329682 Invoering nieuwe Wet inburgering in 2022 Concept Plan van aanpak

1

Concept Plan van aanpak nieuwe wet inburgering gemeente Baarn

juni 2021

2

Inhoud Inleiding ......................................................................................................................................................... 3 Leeswijzer .............................................................................................................................................. 3 1. Het nieuwe inburgeringsstelsel ................................................................................................................. 4 1.1 Taken van de gemeente ...................................................................................................................... 4 1.1.1 Brede intake ................................................................................................................................. 5 1.1.2 Plan Inburgering en Participatie (PIP) .......................................................................................... 5 1.1.3 Drie leerroutes.............................................................................................................................. 6 1.1.4 Module Arbeid en Participatie (MAP) .......................................................................................... 7 1.1.5 Participatieverklaringstraject (PVT)..............................................................................................

7 1.1.6 Financieel ontzorgen .................................................................................................................... 7 1.1.7 Maatschappelijke begeleiding ...................................................................................................... 8 1.1.8 Naleving ........................................................................................................................................ 8 1.2 Doelgroepen ........................................................................................................................................ 8 2. Visie en uitgangspunten .......................................................................................................................... 10 2.1 Uitgangspunten en maatschappelijke resultaten ............................................................................. 11 2.1.1 Thema 1 Taal .............................................................................................................................. 11 2.1.2 Thema 2 Op weg naar werk of opleiding ................................................................................... 11 2.1.3 Thema 3 Wegwijs in Baarn .........................................................................................................

12 2.2 Visie op de verschillende doelgroepen ............................................................................................. 12 3. Van Visie naar Uitvoering ........................................................................................................................ 14 3.1 Rollen en taken .................................................................................................................................. 14 3.1.1 Klantregie ................................................................................................................................... 14 3.1.2 Trajectbegeleiding ...................................................................................................................... 14 3.1.3 Inburgeringsvoorzieningen......................................................................................................... 15 3.2 Mogelijke partners ............................................................................................................................ 15 4. Financieel kader....................................................................................................................................... 19 5. Sturing en Monitoring ............................................................................................................................. 21

3

Inleiding Voor u ligt het plan van aanpak nieuwe wet Inburgering van de gemeente Baarn. Met het nieuwe inburgeringsstelstel komen er nieuwe taken naar de gemeente toe. De gemeenten Baarn, Bunschoten en Soest zien de nut en noodzaak om hierbij samen te werken. Niet alleen vanwege de schaalgrootte maar ook vanwege onze gezamenlijke partners in het Sociaal Domein. Niettemin zal er in de uitvoering van het beleid ruimte zijn voor lokale invulling, zoals dat ook nu het geval is bij de uitvoering van de andere taken binnen het Sociaal Domein. De ingangsdatum van de nieuwe wet Inburgering is al twee keer eerder uitgesteld. De minister heeft gemeenten in een kamerbrief van 28 april 2021 verzekerd dat de wet hoe dan ook op 1 januari 2022 in werking treedt. De wet is op is op 1 december 2020 door de Eerste Kamer unaniem aangenomen. De lagere wet- en regelgeving waarin staat op welke onderdelen gemeenten beleidskeuzes moeten maken zullen medio 2021 nog worden vastgesteld. Als gemeente zijn we volop bezig met de voorbereidingen op de nieuwe wet. In dit document zetten wij onze uitgangspunten en aanpak uiteen. Dit concept document is mede tot stand gekomen in samenspraak met verschillende maatschappelijke partners, stakeholders, ervaringsdeskundigen en collega’s uit de regiogemeenten. De coronamaatregelen bemoeilijkten het vaak om met elkaar bijeen te komen.

Daarom is er ook geput uit andere bronnen zoals onderzoeken en handreikingen van VNG en Divosa. Uiteraard zijn ook de geleerde lessen uit onze Pilot Snel Meedoen van 2018 en 2019 meegenomen in dit plan van aanpak. Met dit concept plan van aanpak gaan wij verder in gesprek met alle betrokkenen. Leeswijzer Hieronder leest u in hoofdstuk 1 kort de hoofdlijnen van het nieuwe stelsel en welke taken er naar de gemeenten toe komen. In Hoofdstuk 2 geven wij onze visie op Inburgering die past binnen de visie zoals vastgesteld in onze nota “Baarn Vitaal: beleidsnota sociaal domein Baarn 2021-2024”. Dit doen wij aan de hand van een drietal thema’s: taal, op weg naar werk of opleiding en wegwijs in de gemeente. Vervolgens maken wij in Hoofdstuk 3 de vertaalslag naar de uitvoering en onze aanpak . In hoofdstuk 4 schetsen wij het financiële kader. Tot slot zullen wij in Hoofdstuk 5 toelichten hoe we toezicht houden en gaan monitoren.

4

1. Het nieuwe inburgeringsstelsel Het huidige inburgeringsstelsel voldoet op een aantal punten niet. Inburgeraars doen te lang over het inburgeren, zijn vaak langdurig afhankelijk van een bijstandsuitkering en het zelf kiezen van een goede inburgeringscursus is vaak een te moeilijke opgave voor een nieuwkomer. Daarbij worden inburgeraars onvoldoende gestimuleerd om het hoogst haalbare taalniveau te behalen. We zien dat inburgeraars zelfs na het behalen van de inburgering nog steeds onvoldoende Nederlands spreken om volwaardig mee te kunnen doen in de samenleving. Daarom heeft het Rijk besloten dat het inburgeringsstelsel op de schop moet. Op 1 januari 2022 gaat de nieuwe Wet inburgering in. Het doel van deze wet is om het mogelijk te maken inburgeraars zo snel mogelijk mee te laten doen in de samenleving, het liefst via betaald werk. Met de nieuwe inburgeringswet wordt aansluiting gezocht bij de Participatiewet en is daarmee onderdeel van het Sociaal Domein. Het Rijk heeft er bewust voor gekozen om deze taak weer terug te leggen bij de gemeenten, zoals ook voor 2013 het geval was. Met het nieuwe stelsel krijgt de gemeente de regie over de uitvoering van de inburgering. Gemeenten worden verantwoordelijk voor het inburgeringsaanbod en ontvangen hiervoor financiële middelen vanuit het Rijk.

