945974 Rekenkameronderzoek armoedebeleid en schuldhulpverlening rvs

RAADSVOORSTEL Zaaknummer

945974

Onderwerp

Rekenkameronderzoek armoedebeleid en schuldhulpverlening

Besluit in raad

03-07-2024

Portefeuillehouder(s)

n.v.t.

Naam steller

Kees Langerwerf, rekenkamer Baarn

Status / Vertrouwelijkheid

Openbaar

Voorgestelde beslispunten: 1. Kennis te nemen van het rekenkamerrapport ‘rekenkameronderzoek armoedebeleid en schuldhulpverlening’ en de conclusies en aanbevelingen te onderschrijven. 2. Het college te verzoeken de aan het college gerichte aanbeveling op te volgen. Deze aanbeveling luidt als volgt: Wij adviseren het college om te investeren in de kwaliteit van het organisatieonderdeel dat zich richt op armoedebestrijding en schuldhulpverlening. 3. Gelet op de bestuurlijke reactie en het nawoord van de rekenkamer het volgende nadere standpunt in te nemen: Ermee akkoord te gaan dat in afwijking van de aanbeveling van de rekenkamer het beleidsplan ‘armoedebeleid en schuldhulpverlening’ in maart 2025 aan de raad zal worden voorgelegd.

Samenvatting van het voorstel Hierbij bieden wij u de rapportage aan van het rekenkameronderzoek ‘armoedebeleid en schuldhulpverlening’. De rekenkamer heeft in haar onderzoek de volgende elementen betrokken: het beleid, de uitvoering, maatschappelijke organisaties die actief zijn op dit gebied en ook de informatievoorziening aan de raad. Aanleiding Armoedebeleid en schuldhulpverlening zijn maatschappelijk gezien zeer belangrijke onderwerpen. Zij krijgen regelmatig aandacht in de pers en er verschijnen veel rapporten van landelijke onderzoeksorganen en adviescommissies die aandacht vragen voor de ernst van deze vraagstukken. Wetgeving is aan verandering onderhevig en uit onderzoek blijkt dat mensen met ernstige geldzorgen alleen al daardoor meer geneigd zijn om op belangrijke terreinen in hun leven slechte beslissingen te nemen. Beoogd resultaat De rekenkamer wil met dit onderzoek in beeld brengen hoe het staat met de kwaliteit van de onderzochte aspecten en op basis daarvan mogelijkheden tot verbetering naar voren brengen. Conclusies Het onderzoek geeft ons aanleiding tot de volgende conclusies. 1.

De regelingen van de gemeente Baarn op het gebied van de armoedebestrijding kunnen ruimhartig genoemd worden.

1

Toelichting: er zijn veel regelingen en om in aanmerking te komen is waar wettelijk toegestaan de grens om in aanmerking te komen gesteld op 130% van het sociaal minimum. Exacte vergelijkingen met andere gemeenten zijn moeilijk te maken omdat het ‘overal anders is’ maar onderzoekers die op meerdere plaatsen onderzoek verricht hebben kwalificeren de regelingen als ruimhartig. De bestaande (grote) verschillen tussen gemeenten worden door de landelijke ‘Commissie Sociaal Minimum’ als onwenselijk gezien met als advies aan de regering om meer structurele maatregelen te nemen die deze verschillen tegen gaan.

2.

De beleidscyclus inzake armoedebeleid en schuldhulpverlening vertoont onvolkomenheden. Als gevolg hiervan kan de raad zijn kaderstellende en controlerende rol maar gedeeltelijk invullen.

