945974 Rekenkameronderzoek armoedebeleid en schuldhulpverlening bijlage Onderzoeksrapport

Rekenkameronderzoek Armoedebeleid & Schuldhulpverlening

Versie: 2024-05-20, Definitief

Inhoudsopgave BESTUURLIJKE NOTA ......................................................................................................................... 3 Aanleiding en vraagstelling .........................................................................................................................................................3 Normenkader ...............................................................................................................................................................................3 Onderzoeksvragen ......................................................................................................................................................................4 Leeswijzer voor dit rapport ......................................................................................................................................................4 Armoede en schulden in Nederland, een actueel beeld ....................................................................................................4 Conclusies ......................................................................................................................................................................................6 Aanbevelingen

...............................................................................................................................................................................8 BESTUURLIJKE REACTIE .................................................................................................................... 9 NAWOORD REKENKAMERCOMMISSIE ........................................................................................ 11 NOTA VAN BEVINDINGEN ............................................................................................................. 12 1.1

Bevindingen over het beleid ten aanzien van armoedebeleid/minimabeleid en schuldhulpverlening .. 12

1.2

Bevindingen ten aanzien van de uitvoering van het armoedebeleid en schuldhulpverlening ................. 13

1.2.1

De regelingen ter bestrijding van armoede ..........................................................................................................................13

1.2.2

Schuldhulpverlening ....................................................................................................................................................................15

1.3

Enkele uitvoeringsorganisaties nader belicht ..................................................................................................... 16

1.3.1

Pit Baarn .........................................................................................................................................................................................16

1.3.2

De Kredietbank Nederland ......................................................................................................................................................16

1.3.3

De stichting Maatjes voor Baarn .............................................................................................................................................17

1.4

Enkele thema’s nader belicht.................................................................................................................................. 18

1.4.1

Vroegsignalering ...........................................................................................................................................................................18

1.4.2

Het ArmoedePact Baarn ...........................................................................................................................................................19

1.4.3

De campagne “Baarn Steun” ....................................................................................................................................................19

1.4.4

Hoe staat het met de uitvoeringsplannen? ...........................................................................................................................19

Bijlage 1: Bronnen ................................................................................................................................ 21 Interviews.................................................................................................................................................................................... 21 Geraadpleegde documenten .................................................................................................................................................. 21

Lijst van Figuren en Tabellen Figuur 1: algemeen onderzoeksmodel ................................................................................................. 3 Tabel 1: Regelingen en organisaties op gebied van armoedebestrijding en schuldhulpverlening . 14 Tabel 2: Kredietbank Nederland - kerncijfers ................................................................................... 17

2

BESTUURLIJKE NOTA Aanleiding en vraagstelling Armoede is in deze tijd een belangrijk maatschappelijk probleem. Het belemmert een groeiende groep mensen, volwassenen en kinderen om op een goede manier deel te nemen aan de samenleving. En waar armoede is, zijn vaak ook schulden, klein en groot en ook vaak eerst klein en dan groot. En uit onderzoek is ook bekend dat armoede en/of schulden mensen belemmert om goede keuzes te maken waardoor hun positie nog verder verslechtert. Zowel de landelijke overheid als de gemeenten zetten zich in om armoede tegen te gaan en zo ook de gemeente Baarn. De rekenkamer van de gemeente Baarn wil, gelet op de actualiteit van het onderwerp, onderzoeken hoe effectief en efficiënt het armoedebeleid en het beleid voor schuldhulpverlening is. Voor dit onderzoek brengen wij de bestaande werkelijkheid in beeld voor de volgende aspecten: • Het beleid: te bereiken doelen en daarvoor te leveren prestaties. • De organisatie: wie voert wat uit en hoe wordt dit aangestuurd? • De uitvoering: hoe verloopt het uitvoeringsproces? Figuur 1: algemeen onderzoeksmodel

Wij hanteren een normenkader en voeren het onderzoek uit aan de hand van een aantal concrete onderzoeksvragen. Met behulp van de antwoorden op deze vragen kaan wij na in hoeverre de werkelijkheid voldoet aan de opgestelde normen. Op basis hiervan formuleren wij onze conclusies en aanbevelingen.

Normenkader 1. 2. 3. 4. 5.

De beleidskaders zijn vastgesteld door de gemeenteraad. De raad wordt adequaat geïnformeerd over de uitvoering van het beleid en de bereikte resultaten. Het beleid is duidelijk en concreet verwoord: Doelstellingen zijn SMART of in elk geval duidelijk en zo concreet mogelijk omschreven. Het beleid is vertaald in concrete uitvoeringsplannen. De gemeente voert duidelijke regie in de uitvoering. Uitvoerende partijen functioneren op basis van heldere afspraken met elkaar en met de gemeenten. De resultaten van het beleid zijn bekend en beschikbaar voor alle partijen.

3

Onderzoeksvragen 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Welk beleid heeft de gemeente op dit terrein geformuleerd en zijn daarbij de doelen en de te leveren prestaties voldoende duidelijk geformuleerd? Op welke wijze wordt aan dit beleid uitvoering gegeven en wat is de financiële inzet van de gemeente? Beschikt de gemeente over mogelijkheden om de effectiviteit van het beleid te bepalen en worden die ook toegepast? Beschikt de gemeente over een actueel beeld van de armoede in Baarn? Welke maatschappelijke partners zijn in Baarn op dit terrein actief, hoe is hun onderlinge samenwerking en de samenwerking met de gemeente vormgegeven? Op welke wijze is de gemeenteraad betrokken? (kaderstellend en controlerend)?

Leeswijzer voor dit rapport Deze onderzoeksrapportage bestaat uit een ‘bestuurlijke nota’ en een ‘nota van bevindingen’. In de bestuurlijke nota presenteren wij een onderzoekskader (normenkader en vraagstelling) en schetsen wij een actueel beeld van schulden en armoede in Nederland. Dan volgt de essentie, te weten de conclusies en aanbevelingen (inclusief toelichting), de bestuurlijke reactie van het college en ons nawoord waarin wij ingaan op deze bestuurlijke reactie. In de nota van bevindingen geven wij het beeld van het beleid en de uitvoering van het armoedebeleid en schuldhulpverlening in de gemeente Baarn zoals dat uit ons onderzoek naar voren is gekomen.

Armoede en schulden in Nederland, een actueel beeld Armoedebestrijding en schuldhulpverlening zijn belangrijke onderwerpen in de landelijke en lokale politiek. Vanuit het centrale thema ‘bestaanszekerheid’ spannen deze overheden zich in om het aantal mensen dat in armoede leeft en/of (grote) schulden heeft te verkleinen. Dit is te meer van belang omdat uit onderzoek blijkt dat mensen uit deze groep een schraler sociaal leven en een slechtere gezondheid hebben. Bovendien blijkt dat de spanning waarin zij vaak leven, er toe leidt dat zij vaker dan anderen verkeerde beslissingen nemen waardoor hun situatie nog verder verslechtert. Hiermee hangt ook samen dat zij eerder overlijden en in dat kortere leven ook nog meer levensjaren in slechte gezondheid leven dan mensen zonder financiële problemen. De landelijke aandacht blijkt ook uit de grote hoeveelheid rapporten en rapportages die in de tweede helft van 2023 zijn verschenen. Vermeldenswaard zijn in elke geval de volgende: • Twee rapporten van de Commissie Sociaal Minimum waarin onder andere kritische kanttekeningen worden geplaatst bij de grote verschillen in gemeentelijk beleid en bijdrageregelingen, waardoor minima in sommige gemeenten per saldo veel slechter af zijn dan in andere.