Gemeenten krijgen de vrijheid om een op elkaar afgestemd programma van activiteiten te organiseren waarbinnen de inburgeringstrajecten en participatie leiden tot het sneller meedoen van inburgeraars. Gemeenten krijgen dus meer bevoegdheid en sturingsmogelijkheden. De veranderingen in het inburgeringsstelsel op een rij: Oud De nieuwkomer is zelf verantwoordelijk en koopt zelf een inburgeringscursus in. Inburgeraar kan max. € 10.000 lenen bij DUO voor een inburgeringscursus Iedere inburgeraar moet aan hetzelfde (taal)niveau voldoen van het inburgeringsexamen Inburgering grotendeels op theoretische basis

Nieuw Gemeente is verantwoordelijk voor het inburgeringsaanbod en koopt trajecten in. Gemeente ontvangt middelen vanuit het Rijk om de inburgering te financieren Er zijn drie verschillende leerroutes met bijbehorend taalniveau afhankelijk van de ontwikkelmogelijkheden van de inburgeraar. Inburgeringstrajecten bevatten verplicht aantal uren participeren in de samenleving

1.1 Taken van de gemeente Gemeenten krijgen specifieke taken binnen het inburgeringsproces. Deze zijn ook vastgelegd in de nieuwe wet. Daarbij zijn gemeenten vrij in hoe zij deze specifieke taken willen vormgeven als deze maar wel voldoen aan een set van minimale vereisten. In het schema hieronder ziet u de gemeentelijke taken:

5

B1-route

Brede intake

Plan Inburgering en Participatie (PIP)

Leerroute

Onderwijsroute

Module Arbeidsmarkt en Participatie

Z-route

Particpatieverklaring

Ontzorgen (Financieel)

1.1.1 Brede intake In het nieuwe stelsel begint de inburgering voor alle inburgeringsplichtigen met een verplichte brede intake. Met deze brede intake brengt de gemeente de persoonlijke situatie, mogelijkheden en leerbaarheid van de inburgeringsplichtige in kaart. Zo kunnen de inburgeraar en de gemeente samen de startpositie en de ontwikkelmogelijkheden beschrijven. Ook kunnen zij zo samen kijken welke aanvullende ondersteuning nodig is. Onderdeel van de brede intake is een leerbaarheidstoets. Deze toets wordt op landelijk niveau ontwikkeld. Het Rijk neemt nog een besluit welke partij de leerbaarheidstoets gaat afnemen.

1.1.2 Plan Inburgering en Participatie (PIP) Op basis van de brede intake stelt de gemeente een persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (PIP) op. Dit gebeurt zoveel mogelijk in samenspraak met de inburgeringsplichtige. Het opstellen van een PIP – ook een nieuw onderdeel van de inburgering – is verplicht. Het is een vertaling van de uitkomsten van de brede intake naar een set persoonlijke einddoelen voor de inburgering. In het PIP moeten in ieder geval worden opgenomen, afspraken over: -

de leerroute de begeleiding en ondersteuning die nodig is om deze leerroute succesvol af te ronden de intensiteit van: o de module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP) o het participatieverklaringstraject (PVT)

Het PIP is tevens de beschikking van de gemeente. Gemeenten mogen zelf bepalen hoe zij het PIP vormgeven en welke aanvullende afspraken zij hierin opnemen. Denk bijvoorbeeld aan afspraken over aantal te volgen lesuren, aanbieder van de taallessen of bijvoorbeeld afspraken over kinderopvang. We

6 sluiten hierbij zoveel mogelijk aan bij de werkwijze zoals we die binnen het sociaal domein in Baarn al kennen.

1.1.3 Drie leerroutes Ook de drie leerroutes zijn nieuw in het inburgeringsstelsel. Het doel van de verschillende leerroutes is dat inburgeringsplichtigen de Nederlandse taal leren en Kennis van de Nederlandse Maatschappij (KNM) opdoen, passend bij hun capaciteiten, persoonlijke situatie en leerbaarheid. Om aan de inburgeringsplicht te voldoen, moeten alle inburgeringsplichtigen één van de leerroutes succesvol afronden. Van hen wordt verwacht dat zij binnen de inburgeringstermijn het voor hen hoogst haalbare taalniveau bereiken, het liefst niveau B1 of hoger. Omdat dit taalniveau niet voor iedereen haalbaar is, kent het nieuwe inburgeringsstelsel drie verschillende leerroutes waarmee zij aan de inburgeringsplicht kunnen voldoen. Elke leerroute biedt ruimte voor maatwerk. B1 route: Deze leerroute is bedoeld voor alle inburgeringsplichtigen die het B1 taalniveau kunnen bereiken binnen de inburgeringstermijn. De B1-route is gericht op: - het zo snel mogelijk beheersen van de Nederlandse taal op taalniveau B1 of hoger en - het zo snel mogelijk mee kunnen doen op de arbeidsmarkt. Naar verwachting komt het grootste deel van de inburgeringsplichtigen in aanmerking voor de B1-route. De doelgroep is dus breed, waardoor leeftijd, leerbaarheid en opleidingsniveau van deelnemers uiteen kunnen lopen.