Toelichting: De gemeente Baarn beschikt niet over een door de raad vastgesteld ‘Beleidsplan Armoedebestrijding’. Er is wel een (wettelijk voorgeschreven) ‘Beleidsplan Schuldhulpverlening’ door de raad vastgesteld. Het college heeft naar aanleiding van een unaniem aangenomen motie uitvoerings- c.q. actieplannen vastgesteld en die ter kennis gebracht van de raad. In de verschillende documenten worden de algemeen gangbare termen met betrekking tot het beleidsproces onzorgvuldig gehanteerd. Het in een eerder onderzoek door de rekenkamer aangereikte systematische begrippenkader wordt niet (meer) toegepast. In de uitvoeringsplannen worden andere termen gebruikt dan in de P&C-cyclus; ook is er sprake van verschillende prestatie-indicatoren op verschillende plaatsen. Anders dan in (zeer algemene) passages in de P&C-cyclus wordt de raad niet geïnformeerd over bereikte resultaten door uitvoering van de plannen. Geïnterviewde raadsleden geven aan zich van deze onvolkomen niet bewust te zijn (geweest) en rekenen het zich ook aan hier niet bij stilgestaan te hebben. Onze ambtelijke contactpersonen geven aan dat hier de personeelskrapte en de vele wisselingen mede debet aan zijn.

3.

Het armoedepact is een bemoedigende stap om tot een meer integrale beleidsuitvoering te komen

Toelichting: Nadat een eerder initiatief niet tot wasdom kwam hebben de gemeente en Pit Baarn in 2023 opnieuw het initiatief genomen om te komen tot een overleg voor informatieuitwisseling en afstemming op het gebied van armoedebestrijding en schuldhulpverlening. In Baarn zijn formele maar ook best veel informele organisaties actief op dit terrein. Met formeel bedoelen wij dan dar er sprake is van een contract of subsidierelatie met de gemeente en personeel in eigen dienst. Met informeel bedoelen wij groepen van actieve burgers die zich belangeloos inzetten en hun bijdrage leveren aan armoedebestrijding. Daarvan zijn er best een aantal in Baarn en deze worden naar onze mening ook de gemeente en de gemeenschap gewaardeerd. Dat al deze partijen elkaar over en weer informeren en elkaar goed leren kennen zal bijdragen aan de bestrijding van de armoede in Baarn. Zij kunnen inwoners van Baarn op een goede manier naar elkaar verwijzen als zij zelf het ‘totale veld’ goed in beeld hebben.

4.

De gemeente staat voor een inhaalslag als het gaat om regie en organisatie

Toelichting: In ons onderzoek zijn wij er meer dan bij eerdere onderzoeken tegenaan gelopen dat de gemeente op dit terrein een aantal zaken nog niet (of misschien wel niet meer) goed op orde heeft. Wij denken dat dit ook te maken heeft met personeelskrapte en tijdelijke invullingen met externen die er misschien ook te kort bij de gemeente waren om precies de goede dingen te doen. Wij wezen al op de hiaten in de beleidscyclus maar ook het proces om de goede informatie te verkrijgen die voor het onderzoek benodigd is, verliep niet vlekkeloos. Soms kon bepaalde informatie niet gevonden worden en soms werd er andere documentatie aangeleverd dan waar wij (in onze ogen voldoende duidelijk) naar gevraagd hadden. Ook was het niet mogelijk om kwantitatieve achtergrondinformatie te verkrijgen zoals bv het aantal personen/huishoudens dat in aanmerking komt voor armoederegelingen maar daar geen gebruik van maakt. De gemeente is ook niet aangesloten op relevante

2

benchmarks op het gebied van armoede en schuldhulpverlening. Wij denken dat de informatiepositie van de gemeente op dit beleidsterrein beter kan. Met betrekking tot de vroegsignalering kwamen wij nog dezelfde problematiek tegen als in ons onderzoek naar de uitvoering van het subsidiebeleid: verantwoording niet conform de opdracht maar toch subsidievaststelling zonder voorbehoud. Daarnaast is naar onze mening de opdrachtgever/opdrachtnemer-relatie met Pit Baarn voor het onderdeel vroegsignalering nog niet goed geregeld. Ook bij de schuldhulpverlening en dan met name de relatie met de Kredietbank Nederland is ons niet duidelijk geworden of de gemeente deze contractrelatie voldoende kritisch benadert en of door een beter contact er niet een beter proces of resultaat behaald zou kunnen worden. Zo bleken rapportages van De Kredietbank Nederland niet vindbaar en is het contract met deze organisatie al sinds 2008 stilzwijgend verlengd, behoudens een aanpassing als gevolg van wetswijziging.

