922677 Tussentijdse bevindingen onderzoek gezonde exploitatie Speeldoos bijlage 1 Wat is een cultuurhuis

Bijlage 1 bij raadsvoorstel Tussentijdse bevindingen onderzoek gezonde exploitatie Speeldoos en onderzoeksvoorstel verbreding Wat is een cultuurhuis? Veel goed functionerende cultuurhuizen zijn geslaagde pogingen tot cross-over die voortvloeien uit creatief denken over de huisvesting van maatschappelijke functies. De waarde van de cross-overs zit vooral in: • Het behoud van voldoende massa (financieel, organisatorisch, ruimtelijk) om als organisaties professioneel te kunnen (blijven) functioneren. • Het behoud van voldoende aanloop en gebruik. • Innovatie: de mogelijkheid een nieuw type culturele voorziening te vormen (de meest uiteenlopende combinaties hebben in de afgelopen tien jaar het licht gezien). Hiermee hebben cultuurhuizen een veel bredere impact dan alleen een culturele. Er kunnen grofweg drie soorten vermogen onderscheiden worden die door een cultuurhuis kunnen worden geleverd: • Accommoderend vermogen: het gebouw kan in een ruimte-behoefte voorzien. • Socialiserend vermogen: het gebouw biedt gelegenheid voor activiteiten en ontmoeting. • Inspirerend vermogen: het gebouw kan functioneren als een hotspot. In veel cultuurhuizen wordt de kern gevormd door een bibliotheekachtige functie in combinatie met horeca. Dit komt door de maatschappelijke veranderingen die zich voordoen en door voortschrijdende digitalisering.

De dominante trend is dat het uitlenen van boeken afneemt. Hierdoor is de bibliotheek veranderd in de richting van een centrum dat op meerdere gebieden actief is: kennis en informatie, ontwikkeling en educatie, kunst en cultuur, lezen en literatuur, ontmoeting en debat. Op die manier heeft de openbare bibliotheek nieuwe manieren gevonden om de gebruikers aan te spreken en haar publieke missie te vervullen. De reden waarom bibliotheekfuncties vaak worden benut als drager voor vormen van cross-over is dat de bibliotheek door het openbare karakter van haar dienstverlening en door haar ruimtelijke opzet een publieke zone realiseert die voor veel groepen toegankelijk en aantrekkelijk is. Je kunt er onbeperkt verblijven zonder dat je entree moet betalen of iets moet consumeren. Het cultuurhuis is een open en toegankelijke ruimte waar geluid is toegestaan en ruime openingstijden van toepassing zijn. Het is gericht op álle inwoners van een gemeente. Begin 2024 deed Berenschot in Nederland onderzoek naar de omvorming van bibliotheken tot een cultuurhuis. De uitvraag werd gestuurd naar 15 verschillende bibliotheken die in de afgelopen jaren de overgang naar een multifunctioneel gebouw hebben gemaakt. Op basis van de verzamelde data kan worden gesteld dat er duidelijke stijgingen zichtbaar zijn.

Dit geldt vooral voor het aantal bezoeken (+ 76%!) en de activiteiten (en in mindere mate voor de ledenaantallen). Samengevat zijn de kenmerken van een cultuurhuis: • Aantrekkelijk voor jongeren (leerlingen) en ouderen (zzp’ers, gepensioneerden). • Goedkope, sfeervolle en inspirerende werk- en verblijfplekken. • Principieel openbaar van karakter. • Kern: openbare bibliotheek + horeca. • Ontmoetings-, leer-, werk-, oefen- en cursusplekken. In Nederland zien we twee hoofdvormen: • Culturele cultuurhuizen: bibliotheek met theater, museum of filmhuis. • Maatschappelijke cultuurhuizen: bibliotheek met welzijn, zorg, sport, gemeenteloketten.