 d van de BBV) in te stellen; 5. Het eindsaldo van de huidige voorziening (stand op 31 december 2023 € 5 miljoen) in 2024 als volgt over te hevelen: a. naar de ‘Voorziening toekomstige investeringen’ ter grootte van € 3,8 miljoen. b. naar de ‘Voorziening specifieke middelen ter grootte van het overblijvende restant na aftrek van beslispunt 5a. Samenvatting van het voorstel De gemeente Baarn voert de wettelijke zorgplichten uit voor stedelijk afvalwater (vuilwater), hemelwater en grondwater. Dit zijn de gemeentelijke watertaken die zijn vastgelegd in artikel 2.16 van de Omgevingswet. De wijze waarop de gemeente de zorgplichten uitvoert zijn opgenomen in het Gemeentelijk Water- en rioleringsplan. Dit plan loopt aan het einde van 2024 af.

Omdat het opvolgende plan (Water- en rioleringsprogramma) er dan nog niet is, wordt voorgesteld het huidig gemeentelijk water- en rioleringsplan te verlengen totdat het nieuwe Water- en rioleringsprogramma is vastgesteld. Zo blijft het voor iedereen duidelijk hoe de gemeente de wettelijke zorgplichten uitvoert. Tegelijkertijd heeft een aantal wijzigingen in de kosten voor de gemeentelijke watertaken geleid tot een verhoging van de jaarlijkse kosten. De investeringen nemen toe en er zijn extra kosten toegerekend aan water en riolering. Deze wijzigingen leiden ertoe dat de kosten voor de gemeentelijke watertaken vanaf 2025 niet meer volledig kostendekkend zijn. Het gemeentelijk uitgangspunt is dat alle kosten voor de gemeentelijke watertaken volledig worden gedekt door de opbrengsten uit de rioolheffing (100% kostendekkend). Met het bijgevoegde Kostendekkingsplan Water en Riolering 2025 worden de kosten voor de gemeentelijke watertaken weer volledig gedekt door de opbrengsten uit de rioolheffing. Dit wordt bereikt door de opbrengsten van de rioolheffing per 2025 te verhogen. Aanleiding Het gemeentelijk beleid over water en riolering loopt eind 2024 af Gemeenten hebben wettelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater (vuilwater), hemelwater en grondwater. Deze zorgplichten zijn opgenomen in de Omgevingswet (artikel 2.16).

Het huidige water- en rioleringsplan (Gwrp Baarn – Soest 2018 – 2022) beschrijft hoe de gemeente Baarn haar taken voor het stedelijk afvalwater,

1

hemelwater en grondwater uitvoert. Dit plan is in november 2022 door de gemeenteraad verlengd tot aan het einde van 2024. Met het in werking treden van de Omgevingswet op 1 januari 2024 is het gemeentelijk water- en rioleringsplan geen verplichte planvorm meer. Wel is het mogelijk (en wenselijk) een Water- en rioleringsprogramma (Wrp) op te stellen. Dit programma bevat geen visiedeel, zoals in het huidige water- en rioleringsplan, omdat de visie opgenomen wordt in de Omgevingsvisie. Het Wrp volgt zodra het visiedeel in de Omgevingsvisie vast is gesteld. Omdat het huidige water- en rioleringsplan afloopt aan het einde van 2024 wordt voorgesteld het huidige water- en rioleringsplan te verlengen, totdat het Wrp vastgesteld wordt. De kosten zijn verhoogd door een geactualiseerd vervangingsprogramma en meer toegerekende kosten aan de riolering Een aantal wijzigingen in de kosten voor de gemeentelijke watertaken heeft geleid tot een verhoging van de jaarlijkse uitgaven. Vervangingspiek riolering Allereerst is het vervangingsprogramma van riolering gewijzigd. Een groot deel van de riolering heeft de leeftijd van 60 jaar bereikt, terwijl een deel van de riolering jonger dan 60 jaar eerder vervangen moet worden vanwege de snelle achteruitgang in kwaliteit.

