325293 Financiering openbare verlichting rvs

RAADSVOORSTEL

Zaaknummer

325293

Onderwerp

Financiering openbare verlichting

Besluit in raad

22 december 2021

Portefeuillehouder(s)

Wethouder Vissers

Naam steller

Steffan Polderman

Status / Vertrouwelijkheid

Openbaar

Voorgestelde beslispunten: 1. Als financieringsvorm voor de openbare verlichting in Baarn te kiezen voor variant 1: intern; 2. De vergoeding van € 409.000, -, welke onderdeel uit maakt van de overnamekosten, te onttrekken uit de algemene reserve in 2021; 3. De door het college opgelegde geheimhouding op bijlage 3 (Second opinion externe variant) bij raadsvoorstel 325293, op grond van artikel 25 lid 3 Gemeentewet te bekrachtigen. Samenvatting van het voorstel Op 1 januari 2022 loopt het contract met CityTec af en zal de openbare verlichting in Baarn terug in eigendom komen bij de gemeente. In dit voorstel worden de kosten voor de komende jaren geschetst en de manier waarop het College daar mee om wil gaan. Er zijn twee financiële varianten bekeken: 1) intern en 2) extern. Hierbij heeft variant 1 de voorkeur van het College. Dit voorstel over de financieringsvorm van de openbare verlichting is opgesteld conform de aankondiging in de memo die op 1 juli j.l. aan uw raad is aangeboden. Op 14 september j.l. zijn de financieringsvormen gepresenteerd op de college-informatieavond. Aanleiding In de gemeente Baarn staan in totaal 3800 lichtmasten. Zowel het beheer, het herstel bij storingen als het vervangen van oude lichtmasten en de overstap naar het gebruik van LED zijn momenteel ondergebracht bij CityTec. In deze constructie zijn alle lichtmasten eigendom van deze aannemer.

Al een aantal jaar wordt het contract jaarlijks stilzwijgend verlengd. Dit is echter juridisch niet meer mogelijk. Daarom is op 14 juli 2020 jl. door het college besloten de overeenkomst per 1 januari 2022 te beëindigen. Ontbinden huidig contract Het contract met CityTec eindigt per 1 januari 2022. Vanaf dat moment wordt de gemeente Baarn eigenaar van de lichtmasten en armaturen. In het huidige contract is bepaald dat bij beëindiging een vergoeding betaald moet worden. Deze vergoeding is contractueel bepaald en bedraagt € 409.000, - euro. Voor de lichtmasten en armaturen moet 1,2 miljoen betaald worden aan CityTec. Gezamenlijk komt de overnamesom neer op 1.6 miljoen euro. Dagelijks beheer en onderhoud Vanaf 1 januari 2022 zal een nieuwe aannemer starten met het beheer en onderhoud van de lichtmasten in Baarn. De aanbestedingsprocedure voor het beheer en onderhoud van de openbare verlichting is gestart en maakt geen onderdeel uit van dit voorstel.

1

Vervangen van het verouderde areaal Vanwege de ouderdom van het areaal zal de komende jaren fors geïnvesteerd moeten worden in het vernieuwen en verduurzamen van de lichtmasten. Een nieuwe lichtmast heeft een lagere onderhoudslast en verbruikt minder energie. Hoe sneller er verduurzaamd kan worden, des te sneller dalen de beheerlasten. De kosten voor het verduurzamen worden geraamd op een bedrag tussen de 8 en 10 miljoen euro. Daarnaast zal, afhankelijk van het gekozen tempo, een projectleider ingehuurd moeten worden om de gemeente ambtelijk te ondersteunen. Exploitatie lichtmasten In de toekomst zal de lichtmast mogelijk vaker gebruikt worden als drager van slimme toepassingen, zoals 5G antennes, als laadpaal voor de auto of als drager van een apparaat dat de luchtkwaliteit meet. Door het slim verhuren (exploiteren) van de lichtmasten kunnen inkomsten worden gegenereerd. Binnen de gemeente is hiervoor onvoldoende kennis aanwezig en zal externe kennis ingehuurd moeten worden. Twee financieringsvarianten Tot 2022 betaalt de gemeente Baarn 350.000 euro per jaar aan CityTec. Om aan de verplichtingen te voldoen die horen bij het opzeggen van het contract met CityTec, het beheer en onderhoud van de verlichting vanaf 1 januari 2022 en de toekomstige opgaven zoals hierboven beschreven is het nodig de financiering opnieuw te regelen.

