644585 Bestemmingsplan Drakenburgergracht Zorg 2022 Bijlage Toelichting - 04 Ruimtelijke- en stedenbouwkundige visie Eemeroord

STEDENBOUWKUNDIGE VISIE EEMEROORD

Richtinggevende massastudie t.b.v. de uitbreidingsopgave Zorginstelling Sherpa

Definitief 26 augustus 2021

VERANTWOORDING

T I T E L: S U B T I T E L: O P D R A C H T G E V E R: BEGELEID

V A N U I T D E O P D R A C H T G E V E R:

Richtinggevende Massastudie ten behoeve van de uitbreidingsopgave Zorginstelling Sherpa Sherpa C. van den Brink en M. van Delden

P R O J E C T N U M M E R:

370914

R E V I S I E:

Definitief

D A T U M: A U T E U R (S): G E C O N T R O L E E R D:

STEDENBOUWKUNDIGE

Stedenbouwkundige visie Eemeroord, Baarn

-1-

VISIE

26 augustus 2021 P. Vonk-Minke M. Moes

EEMEROORD

INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK 1-INLEIDING 1.1 Aanleiding 1.2 Opgave H O O F D S T U K 2 - B E S TAAN D E S I T UAT I E 2.1 Ligging plangebied 2.2 Algemene omschrijving 2.3 Kernrandzonevisie Drakenburgergracht 2.4 Bijzondere landschappelijke setting 2.5 Historisch landschap 2.6 Oprichting Eemeroord 2.7 Transformatie Eemeroord 2.8 Huidige ruimtelijke structuur HOOFDSTUK 3- AMBITIES SHERPA 3.1 Ontwikkelingen gerelateerd aan Eemeroord 3.2 Toekomst HOOFDSTUK 4- RUIMTELIJKE VISIE 4.1 Bouwstenen van de Ruimtelijke visie 4.2 Hoofdgroenstructuur 4.2 Voorzieningen rond het middengebied 4.3 Concentrische zonering van functies 4.4 Ontsluiting, parkeren en routing 4.5 Wandelassen van Eemeroord 4.6 Eindbeeld Ruimtelijke visie 4.7 Verankering in het bestemmingsplan HOOFDSTUK 5- STEDENBOUWKUNDIGE UITGANGSPUNTEN 5.1 Uitgangspunten stedenbouwkundige uitwerking 5.2 Flexibel ontwikkelen en inpassen 5.3 Sloop en sloop/nieuwbouw 5.4 Vervanging / sloop/nieuwbouw HOOFDSTUK 6- RICHTINGGEVENDE MASSASTUDIE 6.1 Richtinggevende massastudie 6.2 Toelichting op het 3D beeld HOOFDSTUK 7- BEELDENDE

EEMEROORD

SAMENVATTING

STEDENBOUWKUNDIGE

-2-

VISIE

EEMEROORD

H1 - INLEIDING 1.1

Aanleiding

Aan de Zandheuvelweg te Baarn ligt woon-zorgpark Eemeroord van zorginstelling Sherpa. Sherpa ondersteunt mensen met een beperking, waarbij het doel is dat zij zo zelfstandig mogelijk kunnen functioneren. Met aandacht en waardering voor het unieke in ieder mens helpt Sherpa, samen met familie en vrienden, cliënten deel te nemen aan de samenleving en het optimale uit het leven te halen.

In het afgelopen decennium zijn de eisen, die door cliënten en verwanten aan de woningen worden gesteld, drastisch toegenomen en dat zet zich voort. Cliënten en verwanten willen meer ruimte en meer privacy. De vraag naar eigen voorzieningen, zoals sanitair neemt toe. Dit heeft invloed op het aantal benodigde vierkante meters per cliënt. Tevens worden er vanuit wet- en regelgeving hogere eisen aan bebouwing gesteld dan vroeger.

Voor cliënten die behoefte hebben aan zorg in een beschermde omgeving wil Sherpa op woon-/zorgpark Eemeroord kwalitatief goede woningen kunnen bieden. De kwaliteit van woningen heeft een belangrijke samenhang met de kwaliteit van zorg. Dit is voor cliënten een reden om voor een specifieke instelling te kiezen en is bepalend voor een blijvende gezonde economische exploitatie van het woon-/zorgpark. Met een nieuw bestemmingsplan kan Sherpa haar visie realiseren om ook in de toekomst de gewenste zorg te kunnen blijven leveren.

Sherpa wil in de toekomst per cliënt circa 65/70 m2 BVO voor wonen en circa 20 m2 BVO voor dagbesteding reserveren. Binnen het huidige bestemmingsplan, dat maximaal circa 35.000 m2 BVO toestaat, kan daaraan geen invulling meer geven worden. Sherpa mag maximaal 6.951 m2 BVO extra bebouwingsmogelijkheden toevoegen. Dit is 20% bovenop de ruimte die het vigerende bestemmingsplan biedt. Om in te kunnen spelen op toekomstige ontwikkelingen is het voor Sherpa van belang de BVO’s zo flexibel mogelijk te kunnen inzetten.

Om te komen tot een goede uitwerking van het bestemmingsplan Drakenburgergracht-Zorg 2020 dient een stedenbouwkundige visie opgesteld te worden. Deze voorliggende Stedenbouwkundige visie is een verdere uitwerking van de Ruimtelijke visie zoals deze eerder is opgesteld ten behoeve van de indiening van het principe verzoek. Daar waar die Ruimtelijke visie hoofdzakelijk de toekomstige ruimtelijke- en landschappelijke hoofdstructuur van het terrein uiteenzet laat deze visie zien waar en op welke wijze de toekomstige uitbreiding kan plaats vinden. Beide documenten zijn gericht op de lange termijn. De visie vormt een onderlegger van het bestemmingsplan. Het geeft daarnaast richting aan toekomstige ontwikkelingen op het woonzorgpark.