Een noodzaak tot vervanging van meer riolering (ouder én jonger dan 60 jaar) is nodig om het rioleringssysteem goed werkend te houden ten gunste van de volksgezondheid en het milieu. Deze vervangingskosten die betaald worden uit de rioleringsbegroting worden geprogrammeerd in het Meerjaren Uitvoeringsprogramma Openbare Ruimte (MUOR). Wegwerken achterstand in vervanging van pompgemalen Daarnaast is sprake van een achterstand in vervangingen van pompgemalen van de riolering. Deze pompgemalen zorgen voor het pompen van het stedelijk afvalwater richting de rioolwaterzuiveringsinstallatie (Soest) uit voornamelijk het buitengebied. Door een vervangingsachterstand komen de pompgemalen eerder in storing. Dit brengt tijdelijk verhoogde onderhoudskosten met zich mee. Met het gefaseerd wegwerken van de vervangingsachterstand zijn in de eerstkomende jaren verhoogde uitgaven voor vervanging van pompgemalen voorzien. Extra toerekening kosten aan riolering per 2025 Ten slotte worden per 1 januari 2025 meer kosten toegerekend aan de riolering die voorheen niet toegerekend werden. Dit zijn de heffings- en inningskosten voor de rioolheffing (102.000 euro) en de helft van de kosten voor onderhoud van watergangen (37.500 euro).

De toename van kosten in water en riolering leidt tot het aanpassen van het kostendekkingsplan, zodat de kosten voor water en riolering weer volledig worden gedekt uit de rioolheffing De toename van bovengenoemde kosten leidt ertoe dat de kosten niet meer volledig gedekt worden met de opbrengsten uit de huidige rioolheffing. Het uitgangspunt van de gemeente is dat de kosten voor water en riolering volledig gedekt worden door de inkomsten uit de rioolheffing (100% kostendekkend tarief). Dit leidt tot de noodzaak het kostendekkingsplan te actualiseren, zodat de rioolheffing weer volledig de kosten voor riolering en water dekt. Beoogd effect Een toekomstbestendige financiering van de gemeentelijke watertaken. Een geactualiseerd kostendekkingsplan waarin de kosten volledig gedekt worden uit de rioolheffing (100% kostendekkend). Een vastgesteld beleid waarbinnen de gemeentelijke watertaken uitgevoerd worden. Argumenten

2

1.1 Het kostendekkingsplan raamt de kosten van de gemeentelijke watertaken waar tegenover de inkomsten uit de rioolheffing geïnd worden. Het kostendekkingsplan geeft het overzicht van de kosten aan de gemeentelijke watertaken. Deze kosten worden gefinancierd uit de inkomsten van de rioolheffing. 1.2 Het kostendekkingsplan zorgt ervoor dat de kosten volledig gedekt worden door de inkomsten uit de rioolheffing (gemeentelijk uitgangspunt). De kosten voor onderhoud, beheer en vervangingen van riolering zijn toegenomen. De toegenomen kosten zijn aangegeven onder ‘Aanleiding’ van dit raadsvoorstel. De inkomsten uit de huidige rioolheffing waren niet meer toereikend om alle kosten van de gemeentelijke watertaken in de toekomst te dekken. Dit is met het bijgevoegde Kostendekkingsplan Water en Riolering 2025 rechtgezet. 1.3 Door de opbrengsten uit de rioolheffing te verhogen volgens het kostendekkingsplan zijn de kosten voor riolering en water voor nu en in de toekomst volledig gedekt. Met een verhoging van 4,5% (exclusief inflatie) in 2025 en een jaarlijkse verhoging van 2% (exclusief inflatie) per 2026, zijn de kosten voor de gemeentelijke watertaken volledig gedekt met de inkomsten uit de rioolheffing. 1.4 De kosten voor vervanging van de riolering die gemaakt worden in het Meerjaren Uitvoeringsprogramma Openbare Ruimte (MUOR) worden gefinancierd uit dit kostendekkingsplan.

Bij het vervangen van de riolering wordt de openbare ruimte integraal heringericht (riolering, wegen en groen). De volgorde van de vervangingsprojecten wordt bepaald in het MUOR. Dit kostendekkingsplan is op het MUOR afgestemd. 1.5 Ook kosten van maatregelen voor het afkoppelen van hemelwater van het vuilwaterriool maken onderdeel uit van het kostendekkingsplan. Naast het enkel vernieuwen van het rioolstelsel wordt doorgepakt met verduurzamen van het rioleringssysteem: hemelwater wordt afgekoppeld van het vuilwaterriool en waar mogelijk ter plekke in het gebied geïnfiltreerd of vervoerd richting het oppervlaktewater. Het dakoppervlak van inwoners doet ook mee door zoveel mogelijk woningen af te koppelen. Dit wordt bereikt door faciliterend en ontzorgend voor inwoners op te treden. 2.1 Het “Gemeentelijk Water en Rioleringsplan 2018 – 2022” (Gwrp) geeft aan op welke wijze de gemeente Baarn haar gemeentelijke watertaken uitvoert totdat het Water- en rioleringsprogramma (Wrp) is vastgesteld. Met de invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is de planverplichting van het Gemeentelijk Water en Rioleringsplan (Gwrp) komen te vervallen. Wel wordt aangeraden om een soortgelijk plan te behouden, want het is nodig om de watertaken planmatig uit te voeren en de riolen goed te beheren.