Vanwege die diversiteit kent de nieuwe Wet inburgering geen minimum of maximum aantal lesuren (per week) toe. Het is aan gemeenten een passend aanbod te bieden afgestemd op de leerbaarheid en het opleidingsniveau van de inburgeringsplichtige. Onderwijsroute: Deze leerroute is bedoeld voor inburgeringsplichtigen met een hoge leerbaarheid die bovendien gemotiveerd zijn om een opleiding te volgen. De onderwijsroute heeft geen formele leeftijdsgrens, maar het ligt voor de hand dat gemeenten met name jonge inburgeringsplichtigen in de onderwijsroute plaatsen. Deze groep heeft immers nog een heel werkzaam leven in Nederland voor zich. Bovendien komen jongvolwassenen tot 30 jaar in aanmerking voor studiefinanciering. De onderwijsroute is een schakelvoorziening gericht op: - het zo snel mogelijk beheersen van de Nederlandse taal op taalniveau B1 of hoger en - de instroom in het regulier beroepsonderwijs (mbo of hbo) of wetenschappelijk onderwijs (wo). Zelfredzaamsheidsroute: De Zelfredzaamheidsroute (Z-route) is bedoeld voor inburgeringsplichtigen met een lage leerbaarheid die naar verwachting veel moeite hebben met het leren van de Nederlandse taal. De B1-route en onderwijsroute zijn voor hen waarschijnlijk niet haalbaar. Met name voor inburgeringsplichtigen die in het land van herkomst weinig of geen scholing hebben gehad, zal dit het geval zijn.

In het huidige inburgeringsstelsel komt deze groep nog in aanmerking voor een ontheffing van de inburgeringsplicht op grond van aantoonbaar geleverde inspanningen. In het nieuwe inburgeringsstelsel vervangt de Z-route deze mogelijkheid. De Z-route is gericht op: - het beheersen van de Nederlandse taal op een zo hoog mogelijk taalniveau (streefniveau A1), zodat - inburgeringsplichtigen uiteindelijk zelfstandig kunnen deelnemen aan de Nederlandse samenleving. De Z-route verschilt van de andere routes omdat hierbij wel het aantal uren taalonderwijs is vastgelegd in de wet. Het programma moet uit minimaal 800 uur Nederlandse taalles bestaan en minimaal 800 uur aan participatie activiteiten. Dit is inclusief de uren voor de Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP) en het participatieverklaringstraject (PVT). Gemeenten zijn vrij in het bepalen hoe zij de participatie activiteiten invullen.

7

1.1.4 Module Arbeid en Participatie (MAP) De MAP is een nieuw onderdeel van de inburgering en vervangt het examenonderdeel Oriëntatie op de Nederlandse Arbeidsmarkt (ONA). Het doel van deze module is om inburgeringsplichtigen kennis te laten maken met en voor te bereiden op deelname aan de Nederlandse arbeidsmarkt. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de inhoud en invulling van de MAP. We hebben als gemeente de ruimte om met het programma aan te sluiten op de lokale arbeidsmarkt. We zijn in ieder geval verplicht om activiteiten op te nemen gericht op de volgende acht thema’s: 1. Beroepsoriëntatie 2. Werknemerscompetenties 3. Realistisch beroepsbeeld 4. Beroepskansen 5. Beroepscompetenties verwerven 6. Netwerk opbouwen 7. Werk vinden 8. Werkcultuur Er wordt van gemeenten verwacht dat zij een verbinding leggen tussen de theorie en de praktijk bij voorkeur van de lokale arbeidsmarkt. Het ligt daarbij voor de hand dat gemeenten de MAP laten uitvoeren door een organisatie die kennis heeft van de lokale arbeidsmarkt en ervaring heeft met de arbeidsmarkttoeleiding van inburgeringsplichtigen. Ook is het de bedoeling dat gemeenten hierbij een brug slaan met de uitvoering van de Participatiewet.

1.1.5 Participatieverklaringstraject (PVT) Het PVT is al een bestaand onderdeel van de inburgering, maar is op een aantal punten gewijzigd. Onveranderd is dat gemeenten er inhoud en invulling aan moeten geven. Doel hiervan is om inburgeringsplichtigen te laten kennismaken met de kernwaarden van de Nederlandse samenleving. Belangrijke wijziging is dat het programma uit minimaal 12 uur bestaat en de inburgeringsplichtige het binnen 3 jaar moet halen ipv 1 jaar. Daarnaast moet het PVT minimaal één activiteit of excursie bevatten waarin de aandacht uitgaat naar een kernwaarde van de Nederlandse samenleving, plus de vertaling hiervan. Denk hierbij aan onderwerpen als de democratie en de rechtstaat, de vrijheid van meningsuiting, het verbod op discriminatie en sociale rechten, zoals het recht op medische zorg en onderwijs. Het PVT wordt afgesloten met de ondertekening van de participatieverklaring (op waardepapier). Met de ondertekening tonen inburgeringsplichtigen hun betrokkenheid bij de Nederlandse samenleving en hun bereidheid om daar actief aan bij te dragen.

1.1.6 Financieel ontzorgen Het financieel ontzorgen is een nieuw onderdeel van de inburgering. Het houdt in dat bijstandsgerechtigde statushouders gedurende de eerste zes maanden van de inburgering financieel ontzorgd worden doordat de gemeente hun vaste lasten doorbetaalt. Het financieel ontzorgen is gericht op: - het op orde brengen en houden van de financiën; - het voorkomen van financiële problemen. Zo kunnen mensen zich de eerste zes maanden volledig richten op hun inburgering en participatie in de samenleving. Het financieel ontzorgen draagt bij aan het versterken van hun zelfredzaamheid en participatie. Van gemeenten wordt verwacht dat zij statushouders ondersteunen richting financiële zelfredzaamheid:

8 -

om te voorkomen dat er na de verplichte periode van financieel ontzorgen alsnog financiële problemen ontstaan en - om te zorgen dat statushouders uiteindelijk zelf in staat zijn om hun inkomsten en uitgaven in balans te houden. Bij het financieel ontzorgen kan er verbinding worden gelegd met de maatschappelijke begeleiding.