Aanbevelingen De rekenkamer komt tot de volgende aanbevelingen. 1. Wij stellen voor dat de raad akkoord gaat dat in afwijking van de aanbeveling van de rekenkamer het beleidsplan ‘armoedebeleid en schuldhulpverlening’ in maart 2025 ter besluitvorming aan de raad zal worden voorgelegd. Toelichting: een nieuw beleidsplan schuldhulpverlening had er per 1-1-2024 eigenlijk al moeten zijn. Het geïntegreerde beleidsplan zou het model moeten volgen waarover wij eerder een door raad en college overgenomen advies hebben uitgebracht. Naar aanleiding van een gesprek met de gemeentesecretaris hierover is dit model onlangs (hernieuwd?) op intranet geplaatst. Het gaat dan om de onderdelen waaruit een beleidsplan moet bestaan en een eenduidige hantering van begrippen als: maatschappelijk effect, doelstelling, prestatie(-indicator) en resultaat. Daar hoort ook bij dat er consistentie tussen beleidsplannen en teksten in jaarverslag en begroting. 2.

Wij adviseren het college om te investeren in de kwaliteit van het organisatieonderdeel dat zich richt op armoedebestrijding en schuldhulpverlening. Toelichting: Armoedebestrijding en alles wat daar mee samenhangt is een relevant thema in de samenleving van vandaag. Van de gemeente mag naar onze mening verwacht worden dat zij daar ‘top’ in presteert en functioneert. In ons onderzoek was het te vaak ‘net niet’ als het ging om zaken als beschikbaarheid van relevante informatie, sturing en regie in en op het veld, zicht op resultaten en ook wel beantwoording van onze vragen. Wij hebben overigens wel gemerkt dat er al gewerkt wordt aan verbetering maar weten niet of het genoeg is en snel genoeg gaat.

De reactie van het college inclusief nawoord door de rekenkamer Het onderzoek van de rekenkamer is door het college positief ontvangen. Conclusies en aanbevelingen worden onderschreven. Anders dan wij adviseerden komt het college overigens pas in maart 2025 met een nieuw beleidsplan over armoedebeleid en schulphulpverlening. Gelet op de achterstand in dit beleidsterrein verbaast ons dit niet ook al betekent dit dat er daarmee meer dan een jaar (namelijk vanaf januari 2024) geen geldend beleidsplan is. Verder staat er nog wel iets bijzonders in de bestuurlijke reactie, te weten het doel dat er minder aanspraak wordt gemaakt op de schuldhulpverlening. Dit is vreemd omdat het landelijk beleid (dat ook de gemeente op basis van wetgeving uit moet voeren en ook uitvoert) juist gericht is op stimulering van deelname aan schuldhulpverlening. Een te grote groep mensen met betalingsproblemen maakt namelijk geen gebruik van schuldhulpverlening. Risico's Voor dit voorstel niet van toepassing. Kosten, baten en dekking Voor dit voorstel niet van toepassing.

3

Aanpak / Uitvoering Deze ligt in handen van het college. Duurzaamheid Niet van toepassing. Communicatie De rekenkamer zal zorgdragen voor een persbericht.

Evaluatie Het college rapporteert op grond van de nieuwe wet versterking decentrale rekenkamers in het jaarverslag over de uitvoering van de aan het college gerichte aanbevelingen uit rekenkamerrapporten. Het college gaat daarbij ook in op de raadsbesluiten die een opdracht aan het college inhouden.

Namens de rekenkamer van de gemeente Baarn,

ir. C.A.J.M. Langerwerf voorzitter

Bijlagen: Onderzoeksrapport ‘armoedebeleid en schuldhulpverlening’ met daarin opgenomen: De reactie van het college van B&W d.d. 14 mei 2024 Het nawoord van de rekenkamer

4