876451 Financiele uitgangspunten en keuze scenario bijlage 2 Financiele scenario's (1)

Financiële scenario’s gemeente Baarn AANLEIDING

•

•

•

Het college heeft bij de behandeling van de begroting 2024-2027 aangekondigd begin 2024 een voorstel aan de Raad voor te leggen hoe te komen tot een duurzame begroting die in balans is; dit ter voorbereiding op het veronderstelde ravijnjaar 2026 en 2027. Het college heeft daarbij drie hoog-over scenario’s laten zien op 2 oktober 2023 tijdens het technische vragenuur voor de begroting aan de aanwezige raadsleden waarmee besparingen gerealiseerd zouden kunnen worden Dit voorstel bevat een uitwerking van het voorstel om te kiezen voor het scenario ‘gerichte keuzes’ en twee andere scenario’s uit te sluiten.

VOORSTEL

1. Inzet op uitwerking van scenario A ‘gerichte keuzes’ om te komen tot een structurele balans in de begroting. Sluit de scenario’s B (inkomsten verhogen) en C (bezuinigen door bijschaven) uit.

Overzicht 1: Drie scenario’s met knoppen 2. Gebruik 2024 en eerste helft 2025 (tot begroting 2026-2029) om grip en inzicht in middelen en maatschappelijke waarde te krijgen op een aantal onderdelen van de begroting door inzet van o.a. Zero Based Budgetting. Dit zodat onderbouwde keuzes kunnen worden gemaakt door college en raad (zie pagina 2 de uitwerking bij A1 ‘bezuinigingen vrije financiële ruimte gemeente’) 3. Zet in de begroting de vier andere knoppen binnen het scenario ‘gerichte keuzes’ in die geen inzet van Zero Based Budgetting vragen en daarmee eerder inzetbaar zijn (zie pagina 2): • A2.Verbonden partijen • A3.Investeringen verminderen / vormen van bestemmingsreserve • A4.Verkopen maatschappelijke vastgoed en overige eigendommen • A5.Verhogen lokale heffingen

TOELICHTING SCENARIO’S SCENARIO A: GERICHTE KEUZES

Dit scenario bevat een mix van bezuinigingen, lastenvermindering op investeringen en door verkoop van gemeentelijke eigendommen, het vormen van een bestemmingsreserve vanuit de algemene reserve en verhoging inkomsten. 1

A1.Bezuinigingen vrije financiële ruimte gemeente Met inzet van Zero Based Budgetting op specifieke begrotingsproducten waar de gemeente zelf gaat over de besteding van middelen (algemene uitkering gemeentefonds) wordt inzicht in benodigde middelen ten opzichte van maatschappelijke doelen / effecten gegeven. Per product uit de begroting (bv. welzijn, sport, cultuur, dienstverlening) kan de Raad op basis van een vanaf ‘nul’ opgebouwd overzicht van maatschappelijke doelen en benodigde middelen keuzes maken. A2.Bezuinigingen bij verbonden partijen Baarn is als deelnemer van verschillende gemeenschappelijke regelingen. Een deel hiervan zijn wettelijk verplichte deelnames, een deel heeft een gesloten systeem (kostendekkend via belastingen) en een aantal is vrijwillig (bv. BBS, RID, RMN). Afvalinzameling en -verwerking zijn een kostendekkend systeem, waardoor anders organiseren niet leidt tot structureel meer financiële ruimte. De gemeenteraad kan via deelnemingen in de besturen van de regelingen en via zienswijzen op de begrotingen (bij)sturen op zowel taak(invulling) als de financiële kaders. A3.Investeringen verminderen / vormen van een bestemmingsreserve De Gemeente Baarn investeert in maatschappelijk vastgoed (scholen, beheer openbare ruimte). De totale investeringen zijn gemiddeld € 5 tot 15 mln. per jaar de komende jaren.