De ene gemeente is terughoudend voor wat betreft het aanvullend beleid en de andere gemeente is juist ruimhartig (zie §1.2.1, p.13 voor meer informatie hierover m.b.t. Baarn). Daardoor ontstaan verschillen die de commissie als onwenselijk bestempelt. Daarnaast is de wereld van de (aanvullende) regelingen ook een complexe wereld, zodat niet iedereen er even makkelijk achter komt waar hij/zij recht op heeft en hoe hij/zij dat recht te gelde kan maken. Dit past naar de mening van de commissie niet bij het streven naar bestaanszekerheid voor iedereen. De commissie pleit voor structurele verhoging van de bijstandsuitkering, het minimumloon en de kindertoelage zodat inwoners niet meer (of in elk geval minder) afhankelijk hoeven te zijn van gemeentelijke minimaregelingen. • Een voortgangsrapportage van de minister over de aanpak van geldzorgen, armoede en schulden. Hierin komt als saillant gegeven naar voren dat het aantal Nederlanders onder de armoedegrens daalt evenals het aantal kinderen dat in armoede opgroeit, maar dat de groep die net onder of net boven de armoedegrens zit groter wordt. Landelijk is dit percentage 3,8 terwijl het voor Baarn 3,3 is. Ter verklaring wordt verwezen naar de energietoeslag, de afnemende werkloosheid en de ruimer geworden gemeentelijke steunmaatregelen van de gemeente Baarn.

Eveneens blijkt uit deze rapportage dat het aantal huishoudens met problematische schulden tussen de 8 en de 9 procent schommelt. Voor Baarn konden we een exact percentage niet vinden, maar gelet op minder recente informatie gaan we er van uit dat dit in Baarn zo’n

4

• •

2%-punt lager is. De landelijke aanpak om dit terug te brengen richt zich vooral op het bevorderen dat mensen gebruik maken van schuldhulpverlening (waaronder schuldbemiddeling en schuldsanering). (zie §1.2.2, p.15 voor meer informatie over schuldhulpverlening in Baarn) Met het oog hierop is de termijn waarin men in de schuldsanering verblijft door een wijziging in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wsg) gehalveerd van drie naar anderhalf jaar en worden door diezelfde wet de gemeenten verplicht om aan vroegsignalering te doen, daarbij geholpen door een meldingsplicht voor woningcorporaties, energieleveranciers en zorgverzekeraars om de gemeenten te informeren over personen/huishoudens waar schulden ontstaan. (zie § 1.4.1, p.18 voor meer informatie over vroegsignalering in Baarn) Een actueel rapport van het Armoedefonds (december 2023) waarin de meest recente gegevens over armoede en schulden zijn opgenomen en waarin een pleidooi is opgenomen om organisaties die actief zijn op het terrein van armoedebestrijding meer financiële armslag te geven om hun activiteiten uit te breiden. Eind januari 2024 heeft een 2-daagse ‘Top Bestaanszekerheid’ plaatsgevonden. Na afloop boden VNG, UWV en SVB de ‘Verklaring Bestaanszekerheid aan aanwezige kamerleden aan. Het is een pleidooi voor stevige hervormingen die nodig zijn voor een toereikend, voorspelbaar en toegankelijk inkomen.

5

Conclusies 1.

De regelingen van de gemeente Baarn op het gebied van de armoedebestrijding kunnen ruimhartig genoemd worden. Toelichting: er zijn veel regelingen en om in aanmerking te komen is waar wettelijk toegestaan de grens om in aanmerking te komen gesteld op 130% van het sociaal minimum. Exacte vergelijkingen met andere gemeenten zijn moeilijk te maken omdat het ‘overal anders is’ maar onderzoekers die op meerdere plaatsen onderzoek verricht hebben kwalificeren de regelingen als ruimhartig. De bestaande (grote) verschillen tussen gemeenten worden door de landelijke ‘Commissie Sociaal Minimum’ als onwenselijk gezien met als advies aan de regering om meer structurele maatregelen te nemen die deze verschillen tegen gaan.

2.

De beleidscyclus inzake armoedebeleid en schuldhulpverlening vertoont onvolkomenheden. Als gevolg hiervan kan de raad zijn kaderstellende en controlerende rol maar gedeeltelijk invullen. Toelichting: De gemeente Baarn beschikt niet over een door de raad vastgesteld ‘Beleidsplan Armoedebestrijding’. Er is wel een (wettelijk voorgeschreven) ‘Beleidsplan Schuldhulpverlening’ door de raad vastgesteld. Het college heeft uitvoerings- c.q. actieplannen vastgesteld en die ter kennis gebracht van de raad. In de verschillende documenten worden de algemeen gangbare termen met betrekking tot het beleidsproces onzorgvuldig gehanteerd. Het in een eerder onderzoek door de rekenkamer aangereikte systematische begrippenkader wordt niet (meer) toegepast. In de uitvoeringsplannen worden andere termen gebruikt dan in de P&C-cyclus; ook is er sprake van verschillende prestatie-indicatoren op verschillende plaatsen. Anders dan in (zeer algemene) passages in de P&C-cyclus wordt de raad niet geïnformeerd over bereikte resultaten door uitvoering van de plannen. Geïnterviewde raadsleden geven aan zich van deze onvolkomen niet bewust te zijn (geweest) en rekenen het zich ook aan hier niet bij stilgestaan te hebben. Onze ambtelijke contactpersonen geven aan dat hier de personeelskrapte en de vele wisselingen mede debet aan zijn.

3. Het armoedepact is een bemoedigende stap om tot een meer integrale beleidsuitvoering te komen Toelichting: Nadat een eerder initiatief niet tot wasdom kwam hebben de gemeente en Pit Baarn in 2023 opnieuw het initiatief genomen om te komen tot een overleg voor informatieuitwisseling en afstemming op het gebied van armoedebestrijding en schuldhulpverlening. In Baarn zijn formele maar ook best veel informele organisaties actief op dit terrein. Met formeel bedoelen wij dan dar er sprake is van een contract of subsidierelatie met de gemeente en personeel in eigen dienst. Met informeel bedoelen wij groepen van actieve burgers die zich belangeloos inzetten en hun bijdrage leveren aan armoedebestrijding. Daarvan zijn er best een aantal in Baarn en deze worden naar onze mening ook de gemeente en de gemeenschap gewaardeerd. Dat al deze partijen elkaar over en weer informeren en elkaar goed leren kennen zal bijdragen aan de bestrijding van de armoede in Baarn. Zij kunnen inwoners van Baarn opeen goede manier naar elkaar verwijzen als zij zelf het ‘totale veld’ goed in beeld hebben. 4. De gemeente staat voor een inhaalslag als het gaat om regie en organisatie Toelichting: In ons onderzoek zijn wij er meer dan bij eerdere onderzoeken tegenaan gelopen dat de gemeente op dit terrein een aantal zaken nog niet (of misschien wel niet meer) goed op orde heeft.