1.1.7 Maatschappelijke begeleiding Net als in het huidige inburgeringsstelsel worden statushouders gedurende de eerste fase van de inburgering begeleid en ondersteund door de gemeente. Dit gebeurt vanaf het moment dat zij in de gemeente worden gehuisvest. De maatschappelijke begeleiding is gericht op het regelen van praktische zaken en het wegwijs maken in de Nederlandse samenleving. Met als doel: het versterken van de zelfredzaamheid en participatie van statushouders. Op dit moment voert Vluchtelingenwerk Midden- en West Nederland deze taak voor de gemeente Baarn uit. Zij ondersteunen statushouders onder andere bij het inschrijven in de gemeente en het aanvragen van diverse basisvoorzieningen. In het nieuwe stelsel kunnen gemeenten grotendeels zelf bepalen hoe zij deze begeleiding vormgeven en hoe lang zij die bieden. Het is de bedoeling dat gemeenten maatwerk leveren en de begeleiding af stemmen op de behoeften en persoonlijke situatie van de statushouder. Daarbij is er ruimte om aan te sluiten op de lokale behoefte en andere onderdelen van de inburgering.

1.1.8 Naleving Ook in het nieuwe stelsel zijn inburgeringsplichtigen zelf verantwoordelijk om binnen de gestelde termijn aan hun inburgeringsplicht te voldoen. Gemeenten en DUO hebben beide een handhavende rol in het nieuwe stelsel en werken daarvoor samen. DUO stelt de inburgeringsplicht voor iedereen vast en handhaaft deze plicht. Net als in het huidige inburgeringsstelsel controleert DUO aan het einde van de inburgeringstermijn of een inburgeringsplichtige heeft voldaan aan alle onderdelen van de inburgeringsplicht. Als dit niet het geval is, kan DUO een boete opleggen en een nieuwe termijn opleggen van maximaal twee jaar. De gemeente handhaaft het PIP en het verloop van het inburgeringstraject. Hiervoor voert de gemeente voortgangsgesprekken met de inburgeringsplichtigen. Als inburgeringsplichtigen zich niet aan de afspraken in het PIP houden dan kunnen ook de gemeenten hiervoor een sanctie opleggen. Deze sancties sluiten aan bij de Participatiewet waarin bijstandsgerechtigden ook gesanctioneerd worden als zij niet meewerken. Gemeenten en DUO moeten bij deze taak met elkaar samenwerken en gegevens met elkaar delen. Dit is vastgelegd in de nieuwe wet.

1.2 Doelgroepen In de nieuwe wet wordt er onderscheid gemaakt in drie doelgroepen waar de gemeenten verantwoordelijk voor zijn in verschillende mate. De drie doelgroepen van de nieuwe Wet inburgering zijn:  Statushouders Statushouders zijn nieuwkomers met een verblijfsvergunning op basis van asiel.  Gezinsmigranten Gezinsmigranten zijn onder andere personen die hier voor gezinshereniging of gezinsvorming zijn, bijvoorbeeld omdat zij een Nederlandse echtgeno(o)t(e) of partner hebben. Ook geestelijk bedienaren en vreemdelingen met een verblijfsvergunning voor een niet-tijdelijk humanitair verblijfsdoel behoren tot deze doelgroep.

9 

Turkse nieuwkomers Nieuw is dat Turkse nieuwkomers inburgeringsplichtig worden. Het kabinet gaat Turkse nieuwkomers verplichten om de Nederlandse taal te leren en kennis op te doen over de Nederlandse samenleving en arbeidsmarkt. Turkse burgers die naar Nederland komen moeten straks met succes het inburgeringsexamen afleggen om een permanente verblijfsvergunning te krijgen. Het kabinet wil daarmee ook Turkse nieuwkomers de kans geven een goede start te maken in ons land.

In het nieuwe inburgeringsstelsel gelden andere regels voor statushouders dan voor gezinsmigranten en overige migranten. In onderstaand schema is te zien welke taken gemeenten wettelijk hebben voor welke doelgroep.

Gemeentelijke taak

Statushouders

Gezins- en overige migranten

Brede intake X PIP X X Aanbod 3 leerroutes X MAP X X PVT X X Financieel ontzorgen X Maatschappelijke begeleiding X Begeleiding bij Inburgering X X Overige afspraken PIP X * * Als gezins- en overige migranten bijstand ontvangen dan kan het PIP van deze Inburgeraars ook participatieverplichtingen bevatten.

10

2. Visie en uitgangspunten Inburgeren zien wij als meer dan alleen het leren van de Nederlandse taal en kennis verkrijgen over de Nederlandse maatschappij. Wij vinden het ook belangrijk dat nieuwkomers zelfredzaam worden en mee kunnen doen in onze gemeente. De gemeente Baarn staat voor een gezonde samenleving waarin alle inwoners zoveel mogelijk de regie hebben over hun eigen leven. Zij zijn daartoe in staat als zij goed scoren op de eigenschappen van positieve gezondheid. Dat is onze visie zoals verwoord in de nota Baarn Vitaal: beleidsnota sociaal domein Baarn 2021-2024. Bij een goede inburgering werken we samen met de inburgeraars aan alle zes eigenschappen van de positieve gezondheid. In Figuur 1 is dit nog eens weergegeven.

Figuur 1 De zes eigenschappen van positieve gezondeheid (uit de nota Baarn Vitaal: beleidsnota sociaal domein Baarn 2021-2024

We gaan ervan uit dat hoe hoger de score van inburgeraar is op iedere as van het spinnenweb in Figuur 1, des te beter is de inburgeraar geïntegreerd in de Baarnse samenleving. Zelfredzaamheid, regie over je eigen leven, meedoen naar vermogen en positieve gezondheid zijn sleutelbegrippen bij de goede inburgering. Het beheersen van de Nederlandse taal is een belangrijke voorwaarde om te kunnen meedoen. Daarom vinden wij het in de eerste plaats belangrijk dat nieuwkomers zo snel mogelijk de Nederlandse taal leren.

11 Daarbij geloven wij dat je taal niet alleen leert in een klaslokaal maar juist door interactie met de inwoners van onze gemeente. Onderzoek wijst dit ook uit. Om een taal te leren moet je daar het liefst iedere dag in ondergedompeld worden en mee bezig zijn. Deze visie werken we hieronder uit in drie thema’s waarin we onze uitgangspunten en maatschappelijke resultaten ofwel doelstellingen formuleren.

