809883 Uitgangspuntennotitie Openbare Verlichting bijlage 1 Uitgangspuntennotitie Openbare Verlichting Baarn

OPENBARE VERLICHTING IN BAARN: DUURZAAM EN BEWUST concept uitgangspuntennotitie juni 2023

Zolang er geen beleid is vastgesteld, is de gemeente terughoudend in de aanschaf van nieuwe verlichting. Alleen kapotte armaturen worden vervangen. Ook is de sterk verouderde oranje SOX-verlichting noodzakelijkerwijs vernieuwd. Andere vervangingen worden uitgesteld tot er beleid is vastgesteld en daarmee een duidelijke koers is bepaald en financiële middelen beschikbaar zijn gesteld.

Waarom deze notitie De gemeente werkt aan beleid voor openbare verlichting. Als onderdeel hiervan is een uitgangspuntennotitie opgesteld. Deze notitie heeft tot doel om de Raad te informeren en om de Raad keuzes voor te leggen over de te hanteren uitgangspunten en de door te rekenen scenario’s.

II.

Er zijn drie belangrijke redenen om openbare verlichting te plaatsen: •

Verkeersveiligheid Door openbare verlichting heeft de weggebruiker zicht op de weg, het wegverloop, andere weggebruikers en eventuele obstakels. Dat helpt om situaties sneller en beter te kunnen inschatten. Behalve verlichting zijn goed wegontwerp en onderhoud essentieel. Ook reflecterende materialen (zoals belijning) kunnen het rijcomfort en de verkeersveiligheid vergroten.

•

Sociale veiligheid Veel mensen voelen zich veiliger als er licht brandt. Het is dan makkelijker om situaties in te schatten en je kunt gezichten sneller herkennen. Of het ook daadwerkelijk veiliger is, is onder andere afhankelijk van de aanwezigheid van sociale controle. Als je op een afgelegen weg wordt aangevallen en er niemand is die je te hulp kan schieten, dan helpt de openbare verlichting je niet. Verlichting kan dus ook schijnveiligheid geven.

•

Sfeer en uitstraling Verlichting kan bijdragen aan sfeer en gezelligheid. Zeker in het centrumgebied van Baarn is dat belangrijk, net als in Lage Vuursche waar veel bezoekers komen.

In deze notitie komen de volgende onderwerpen aan bod: I. Stand van zaken openbare verlichting en beleid II. Functies van openbare verlichting III. Bewust keuzes maken IV. Uitgangspunten voor Baarns beleid V. Scenario’s (door te rekenen na raadsbehandeling)

I.

Stand van zaken openbare verlichting en beleid

Jarenlang had de gemeente Baarn een leasecontract met CityTec net als de rest van de regio. Met ingang van 1 januari 2022 is dit contract beëindigd en is de gemeente zelf eigenaar van de openbare verlichting. Het gaat daarbij om een sterk verouderd en slecht onderhouden areaal. Veel masten en armaturen zijn aan vervanging toe. Nu zij zelf eigenaar is, kan de gemeente keuzes te maken die bij haar passen. Keuzes die aansluiten bij de specifieke eigenschappen van Baarn, bij de wensen van de inwoners en ondernemers en bij de ambities op het gebied van onder andere veiligheid, duurzaamheid, esthetiek, onderhoud en beheerbaarheid. 1

Functies van openbare verlichting

III.

Bewust keuzes maken (drie thema’s)

Openbare verlichting heeft behalve voordelen ook nadelen. Het kost de gemeente geld en tijd om de verlichting te beheren en te onderhouden. Het vraagt energie en materialen, wat impact heeft op ons milieu en raakt aan duurzaamheidsdoelstellingen. Bovendien verstoort het de natuurlijke duisternis. Ooit was donkerte vanzelfsprekend. Nu brandt er op heel veel plekken verlichting, ook ’s nachts als (vrijwel) niemand buiten is. Dat heeft impact op dieren en de biodiversiteit. En op mensen, want ook zij kunnen hinder ervaren door inschijnend licht. Het is daarom belangrijk om als gemeente Baarn bewust keuzes te maken. Deze worden vastgelegd en uitgewerkt in het nieuwe beleid ‘Openbare verlichting in Baarn: duurzaam en bewust.’ De tien uitgangspunten die hierbij leidend zijn, worden in de volgende paragraaf toegelicht. Daarbij komen de volgende thema’s aan bod:

IV.