1.2

Opgave

Op dit moment huisvest Eemeroord circa 300 cliënten. In 1995 woonden op Eemeroord 520 cliënten. De afbouw van het aantal cliënten is onstaan door de trend die zich begin jaren 2000 afspeelde toen cliënten buiten het woon-/ zorgpark zijn gaan wonen. In 2010 werd dit echter alweer terug gedraaid omdat juist die beschutte woonomgeving en de aanwezigheid van 24-uurs zorg voor cliënten van belang bleek te zijn. Naast de groeiopgave die Sherpa heeft op Eemeroord blijft Sherpa in de regio ook nog steeds actief.

STEDENBOUWKUNDIGE

-3-

VISIE EEMEROORD

H2 - BESTAANDE 2.1

SITUATIE

Ligging plangebied

Op grote schaal bekeken ligt Eemeroord ingeklemd tussen nationale landschappen en de ecologische hoofdstructuur (NNN) van de bossen van de Vuursche en de Eemvallei. Eemeroord is onderdeel van het gebied Drakenburgergracht dat op de flank van de Utrechtse Heuvelrug ligt waar de hoger gelegen droge zandgronden over gaan in de natte, lager gelegen veen- en kleigronden van de Eemvallei. Het gebied Drakenburgergracht ligt ten westen van Baarn in de zuidelijke oksel van knooppunt Eemnes (A1 - A27). Tussen de lange landschappelijke lijnen zoals de Drakenburgergracht (water), de houtwallen, de Zandheuvelweg en bomenlanen van landgoed Groeneveld, liggen verschillende velden ingeklemd. Deze velden kennen verschillende vormen van grondgebruik: bos, agrarisch landschap, maatschappelijke zorg, incidenteel wonen en werken.

Voor ontwikkelingen buiten de rode contour wordt van de gemeente een visie op de kernrandzone ver-langt. De kernrandzonevisie geeft aan waar voor het gebied Drakenburgergracht de kansen liggen om voor de perioEemeroord de 2015-2020 een vitale en gezonde omgeving te Drakenburgergracht creëren. Daarbij is het Gebied van belang dat initiatieven een bijdrage leveren aan de verdere recreatieve-, natuur- en lanschapsontwikkeling en dat ze binnen een kader van randvoorwaarden gerealiseerd kunnen worden. In de kernrandzonevisie is daarom vastgelegd waar, en binnen welke randvoorwaarden, er welke ruimtelijke impulsen mogelijk zijn.

Bron: Kernrandzonevisie Drakenburgergracht (30 juli 2015)

Baarn

STEDENBOUWKUNDIGE

-4-

VISIE EEMEROORD

H2 - BESTAANDE 2.2

SITUATIE

Kernrandzonevisie Drakenburgergracht

Voor ontwikkelingen buiten de rode contour wordt van de gemeente een visie op de kernrandzone verlangt. De kernrandzonevisie geeft aan waar voor het gebied Drakenburgergracht de kansen liggen om voor de periode 2015-2020 een vitale en gezonde omgeving te creëren. Daarbij is het van belang dat initiatieven een bijdrage leveren aan de verdere recreatieve-, natuur- en lanschapsontwikkeling en dat ze binnen een kader van randvoorwaarden gerealiseerd kunnen worden. In de kernrandzonevisie is daarom vastgelegd waar, en binnen welke randvoorwaarden ruimtelijke impulsen mogelijk zijn. De kernrandzonevisie is erop gericht bestaande kwaliteiten te handhaven en te versterken en om nieuwe initiatieven beter in samenhang te kunnen beoordelen. De visie geeft hiermee het raamwerk voor nieuwe ontwikkelingen. Voor de woon-zorgparken zijn onderstaande kansen gedefinieerd: De Groene Schakel Middels de sloop van verouderde (woon)gebouwen, die niet meer voldoen aan de eisen van deze tijd, en de realisatie van nieuwbouw wordt de komende jaren gewerkt aan de versterking van de EHS/NNN aan de zuidwestkant van het woon-zorgpark van Amerpoort. Overige beplantingen De aanplant van de houtsingel langs de erfgrens met boerderij de Zandheuvel.

Bron: Kernrandzonevisie Drakenburgergracht (30 juli 2015)

Rondje Drakenburgergracht Het gebied wordt gekenmerkt door vele, soms verborgen ‘schatten’. Deze zijn voor recreanten interessant om te verkennen. Ze kunnen met elkaar worden verbonden door een nieuwe route: het ‘Rondje Drakenburgergracht’. Deze route maakt deels gebruik van bestaande paden en daar waar onderbrekingen zijn worden ze met nieuwe paden aan elkaar gekoppeld. Het is wenselijk de bewegwijzering van de wandelroute op de woon-zorgparken te verbeteren. Een deel van de wandelpaden op het Landgoed is rolstoeltoegankelijk. Er ligt een mooie kans deze route uit te breiden en zo te koppelen aan het interne routenetwerk van de instellingsterreinen.

Het Rondje Drakenburgergracht met al zijn belevenissen. Bron: Kernrandzonevisie Drakenburgergracht (30 juli 2015)

STEDENBOUWKUNDIGE

-5-

VISIE EEMEROORD

H2 - BESTAANDE 2.3

Algemene omschrijving

2.4

Bijzondere landschappelijke setting

SITUATIE

Eemeroord bestaat al 50 jaar, momenteel wonen er ca. 300 mensen die gebruik kunnen maken van dagbesteding. Eemeroord is een woonwijk midden in de natuur, waar mensen, jong en oud, wonen, samenwerken en elkaar ontmoeten. Op Eemeroord is er een goede balans tussen veiligheid en levendigheid; bewoners, familieleden en medewerkers voelen zich er thuis. Alle voorzieningen zijn binnen handbereik. Er is onder andere een supermarkt, een bakkerij, een zwembad, een gymzaal, een expertisecentrum en een gezondheidsentrum. Voor de bewoners worden verschillende vormen van dagbesteding aangeboden. Dit zijn zowel recreatieve activiteiten (grof en fijn) als arbeidsmatige activiteiten. Eemeroord is gelegen in het buitengebied van Baarn op de overgang van de dicht beboste Utrechtse Heuvelrug en het open polderlandschap Eemvallei. De overgang van deze twee landschappen is letterlijk te ervaren in de wijk. De noord- en oostzijde van het terrein grenzen aan het open graslandschap dat zich met vergezichten uitstrekt tot aan de oksel van knooppunt Eemnes. De zuid- en westzijde van Eemeroord worden omringd door dicht bebost gebied. De forse bosrand geeft het terrein beschutting waardoor een deel van het terrein zich afzondert van haar directe omgeving. Zowel het besloten- als het open landschap maakt het wonen op Eemeroord prettig en afwisselend.