Dit wordt bereikt door het huidige Gwrp te verlengen, totdat de Omgevingsvisie en Water- en rioleringsprogramma (Wrp) wordt vastgesteld. 2.2 Het Gwrp geeft de samenhang weer tussen de gemaakte beleidskeuzes en de besteding van de inkomsten uit de rioolheffing. 3.1 De Egalisatievoorziening (art. 44.2 BBV) zorgt dat een negatief jaarsaldo of positief jaarsaldo aan het einde van het boekjaar ‘geneutraliseerd’ wordt. Bij een negatief jaarsaldo wordt het tekort uit de egalisatievoorziening aangevuld. Bij een positief jaarsaldo gaat het positieve saldo naar de egalisatievoorziening. Dit zorgt voor een stabiel financieel beleid. 4.1 Uit de voorziening 'Toekomstige investeringen' (voorziening Rioolvervanging) worden de investeringen in de riolering en pompgemalen betaald. De investeringen worden jaarlijks direct betaald uit de voorziening met het beschikbare saldo op dat moment. Pas bij onvoldoende saldo in de voorziening wordt het tekort aangevuld door te lenen bij de bank. Op de lange termijn is lenen (kapitaliseren) vanwege de rentekosten die erbij komen altijd duurder dan direct investeren uit de

3

voorziening. De voorziening Rioolvervanging wordt gevuld door een jaarlijkse storting van de genoemde bedragen in het bijgevoegde kostendekkingsplan. 5.1 Door het eindsaldo te verdelen over de voorzieningen in beslispunt 3 en 4, blijft het saldo bestemd voor de uitvoering van de gemeentelijke watertaken. Financiële risico's Er wordt gerekend met een rekenrente van 1,75% (de omslagrente, ofwel de gemiddelde rente van alle tot nu toe aangetrokken geldleningen, in de begroting 2024 bedraagt 0,75%). Als de rente in de toekomst stijgt nemen de lasten in het kostendekkingsplan toe. In de basis van het kostendekkingsplan wordt pas geactiveerd (geleend) als de voorziening Rioolvervanging ontoereikend is. Als er geleend moet worden, bestaat het risico op renteschommelingen. De rente kan door schommelingen hoger zijn dan de rekenrente, dat leidt tot hogere rentekosten. Kosten, baten en dekking De exploitatiekosten (jaarlijkse kosten), investeringskosten en toerekening van kosten aan riolering zijn geactualiseerd. Door de inkomsten van de rioolheffing in 2025 te verhogen met 4,5% en vanaf 2026 jaarlijks te verhogen met 2% is de uitvoering van de gemeentelijke watertaken met gebruik van het positieve saldo uit de 'Voorziening specifieke middelen' (egalisatievoorziening) volledig kostendekkend.

Aanpak / Uitvoering De tarieven voor rioolheffing worden elk jaar vóór 1 januari van het betreffende jaar door de gemeenteraad via de ‘Verordening Riool- en waterzorgheffing’ vastgesteld. De eerste keer wordt de rioolheffing vastgesteld vóór 31 december 2024. De begrootte inkomsten en uitgaven worden jaarlijks opgenomen in de begroting en verantwoord in de jaarstukken (over 2025 voor het eerst 2026). Duurzaamheid Het beleid in het Gwrp is gericht op het opvangen van effecten van de klimaatverandering. Bij rioolvervangingen wordt het hemelwater afgekoppeld op openbaar terrein en zoveel mogelijk dakoppervlak van woningen. Stimuleringsmaatregelen voor inwoners op het gebied van duurzaamheid (zoals subsidies groene daken, afkoppelen hemelwater, regentonnen en compostvaten) dragen bij aan een steeds betere en duurzame leefomgeving. Communicatie De tarieven van de rioolheffing worden jaarlijks vastgesteld door de gemeenteraad in de ‘Verordening Riool- en waterzorgheffing’ en gepubliceerd op officielebekendmakingen.nl Evaluatie Jaarlijks vindt de verantwoording van de inkomsten en uitgaven plaats in de jaarstukken. Als er aanleiding is dat de kosten sterk gewijzigd zijn en geen sprake meer is van 100% kostendekkendheid van de kosten zal dit kostendekkingsplan geactualiseerd worden.

Burgemeester en wethouders van Baarn,

4

A. van Wijk locosecretaris

M.A. Röell burgemeester

Bijlagen: 957227 Kostendekkingsplan Water en Riolering 2025 en verlenging gemeentelijk water- en rioleringsplan bijlage 1 Kostendekkingsplan Water en Riolering 2025

5