Uitgangspunten voor Baarns beleid

1. Donker waar het kan, licht waar en wanneer het moet Veiligheid is belangrijk, maar daarvoor hoeft niet overal en altijd openbare verlichting te branden. Openbare verlichting is geen verplichting en ook geen recht. Zeker in onze prachtige groene gemeente is op sommige plekken en momenten donkerte passender. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan onze bossen en parken en het buitengebied. Per situatie bekijken we of verlichting wenselijk en noodzakelijk is. En zo ja, of deze dan de hele nacht moet branden of dat de verlichting vanaf een bepaald tijdstip sterk gedimd of uitgeschakeld kan worden. 2. Verlichting past bij het gebiedstype Op veel plekken, zeker binnen de bebouwde kom, is openbare verlichting gewenst. Hoe je precies verlicht, is afhankelijk van het gebiedstype: in de woonwijk zoals Amaliapark past een ander lichtbeeld dan op het bedrijventerrein Noordschil. In het beleidsplan zal per gebiedstype worden aangegeven welk lichtbeeld gewenst is en welke keuzes daarbij horen als het gaat om type armaturen, masthoogte, verlichtingssterkte, gelijkmatigheid, etc. 3. We zoeken balans tussen uniformiteit en esthetiek Er zijn vele honderden armaturen voor openbare verlichting op de markt. Om ons areaal beheerbaar en betaalbaar te houden, kiest de gemeente Baarn voor uniformiteit. Een beperkt aantal armaturen maakt beheer en onderhoud beter uitvoerbaar en minder kostbaar.

Bovendien geeft het een rustiger straatbeeld. We kiezen daarbij standaard voor duurzame, degelijke armaturen en een onbewerkte aluminium mast.

2

Op enkele specifieke locaties, namelijk in het centrumgebied en in Lage Vuursche, speelt esthetiek en hoe het armatuur er overdag uitziet een grotere rol dan duurzaamheid. Hier wordt gekozen voor speciale, klassieke verlichting met ‘Anton Pieck’ uitstraling bestaande uit groene, stalen masten met bijpassende armaturen. 4. Meer regie bij de gemeente Bij de realisatie van woningbouwprojecten is het gebruikelijk dat de architect een plan maakt voor de openbare verlichting. Ook woningcorporaties kunnen verlichting plaatsen in de openbare ruimte. Nu de gemeente Baarn zelf eigenaar is geworden van de openbare verlichting, wil zij hierin meer zeggenschap hebben. Zo kan beter gewaarborgd worden dat de verlichting voldoet aan de kwaliteits- en duurzaamheidseisen van de gemeente en past binnen de gestelde kaders. In het beleidsplan wordt daarom vastgelegd dat het verplicht is om vóóraf met de gemeente te overleggen over het lichtplan en het type verlichting dat men wil plaatsen. 5. De openbare verlichting verbruikt zo min mogelijk energie In 2017 ondertekenden 110 partijen het Baarns Klimaatakkoord, waaronder de gemeente en alle Baarnse politieke partijen. Het gezamenlijk streven is om zoveel mogelijk energie te besparen en zoveel mogelijk energie in de eigen gemeente duurzaam op te wekken.

Bij openbare verlichting heeft de gemeente de kans om een aanzienlijke energiebesparing te realiseren. Zij gaat dit doen door bij vervanging standaard te kiezen voor energiezuinige ledverlichting, die bovendien dimbaar is.

3

6. Wij streven naar circulariteit op het gebied van materialen Openbare verlichting vraagt niet alleen energie, er zijn ook materialen mee gemoeid zoals aluminium, kunststoffen en allerlei elektrische componenten. Het is belangrijk om dergelijke grondstoffen zoveel mogelijk in de kringloop te houden, zodat ook toekomstige generaties in welvaart kunnen leven. Het streven van de Rijksoverheid is daarom om in 2050 100% circulair te zijn en vanaf 2030 50% minder primaire grondstoffen te gebruiken. In het beleidsplan zal de gemeente Baarn aangeven op welke wijze zij haar openbare verlichting meer circulair gaat maken. Het gaat daarbij onder andere om het inkopen van producten die te repareren zijn en goed te recyclen na einde levensduur. En natuurlijk: niet meer verlichting plaatsen dan noodzakelijk is.