Voor iedereen een plek die aansluit bij wat hij/zij nodig heeft.

Open landschap aan de noord- en oostzijde van Eemeroord

Besloten landschap aan de zuid- en westzijde van Eemeroord

STEDENBOUWKUNDIGE

-6-

VISIE

EEMEROORD

H2 - BESTAANDE 2.5

Historisch landschap

Kenmerkend aan woon-zorgpark Eemeroord is zijn stelsel van lange, loodrechte assen. Dit stelsel komt voort uit de vervening van het gebied rond 1300 in oost-westelijke richting. Werner van Drakenburg stichtte in de periode rond 1380 zijn gelijknamige huis Drakenburg. Enkele jaren later werd de Drakenburgerwetering (of gracht) aangelegd ter ontwatering van het veen en als turfgracht naar de Eem. De ontgonnen gronden waren lang in gebruik als landbouw- en weidegrond. Op de flanken van de Heuvelrug werden vele kloosters vervangen door luxe buitenverblijven. In deze periode ontstond het huidige ontworpen landschap, gekenmerkt door aangelegde bospartijen, lanenstelsels, uitzichtpunten en zichtassen. Kasteel Groenenveld en Paleis Soestdijk behoren deze periode toe. De landschappelijke stijlkenmerken uit deze periode vormen nog altijd de basis voor de huidige ruimtelijke structuur van het gebied.

Drakenburg rond 1660

Kaart rond 1850

Kaart rond 1880

Kaart rond 1950

Kaart rond 1965

STEDENBOUWKUNDIGE

-7-

VISIE

EEMEROORD

SITUATIE

H2 - BESTAANDE 2.6

SITUATIE

Oprichting Eemeroord

Te midden van een bosrijke omgeving wordt door ‘Stichting Nederlandse Hervormde Inrichtingen voor Geestelijk Hulpbehoevenden’ opdracht gegeven voor de bouw van het gebouwencomplex ‘Eemeroord’ in Baarn. De instelling voor de behandeling van zwakzinnige kinderen is bij de opzet in 1968 in een relatief korte tijd grootschalig neergezet. In 2001 koos men de naam Sherpa als gevolg van een fusie met de Stichting NaarMate. De naam Sherpa betekent ‘mens komende uit het oosten’ en verwijst naar een Tibetaanse gids, als informant, organisator en drager. Het half open beboste terrein werd gedomineerd door grote institutionele gebouwen. Tussen de landschappelijke oostwest lijnen wisselden meerlaagse bouwvolumes zich af met royale bospercelen. De hoofdstructuur van Eemeroord blijft door de jaren heen gehandhaafd. Een stelsel van rechte lanen maakt dat het terrein ritmisch, voorspelbaar en overzichtelijk is. Dit duidelijk afleesbare historische kader geeft de benodigde veiligheid en helderheid voor cliënten. Door veranderingen in de zorg heeft Eemeroord een transformatie in gang gezet. Grote gebouwen maken plaats voor kleinschalige woonbebouwing waar de menselijke maat en ‘het leven in een gewone woonwijk’ de boventoon voert. Een wijk met een dorps karakter waar huizen met een kap en een voordeur met een adres aan de straat aanwezig zijn.

Eemeroord rond 1980

Kaart rond 1976

Kaart rond 2017

STEDENBOUWKUNDIGE

-8-

VISIE

EEMEROORD

H2 - BESTAANDE 2.7

SITUATIE

Transformatie Eemeroord

Op Eemeroord is nog altijd een mix van oude en nieuwe gebouwen aanwezig. In de afgelopen jaren hebben diverse grote panden plaats gemaakt voor kleinschalige, projectmatig ontwikkelde woningen. In 2014 zijn aan de Berkelstraat, de Eemeroordlaan en de IJssellaan totaal 77 nieuwe wooneenheden gerealiseerd. Met deze nieuwe woningen kan Sherpa beter aansluiten op specifieke zorgvragen van cliënten. Met de komst van deze woningen is rekening gehouden met veiligheid, privacy, comfort en toekomstbestendigheid. In 2015 zijn aan de Diezelaan nog eens 48 extra nieuwe woningen gebouwd met dagbesteding in de directe nabijheid. Door de sloop/nieuwbouwactivitieiten zijn er diverse open plekken op Eemeroord ontstaan waardoor ‘besloten en open’ gebieden elkaar afwisselen. Sherpa heeft nog de opgave 200 plaatsen voor werk & dagbesteding te vervangen. Dit zijn sterk verouderde panden. Met de sloop van deze panden is op naastgelegen kaartje te zien waar de open plekken zich op Eemeroord bevinden. Naast alle sloop en nieuwbouwontwikkelingen is in het kader van een duurzame en toekomstbestendige inrichting van het terrein ook een start gemaakt met infrastructurele aanpassingen ter verbetering van de openbare ruimte. Een groot deel van de bovengrondse- en ondergrondse infrastructuur is vervangen en/of verbeterd.

Zo zijn hoge druk gasleidingen vervangen, is op sommige plekken hemelwaterriolering aangelegd, zijn wegen en parkeerplaatsen voorzien van openbare verlichting en zijn alle gebouwen onderling verbonden met mantelbuizen voor data en telefonie.