Er zijn twee varianten mogelijk: 1) intern en 2) extern. In bijlage 2 bij dit voorstel worden de twee financieringsvarianten beschreven die tijdens de college informatieavond van 14 september j.l. aan u zijn gepresenteerd. Uitgangspunt in beide varianten is dat de huidige financiële lasten (350k/jaar) niet stijgen. Variant 1 betreft een meer traditionele variant waarbij de gemeente voor zowel de overnamekosten van het areaal als de noodzakelijke verduurzaming een lening afsluit bij de BNG. Het dagelijks beheer en onderhoud van de lichtmasten en armaturen wordt uitbesteed aan een aannemer. Een aantal taken, zoals het toezicht op de aannemer, het tempo van verduurzamen en de exploitatie van de lichtmasten komt te liggen bij de gemeente zelf. Met financieringsvariant 2 zal er een Verlichting Baarn B.V. opgericht worden door een externe (commerciële) partij. De lening bij de BNG wordt door deze B.V. afgesloten, de gemeente staat garant. De commerciële partij ontzorgt de gemeente volledig als het gaat om beheer, onderhoud en verduurzaming. De externe partij verzorgt de exploitatie van de masten voor 20% van de opbrengst. De looptijd van het contract is 20 jaar.

Beoogd resultaat Het doel is de financiering zo in te richten dat de gemeente Baarn in staat is op een duurzame wijze de openbare verlichting te beheren en de kosten op de langere termijn op een efficiënte en transparante manier in de hand te houden. Met de keuze voor variant 1 houdt de gemeente Baarn volledig de regie als het gaat om toezicht op het beheer, het tempo van vernieuwen en verduurzamen van de lichtmasten, en het afsluiten van contracten met mogelijke externe gebruikers van lichtmasten (bijvoorbeeld de antennes voor 5G). Argumenten 1.1 Gemeente houdt zelf regie over toezicht op beheer, vernieuwing en verduurzaming De gemeente wordt in variant 1 zelf verantwoordelijk voor het toezicht op het beheer en het tempo van vernieuwen en verduurzamen van de lichtmasten. De komende jaren zal de gemeente Baarn het lichtmastenbestand vernieuwen en verduurzamen. De oude armaturen worden vervangen door LED. Daarnaast vervangen we de oude ijzeren lichtmasten voor een aluminium variant. Aluminium lichtmasten zijn onderhoudsvriendelijker, corrosiebestendig en 100% recyclebaar (circulair). Het tempo van verduurzamen loopt mee op met de grotere vervangingsprojecten uit het integraal beheerplan openbare ruimte (IBOR 2021-2030). De geschatte kosten (8-10 miljoen, verspreid over tien jaar) financieren we middels een tweede lening bij de BNG.

Door oude (en onderhoud intensieve) lichtmasten te vervangen dalen daarnaast de beheerkosten. Bij grotere vervangingsprojecten wordt een externe projectleider ingehuurd.

2

1.2 Gemeente houdt regie op toekomstige exploitatie lichtmasten De gemeente is in variant 1 ook zelf verantwoordelijk voor het afsluiten van contracten met mogelijke externe gebruikers van lichtmasten (bijvoorbeeld de antennes van 5G). De ontwikkelingen op dit gebied zijn in volle gang en alle gemeenten krijgen daarmee te maken. Hoewel de mate van complexiteit nog niet echt is in te schatten zal naar verwachting zeker de eerste jaren extra kennis en advies ingehuurd moeten worden. Hier tegenover staat dat de exploitatie van de lichtmasten op termijn de nodige inkomsten zullen gaan opleveren. 1.3 Voortschrijdend inzicht Ten opzichte van het eerdere voorstel wat aan uw raad is voorgelegd in juni j.l. is de voorkeur van het college verschoven: van variant 2 naar variant 1. Dit heeft een aantal redenen: Voortschrijdend inzicht en de door de gemeenteraad gemaakte opmerkingen bij het eerdere voorstel heeft de voorkeur van het college doen verschuiven. Zowel tijdens het Debat in de raad van 23 juni j.l. als op de extra informatieavond (college informatieavond, 14 september j.l.) zijn veel inhoudelijke vragen gesteld over de mogelijke risico's, de duur van het contract en de onzekerheden die dat met zich meebrengt. Het college heeft de vragen en opmerkingen van de raad zwaar mee laten wegen in de herziening van het eerdere voorstel.