2.1 Uitgangspunten en maatschappelijke resultaten 2.1.1 Thema 1 Taal Het gaat erom dat inburgeraars zo snel mogelijk de Nederlandse taal leren. Het liefst niet alleen in het klaslokaal maar door middel van duale trajecten. Dus bijvoorbeeld in combinatie met (vrijwilligers)werk, of opleiding of door activiteiten te ondernemen zoals bijvoorbeeld sporten. Wij vinden het belangrijk dat de inburgeraar zo snel mogelijk met het taalonderwijs start. Uitgangspunten voor het taalaanbod zijn: -

De inburgeraar staat centraal Taalprogramma is afgestemd op de individuele mogelijkheden van de inburgeraar Er wordt op een zo hoog mogelijk taalniveau ingestoken. Dit betekent taalniveau B1 of hoger. Het aanbod is zoveel mogelijk lokaal als het lokaal kan, regionaal als dat effectiever en efficiënter is.

We willen hiermee de volgende (maatschappelijke) resultaten bereiken: 1. Iedere inburgeraar haalt binnen zijn individuele mogelijkheden zo snel mogelijk maar uiterlijk binnen 3 jaar het inburgeringsexamen. 2. Iedere inburgeraar is vanaf de start actief bezig naast het formele taalonderwijs.

2.1.2 Thema 2 Op weg naar werk of opleiding Het gaat er om dat inburgeraars zo snel mogelijk kennis nemen van de Nederlandse arbeidsmarkt en hun mogelijkheden zodat zij zo snel mogelijk kunnen gaan werken. Ook hier kan vrijwilligerswerk een rol spelen. Inburgeraars tussen de 18 en 30 jaar zullen zich zo veel mogelijk gaan voorbereiden op een opleiding om zo snel mogelijk een diploma te halen. In dit thema valt ook de inburgeringsmodule MAP (module arbeid en participatie). Deze module gaat dus niet alleen om theoretische kennis op doen maar moet er ook een praktijkervaring worden opgedaan. Dit praktijkgedeelte moet aansluiten op de kansen en mogelijkheden van de inburgeraar en bij voorkeur aansluiten op de regionale arbeidsmarkt. Uitgangspunten zijn:   

De inburgeraar staat centraal Het aanbod is gericht op het zo snel mogelijk meedoen via betaald werk of opleiding Als werk of opleiding nog niet mogelijk is doet de inburgeraar zoveel mogelijk ervaring op via vrijwilligerswerk of werkstages.

12 

We sluiten zo veel mogelijk aan bij de mogelijkheden van de inburgeraar en de kansen op de regionale arbeidsmarkt. (regio Amersfoort)

We willen hiermee het volgende (maatschappelijke) resultaat bereiken: 1.

Iedere inburgeraar heeft zo snel mogelijk werk, hetzij betaald of onbetaald, parttime of fulltime, of volgt een opleiding of leerwerktraject.

2.1.3 Thema 3 Wegwijs in Baarn Wij vinden dat inburgeren meer is dan alleen de Nederlandse taal leren en zorgen dat iemand snel aan het werk kan. We willen dat inburgeraars ook zo snel mogelijk wegwijs worden binnen onze gemeente. Dat zij weten waar en hoe zij bepaalde zaken kunnen regelen en hoe zij mee kunnen doen. Te denken valt aan financiën, gezondheid en welzijn, opvoeden, sport en cultuur. Onder dit thema vallen de module PVT (participatieverklaringstraject), de maatschappelijke begeleiding en het financieel ontzorgen. Het PVT vindt nu vooral in het klaslokaal plaats. Het is de bedoeling dat inburgeraars hier ook in de praktijk meer ervaring mee op gaan doen. Bijvoorbeeld door op excursie te gaan. Bij de maatschappelijke begeleiding en het financieel ontzorgen is belangrijk dat mensen ook financieel zelfredzaam worden gemaakt. Uitgangspunten zijn:    

De inburgeraar staat centraal Het aanbod sluit zoveel mogelijk aan bij de individuele mogelijkheden en situatie van de inburgeraar; we bieden maatwerk. Het aanbod is zo breed mogelijk zodat de inburgeraar kennis maakt met een breed palet van wat er mogelijk is in Baarn. Activiteiten worden zo veel mogelijk lokaal aangeboden in samenwerking met onze maatschappelijke partners.

We willen hiermee de volgende (maatschappelijke) resultaten bereiken: 1. Iedere inburgeraar weet hoe en waar hij in Baarn zijn zaken kan regelen en is (financieel) zelfredzaam. 2. Iedere inburgeraar doet mee naar vermogen in Baarn.

2.2 Visie op de verschillende doelgroepen Zoals eerder gezegd wordt binnen de nieuwe wet onderscheidt gemaakt in verschillende doelgroepen, statushouders, gezins- en overige migranten en Turkse nieuwkomers. De gemeente is niet verplicht om hetzelfde aanbod te bieden aan alle doelgroepen. Bovendien kan de groep gezins- en overige migranten ook niet verplicht worden alle onderdelen te volgen die de gemeente biedt. Zij zijn vrij om een eigen keuze te maken. Voor deze groep speelt tevens mee dat zij een deel van het inburgeringstraject zelf moeten inkopen. We gaan er van uit dat de groep gezins- en overige migranten vaak een partner hebben of netwerk dat hen wegwijs kan maken en op weg kan helpen. De ervaring van de afgelopen jaren met deze groep- die nu al het participatieverklaringstraject volgen- bevestigen dit ook. Toch vinden wij het als gemeente dat

13 integreren in de Baarnse samenleving belangrijk is voor alle inburgeraars. Daarom zullen wij het aanbod ook voor alle inburgeraars toegankelijk maken maar zal voor deze groep gelden dat zij dit eventueel zelf moeten bekostigen. Daarnaast hebben we het er steeds over dat de inburgeraar zo snel mogelijk mee moet kunnen doen maar de inburgeraar komt vaak met een gezin. We willen ook dat de kinderen goed mee kunnen doen in Baarn en zullen daar in het programma extra aandacht voor hebben. Net zoals we voor zowel de vader als de moeder een afgestemd inburgeringsprogramma gaan aanbieden.