Wij denken dat dit ook te maken heeft met personeelskrapte en tijdelijke invullingen met externen die er misschien ook te kort waren om precies de goede dingen te doen. Wij wezen al op de hiaten in de beleidscyclus maar ook het proces om de goede informatie te verkrijgen die voor het onderzoek benodigd is, verliep niet vlekkeloos. Soms kon bepaalde informatie niet gevonden worden en soms werd er andere documentatie aangeleverd dan waar wij (in onze ogen voldoende duidelijk) naar gevraagd hadden. Ook was het niet mogelijk om kwantitatieve achtergrondinformatie te

verkrijgen zoals bv het aantal personen/huishoudens dat in aanmerking komt voor armoederegelingen maar daar geen gebruik van maakt. De gemeente is ook niet aangesloten op relevante benchmarks op het gebied van armoede en schuldhulpverlening. Wij denken dat de informatiepositie van de gemeente op dit beleidsterrein beter kan.

6

Met betrekking tot de vroegsignalering kwamen wij nog dezelfde problematiek tegen als in ons onderzoek naar de uitvoering van het subsidiebeleid: verantwoording niet conform de opdracht maar toch subsidievaststelling zonder voorbehoud. Daarnaast is naar onze mening de opdrachtgever/opdrachtnemer-relatie met Pit Baarn voor het onderdeel vroegsignalering nog niet goed geregeld. Ook bij de schuldhulpverlening en dan met name de relatie met de Kredietbank Nederland is ons niet duidelijk geworden of de gemeente deze contractrelatie voldoende kritisch benadert en of door een beter contact er niet een beter proces of resultaat behaald zou kunnen worden. Zo bleken rapportages van De Kredietbank Nederland niet vindbaar en is het contract met deze organisatie al sinds 2008 stilzwijgend verlengd, behoudens een aanpassing als gevolg van wetswijziging.

7

Aanbevelingen De rekenkamercommissie doet de volgende aanbevelingen, gericht op het armoedebeleid, op basis van de conclusies van het onderzoek. 1. Wij stellen voor dat de raad het college opdraagt om nog in 2024 een geïntegreerd Beleidsplan Armoedebestrijding en Schuldhulpverlening aan de raad ter besluitvorming voor te leggen. Toelichting: een nieuw beleidsplan schuldhulpverlening had er per 1-1-2024 eigenlijk al moeten zijn. Het geïntegreerde beleidsplan zou het model moeten volgen waarover wij eerder een door raad en college overgenomen advies hebben uitgebracht. Naar aanleiding van een gesprek met de gemeentesecretaris hierover is dit model onlangs (hernieuwd?) op intranet geplaatst. Het gaat dan om de onderdelen waaruit een beleidsplan moet bestaan en een eenduidige hantering van begrippen als: maatschappelijk effect, doelstelling, prestatie(-indicator) en resultaat. Daar hoort ook bij dat er consistentie tussen beleidsplannen en teksten in jaarverslag en begroting. 2. Wij adviseren het college om te investeren in de kwaliteit van het organisatieonderdeel dat zich richt op armoedebestrijding en schuldhulpverlening. Toelichting: Armoedebestrijding en alles wat daar mee samenhangt is een relevant thema in de samenleving van vandaag. Van de gemeente mag naar onze mening verwacht worden dat zij daar ‘top’ in presteert en functioneert.

In ons onderzoek was het te vaak ‘net niet’ als het ging om zaken als beschikbaarheid van relevante informatie, sturing en regie in en op het veld, zicht op resultaten en ook wel beantwoording van onze vragen. Wij hebben overigens wel gemerkt dat er al gewerkt wordt aan verbetering maar weten niet of het genoeg is en snel genoeg gaat.

8

BESTUURLIJKE REACTIE

9

10

NAWOORD REKENKAMERCOMMISSIE Het onderzoek van de rekenkamer is door het college positief ontvangen. Conclusies en aanbevelingen worden onderschreven. Anders dan wij adviseerden komt het college overigens pas in maart 2025 met een nieuw beleidsplan over armoedebeleid en schulphulpverlening. Gelet op de achterstand in dit beleidsterrein verbaast ons dit niet, ook al betekent dit dat er daarmee meer dan een jaar (namelijk vanaf januari 2024) geen geldend beleidsplan is. Verder staat er nog wel iets bijzonders in de bestuurlijke reactie, te weten het doel dat er minder aanspraak wordt gemaakt op de schuldhulpverlening. Dit is vreemd omdat het landelijk beleid (dat ook de gemeente op basis van wetgeving uit moet voeren en ook uitvoert) juist gericht is op stimulering van deelname aan schuldhulpverlening. Een te grote groep mensen met betalingsproblemen maakt namelijk geen gebruik van schuldhulpverlening.

11

NOTA VAN BEVINDINGEN In de nota van bevindingen geven wij een beeld van armoedebeleid en schuldhulpverlening in de gemeente Baarn. Daarbij gaan we eerst in op het beleid van de gemeente. Daarna komen onze bevindingen over de uitvoering aan de orde. Daarbij gaan we eerst in op de regelingen alvorens enkele belangrijke thema’s en spelers in het veld nader te beschouwen.

1.1

Bevindingen over het beleid ten aanzien van armoedebeleid/minimabeleid en schuldhulpverlening

Geteld vanaf 2017 is er door de raad geen beleidsplan over armoedebeleid vastgesteld. Aan de raad zijn wel (veelal via een RIB) relevante documenten ter kennis gebracht. Natuurlijk kan de raad hierover vragen stellen en onderling of met het college in debat gaan, maar er is geen sprake geweest van het vaststellen van een beleidsdocument. De rekenkamercommissie heeft de volgende in dit verband relevante documenten aangetroffen: • RIB d.d. 24 mei 2017: Actieplan armoedebestrijding 2017. Hierin staat een aantal ondernomen en te ondernemen acties op het gebied van armoedebestrijding én schuldhulpverlening opgesomd. Het actieplan bevat geen meetbare doelstellingen en is een antwoord op twee eerdere door de raad aangenomen moties. • RIB d.d. 17 september 2017: Aanvullend actieplan armoedebestrijding ‘kinderen’. Deze aanvulling is uitgebracht omdat de raad vond dat het actieplan aanzienlijke verbetering behoefde. • RIB d.d. 28 mei 2020: Evaluatie minimabeleid 2017-2019. Het minimabeleid zoals uitgevoerd volgens het actieplan 2017 (inclusief aanvulling) is zeer uitgebreid geëvalueerd. Er wordt aangekondigd dat de resultaten van deze evaluatie verwerkt zullen worden in een in het najaar 2020 te verschijnen ‘herijking minimabeleid’.

Deze is niet onder deze titel aangetroffen maar er is wel een nieuw actieplan ‘Armoedebestrijding kinderen 2021-2024’ door het college vastgesteld en via een RIB aan de raad ter kennis gebracht. (zie volgende bullit) • RIB d.d. 16-2-2021: Actieplan kinderen 2021-2024. Hoogstwaarschijnlijk is dit de naam van de bij de vorige bullit bedoelde herijking, maar de relatie wordt niet duidelijk gelegd. Het is wel een uitgebreid actieplan met veel gegevens over de feitelijke situatie. Onduidelijk is waarom het ‘Actieplan Armoedebestrijding Kinderen’ heet, want het gaat over armoedebestrijding in brede zin. • RIB d.d. 30-11-2022: Aanvullende inzet minimabeleid: In deze RIB met bijlage geeft het college aan welke verruimingen aan de orde zijn. Het betreft onder andere de verruiming van de doelgroep voor het declaratiefonds (naar 130%) de verruiming van het budget hiervoor en de ophoging van de kidskaarten. Bovendien wordt een communicatiecampagne aangekondigd alsmede het voornemen om het budget te verhogen. • De gemeenteraad heeft op 13 oktober 2019 de ‘ Visie Schuldhulpverlening 2019-2023’ vastgesteld. Dit is een wettelijke plicht op grond van de Wet gemeentelijke schuldverlening (Wgs). De raad heeft voorts via een RIB op 29 oktober 2020 een ‘Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2020-2023’ ontvangen.