Open plekken door gewenste sloop van gebouwen

STEDENBOUWKUNDIGE

-9-

VISIE

EEMEROORD

H2 - BESTAANDE 2.8

SITUATIE

Huidige ruimtelijke structuur

Eemeroord heeft een duidelijke en herkenbare opzet/layout. Het oude stelsel van loodrechte (landschappelijke) assen ligt hieraan ten grondslag. De hoofdentree van het terrein (Eemeroordlaan) is gelegen aan de zuidzijde van het terrein van waaruit het servicegebouw en de parkeerplaats direct zichtbaar zijn. Via de Eemeroordlaan zijn alle oost-west verbindingen op het terrein bereikbaar. Verspreid over het park bevinden zich ondersteunende functies waaronder een opleidingscentrum, een gezondheidscentrum, een kerk een supermarkt en een zwembad/gymzaal. Ook de dagbesteding verspreidt zich over het gebied. In de huidige situatie zijn de wegen op Eemeroord gelijkwaardig waardoor auto’s overal kunnen komen. Verspreiding van ondersteunende functies brengen de nodige verkeersbewegingen met zich mee.

Wonen Dagbesteding en recreatie

In de noordoosthoek van de wijk ligt een voorzieningengebouw (‘t Gein) met daar tegenaan een verhoogde (grondwal). De toegang van het gebouw wordt niet door iedereen als even gemakkelijk ervaren, echter het geeft vanuit het gebouw een bijzonder perspectief. Achter ‘t Gein is een evenemententerrein gelegen. Hier is ruimte voor grootschalige buitenactiviteiten, hier kan o.a. een kermis en een circustent geplaatst worden. Eemeroord heeft een groen middengebied, vrij van bebouwing. Dit gebied wordt begrensd door de Eemeroordlaan en de IJssellaan. Door de beboste randen oogt het middengebied relatief gesloten. Onderbeplanting en dichte bossages maken de toegang, het zicht op het gebied en de interactie met de omgeving minimaal. Middels verharde en onverharde slingerpaden zijn diverse speeltoestellen, zitgelegenheden en kleine houten paviljoentjes verbonden met elkaar.

Ondersteuning dienstverlening Ondersteuning dienstverlening (kantoor) Huidige functies Eemeroord 2020 Open middengebied Eemeroord

STEDENBOUWKUNDIGE

- 10 -

VISIE

EEMEROORD

H2 - BESTAANDE

SITUATIE

Dagbesteding aan de IJssellaan

Servicegebouw nabij de entree Parkeerterrein nabij de entree

Middengebied met houten paviljoens

Noordelijk deel Eemeroordlaan

Reggelaan

‘t Gein met verhoogd grondlichaam

Berkelstraat

Zuidelijk deel Eemeroord

STEDENBOUWKUNDIGE

- 11 -

VISIE

EEMEROORD

H2 - BESTAANDE

Ontmoetingscentrum

STEDENBOUWKUNDIGE

- 12 -

VISIE

EEMEROORD

SITUATIE

H3 - AMBITIES SHERPA 3.1

Ontwikkelingen gerelateerd aan Eemeroord

Het vinden van passende zorg, in een passende woning, wordt voor cliënten met een complexe zorgvraag steeds moeilijker. Daarnaast neemt de vraag naar zelfstandige woonruimte met eigen sanitair sterk toe. Nieuwe cliënten hebben vaak een complexere zorgvraag. De bestaande huisvesting op het woon-/zorgpark sluit hier niet goed meer op aan. Nieuwe cliënten zijn veelal jonger dan de gemiddelde bestaande populatie op Eemeroord. Hierdoor ontbreekt de aansluiting met de rest van de woongroep. Dit resulteert in de noodzaak tot het starten van nieuwe woongroepen voor jongere cliënten. Sherpa heeft tevens de intentie om het woon-/zorgpark Eemeroord uit te breiden. Deze uitbreiding is bestemd voor de doelgroepen senioren, Moeilijk Verstaanbaar Gedrag (MVG) en kinderen/jongeren die doorstromen vanuit intensief logeren. Voor de korte termijn betekent dit een uitbreiding met 50 plekken. Voor de langere termijn betekent dit een uitbreiding met 100 plekken. Deze groei is nodig voor een economisch gezonde exploitatie van het woon-/ zorgpark. Met de groei van het aantal cliënten groeit ook de dagbesteding. - Door toenemende vergrijzing van de cliëntpopulatie van Sherpa, verandert de zorgvraag en de huisvestingsbehoefte. Er is meer vraag naar passende, levensloopbestendige woonruimte zowel in de regio als in een beschut woon-/zorgpark met beschikbaarheid van medische zorg en nachtzorg.

- De grootste instroom is te verwachten bij de kinderen en jongeren. Dit vraagt om goede ketenzorg met doorstroommogelijkheden naar passende 24-uurszorg. Momenteel beschikt Sherpa niet over passende woonruimte voor deze doelgroep. - De doelgroep MVG neemt toe en wordt ouder. Dat vraagt om voldoende passende woonruimte voor deze doelgroep. - Er is nog dagbesteding gesitueerd in panden die sterk verouderd zijn en niet meer aansluiten bij de huidige bedrijfsvoering en kwaliteitseisen. Vervanging van deze locaties is noodzakelijk om goede zorg te kunnen bieden.

3.2

• Leefbaarheid op het park Cliënten kunnen samen met medewerkers, familieleden en vrijwilligers meedoen aan het dagelijkse leven en een bijdrage leveren aan de samenleving. Dit vergt een gevarieerd aanbod van activiteiten waarbij beleving, beweging, leren, recreëren, ontmoeten en ontspanning centraal staan. Daarbij geldt dat activiteiten en voorzieningen primair ten dienste staan van de cliënt en dat er actievere- alsook rustigere zones/activiteiten aanwezig zijn. • Veiligheid op het park De balans tussen levendigheid en veiligheid op het park dient gewaarborgd te blijven. Dit betekent dat uitbreiding gepaard gaat met de stedenbouwkundige samenhang, dat het park duidelijk leesbaar moet zijn (structuur, verlichting, bewegwijzering), dat Eemeroord autoluw wordt en dat groenstructuren een bijdrage leveren aan een prettig en veilig verblijf van cliënten. Op Eemeroord kunnen cliënten zowel elkaar alsook bezoekers van buitenaf ontmoeten. Bezoekers/activiteiten van ‘buiten’ zijn welkom, mits de balans tussen veiligheid en levendigheid niet verstoord wordt. • Versterken van de groene kwaliteiten van het park Sherpa hecht grote waarde aan een gezonde en veilige leefruimte voor haar cliënten. Het aanwezige groen en de landschappelijke uitstraling van de woonwijk moeten behouden blijven.