Met name de lange looptijd (20 jaar) in een voortdurend veranderende omgeving (technologisch, beleidsmatig) maakt het moeilijk de risico's van de externe variant goed in te schatten. De externe variant is daarbij nog (relatief) onbekend en er is tot nu toe geen ervaring mee opgedaan in andere gemeenten waar we van kunnen leren. Ondanks de kans dat de opbrengsten bij de externe variant in de toekomst gunstiger uit zouden kunnen pakken is een meer traditionele aanpak nu realistischer. In bijlage 3 van dit voorstel is een second opinion met betrekking tot de externe variant toegevoegd. Uw raad heeft expliciet gevraagd of er de mogelijkheid is van een zogenoemde tussenvariant. Een dergelijke variant waarbij de gemeente Baarn de eerste jaren alles financiert, en vervolgens na een aantal jaar (bijvoorbeeld in 2025) alsnog de mogelijkheid overweegt om een samenwerking met een externe partij aan te gaan, zien we als mogelijke uitwerking van variant 1. De vraag is echter wat het voordeel is om alsnog een B.V. op te richten met een externe partij als de financiering al rond is en de eerste contracten met de mobiele providers al getekend zijn. Hierdoor komt de eerder gepresenteerde variant 1 weer in beeld, waar het college nu voor kiest.

Ook is gesproken over samenwerking met andere gemeenten: op het gebied van deskundigheid en inkoop gaat de gemeente zeker de mogelijkheid van samenwerking met andere gemeenten en bijvoorbeeld de VNG onderzoeken. 1.4 Second opinion Aan bureau IPR Normag is een second opinion gevraagd over de externe variant op basis van het aanbod van een externe partij (zie bijlage 3). De bevindingen van de second opinion laten zien dat de mogelijke voordelen van de externe variant niet zo eenduidig zijn. Ook is het de vraag of deze constructie wel mogelijk is in verband met de inkoop- en aanbestedingsregels. 2.1 De vergoeding aan CityTec wordt direct afgeschreven Om het verlichtingsareaal van CityTec over te nemen sluit de gemeente Baarn een lening af bij de Bank der Nederlandse Gemeenten (BNG). De verplichte vergoeding van €409.000,- aan Citytec maakt onderdeel uit van de overnamekosten. Er staat echter geen waarde tegenover en wordt daarom direct afgeschreven en ten laste gebracht van de algemene reserve. 3.1 Kans op onevenredige benadeling Het college heeft geheimhouding opgelegd op bijlage 3 (second opinion). De geheimhouding dient door de raad bekrachtigd te worden. De second opinion is opgesteld op basis van informatie uit een aanbod van een externe partij. Openbaarmaking daarvan kan tot benadeling leiden voor deze externe partij, vanwege inzage in bedrijfsgevoelige informatie.