14

3. Van Visie naar Uitvoering Hoewel de nieuwe Inburgeringswet aansluit op de Participatiewet en het breder Sociaal Domein, is de ontworpen wet- en regelgeving complex. Die complexiteit wordt veroorzaakt door de gekozen opzet van de wetgever met drie verschillende leerroutes en de veelheid van taken. Daarom willen we de implementatie van de nieuwe wet projectmatig oppakken onder leiding van een projectleider. Daarbij kijken we wat we lokaal en (sub) regionaal kunnen regelen. Ook hier gelden de uitgangspunten uit onze nota Baarn Vitaal: beleidsnota sociaal domein Baarn 2021-2024: -

De inwoner heeft regie over zijn eigen leven Zelfredzaamheid staat voorop We streven naar een positieve gezondheid van de inwoners.

Met de inburgeraars bevorderen we de zes eigenschappen van positieve gezondheid: mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen, dagelijks functioneren en goede lichaamsfuncties (zie Figuur 1). Met de Pilot Snel Meedoen in 2018 en 2019 hebben we kunnen experimenteren in voorbereiding op de nieuwe wet. Zo hebben we geëxperimenteerd met een Brede intake en een persoonlijk plan van aanpak. Daarnaast hebben we ervaring opgedaan met wat er nodig is als we statushouders zo snel mogelijk naar werk, vrijwilligerswerk of ondernemerschap willen begeleiden. Ook hebben we verbindingen gelegd tussen verschillende partijen die tijdens de Pilot met elkaar hebben samengewerkt. Ook hier zijn lessen uit geleerd. Deze lessen willen we meenemen bij de implementatie.

3.1 Rollen en taken Vanuit onze visie en uitgangspunten willen we het inburgeringsaanbod organiseren. Dit betekent dat we aansluiten op de uitvoering in ons Sociaal Domein. Hieronder schetsen we de verschillende rollen met bijbehorende taken die wij noodzakelijk vinden om de inburgeraar goed te kunnen ondersteunen.

3.1.1 Klantregie De klantregisseur Inburgering is de professional die het overzicht houdt op het inburgeringsproces. Het is bij voorkeur een professional die ervaring heeft met de doelgroep en hierop kan inspelen. De klantregisseur helpt de inburgeraar bij het opstellen van het PIP. De inburgeraar en de klantregisseur bespreken regelmatig de voortgang van het PIP. Uiteraard is de inburgeraar verantwoordelijk voor zijn eigen inburgeringstraject. De klantregisseur is het officiële aanspreekpunt voor zowel de inburgeraar als eventuele overige professionals en de gemeente. De klantregisseur controleert of het PIP wordt gevolgd, uitgevoerd en bespreekt eventueel met de inburgeraar het PIP aan te passen als dat nodig is. De klantregisseur doet niet alles. De begeleiding en coaching bij het inburgeringstraject wordt niet door de klantregisseur Inburgering gedaan. Immers, toezien op de naleving van het PIP is ook een taak van de klantregisseur. Dit zou in praktijk kunnen botsen met de rol als begeleider.

3.1.2 Trajectbegeleiding Uit de Pilot Snel Meedoen van 2018 en 2019 hebben we ervaren dat statushouders intensieve begeleiding nodig hebben bij hun trajecten op weg naar werk of opleiding. Ook begeleiding op de werkplek of op de vrijwilligers- of opleidingsplek zelf bleken sterk mee te spelen bij het succes van een

15 statushouder. De begeleiding kan door opgeleide vrijwilligers gedaan worden of door professionele jobcoaches. In sommige gevallen bleek een traject succesvol vanwege de inzet van een ervaringsdeskundige of tolk. Van belang is dat er een trajectbegeleider is waarmee de Inburgeraar een vertrouwensband kan opbouwen en waarbij hij ook terecht kan met vragen over zijn persoonlijke situatie. Want juist als een statushouder net in de gemeente woont spelen er vaak nog vele zaken die belemmerend kunnen zijn om snel mee te doen. Van belang is ook dat er iemand is die met de inburgeraar mee kan gaan en hem wegwijs maakt binnen Baarn. Uiteraard zal per inburgeraar verschillen in welke mate hij of zij dit nodig zal hebben. Het meest ideaal zou zijn als de inburgeraar één en dezelfde begeleider zou hebben. Het zou dus mooi zijn als de trajectbegeleider zowel de maatschappelijke begeleiding als de begeleiding bij het inburgeringstraject op zich neemt.

3.1.3 Inburgeringsvoorzieningen Het totale inburgeringsprogramma bestaat uit vele verschillende onderdelen en modules. Deze worden uiteraard niet zelf gegeven door de klantregisseur of trajectbegeleider. Wij als gemeente zijn zelf verantwoordelijk voor het aanbod en de inkoop. Waar dat kan zullen we dit zoveel mogelijk met lokale partijen organiseren, anders zullen we hiervoor regionaal aansluiting zoeken. Op dit moment werken wij al samen met de gemeenten Soest en Bunschoten in het Sociaal Domein. Wij hebben alle drie dezelfde taken gelegd bij Uitvoeringsorganisatie Baarn Bunschoten Soest (hierna BBS) en Vluchtelingenwerk. Alle partijen waar we een samenwerking mee aangaan zullen ook onderling met elkaar en met klantregisseurs en trajectbegeleiders moeten samenwerken en afstemmen. We streven naar een intensief weekprogramma van 8 dagdelen met zowel taallessen als overige (participatie) activiteiten. Vanwege de vele mogelijke uitvoerende partijen is ook dit een complexe opgave, mede doordat we het aanbod zoveel mogelijk willen afstemmen op de persoonlijke mogelijkheden en achtergrond van de inburgeraar. Voor deze implementatie willen wij een projectleider aanstellen. Hiervoor hebben we een implementatiebudget ontvangen van het rijk.