Een groene, vitale en verzorgde omgeving komt het welzijn van mensen ten goede en kan als weldaad gezien worden. Afwisseling van bos, bosplantsoen, solitaire bomen, houtwallen, bomenlanen en open velden met gras spelen daarbij een belangrijke rol. Ook de balans tussen besloten- en open plekken stimuleert cliënten zich vrij te voelen in het bewegen.

Toekomst

De visie van Sherpa voor woon-/zorgpark Eemeroord is in de kern gericht op het nemen van maatregelen ter verbetering van de leefbaarheid/veiligheid in combinatie met het realiseren van een groter aantal cliëntplaatsen (wonen, werken en dagbesteding). Bij nieuwe ontwikkelingen streeft Sherpa naar onderstaande kernwaarden: ‘Open en dicht’ en ‘rood en groen’ in samenhang ontworpen

STEDENBOUWKUNDIGE

- 13 -

VISIE

EEMEROORD

H 4 - R U I M T EL I J K E V I S I E 4.1

Bouwstenen van de Ruimtelijk visie

In 2018/2019 heeft Sherpa voor de verdere ontwikkeling op het terrein een Ruimtelijke Visie laten opstellen. Met de wens het woon-/zorg park te laten groeien met circa 100 cliënten voldeed het oude masterplan uit 2016 niet meer. Met respect voor de ontwikkelingen van afgelopen jaren en het opstarten van infrastructurele projecten is gezocht naar samenhang tussen de verschillende beleidsdocumenten. Met een vijftal ruimtelijke bouwstenen wordt invulling gegeven aan de gewenste ruimtelijke structuur van het terrein: 1) Hoofdgroenstructuur, 2) Voorzieningenstructuur, 3) Zonering van functies, 4) Entree, parkeren en routing, 5) Wandelassen.

4.2

Hoofdgroenstructuur

De stevige bosrand (1) en het halfopen bosgebied met geclusterde boomgroepen en solitairen (2) geven het woon-/zorgpark de gewenste beschutting die cliënten nodig hebben. Centraal gelegen op Eemeroord ligt een open groengebied dat ruimte biedt aan ontspanning en recreatie (3). De noordzijde van het open middengebied wordt begeleid door een oude historische houtwal. Deze heeft zijn karakter wat verloren maar zal weer in ere hersteld worden door aanplant van bomen. De ruimtelijke visie zet maximaal in op ‘gebruik en beleving’ van het open middengebied. In de toekomstige situatie zal dit gebied een meer parkachtig inrichting krijgen: de levendige kern van de woonwijk. Onderbeplanting zal, daar waar wenselijk, verwijderd worden om de verbinding met omliggende functies te vergroten. Het park zal ruimte bieden aan functies die bijdragen aan beleving (zintuigen), participeren, ontmoeten en bewegen. Te denken valt aan functies als een een theekoepel, een amfitheater, speel- en fitnesstoestellen, belevingspaden en een skelterpad.

Park als centraal open middengebied

Het is de wens om de contouren van het park iets te verruimen om zodoende een betere verbinding te creëren met het gezondheidscentrum en de dagbestedingsgebouwen ten westen van het park. De Eemeroordlaan en de IJssellaan worden onderdeel van het park en zullen voetgangersvriendelijk ingericht worden. Dit maakt dat cliënten zich op een veiligere manier vanuit het park naar de omliggende voorzieningen kunnen verplaatsen. Bij de herinrichting van het centrale park zal aandacht uitgaan naar herkenbare entrees en goede, brede verbindingspaden. Open middengebied verscholen achter bossages

STEDENBOUWKUNDIGE

- 14 -

VISIE

EEMEROORD

H 4 - R U I M T EL I J K E V I S I E 4.3

Voorzieningen rondom het middengebied

Om het centrale park als ‘kloppend hart’ te laten fungeren zullen niet alleen de juiste functies ‘in’ het park een plek moeten krijgen maar zullen ook de juiste functies ‘rondom’ het park een plek moeten innemen. Een zone van voorzieningen aan de rand van het park verhoogt de levendigheid en de gezelligheid die het park moet gaan uitstralen. Zowel de nieuwe als de bestaande gebouwen komen als het ware met ´hun voeten´ in het park te staan. Dit maakt dat het park heel veilig is voor cliënten om zich te verplaatsen tussen de gebouwen. Een levendige plint met terrasjes of met picknickbanken in het gras vormen een zachte overgang. Dit kan o.a. bij functies als het hoofdgebouw, dagbestedingsgebouwen, het theehuis, het opleidingscentrum, het gezondheidscentrum, restaurant, supermarkt, zwembad/gymzaal etc. Dit betekent dat de functies in ’t Gein op termijn verplaatst kunnen worden richting dit deel van het woon-zorgpark.

‘t Gein

De aanwezige functies versterken elkaar onderling en hebben gezamenlijk een aantrekkende werking. Dit kan extra tot uiting komen door het creëren van een herkenbaar ‘hoofdwandelpad’ dat alle gebouwen onderling met elkaar verbindt. De voorzieningenzone is gelegen nabij de entree en de parkeergelegenheden van het gebied. Hierdoor is het mogelijk om bezoekers van buitenaf te verhinderen te zwerven over het woon-zorgpark.