7. Ook voor verlichting maken we waar mogelijk gebruik van de sociale werkvoorziening De gemeente Baarn vindt het belangrijk dat ook mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt de kans krijgen om mee te doen in onze samenleving en zich te ontwikkelen. Bij de inkoop van openbare verlichting vinden wij het als gemeente dan ook een pré als de betreffende leverancier gebruik maakt van een sociale werkvoorziening of op een andere manier kansen biedt aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

8. Wij sorteren voor op toekomstige technieken De techniek biedt steeds meer mogelijkheden, ontwikkelingen volgen elkaar snel op. De gemeente Baarn heeft oog voor innovaties en volgt deze met belangstelling. We zijn echter ook praktisch en kritisch, en kiezen ervoor om alleen bewezen technieken toe te passen. Omdat armaturen lang meegaan kiest de gemeente ervoor om nieuwe armaturen nu al geschikt te maken voor het toevoegen van extra functies/technieken. Zo sorteren we voor op de toekomst. 9. We werken projectmatig Momenteel worden er in Baarn vooral ad hoc armaturen vervangen, omdat deze defect zijn. In het nieuwe beleid verplaatst de werkwijze naar projectmatig werken, waar mogelijk integraal. Dit betekent dat niet alleen de openbare verlichting wordt aangepakt in een wijk, maar ook de bestrating, riolering, openbaar groen, etc. Op die manier kan er een mooier en veiliger resultaat worden bereikt, dat meer eenheid uitstraalt. En is er, omdat men werkzaamheden combineert, minder overlast voor de inwoners. Als deze integrale aanpak niet wenselijk is, bijvoorbeeld omdat de bestrating in een wijk nog niet aan vervanging toe is maar de openbare verlichting wel, dan worden alleen de armaturen en masten vervangen. Op basis van visuele inspecties en de ouderdom van de materialen, wordt bepaald in welke wijken de verlichting het eerst toe is aan vervanging. 10.

De verlichting houdt ook rekening met ouderen en slechtzienden Het is belangrijk ook voor ouderen en slechtzienden dat zij zich ’s avonds veilig op straat kunnen begeven. Bij de keuze van verlichting wordt er gelet op gelijkmatige verdeling en dat de ledverlichting niet fel en verblindend is. Ouderen hebben namelijk aanzienlijk sneller en vaker last van verblinding door ledverlichting.

4

V.

Scenario’s

In het beleidsplan ‘Openbare verlichting in Baarn: duurzaam en bewust’ worden de uitgangspunten uitgewerkt. Zo ontstaat er een duidelijke koers en een werkbaar kader. Het beleidsplan wordt in december 2023 ter vaststelling voorgelegd aan de Raad. Niet alleen de uitgangspunten bepalen het toekomstige beeld van de openbare verlichting in Baarn. Ook het tempo waarop werkzaamheden uitgevoerd kunnen worden is van belang. Dit is afhankelijk van het beschikbare budget en de gestelde prioriteiten. Om de Raad hierin een koers te laten bepalen, zullen vier scenario’s worden doorgerekend. Van elk scenario wordt tevens aangegeven wat de voor- en nadelen zijn, onder andere wat betreft investeringskosten, onderhoudskosten, energiekosten en storingen. Het voorstel is om de volgende scenario’s door te rekenen:

1

Scenario A Snel

Scenario B Royaal

Scenario C Duurzaam

Scenario D Sober

Achterstand 1 < 5 jaar

Achterstand 1 5 tot 10 jaar

Achterstand 1 5 tot 10 jaar

Achterstand 1 > 10 jaar

Veel extra investeringen, gericht op snelle vervanging van de verouderde masten en armaturen

Extra investering voor vervanging, met als surplus: meer nadruk op esthetiek, meer luxe armaturen en masten

Extra investering voor vervanging, met als surplus: meer nadruk op duurzaamheid en natuurvriendelijk verlichten 2

Geringe extra investering, spreiding over langere periode

De periode die nodig is om achterstalligheid weg te werken wat betreft verouderde armaturen en masten. 2 Onder andere energie-slurpers versneld vervangen, op sommige plekken ‘diervriendelijke’ verlichting plaatsen, onderzoeken waar eventueel verlichting verwijderd kan worden.