3

Financiële risico's Voor de exploitatie van de lichtmasten en de contractvorming met mobiele providers is binnen de gemeente geen kennis aanwezig. Deze kennis zal moeten worden ingehuurd. Risico is dat de verhuuropbrengsten lager uitvallen mocht het niet lukken adequaat advies in te winnen. Dit geldt echter voor alle gemeenten in Nederland. Het is dan ook zaak om te verkennen of en op welke manier er samenwerking mogelijk is met andere gemeenten op dit terrein. Algemene risico's In variant 1 neemt de gemeente Baarn zelf de regie in het tempo van verduurzamen en het toezicht op de beheerder en de exploitatie van de lichtmasten. Hiervoor zal, afhankelijk van het tempo van verduurzamen, extra formatie in de vorm van een projectleider/adviseur nodig zijn. Ook voor de exploitatie van de masten zal extra deskundigheid ingehuurd moeten worden. In de huidige krappe arbeidsmarkt is dat een uitdaging. Kosten, baten en dekking Op 1 januari 2022 neemt de gemeente Baarn de armaturen en lichtmasten over van CityTec. De totale verkoopsom bedraagt € 1.6 miljoen euro. Het eerste onderdeel bestaat uit een commerciële vergoeding waar geen waarde tegenover staat van € 409.000, - euro en welke incidenteel wordt gedekt door een onttrekking uit de algemene reserve (beslispunt 2). Het tweede onderdeel van deze verkoopsom is de waarde van masten en armaturen, totaal € 1.2 miljoen euro.

Deze waarde wordt geactiveerd en leidt met ingang van de begroting 2022 tot structurele kapitaalslasten van € 65.010, - berekend op basis van een verwachte resterende afschrijvingstermijn van 20 jaar en tegen een rentepercentage van 0,5%. De verduurzaming van het areaal wordt de komende tien jaar uitgevoerd. De snelheid van de vervangingen is afhankelijk van projecten in het IBOR 21-30, het contract met de nieuwe aannemer en de inkomsten uit de exploitatie van de lichtmasten. De vervangingsinvesteringen worden geactiveerd en over 30 jaar afgeschreven (levensduur armatuur is 20 jaar, levensduur mast is 40 jaar). De hoogte van de kapitaalslasten loopt mee op, afhankelijk van de snelheid van vervangen. Het beschikbare budget is daarin leidend. De geschatte jaarlijkse kosten voor het beheer en onderhoud door de nieuwe aannemer komen neer op 100.000, euro. Deze kosten en de dekking van de kapitaalslasten, de kosten voor specialistisch advies en voor een projectleider is aanwezig binnen het budget openbare verlichting van 350.000, - euro doordat met ingang van 2022 geen vergoeding meer aan CityTec verschuldigd is. In bijlage 1 vindt u een financieel overzicht. Aanpak / Uitvoering Per 1 januari 2022 worden de lichtmasten overgenomen van CityTec en komt de openbare verlichting in eigendom van de gemeente Baarn.

Op hetzelfde moment start de nieuwe aannemer (nu nog niet bekend welke partij, de aanbesteding loopt) met het dagelijks beheer en onderhoud. De nieuwe aannemer zal starten per 1 januari 2022, onafhankelijk van de gekozen financiële variant. Met de nieuwe aannemer en een extern adviesbureau wordt vervolgens een plan opgesteld waarin omschreven wordt welke lichtmasten op welk moment vervangen worden. Het tempo is onder andere afhankelijk van de projecten in het IBOR 21-30 en de beschikbare ambtelijke ondersteuning. Duurzaamheid Door de vervanging naar LED-armaturen zal aan de duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeente Baarn een forse bijdrage worden geleverd. Daarbij zorgt het geleidelijk vervangen van oude masten door exemplaren van aluminium ervoor dat de lichtmasten 100% recyclebaar worden. Communicatie

4

Na vaststelling van het voorstel zal een bericht in de krant geplaatst worden. De berichtgeving zal zich met name focussen op het verduurzamen en vernieuwen van de openbare verlichting en de (nieuwe) aannemer die de lichtmasten onderhoud. Evaluatie Het gelopen proces biedt waardevolle aanknooppunten ter lering voor de voorbereiding van dergelijke complexe projecten in de toekomst.

Burgemeester en wethouders van Baarn,

drs. C.E. Creveld gemeentesecretaris

M.A. Röell burgemeester

Bijlagen: 325293 Financiering openbare verlichting - bijlage 1 financiële varianten 325293 Financiering openbare verlichting - bijlage 2 presentatie college informatieavond (14-09-2021) 325293 Financiering openbare verlichting - bijlage 3 second opinion externe variant

5