Na lezing van de bovenstaande documenten valt de rekenkamer het volgende op: • Geteld vanaf 2017 is er door de raad geen beleidsplan over armoedebeleid vastgesteld. Voor schuldhulpverlening is er wel een beleidsdocument vastgesteld, de hierboven genoemde visie. Aan de raad zijn wel (veelal via een RIB) documenten ter kennis gebracht. Natuurlijk kan de raad hierover vragen stellen en onderling of met het college in debat gaan, maar er is geen sprake van het vaststellen van een beleidsdocument door de raad. • Als gevolg van het bovenstaande zijn er nauwelijks concrete doelstellingen aangetroffen. De meeste zijn heel algemeen geformuleerd hetgeen als nadeel heeft dat je niet na kunt gaan of je de doelstelling bereikt hebt. De gebruikte doelen hebben eerder het karakter van uitgangspunten. • Er is in de documenten aan de raad ook weinig of niets aan concrete resultaten van het actieplan armoedebestrijding of van het uitvoeringsplan schuldhulpverlening te vinden. Na de evaluatie van het armoedebeleid (of eigenlijk van het actieplan 2017-2019) dat ook eerder kwalitatief was dan kwantitatief heeft de raad niets meer ontvangen over bereikte resultaten. Daarnaast, zo geeft de gemeente aan hebben

12

•

•

•

door wisselingen van beleidsadviseurs bepaalde evaluatiemomenten niet kunnen plaatsvinden De rekenkamer leest wel dat er ten behoeve van een nieuw beleidsplan schulddienstverlening een evaluatie van het huidige uitvoeringsplan plaatsvindt. In de verschillende documenten worden de algemeen gangbare termen met betrekking tot het beleidsproces onzorgvuldig gehanteerd. Het in een eerder onderzoek door de rekenkamer aangereikte systematische begrippenkader wordt niet (meer) toegepast. In de actieplannen worden andere termen gebruikt dan in de P&C-cyclus; ook is er sprake van verschillende prestatie-indicatoren op verschillende plaatsen. De informatie in de P&C-cyclus is naar de mening van de rekenkamer te algemeen en te beperkt om te kunnen beoordelen of het beleid effectief is en efficiënt wordt uitgevoerd. Indicatoren die in de beleidsstukken worden benoemd en waarvan wordt aangegeven dat die in de P&C-cyclus zullen worden gevolgd worden daar niet aangetroffen. Het is de rekenkamer opgevallen dat er, hoewel de documenten natuurlijk alle onder verantwoordelijkheid van het college zijn uitgegaan, nogal wat verschillende ambtelijke medewerkers als auteur staan vernoemd. Wij veronderstellen dat dit samenhangt met het grote personeelsverloop in de afgelopen jaren. Mogelijk hangt het tekort aan een systematische benadering ook hier mee samen.

1.2

Bevindingen ten aanzien van de uitvoering van het armoedebeleid en schuldhulpverlening

1.2.1

De regelingen ter bestrijding van armoede

Als we kijken naar het armoedebeleid in Nederland en de daartoe bestaande regelingen dan kunnen we het volgende onderscheid aanbrengen: • De landelijke (in wetgeving verankerde) regelingen • Door de gemeenteraad vastgestelde regelingen • Initiatieven vanuit de samenleving De eerste categorie is uiteraard identiek voor elke gemeente en de tweede en derde categorie geven invulling aan de ‘couleur locale’. Eerder gaven wij al aan dat de Commissie Sociaal Minimum zich zorgen maakt over de (te grote) verschillen tussen gemeentelijke minimaregelingen omdat minima in de ene gemeente daardoor veel beter of slechter uit zijn dan vergelijkbare personen in een andere gemeente. Tegen deze achtergrond is het natuurlijk interessant om de positie van de gemeente Baarn te bepalen. Hoewel goed vergelijkingsmateriaal ontbreekt leiden wij uit het rapport van het bureau KWIZ uit 2022 af dat in Baarn sprake is van een ruimhartig minimabeleid. Dit bureau heeft in opdracht van de gemeente Baarn onderzoek gedaan naar de effecten van het armoedebeleid op de inkomenspositie van minimahuishoudens in Baarn. KWIZ voert dergelijk onderzoek in en voor veel gemeenten uit en daarom hechten wij voldoende waarde aan hun oordeel. Wat we daarnaast hebben kunnen vaststellen is dat er in Baarn veel organisaties actief zijn op het gebied van armoedebestrijding en schuldhulpverlening.

Om aan te geven om welke regelingen het gaat herhalen wij hier de tabel uit de RIB van 30-11-2022 en vullen deze voor zover mogelijk aan met de bedragen die er in omgaan en het gebruik ervan. De bedragen en de aantallen zijn soms een benadering omdat exacte gegevens niet voorhanden waren.

13

Tabel 1: Regelingen en organisaties op gebied van armoedebestrijding en schuldhulpverlening

Individuele bijzondere bijstand Kwijtschelding gemeentelijke heffingen Individuele inkomenstoeslag Collectieve zorgverzekering Vergoeding eigen risico zorgverz.

Inkomensgrens t.o.v. sociaal minimum 130% 100% 100% 130% 100%

Bedrag in 2022 of 2023 € 1.116.000 € 87.000 € 185.000 € 126.000

181 600 280

Declaratiefonds Jeugdfonds Sport en Cultuur Stichting Leergeld Kidskaarten Energietoeslag

130% (per 1-1-2023) 120% 140% 130% 130%

€ 160.000 € 21.000 € 22.000 € 33.000 €77.000

360 68 134 320 1041

Regeling

Aantal verstrekking 725

Bij deze tabel passen nog de volgende toelichtingen: • De meeste regelingen worden uitgevoerd door de gemeente of BBS. Het gemeentelijke declaratiefonds is per 01-01-2024 opgeheven. Als vervanger is daarvoor het Volwassenenfonds Sport en Cultuur in de plaats gekomen. Het is daarmee het equivalent van het Jeugdfonds Sport en Cultuur geworden. (zie volgende bullit) • Het Jeugdfonds Sport en Cultuur is een landelijke provinciaal georganiseerde organisatie die als uitvoeringsorganisatie voor 17 gemeenten in de provincie Utrecht het (met geld van de gemeenten en donaties) voor kinderen mogelijk maakt om te sporten of aan cultuuruitingen te doen. In 2022 werden 68 aanvragen goedgekeurd voor een totaalbedrag van € 21.000. • De Stichting Leergeld Soest Baarn is een zelfstandige stichting die onder het motto “Nu meedoen is straks meetellen’, kinderen uit arme gezinnen de gelegenheid biedt om mee te doen aan activiteiten op school, met sport, muziek of andere culturele activiteiten. Uit het jaarrapport blijkt dat de Stichting Leergeld vooral de aanschaf mogelijk maakt voor fietsen en computers en leer-benodigdheden. De Stichting Leergeld haalt zo’n 15 % van haar middelen uit fondsen en donaties. De rest is subsidie van de gemeenten Baarn en Soest. Van kinderen in Baarn werden in 2022 134 aanvragen toegewezen met een totaalbedrag van ruim € 22.000.