Voorzieningen zone

Gebouwen ‘met de voeten’ in het park

STEDENBOUWKUNDIGE

Terrassen als zachte overgang naar het park - 15 -

VISIE

EEMEROORD

H 4 - R U I M T EL I J K E V I S I E 4.4

Concentrische zonering van functies

Het ruimtelijke concept van Eemeroord wordt gekenmerkt door een concentrische zonering van woonvelden rondom het centrale park. Direct nabij de entree aan de zuidzijde van het park worden de voorzieningen gesitueerd. Aan de noordoostzijde van het park komt door toekomstige sloop van het dagbestedingsgebouw een zone vrij voor ‘wonen aan het park’. Ter hoogte van het park wordt de IJssellaan afgewaardeerd als wandelpad waardoor ook de woonblokken met hun voeten in het park kunnen komen te staan. De woonzone hierachter noemen we ‘wonen in de middenring’. Dit betreft een deel van de bestaande woonblokken die vrij recent zijn gebouwd en vanuit waar het mogelijk is snel via wandelpaden in het centrale park te komen. In de derde schil zijn de woonclusters gelegen aan de randen van Eemeroord. In het noordelijke en het zuidelijke deel liggen nieuwe ontwikkelmogelijkheden. De bestaande grootschalige dagbestedingsgebouwen in deze noordelijke rand zullen worden gesloopt. In de noordoostelijke hoek van de woonwijk kan gebruik worden gemaakt van zicht op het omringende open landschap. Deze zone is uitermate geschikt voor mensen die beperkt prikkels kunnen hanteren. De evenementen die georganiseerd worden in de noordoostelijke hoek van het terrein zullen moeten uitwijken naar een andere plek (nog nader te bepalen). In alle woonvelden is ook ruimte voor kleinschalige dagbesteding aan huis.

De woonzones vormen een eigen samenhangend geheel en verschillen onderling van elkaar in bv. architectonische uitstraling. Hierdoor ontstaan buurten met een eigen identitieit en ontstaat diversiteit in uitstraling op het woon-zorgpark.

Concentrische zonering van functies

Wonen langs de bosrand met een doorkijk naar het open landschap

Recreatieve wandelpaden verbinden buurten onderling met elkaar

STEDENBOUWKUNDIGE

- 16 -

Evenemententerrein

VISIE

EEMEROORD

H 4 - R U I M T EL I J K E V I S I E 4.5

Entree, routing en parkeren

Eemeroord wordt aan de zuidzijde via de Zandheuvelweg ontsloten. De zuidelijke bosrand is erg gesloten. De wens is om het entreegebied meer zichtbaar te maken door ter plaatse het bosplantsoen op te schonen. Het centrale voorplein is ruim en overzichtelijk, dit is praktisch vanwege de bus die op Eemeroord halteert. Bezoekers van het park worden bij binnenkomst direct bij de voorzieningen richting drie parkeerplaatsen geleid. Aan de oostzijde van het huidige kantoor zal een nieuwe parkeeplaats gerealiseerd worden. Bezoekers kunnen lopend vanaf deze parkeerplaats via het park naar het zwembad waarvan de entree verplaatst wordt naar de parkzijde. Met de komst van nieuwe parkeerplaatsen wordt voorkomen dat er te veel ongewenst autoverkeer op Eemeroord circuleert. Het huidige woon-/zorgpark is opgebouwd uit rechte, lange wegen, loodrecht op elkaar. Dit maakt dat Eemeroord leesbaar, voorspelbaar en overzichtelijk ervaren wordt. Het is niet nodig dat alle wegen toegankelijk zijn voor autoverkeer. De wegen op Eemeroord worden autoluw ingericht. Het rode straatprofiel leert cliënten dat zij zich hier mogen verplaatsen maar dat auto’s hier ook (beperkt) mogen rijden. Gele paden zijn het domein van de voetganger.

Het autoluw maken van Eemeroord vergroot de veiligheid van de directe omgeving rondom de woonblokken en creëert ruimte om een groen raamwerk van wandelpaden te stroomlijnen richting het centrale park. De woonwijk blijft met de auto wel toegankelijk voor bevoegden zoals personeel en verwanten.

Entree, routing en parkeren

Autoluwe wegen zijn rood: cliënten leren dat hier een auto kan passeren

STEDENBOUWKUNDIGE

Voetpaden zijn geel: dit is het domein van de voetganger

- 17 -

VISIE

EEMEROORD

H 4 - R U I M T EL I J K E V I S I E 4.6

Wandelassen van Eemeroord

Op Eemeroord zijn twee wandelassen gedefinieerd: 1) de historische Houtwal (IJssellaan in oost-west richting) en 2) de shared space strip (zuidelijke deel van de Eemeroordlaan). De historische houtwal is een nog goed waarneembare landschapslijn op het terrein. Ondanks dat het groene karakter van de IJssellaan wat verloren is gegaan ziet Sherpa mogelijkheden om deze historische as weer te herstellen. Dit kan bijvoorbeeld door de aanplant van een enkele bomenrij. Het is ook mogelijk om de IJsselllaan te laten begeleiden door bijzondere beplanting (geur, kleur). Dit maakt dat de route vanuit de woongebieden richting het centrum aangenaam ervaren wordt. De bestaande Eemeroordlaan is een belangrijke noord-zuid verbinding in Eemeroord en doorsnijdt in de nieuwe situatie het centrale park. De Eemeroordlaan verliest zijn functie als hoofdontsluiting maar blijft als zichtas en als verbinding wel bestaan. De Eemeroordlaan zal ter hoogte van het park als shared-space gebied ingericht worden. De automobilist is hier ‘te gast’ en zal goed begeleid worden. De Strip krijgt een luxere inrichting die passend is bij de functie ‘verblijven’. Te denken valt aan een pleinachtige bestrating met diverse zitranden met beplanting. Dit verhoogt de verblijfskwaliteit van het park en verbindt het oostelijk deel met het westelijk deel.

Met deze sharedspace strip kunnen cliënten zich in het park veilig verplaatsen tussen de voorzieningen. Beide wandelassen kunnen onderdeel uitmaken van het ‘rondje Drakenburgergracht’ die de verschillende recreatieve functies in het gebied verbindt met elkaar.