3.2 Mogelijke partners Zoals eerder al gezegd streven we er naar zoveel mogelijk lokaal te organiseren, alleen waar dat meerwaarde oplevert zullen we regionaal aansluiten. Omdat we met onze Pilot Snel Meedoen al vooruitlopend op de nieuwe wet ervaring hebben opgedaan, ligt het voor de hand om met de positieve ervaringen verder te gaan. Om het echter efficiënt te kunnen organiseren speelt schaalgrootte wel een rol. Dit zal dan ook meespelen bij de keuze voor samenwerking met een partij. De rollen klantregisseur Inburgering en trajectbegeleider willen we bij onze Uitvoeringsorganisatie BBS en maatschappelijke partner Vluchtelingenwerk beleggen. Zij voeren nu ook gezamenlijk een brede intake uit bij nieuwkomers. Bovendien ligt BBS voor de hand omdat zij ook de Participatiewet voor ons uitvoeren en de nieuwe wet daar nadrukkelijk op aansluit. Vluchtelingenwerk is ingebed in de Baarnse samenleving en heeft veel Baarnse vrijwilligers waardoor ook dit een voor de hand liggende partner is.

16 Voor het inburgeringsonderwijs en de verschillende modules hebben we verschillende partijen op het oog. De drie leerroutes willen we niet bij één en dezelfde partij beleggen om een breder aanbod aan inburgeraars te kunnen bieden. - De B1- route zal het traject zijn waar de meeste inburgeraars in terecht komen. Afhankelijk van de instroom momenten en de intensiteit van het traject zal dit bij één of meerdere partijen worden belegd. - Voor de Onderwijsroute zullen wij vanwege de schaalgrootte meedoen met de regiogemeenten. - De Z-route willen we bij voorkeur lokaal organiseren. Dit traject zal vaak door minder zelfredzame inburgeraars gevolgd worden. Bovendien zal de helft van het traject uit participatie activiteiten bestaan die we samen met onze sociale basis willen organiseren. In het onderstaande schema staan per gemeentelijke taak de mogelijke partners genoemd. Onderdeel inburgering Brede intake

Plan Inburgering en Participatie Plan Inburgering en Participatie Drie leerroutes - B1-route

-

Onderwijsroute

Taken - Leerbaarheidstoets - Uitvraag op leefgebieden: min. motivatie/interesses, werknemersvaardigheden, opleiding, mate van zelfredzaamheid, praktische competenties, sociaal netwerk, digitale vaardigheden, fysieke- en mentale gezondheid, werkervaring en/of vrijwilligerswerk en gezinssituatie Opstellen en voortgang bespreken Beschikking (model beschikking of eigen ontwerp) Taalaanbieder(s) Wettelijke vereisten: - Blik op werk keurmerk - taallessen B1 lezen luisteren, schrijven, spreken - Kennis van de Nederlandse Maatschappij (KNM) - Participatie vrij in te vullen - examen DUO Onderwijsinstelling Taalschakeltraject voor jonge inburgeraars tot 30 jaar voorbereiding op opleiding MBO, HBO, WO. Wettelijke vereisten: -Instelling met diploma-erkenning volgens de Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB) - 1000 uur Nederlandse taal - 500 uur rekenen, Engels, studievaardigheden.

Mogelijke partners BBS Vluchtelingenwerk

BBS Vluchtelingenwerk BBS

Danner en Danner Integratiewerk

MBO Amersfoort Integratiewerk

17 Onderdeel inburgering

-

Z-route

Financieel ontzorgen

Module Arbeidsmarkt en Participatie

Participatieverklaring

Maatschappelijke begeleiding

Naleving

Taken - Kennis van de Nederlandse Maatschappij (KNM) - loopbaanoriëntatie Taalaanbieder(s) Wettelijke vereisten: -Blik op werk keurmerk - 800 uur taallessen(alfabetisering) en KNM - 800 uur participatie (waaronder PVT en MAP) - eindgesprek gemeente Wettelijke vereisten: - eerste 6 maanden doorbetalen van huur, gas, water, elektra en zorgverzekering - financieel zelfredzaam maken

Mogelijke partners

Praktische invulling van oriëntatie op de arbeidsmarkt en participeren. Wettelijke vereisten: -Beroepsoriëntatie -Werknemerscompetenties -Realistisch beroepsbeeld - Beroepskansen - Beroepscompetenties verwerven - Netwerk opbouwen - Werk vinden - Werkcultuur - min. 1 activiteit praktische inzet van min. 40 uur - eindgesprek gemeente Wettelijke vereisten - Inleiding kernwaarden - Ondertekenen Participatieverklaring - Min. 12 uur - Min. 1 activiteit of excursie - Onderdeel van PIP - Termijn gelijk aan inburgering Wettelijke vereisten - praktische hulp bij het regelen van de basisvoorzieningen; - voorlichting over de basisvoorzieningen in de Nederlandse samenleving. Gemeente verantwoordelijk voor naleving PIP. Legt eventueel boete op als PIP niet wordt nageleefd.

BBS Vluchtelingenwerk Integratiewerk WSP

Danner en Danner Taalplaats NLEducatie St. Welzijn Baarn Sportverenigingen GGD Vluchtelingenwerk Welzijn Baarn – Administratie en meer

Danner en Danner Vluchtelingenwerk Integratiewerk

Vluchtelingenwerk

BBS

18

Bij dit alles is het beheersen van de Nederlandse taal het allerbelangrijkst. Wij geloven dat je taal niet alleen leert in een klaslokaal maar juist door interactie met de inwoners van onze gemeente. Onderzoek wijst dit ook uit. Om een taal te leren moet je daar het liefst iedere dag in ondergedompeld worden en mee bezig zijn. Wij zien daarom ook mogelijk een grote rol voor de gastgezinregeling van de organisatie TakecareBNB. Die maakt het mogelijk dat een asielzoeker uit het AZC na de koppeling aan Baarn al enkele maanden kan logeren bij een gastgezin in Baarn vóórdat een woning in Baarn beschikbaar is.