Naast de bovengenoemde regelingen is er nog een aantal lokale of regionale organisaties actief op het terrein van armoedebestrijding en schuldhulpverlening. Wij noemen hier de Kredietbank Nederland, De stichting Schuldhulpmaatje Baarn, Pit Baarn, Sam2, de stichting Samen in Baarn en de Weggeefwinkel. Op de eerste twee komen we verderop nog terug. De andere drie zijn waardevolle initiatieven vanuit de Baarnse samenleving. • De stichting Samen in Baarn deelt 4x per week brood en andere levensmiddelen uit aan hulpbehoevenden. Hiermee worden inwoners van Baarn bediend die het niet breed hebben, maar ondanks dat niet in aanmerking komen voor de Voedselbank. Naar eigen zeggen gaat het om zo’n 50 bezoekers per dag. • Op haar website geeft Weggeefwinkel Baarn aan er te zijn voor en met elkaar en aan drie doelen te werken: 1. helpen van mensen met een smalle beurs; 2. bijdrage leveren aan een duurzame samenleving en 3. eenzaamheidsbestrijding. Bezoekers brengen kleding en andere spullen. De Weggeefwinkel geeft het weer weg en helpt zo bij hergebruik. De koffietafel is voor ontmoeting, verhalen en steun aan elkaar. De Weggeefwinkel trekt veel bezoekers: men laat ons weten dat men twee keer een maand geteld heeft en bij de tweede telling uitkwam op een bereik van 5.000 mensen, ervan uitgaande dat elke bezoeker gemiddeld een gezin van 4 personen vertegenwoordigt.

• Sam2 is een organisatie die voor mensen in Baarn met een minimum inkomen iets extra’s wil doen, zoals een fiets, een dagje uit, een abonnement op een krant, een wasmachine of een computer. Met geld van particuliere donoren zorgt Sam2 op jaarbasis voor zo’n 100 extra’s waar ongeveer € 17.000 mee gemoeid is. Het aantal vragen in de richting van Sam2 is de laatste jaren flink toegenomen. • In Baarn is er ook een uitgiftepunt van de Voedselbank Gooi en omstreken. Hier worden op dit moment zo’n 24 voedselpakketten per week uitgegeven. Dit is een flinke daling ten opzichte van het verleden. Een

14

sluitende verklaring kan niet worden gegeven maar de coördinator vermoedt dat het samenhangt met een toch wel verbeterde positie van de armsten. De voedselbank stimuleert afnemers van pakketten om te werken aan verbetering van hun situatie onder het motto: geen pakket zonder traject. Organisaties zoals hierboven genoemd leveren naast hun eigen waardevolle bijdrage nog een extra bijdrage: het zijn dé locaties waar mensen met een kleine beurs komen en daarmee bij uitstek gelegenheden om voorlichting te geven over de regelingen voor minima en over de ondersteuningsmogelijkheden bij schulden. In het jargon worden het dan ook ‘vindplaatsen’ genoemd.

1.2.2

Schuldhulpverlening

Bij schuldhulpverlening gaat het niet om het toekennen van geldbedragen op basis van bestaande landelijke of gemeentelijke regelingen maar om het bijstaan van inwoners die in de schulden zijn terechtgekomen of dreigen te komen. De Wet Schuldhulpverlening gemeenten verplicht gemeenten om inwoners met schulden te ondersteunen bij het oplossen hiervan. Deze wet is per 1-1-2021 in die zin gewijzigd dat vroegsignalering een prominentere plaats heeft gekregen: De gemeente krijgt periodiek informatie over betalingsachterstanden van inwoners bij energieleveranciers, zorgverzekering en woningcorporatie. De gemeente is gehouden om met deze inwoners contact te zoeken en hulp aan te bieden om deze betalingsachterstanden mee op te lossen. De organisaties die deze informatie aanleveren hebben uiteraard wel de verplichting om eerst zelf hulp aan te bieden. De vorm van hulpverlening is afhankelijk van de omvang van de schuld: begeleiden bij lichte schulden en intensieve ondersteuning bij de zogenaamde problematische schulden. We spreken van problematische schulden als die binnen een wettelijk bepaalde termijn redelijkerwijs niet aflosbaar zijn. Deze termijn was drie jaar maar is door een recente wetswijziging teruggebracht naar anderhalf jaar. De bedoeling van deze wijziging is om meer mensen te doen besluiten om schuldhulp aan te vragen.

Immers, als je nu meedoet, kun je al na anderhalf jaar starten met een schone lei. De doelgroepen van armoedebeleid en schuldhulpverlening overlappen elkaar wel voor een groot gedeelte maar zijn niet identiek: Er zijn inwoners die wel in aanmerking komen voor de regelingen van het armoedebeleid maar geen schulden hebben en er zijn inwoners die (soms ver) boven het wettelijk sociaal minimum verdienen maar door welke oorzaak dan ook (diep) in de schulden zijn geraakt. De schuldhulpverlening wordt door vier organisaties uitgevoerd, afhankelijk van de ernst van de situatie en of het om natuurlijke personen danwel ondernemers gaat: • Op het lichtste niveau is er eigenlijk niet of nauwelijks sprake van schulden maar kunnen personen hun financiële situatie en de daarbij behorende administratie niet meer overzien en zelfstandig afhandelen. Zij kunnen bijgestaan worden door vrijwilligers van Pit Baarn in het project Administratie & Meer zodat zij weer overzicht krijgen over hun financiële situatie en weer (nagenoeg) zelfstandig verder kunnen. • Als er sprake is van schulden die met een goede aanpak en begeleiding weer oplosbaar zijn, is Schuldhulpmaatje Baarn de aangewezen instantie. Goed getrainde en gecertificeerde vrijwilligers nemen de schuldenaar bij de hand, analyseren de situatie en maken samen een plan om binnen afzienbare tijd uit de problemen te komen.

Tijdens die periode blijft er contact om na te gaan of alles volgens plan verloopt en om bij te sturen als dat onverhoopt niet meer zo is. Inwoners van Baarn kunnen zelf contact zoeken, maar zij kunnen ook verwezen worden door organisaties die van een schuldsituatie op de hoogte zijn. Denk hierbij aan het Lokaal Team, Pit Baarn, BBS of organisaties waaraan zij geld verschuldigd zijn zoals woningbouwvereniging of energiebedrijf. • Als schuldensituaties problematische vormen aangenomen hebben, zijn er stevigere acties nodig. Als schulden van inwoners niet meer binnen de wettelijke termijn aflosbaar zijn wordt gezocht naar de mogelijkheden van schuldbemiddeling of schuldsanering. Daarvoor zijn professionele schuldhulpverleners beschikbaar binnen de Kredietbank Nederland. De Kredietbank Nederland biedt ook lichtere vormen van schuldhulpverlening aan in de vorm van beperkter of omvangrijker budgetbeheer. De Kredietbank Nederland geeft bij schuldsanering en -bemiddeling namens het college van B&W beschikkingen af, waarin

15

•

•

rechten en plichten van de Kredietbank Nederland en de cliënt omschreven zijn. Bij de lichtere vormen werkt men met overeenkomsten. Voor schuldhulpverlening aan ondernemers heeft de gemeente Baarn een contract gesloten met het bureau Zuidweg en Partners. Zij verrichten werkzaamheden die grosso modo overeenkomen met wat de Kredietbank Nederland doet voor inwoners. Omdat het hier om beperktere aantallen gaat dan bij de Kredietbank Nederland is dit onderdeel niet verder meegenomen in het onderzoek. In het traject naar schuldhulpverlening heeft ook het Lokaal Team een belangrijke positie omdat zij in contact komen of staan met gezinnen met vaak meervoudige problematiek. De ervaring leert het oplossen van financiële problemen min of meer een randvoorwaarde is om overige problemen succesvol aan te kunnen pakken.