Wandelassen van Eemeroord

Shared Space inrichting

Herstel Houtwal door boomaanplant

STEDENBOUWKUNDIGE

- 18 -

VISIE

EEMEROORD

H 4 - R U I M T EL I J K E V I S I E 4.7

Toekomstbeeld Ruimtelijke visie

In de nieuwe ruimtelijke visie is ruimte gecreëerd voor zowel bestaande als nieuwe ontwikkelingen. Op basis van deze visie kan Eemeroord volgens een helder principe doorontwikkeld worden. Het maken van duidelijke keuzes in programmering, zonering en inrichting maakt dat Eemeroord enerzijds afwisselend beleefd wordt en anderzijds herkenbaar blijft. Hieronder zijn de belangrijkste en meest relevante ingrediënten van het ruimtelijk concept samengevat: • Een centraal gelegen ‘open park’ dat fungeert als kloppend hart van de wijk en die iedereen uitnodigt tot gebruik ervan, • Voorzieningen rondom het centrale middengebied om de beleving in het park te versterken, • Parkeren dichtbij de entree van Eemeroord, waardoor geen ongewenst autoverkeer op de wijk circuleert, • Een nieuwe dimensionering van routes, geënt op het bestaande grid van wegen en paden, • Een heldere zonering van woon-/functievelden die alle gebruikers/bezoekers een eigen plek op Eemeroord geven, • Ruimte voor een nieuw groen netwerk van wandelpaden die in verbinding staan met het centrale park. Op basis van deze ruimtelijke visie kan Eemeroord volgens een helder principe doorontwikkeld worden.

4.8

Verankering in het bestemmingsplan

Het ruimtelijk plan en het daarmee samenhangende landschappelijke raamwerk, vormt de basis voor de verbeelding van het bestemmingsplan. Op deze manier worden de aanwezige landschappelijke- (en cultuurhistorische) waarden beschermd en kan Eemeroord in de komende jaren flexibel enerzijds én gericht anderzijds haar uitbreidingsplannen vormgeven.

Ruimtelijke visie Eemeroord

STEDENBOUWKUNDIGE

- 19 -

VISIE

EEMEROORD

H5 - UITGANGSPUNTEN - STEDENBOUWKUNDIGE 5.1

Uitgangspunten stedenbouwkundige uitwerking

Sherpa mag met 6.951 m² BVO haar bouwprogramma uitbreiden waardoor de maximale BVO circa 41.707 m² zal zijn. De extra BVO’s zullen ten goede komen aan de bouw van nieuwe woningen om de groei van 100 extra cliënten te kunnen huisvesten. Daarnaast heeft Sherpa nog de nodige vervangende nieuwbouw te realiseren voor dagbesteding en wonen. Dit is gevisualiseerd op de volgende pagina. Voor de verdere stedenbouwkundige uitwerking zijn enkele uitgangspunten benoemd: Ruimtegebruik - Voor wonen wordt per cliënt circa 65/70 m2 BVO gereserveerd, - Voor een woongroep wordt circa 600 m2 BVO gereserveerd, - In een woongroep wonen maximaal 9 cliënten, - Voor dagbesteding wordt per cliënt circa 20 m2 BVO gereserveerd.

5.2

UITWERKING

Flexibel ontwikkelen en inpassen

Het is nog onvoorspelbaar hoe toekomstige vraagstukken zich in de zorg gaan ontwikkelen. Sherpa wil in de toekomst ‘vraag en aanbod’ goed op elkaar kunnen afstemmen. Met flexibel ontwikkelen kan constant op de zorgbehoefte van cliënten ingespeeld worden. Om gevoel te krijgen bij het ruimtegebruik van het uitbreidingsprogramma is een massastudie gedaan. Met onderstaande bouwstempels is een eerste stedenbouwkundige verkenning uitgevoerd. Afhankelijk van 1) de zone waar de ontwikkeling zal plaatsvinden en 2) het type cliënt waarvoor gebouwd wordt, wordt gekozen voor een bouwstempel. Aansluiting op de bestaande omgeving en het waarborgen van een stedenbouwkundig samenhangend geheel is daarbij vanzelfsprekend van belang.

Zorg Algemeen: - Bestaande woningen vervangen door studio’s met eigen sanitair (levensloopbestendig), - Wonen vindt plaats op de begane grond, voorzieningen mogen in meerdere bouwlagen plaatsvinden, - Woongroepen kunnen ten behoeve van samenwerking, per twee geclusterd gebouwd worden, - Woongroepen delen gezamenlijke ruimten en/of tuinen en liggen in de buurt van een groene openbare plek, - Cliënten hebben een adres en een voordeur aan de straat. Eemeroord is een woonpark zoals alle andere woonparken Vastgoed Algemeen Een deel van de huidige bebouwing wordt in de komende 20 jaar afgeschreven. Op basis van de vastgoedvisie en de wens om te groeien met cira 100 cliënten is een schematische weergave gegeven van een situatie rond 2030. Het bestemmingsplan en de daarbij behorende uitwerkingsregels, geeft op basis van de ruimtelijke visie de mogelijkheid hiertoe (flexibel en gefaseerd) te komen.

Overzicht van bouwstempels (8/9 cliënten) in de zorg

STEDENBOUWKUNDIGE

- 20 -

VISIE

EEMEROORD

H5 - UITGANGSPUNTEN

STEDENBOUWKUNDIGE 5.3

Sloopovereenkomst

In 2009 heeft Sherpa in het het kader van een wijziging in het bestemmingsplan een sloopovereenkomst met de gemeente Baarn opgesteld. Een deel van deze panden zijn reeds gesloopt. Een drietal gebouwen valt nog onder deze sloopregeling. Dit betreffen de grijs omcirkelde dagbestedingsgebouwen de Dieze (19), de Gouwe (38) en het Dienstencentrum (22 en 23).

5.4

Vervanging / sloop/nieuwbouw

Ten behoeve van deze stedenbouwkundige visie is bekeken welke sloop/nieuwbouw activitieten de komende 10 a 15 jaar plaatsvinden. Dit houdt verband met de explotatie van de betreffende gebouwen. Het betreft zowel voorzieningen als woonfuncties. Onderstaande kaart met rood omcirkelde locaties is een eerste inschatting daarvan.