Door minder te investeren kan bespaard worden op de structurele investeringslasten. Ook kunnen afschrijvingstermijnen worden verlengd en gerekend gaan worden met restwaarde van panden. Met het vormen van bestemmingsreserves kunnen incidentele baten (zoals verkoop gronden) voor een langere termijn worden aangewend voor investeringen. Hierdoor worden de structurele lasten beperkt. A4.Verkopen maatschappelijk vastgoed en andere eigendommen De gemeente Baarn heeft vastgoed dat onder andere ingezet wordt voor huisvesting van (maatschappelijke) organisaties op het gebied van welzijn, educatie, ontmoeting en kunst en cultuur. In het maatschappelijk vastgoedplan 2021 is besloten om niet strategisch vastgoed af te stoten het gaat hierbij om Het Poorthuis, het Nutsgebouw en de Eemnesserweg 15. Het onderhoud en verduurzaming van het vastgoed vraagt extra investeringen van de gemeente. Hier staan geen hogere huuropbrengsten tegenover. Baarn kan kiezen om bijvoorbeeld panden met een woonfunctie te verkopen en / of openbare voorzieningen zoals het Gemeentehuis en de begraafplaats. Dit levert eenmalige opbrengsten op en leidt tot een structurele besparing op onderhoudslasten. A5.Belastingen verhogen Gemeenten krijgen minder geld uit het gemeentefonds als ze veel vermogen hebben om belastingen te heffen.

Het vermogen bestaat uit de WOZ-waarde van onroerende zaken in de gemeente, berekend tegen een tarief dat voor alle gemeenten hetzelfde is. De onbenutte belastingcapaciteit bestaat uit de extra ruimte die de gemeente heeft om, met inachtneming van de wetgeving, maximale inkomsten te genereren uit de gemeentelijke heffingen. De onbenutte belasting capaciteit voor de gemeente Baarn op basis van de begroting 2023 is 5,3% ongeveer € 4 miljoen euro per jaar voor de Ontroerend Zaak Belasting (OZB). Daarnaast kan de gemeente de belastingen op precario, honden, reclame en toerisme verhogen. SCENARIO B: INKOMSTEN VERHOGEN

Dit scenario richt zich enkel op het verhogen van inkomsten door enerzijds belastingverhoging zoals hierboven beschreven bij A5 en anderzijds het zoeken naar alternatieve inkomstenbronnen. Gemeenten kunnen gebruik maken van subsidies voor thema’s als het inrichten van de openbare 2

ruimte, vitaliteit, bestuurlijke vernieuwing en innovatief huisvestingsbeleid. Deze subsidies worden beschikbaar gesteld door de EU, Rijk of Provincie. Door hier gebruik van te maken kunnen extra inkomsten en dekking voor toekomstige investeringen worden aangetrokken. Lagere investeringslasten leiden tot structureel lagere kapitaallasten en rente. SCENARIO C: BEZUINIGEN DOOR KAASSCHAVEN

De kaasschaaf methode betekent dat het bedrag dat bespaard moet worden om tot een sluitende begroting te komen evenredig uit alle programma’s gehaald wordt. Dit betekent bijvoorbeeld dat in alle programma’s een bepaald percentage (bv. 3-5%) bespaard moet worden / zijn vanaf het jaar dat de begroting sluitend moet zijn. Dit percentage is dan ook van toepassing op de begrotingen van de verbonden partijen, investeringen en onderhoud van gemeentelijk vastgoed en eigendommen. Overzicht 2. Voordelen en nadelen per scenario

A. Gerichte keuzes Voordelen - Brede spreiding over verschillende onderdelen begroting - Werkt 2 kanten op: zowel inkomsten verhogen als uitgaven verminderen - Zorgvuldige afweging mogelijk per onderdeel door College en Raad - Leidt tot inzicht en grip op beschikbare middelen vs. maatschappelijk effect - Mogelijk om samenleving voor te bereiden en mee te nemen in afwegingen Nadelen - Geen integrale afweging van alle onderdelen op één moment mogelijk: doorlooptijd om voor alle knoppen gedegen voorstellen te kunnen doen is circa 1,5 jaar - Tijdsintensief voor organisatie, college en raad - Afhankelijkheid bij verbonden partijen van andere deelnemers om te komen tot besparingsopdracht

B. Inkomsten verhogen - Benutting van de belastingruimte (4 mln.) - Betere benutting van beschikbare alternatieve inkomstenbronnen

- Forste lastenstijging inwoners - Alternatieve inkomstenbronnen bieden geen dekking voor structurele kosten

3

C. Bezuinigen door bijschaven - Boekhoudkundig eenvoudig door te voeren

- Op alle taken wordt evenredig gekort, ook op wettelijke taken - Kerntaken komen onder druk te staan waarmee gemeente niet kan voldoen aan verplichtingen - Besparingen leiden tot lagere inkomsten op bv. dienstverlening waardoor kosten van besparen hoger zijn dat besparing oplevert.