1.3

Enkele uitvoeringsorganisaties nader belicht

1.3.1

Pit Baarn

Pit Baarn is de maatschappelijke welzijnsorganisatie in Baarn. Pit Baarn heefteen breed takenpakket en is de spil in en de motor van alles wat met armoedebestrijding te maken heeft. Bij Pit Baarn is door middel van een gemeentelijke subsidie, de functie ‘armoederegisseur’ ondergebracht. (deze functiebenaming is inmiddels gewijzigd in ‘coördinator geldzorgen en vroegsignalering.) Inwoners van Baarn kunnen met alle vragen en zorgen over allerlei geldzaken zoals niet rond kunnen komen, administratie bijhouden, schulden, landelijke en gemeentelijke regelingen voor inkomensondersteuning bij Pit Baarn terecht: Dat kan op locatie aan de Eemnesserweg maar ook telefonisch en via internet. Bovendien houdt de kredietbank op de locatie aan de Eemnesserweg onder de naam PING wekelijks een spreekuur voor iedereen met geldzorgen. Pit Baarn en PING lossen niet alles ter plekke op maar wijzen inwoners zo nodig de weg naar gespecialiseerde instanties. De coördinator geldzorgen en vroegsignalering is de ‘spin in het web’ van alles wat met armoedebestrijding en preventie alsmede schuldhulpverlening te maken heeft. Zij verbindt de partijen die actief zijn in dit veld en bezoekt de ‘vindplaatsen’ om de mensen die daar komen te attenderen op de regelingen die er zijn op het gebied van armoedebestrijding.

Het aantal hulpvragen dat bij Pit Baarn binnenkomt bedraagt zo’n 200 per maand waarvan plm driekwart over financiën en administratie. Binnen Pit Baarn is een team vrijwilligers actief (‘Administratie en Meer’) die vragen beantwoorden en ondersteuning verlenen. Daarnaast voert Pit Baarn op basis van een subsidie de gemeentelijke taak vroegsignalering uit. Deze taak is in 2021 in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening opgenomen. De essentie is dat bekend is dat inwoners die in financiële nood zijn het eerst schulden opbouwen bij woningbedrijven, zorgverzekeraars en energieleveranciers. Deze organisaties worden in de wet verplicht om personen/huishoudens met schulden te melden bij de gemeente. De gemeente is dan op haar beurt weer verplicht om deze inwoners te benaderen met een aanbod voor hulp om uit de schulden te komen. De bedoeling is dat door deze manier van werken het aantal problematische schulden verminderd wordt.

1.3.2

De Kredietbank Nederland

In het kader van de schuldhulpverlening speelt de Kredietbank Nederland een belangrijke rol. Iedereen met geldzorgen kan daar terecht. De gemeente Baarn heeft de wettelijke taak om haar inwoners schuldhulpverlening aan te bieden via een dienstverleningsovereenkomst uitbesteed aan de Kredietbank Nederland. De dienstverlening is breed: van diverse vormen van begeleiding tot het voorbereiden en uitvoeren van schuldbemiddeling of schuldsanering en het voorbereiden van een aanvraag bij de rechtbank in het kader van de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp). Inwoners van Baarn kunnen zich rechtstreeks melden bij de Kredietbank Nederland maar zij kunnen ook doorverwezen worden als gevolg van een contact met Pit Baarn of het Lokaal team over geldzorgen en schulden. Ook vanuit andere organisaties zoals Schuldhulpmaatje en de Voedselbank kan doorverwijzing plaatsvinden. Bovendien houdt de Kredietbank Nederland (onder de naam PING) wekelijks een spreekuur op de locatie van Pit Baarn aan de Eemnesserweg.

16

De Kredietbank Nederland kan in mandaat namens de gemeente beschikkingen afgeven. In een beschikking staat dat een ‘kandidaat-cliënt’ wel of niet wordt toegelaten tot de schuldhulpverlening en zo ja welke vorm van begeleiding zal worden gegeven. Tegen deze beschikking kan een ‘kandidaat-cliënt’ bezwaar maken bij het gemeentebestuur. Er zijn in 2022 en 2023 geen bezwaren ingediend en ook geen klachten tegen bejegening door medewerkers van de Kredietbank Nederland. De kredietbank levert haar diensten tegen overeengekomen tarieven en voorwaarden. Zo moet binnen 4 weken na de aanvraag een gesprek plaatsvinden (bij bedreigende situaties zoals mogelijke huisuitzetting binnen 3 werkdagen) en binnen 8 weken moet er een beschikking liggen met daarin toekenning van schuldhulpverlening plus een plan van aanpak of een weigering. De kredietbank levert maandelijks en per kwartaal informatie aan bij de gemeente waarin de ‘productie’ vrij gedetailleerd is opgenomen. Productie en tarieven bepalen het bedrag dat maandelijks in rekening wordt gebracht. De Kredietbank Nederland brengt voor het totaal van een organisatie een globaal jaarverslag uit, maar er is geen inhoudelijk jaarverslag over het geleverde werk voor de gemeente Baarn, anders dan een jaaroverzicht met productiecijfers. Hetzelfde geldt voor het klanttevredenheidsonderzoek: wel op landelijk niveau maar niet specifiek voor Baarn.

De Kredietbank Nederland is een actieve partner in het armoedepact. Voor de lichtere vormen van begeleiding is er wel een zekere taakoverlap met Schuldhulpmaatje Baarn maar daarover vindt in goede harmonie afstemming plaats. Volgens het contract tussen gemeente Baarn en de kredietbank, moet tenminste één keer per jaar overleg plaatsvinden tussen de regiomanager van de kredietbank en de gemeente. Uit de gesprekken maken wij op dat, met name door de veelvuldige personeelswisselingen bij de gemeentelijke contactpersonen, deze gesprekken in het verleden niet meer structureel plaatsvonden en dat de opbrengst van de gesprekken die wel plaatsvonden niet is wat hij zou kunnen zijn. De gemeente geeft aan dat er afgelopen jaar twee keer overleg heeft plaatsgevonden. Voor een indicatie van de omvang van de dienstverlening volgen hieronder enkele cijfers. Tabel 2: Kredietbank Nederland - kerncijfers

Nieuwe cliënten Totaal aantal cliënten Gestarte schuldregelingen Vroegtijdige beëindiging Wspn-trajecten voorbereid Door Baarn betaald aan kredietbank

1.3.3

2021 29 103 18 1 1 Plm € 77.000

2022 19 94 14 1 1 Plm € 71.500

De stichting Maatjes voor Baarn

Maatjes voor Baarn is een stichting die zich richt op gratis ondersteuning van mensen met (dreigende) schulden (preventieve hulp) of financiële nood (curatieve hulp). Het doel is mensen na een financieel lastige periode weer op weg te helpen om op eigen (financiële) benen te laten staan. De stichting werkt met ‘maatjes’, opgeleide en landelijk gecertificeerde vrijwilligers die hulpvragers met beginnende en/of dreigende schulden bijstaan om hun financiële huishouding weer op orde te krijgen. Maatjes voor Baarn is aangesloten bij de landelijke vereniging Schuldhulpmaatje van waaruit ook de opleidingen en certificeringen van de Maatjes wordt verzorgd. Stichting Maatjes voor Baarn is in september 2021 opgericht door enkele kerken. In de beginperiode is veel energie gestoken in het daadwerkelijk op de rails krijgen van de stichting: bestuur, organisatie, werving en opleiding van maatjes. Er is nu een bestuur, twee coördinatoren en een negental maatjes.