19

4. Financieel kader Het uitgangspunt is om de nieuwe wet inburgering uit te voeren binnen de door het Rijk beschikbaar gestelde budgetten. Op dit moment zijn vanwege het uitstel de definitieve budgetten nog niet bekend. Ook om hoeveel inburgeringsplichtigen het per jaar gaat is van te voren niet te zeggen. We maken een schatting op basis van de aantallen van onze taakstelling voor huisvesting van statushouders van de afgelopen jaren. De onderstaande tabellen zijn gebaseerd op informatie zoals die op dit moment bekend is. In de loop van 2021 worden de definitieve budgetten bekend gemaakt. De definitieve begroting zullen wij opnemen in onze gemeentelijke meerjarenbegroting 2022 en verder. Aantal inburgeringsplichtigen In 2021 hebben we als gemeente een verhoogde taakstelling gekregen. Dit betekent dat we meer statushouders moeten huisvesten dan in de jaren daarvoor. We verwachten dat dit aantal weer zal dalen in de jaren daarna naar een gemiddeld niveau. Als we in een jaar onze taakstelling niet halen wordt dat aantal opgeteld bij de taakstelling van het daarop volgende jaar. Door de krapte op de woningmarkt in Baarn en door de gevolgen van het coronavirus verwachten we daarom in 2022 ook nog een hogere taakstelling dan gemiddeld. Voor de gezins- en overige migranten verwachten wij geen grote stijgingen.

De onderstaande tabel is met uitzondering van 2021 een inschatting van de verwachtte aantal inburgeringsplichtigen. (de taakstelling ligt hoger omdat ook kinderen onder de 18 jaar meetellen bij de taakstelling maar zij niet inburgeringsplichtig zijn)

Statushouders 18+ Gezins- en overige migranten Totaal

2021 25 5 30

2022 21 5 26

2023 21 5 26

2024 21 5 26

Budget voor implementatie: Voor de invoering van de wet hebben we in 2020 vanuit het Rijk een incidentele uitkering gekregen van € 49.306. Omdat de wet is uitgesteld naar 1 januari 2022 zal dit bedrag nog opgehoogd worden. In de loop van 2021 zal het definitieve bedrag bekend worden. Budget voor Uitvoeringskosten Het structurele inburgeringsbudget kent twee typen kosten. Dit zijn de uitvoeringskosten en de kosten voor inburgeringsvoorzieningen. De uitvoeringskosten zijn kosten voor de brede intake, het PIP, de voortgangsgesprekken, het ontzorgen en overige uitvoeringskosten. De middelen worden verstrekt via een integratie-uitkering binnen het gemeentefonds en worden verdeeld onder gemeenten op basis van het aantal inwoners en het aantal personen met een niet-westerse migratieachtergrond. In de meicirculaire 2020 zijn de volgende budgetten bekend gemaakt: 2022 2023 2024 2025 Baarn 78.554 86.419 86.419 86.419

20 Budget voor inburgeringsvoorzieningen Het budget voor de financiering van de inburgeringsvoorzieningen wordt aan gemeenten verstrekt door middel van een specifieke uitkering (SPUK). Het budget mag worden besteed aan voorzieningen die bijdragen aan het voldoen van de inburgeringsplicht. Onder de kosten voor inburgeringsvoorzieningen vallen onder andere de kosten voor de leerroutes, de MAP, maatschappelijke begeleiding, het PVT en de inzet van tolken. Via de rekentool van Divosa kan een voorlopige berekening gemaakt worden op basis van de geschatte aantallen.

Baarn

2022 € 210.878

2023 € 260.099

2024 € 269.899

21

5. Sturing en Monitoring Gelijktijdig met de start van de uitvoering van de nieuwe wet op 1 januari 2022, starten we ook met de monitoring van de uitvoering. Dit is voor onze eigen sturingsinformatie, maar ook een verplichting van het Rijk. Het Rijk wil kunnen bijsturen waar nodig omdat het in beginsel een lerend en adaptief stelsel is. De indicatoren die als basis fungeren voor de monitoring worden nog met het vast stellen van de lagere wet- en regelgeving door het Rijk bekend gemaakt. Deze zullen in samenspraak met de VNG en gemeenten worden vastgesteld. De indicatoren hebben in ieder geval betrekking op de deelname en afronding van de onderdelen van de inburgeringsplicht, de gevolgde leerroutes, het behaalde taalniveau en arbeidsparticipatie. Hierbij worden de subdoelen van het inburgeringsstelsel, een tijdige start, de snelheid van het traject, maatwerk, dualiteit en kwaliteit betrokken. Voor de monitoring gelden de uitgangspunten dat gemeenten niet onnodig administratief belast zullen worden en er zoveel mogelijk aansluiting gezocht wordt bij gegevens die gemeenten al verzamelen vanuit hun eigen sturingsbehoefte. Als gemeente zullen wij zelf gedurende het eerste jaar regelmatig de uitvoering monitoren en bijsturen waar nodig.

Daarnaast zal Inburgering worden opgenomen in onze beleidsmonitor Sociaal Domein en zal de raad middels die monitor worden bijgepraat over de voortgang op onze maatschappelijke resultaten. Aanvullend op de hiervoor genoemde verplichte monitoring doet de data-analist sociaal domein van de gemeente Baarn samen met medewerkers van BBS onderzoek naar de in- en uitstroom van statushouders in het uitkeringsbestand in de afgelopen periode (2013-2021) en de komende jaren. Het doel van dit onderzoek is te bepalen of door de nieuwe inburgeringsaanpak in de komende jaren de uitstroom uit het uitkeringsbestand sneller gaat dan voorheen.