Nog te slopen volgens sloopovereenkomst Vervanging sloop/nieuwbouw

STEDENBOUWKUNDIGE

- 21 -

VISIE

EEMEROORD

UITWERKING

H6 - RICHTINGGEVENDE MASSASTUDIE EEMEROORD ROND 2030

STEDENBOUWKUNDIGE

- 22 -

VISIE EEMEROORD

H6 - R I C H T I N G G E V E N D E M A S S A S T U D I E 6.1

EEMEROORD

Richtinggevende massastudie

Voor de stedenbouwkundige uitwerking van de ambities van Sherpa is een massastudie verricht. Een massastudie geeft een beeld van de ruimtelijke consequenties van een plan. Het is nadrukkelijk geen ontwerp maar een studie om te komen tot optimale afstemming tussen de bestaande omgeving en de nieuwe plannen. Dit 3D beeld laat zien hoe op een samenhangende manier invulling gegeven kan worden aan 1) de uitbreidingswens en 2) het sloop/nieuwbouwprogramma. Om binnen de ‘20% uitbreiding’ te blijven zullen enkele woonblokken nog niet gerealiseerd kunnen worden. Deze zijn op pagina 21 aangemerkt als ‘optioneel’ (rood). De getoonde bouwvolumes geven realistisch weer wat de wenselijke- en maximaal toegestane m2 BVO zijn. Het aantal m2 BVO’s, zoals deze zijn vastgelegd in de regels van het bestemmingsplan, zijn bepaald aan de hand van dit beeld.

6.2

Toelichting op het 3D beeld

In deze uitwerking sluiten nieuwe woonblokken aan bij reeds eerder gebouwde woonblokken. Ze volgen daarmee de huidige, rationele, structuur van het terrein. Het is goed zichtbaar hoe de voorzieningen (paars) in veelal grotere en hogere bouwblokken rondom het middengebied en aan de zijde langs de A27 gepositioneerd zijn. De woonbebouwing (rood) is kleinschalig en heeft een dorpse uitstraling. Uitzondering hierop zijn de aan de oostzijde gelegen 3 bouwblokken waar in 3 bouwlagen gewoond wordt (Namasté). In de toekomst wordt per deelgebied/woonzone onderzocht wat, op basis van de zorgvraag die zich dan voordoet, de beste invulling is. Op de volgende pagina zijn voor de zone aan de noordzijde enkele alternatieven in beeld gebracht.

STEDENBOUWKUNDIGE

- 23 -

VISIE EEMEROORD

ROND 2030

H6 - R I C H T I N G G E V E N D E M A S S A S T U D I E 6.3

EEMEROORD

ROND 2030

Alternatieve uitwerking

Het 3D beeld vertoont een pragmatische benadering van de uiteenzetting van de bouwmassa. Het is wellicht denkbaar om het regime van strakke, loodrecht rooilijnen wat los te laten. Te denken valt aan een meer organische inrichting met afwisseling in bouwvolumes, kapvormen en verspringing van rooilijnen. Op basis van de zorgvraag, het type cliënt en de behoefte die deze cliëntgroep in de directe omgeving nodig heeft maakt Sherpa haar keuzes. Alleen met flexibel ontwikkelen kunnen ‘vraag en aanbod’ goed op elkaar afgestemd worden.

Variant 1: Doodlopende hofjes met rijwoningen

Variant 2: Solitaire blokken in het groen, ontsloten vanaf de Diezelaan

STEDENBOUWKUNDIGE

- 24 -

Variant 3: Volumes met samengestelde kap

VISIE EEMEROORD

H7 - BEELDENDE Behouden en versterken van historische landschappelijke waarden

STEDENBOUWKUNDIGE

SAMENVATTING

Met de beelden uit Hoofdstuk 7 wil Sherpa laten zien hoe de uitwerking van het gebied in overeenstemming is met de bouwstenen zoals deze zijn gedefiniëerd in de Ruimtelijke visie. Ongeacht de stedenbouwkundige invulling die aan deze visie ten grondslag ligt, staat voor Sherpa bovenaan dat zij met behoud van de groene waarden van het gebied, een woon-zorgprogramma aanbiedt dat maximaal afgestemd is op de behoeften van cliënten.

- 25 -

VISIE EEMEROORD

H7 - BEELDENDE

SAMENVATTING

Hoofdgroenstructuur van Eemeroord

STEDENBOUWKUNDIGE

- 26 -

VISIE EEMEROORD

H7 - BEELDENDE

SAMENVATTING

Verbinding overige groene plekken met middengebied

STEDENBOUWKUNDIGE

- 27 -

VISIE EEMEROORD

H7 - BEELDENDE

SAMENVATTING

Voorzieningen aan het park

STEDENBOUWKUNDIGE

- 28 -

VISIE EEMEROORD

H7 - BEELDENDE

SAMENVATTING

Concentrische zonering van functies

STEDENBOUWKUNDIGE

- 29 -

VISIE EEMEROORD

H7 - BEELDENDE

SAMENVATTING

Entree, hoofdontsluiting, routing en parkeren

STEDENBOUWKUNDIGE

- 30 -

VISIE EEMEROORD

H7 - BEELDENDE

SAMENVATTING

Wandelassen van Eemeroord

STEDENBOUWKUNDIGE

- 31 -

VISIE EEMEROORD

H7 - BEELDENDE

SAMENVATTING

Schematische weergave van de bouwhoogtes

STEDENBOUWKUNDIGE

- 32 -

VISIE EEMEROORD

H7 - BEELDENDE

SAMENVATTING

Extra beknopte stedenbouwkundige toelichting

STEDENBOUWKUNDIGE

- 33 -

VISIE EEMEROORD

H7 - BEELDENDE

SAMENVATTING

Wensbeeld Ruimtelijke visie

STEDENBOUWKUNDIGE

- 34 -

VISIE EEMEROORD