17

In 2022 zijn 5 hulpvragen opgepakt, in 2023 11 en de stichting richt zich op 25 hulpvragen in 2024 en 40 in de jaren daarna. Daarvoor is een bestand van 15 maatjes benodigd. De stichting heeft voor 2024 een begroting van € 20.000 (in hoofdzaak een bijdrage van het Kansfonds (€ 7.000) en een subsidie van de gemeente Baarn (€ 9.000). Hulpvragers kunnen zich rechtstreeks bij Maatjes voor Baarn aanmelden maar worden ook doorverwezen door ketenpartners (met name Pit Baarn). Maatjes voor Baarn neemt inmiddels een gerespecteerde plaats in in het netwerk van organisaties die zich inzetten voor het bestrijden van armoede en schuldenproblematiek.

1.4

Enkele thema’s nader belicht

Naast het in beeld brengen van een breed spectrum aan organisaties dat in Baarn actief is, wil de rekenkamer ook graag nog enkele relevante thema’s benoemen.

1.4.1

Vroegsignalering

Vroegsignalering is de manier om te voorkomen dat betalingsachterstanden zich ophopen en zich ontwikkelen tot problematische schulden. Per 1 januari 2021 is de wetswijzing op de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) van kracht. Met deze wijziging is vroegsignalering van schulden op basis van signalen door derden een wettelijk taak voor gemeenten geworden. Op basis van signalen van (vooralsnog) zorgverzekeraars, energiebedrijven, woningverhuurders en drinkwaterbedrijven benaderen gemeenten bewoners met betaalachterstanden proactief om hen hulp aan te bieden. Dat benaderen is vormvrij: de gemeente bepaalt afhankelijk van de casus of er een huisbezoek plaatsvindt of dat er voor een lichtere vorm (telefoon, brief) wordt gekozen. Als er een feitelijk contact tot stand komt is het uiteraard nog aan de bewoners of zij hulp aanvaarden. In Baarn wordt deze gemeentelijke taak uitgevoerd door Pit Baarn. Er is daarvoor een extra subsidie verstrekt van ongeveer € 44.000 (in 2023) die zo blijkt uit de documenten van Pit Baarn niet voldoende is. De taak is derhalve deels uit de reguliere subsidie bekostigd hetgeen ten koste is gegaan van andere activiteiten. In de subsidieaanvragen voor 2022 en 2023 zijn geen onderbouwde berekeningen opgenomen voor de omvang van deze taak.

In het jaarverslag 2022 van Pit Baarn is wel het aantal meldingen dat binnengekomen is opgenomen (508) maar wordt niets gezegd over de resultaten van de opvolgingsacties. Desalniettemin zijn de subsidies zonder commentaar vastgesteld, ook al wordt in de beschikking steeds aangegeven dat ook concrete resultaten moeten worden vermeld. De rekenkamer heeft in haar rapport over subsidieverstrekking al gewezen op deze onvolkomenheid in de praktijk van de subsidieverlening. De gemeente en Pit Baarn zijn zich overigens wel bewust van deze omissie. Aan de rekenkamer is desgevraagd inzage gegeven in een aanvullende subsidieaanvraag d.d. 19-01-2024 waarin een inschatting wordt gemaakt van het aantal te ontvangen meldingen (140 per maand). Tevens worden er aannames gedaan over de wijze van opvolging (afwegingskader genoemd) zodat een onderbouwd aantal uren benoemd kan worden dat benodigd is voor deze taak. Daarbij speelt nog wel de vraag wie het afwegingskader opstelt: de gemeente als opdrachtgever en wettelijk verantwoordelijke of Pit Baarn als kenner van het veld en de casuïstiek. Een tweede onderwerp wat nadere aandacht verdient is de vraag of voor deze taak een subsidieconstructie wel de beste vorm is. In algemene zin is een subsidie een bijdrage van de gemeente aan een door externen uitgevoerde taak die de gemeente waardevol vindt tegen de achtergrond van haar beleidsdoelstellingen.

Hier is echter sprake van een wettelijke taak die de gemeente uitbesteedt aan een externe partij. Nagegaan zou moeten worden of hier een overeenkomst van dienstverlening niet beter op zijn plaats is. Als laatste punt noemen wij de informatiepositie m.b.t. vroegsignalering. Het is natuurlijk een voordeel dat Pit Baarn de samenleving goed kent. Wij zien echter in andere gemeenten dat de taak vroegsignalering bij sociale

18

diensten is ondergebracht. Hun branchevereniging Divosa levert veel benchmarkachtige informatie over aanpak en resultaten van vroegsignalering. BBS neemt niet deel aan deze benchmarks omdat zij de taak niet uitvoeren en Pit Baarn maakt geen deel uit van het Divosa-netwerk en krijgen deze informatie dus niet binnen.

1.4.2

Het ArmoedePact Baarn

Zoals uit het bovenstaande blijkt zijn er veel en ook veelsoortige organisaties werkzaam op het gebied van armoedebestrijding en schuldhulpverlening. Hoe beter die met elkaar samenwerken en op de hoogte zijn van elkaars activiteiten en inwoners naar elkaar doorverwijzen hoe beter het is. Zoiets gaat echter niet altijd vanzelf. Een eerder initiatief van de gemeente om samenhang en saamhorigheid te bevorderen redde het niet. Maar in 2023 hebben de gemeente en Pit Baarn een nieuw initiatief ontwikkeld om dit doel wel te bereiken: het armoedepact. Of de naam ‘pact’ een goede naam is laten wij even in het midden want een pact veronderstelt een overeenkomst met handtekeningen eronder. Dat is hier niet aan de orde en ook helemaal niet de bedoeling ook al heeft de gemeente met enkele van de deelnemers wel een (subsidie)overeenkomst. Het armoedepact is in feite een netwerk: organisaties met horizontale verbindingen. Belangrijk is het realiseren van een gevoel van een gezamenlijke opdracht, te weten de armoede in Baarn bestrijden en inwoners helpen bij het wegwerken van hun schulden. En die gezamenlijkheid biedt natuurlijk de ruimte voor ieders eigen opdracht en positie. Gezamenlijkheid ontstaat ook door elkaar en elkaars werk beter te leren kennen. Maar vooral ook door vertrouwen in en respect voor elkaar te hebben.

Twee keer per jaar zijn er bijeenkomsten voor alle deelnemers in het armoedepact. Daarnaast zullen verschillende partijen elkaar vaker in kleiner verband ontmoeten afhankelijk van de opdrachten die er liggen en de vraagstukken die er spelen. De rekenkamer was aanwezig bij de 2 e bijeenkomst van het ArmoedePact Baarn om een idee te krijgen van ieders inbreng en betrokkenheid. De rekenkamer vindt het armoedepact een goed initiatief; in onze interviewronde gaven betrokken organisaties ook aan zo’n vorm van afstemming, ontmoeting en overleg zinvol te vinden.

1.4.3

De campagne “Baarn Steun”

In november 2023 zijn de gemeente en Pit Baarn gestart met een campagne om inwoners met geldzorgen te stimuleren om contact te zoeken met Pit Baarn om hun geldzorgen bespreekbaar en oplosbaar te maken. De campagne heeft ook als doel om inwoners van Baarn gemakkelijker het juiste loket te laten vinden. Bovendien wordt informatie gegeven over de regelingen waar inwoners met een laag inkomen gebruik van kunnen maken. Het campagnemateriaal bestaat uit posters, silhouetten met zogenaamde plukflyers, een overzicht met relevante organisaties (klapkaart) en de website “Baarnsteun.nl”. Wie zich meldt, wordt binnen 4 dagen teruggebeld voor het maken van een afspraak. Voor de campagne was al enkele jaren eerder geld beschikbaar gesteld maar door personeelsgebrek en dus werkdruk is de effectuering vertraagd. Verder valt het de rekenkamer op dat de campagne geen concreet gewenst resultaat heeft meegekregen zodat ook niet bepaald kan worden of straks van een geslaagde campagne gesproken kan worden. In reactie hierop geeft de gemeente aan dat het niet mogelijk is om een nulmeting te doen en dat concrete resultaten moeilijk meetbaar zijn.

1.4.4

Hoe staat het met de uitvoeringsplannen?

Er is zowel een actieplan voor het armoedebeleid als een uitvoeringsplan voor de schuldhulpverlening. Het actieplan 2021-2024 voor het armoedebeleid geeft inzicht in de omvang en de kenmerken van huishoudens die op het minimumniveau moeten leven. Een tweede component van dit plan is een beschrijving van de geldende regelingen en is daarmee niet echt een plan, ook al wordt aangegeven dat deze regelingen tot 2024 gecontinueerd zullen worden. Het derde deel beschrijft een aantal communicatieve activiteiten. De gemeente geeft aan dat met uitzondering van het huishoudboekje alle beschreven communicatieonderdelen uitgevoerd zijn, waarbij zoals gezegd de campagne ‘Baarn Steun’ met enkele jaren vertraging is uitgevoerd.

19

Wat verder opvalt is dat op bladzijde 6 van dit uitvoeringsplan is aangegeven dat elke twee jaar een monitor zal worden uitgevoerd met als doel een actueel beeld te krijgen van de groep minimahuishoudens in Baarn en het gebruik van de regelingen. Op deze wijze, zo wordt gezegd, kan er optimaal ingespeeld worden op de wensen en behoeften van de inwoners. Ook wordt aangegeven dat de gemeenteraad elke twee jaar door middel van een RIB zal worden geïnformeerd. Voor zover wij hebben kunnen waarnemen is er sinds 2021 geen monitor uitgevoerd die dit inzicht verschaft en is er derhalve ook geen RIB hierover verschenen. Over de stand van zaken met betrekking tot het uitvoeringsplan schuldhulpverlening is nog niet gerapporteerd. De rekenkamer gaat er van uit dat dit zal gebeuren bij de voorgenomen evaluatie van beleidsplan en uitvoeringsplan schuldhulpverlening. Op ons verzoek heeft de gemeente wel aangegeven hoe het met de acties staat die in het uitvoeringsplan zijn opgenomen. Vanuit het Uitvoeringsplan Schulddienstverlening gemeente Baarn 2020 - 2023 zijn de volgende maatregelen uit het uitvoeringsschema niet of niet volledig uitgevoerd: - Extra ondersteuning schuldhulpverlening ouderen: de Lokale Alliantie Baarn bestaat niet meer (wel het huidige Armoedepact). Daarnaast is er niet ingezet op specifieke doelgroepen die in instanties zoals verzorgingstehuizen wonen.

- In gesprek gaan met overheidsinstanties over het in rekening brengen van incassokosten: de gegevensuitwisseling tussen instanties als BBS en de belasting afdeling van de gemeente kan beter. Hier zijn nog niet voldoende afspraken over gemaakt.

20

Bijlage 1: Bronnen Interviews Voor dit onderzoek zijn interviews gehouden met de volgende personen: Joyce van Rennes Lotte Gort Margaux Vanoni Suzanne Oortman Gerlings Jeroen Bosman Christine Stiphout Latifa Souidi Agnes Barentsen Bart Sonnenberg Ronald Zaadnoordijk Anneke Suvee Roeland Bouricius Fleur Laurs Heleen van Gelder Sandra Mets Anita Camper Caroline Martens

Beleidsadviseur Werk en Inkomen en Volksgezondheid Beleidsadviseur sociaal domein Teamleider Lokaal Team Raadslid Baarn Raadslid Baarn Directeur Pit Baarn Coördinator Geldzorgen en Vroegsignalering Pit Baarn medewerker Vroegsignalering Pit Baarn Voorzitter Schuldhulpmaatje Baarn Coördinator Schuldhulpmaatje Baarn Relatiemanager Kredietbank Nederland Coördinator Stichting Leergeld Soest Baarn Kwaliteitsmedewerker BBS Stichting Sam2 Weggeefwinkel Samen in Baarn Voedselbank

Geraadpleegde documenten • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Aktieplan armoedebestrijding gemeente Baarn 2017 (RIB24-5-2017) Visie schulddienstverlening gemeente Baarn 2019-2023 (oktober 2019) Aktieplan armoedebestrijding kinderen 2021 2024 Gemeente Baarn Uitvoeringsplan Schulddienstverlening 2020-2023 (gemeente Baarn, RIB 29-10-2020) Evaluatie minimabeleid gemeente Baarn 2017 -2019 (RIB 28-5-2020) Beleidsplan schuldhulpmaatje Baarn 2022-2024 Communicatiecampagne ‘Baarn tegen armoede’ (september 2023) Aanvullend minimabeleid (RIB 30-11-2022) Jaarverslag en jaarrekening PIT Baarn 2022 Bewustwordingscampagne Baarn Steun (oktober 2023) Kwartaalrapportages Kredietbank (2022, 2023) Overzichten aantal hulpvragen en aantal meldingen vroegsignalering Pit Baarn (2023) Verslag 2e bijeenkomst Armoedepact/Netwerksamenwerking Geldzorgen (30-10-2023) Diverse rapportages Jeugdfonds sport en Cultuur Utrecht Diverse rapportages Stichting Leergeld Soest-Baarn Steeds meer mensen vragen armoedehulp aan (rapport Armoedefonds januari 2024) Preventie en bestrijding van stille armoede, brief van de minister aan de 2 e Kamer , nov 2023 Mee bestaanszekerheid door vereenvoudiging en versterking inkomenszekerheid (verklaring VNG, UVW en SVB n.a.v.

de ‘Top Bestaanszekerheid’ (januari 2024) Voortgang aanpak geldzorgen, armoede en schulden, brief van de minister aan de 2 e Kamer nov 2023 Minder armoede meer hulpvragen (Binnenlandsbestuur dec 2023) Armoede en sociale uitsluiting 2023 (CBS dec 2023) Divosamonitor vroegsignalering schulden jaarrapportage 2022 (april 2023)

21