320921 Actualisatie IHP Onderwijs Baarn rvs

RAADSVOORSTEL

Zaaknummer

320921

Onderwerp

Actualisatie IHP Onderwijs Baarn

Besluit in raad

24 november 2021

Portefeuillehouder(s)

Wethouder Prakke

Naam steller

Ellen-Jane van Straten

Status / Vertrouwelijkheid

Openbaar

Voorgestelde beslispunten: 1. Het geactualiseerde Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs Baarn 2022-2041 vast te stellen om hiermee de komende jaren tot een adequaat, passend, aantrekkelijk, gezond en duurzaam onderwijsklimaat in Baarn te komen; 2. Een voorbereidingskrediet van € 100.000 beschikbaar te stellen voor de renovatie van basisschool St. Aloysius en dit te dekken vanuit de Algemene Reserve; 3. Het college opdracht te geven om bij de Perspectiefnota 2023 met een voorstel te komen voor de overige financiële consequenties van het IHP Onderwijs. Samenvatting van het voorstel De actualisatie van het IHP gaat over de huisvesting van het primair onderwijs en voortgezet onderwijs in de gemeente Baarn, inclusief het bijbehorende bewegingsonderwijs. De gemeente heeft ten aanzien van onderwijshuisvesting een wettelijke zorgplicht en is verantwoordelijk voor nieuwbouw en uitbreiding van schoolgebouwen en gymnastiekvoorzieningen. Met een voorgenomen wetswijziging komt daar ook de verantwoordelijkheid voor renovatie bij. Met deze tweede actualisatie van het IHP uit 2010 wordt op basis van de huidige situatie en recente en verwachte ontwikkelingen 20 jaar vooruitgekeken.

Het IHP verwoordt de gezamenlijke ambitie van schoolbesturen en de gemeente Baarn ten aanzien van het onderwijs in Baarn en de maatregelen die de komende jaren nodig zijn om tot een optimalisering van schoolgebouwen te komen. De actualisatie van het IHP bestaat uit de volgende onderdelen: • Introductie • Uitgangssituatie • Ontwikkelingen • Visie en ambitie • Beleidskaders • Perspectief per gebouw • Fasering • Financiën Aanleiding In 2010 heeft de gemeente Baarn het Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs 2010-2020 opgesteld. De uitvoering van het IHP 2010 heeft geresulteerd in vervangende nieuwbouw voor zes scholen op vier locaties. Door ontwikkelingen, wetswijzigingen en veranderingen in de huisvestingssituatie van verschillende scholen, is een periodieke actualisatie van een IHP nodig. In 2018 is het IHP voor het eerst geactualiseerd, waarbij het voortgezet onderwijs buiten beschouwing is gelaten. Met deze tweede actualisatie van het IHP vindt een herijking plaats op basis van: • actuele gebouw- en leerlinggegevens

1

toekomstige huisvestingsbehoefte voor het (bewegings)onderwijs toetsing aan vigerend gemeentelijk beleid en (voorgenomen) landelijke wet- en regelgeving, waaronder de voorgenomen wetswijziging om renovatie wettelijk als ‘huisvestingsvoorziening’ te benoemen en de verantwoordelijkheid hiervoor bij de gemeente neer te leggen • de klimaatdoelstellingen en verduurzamingsopgave voor maatschappelijk vastgoed Deze actualisatie is daarmee leidend ten opzichte van de actualisatie uit 2018. • •

Beoogd resultaat Deze actualisatie van het IHP verwoordt de gezamenlijke ambitie van schoolbesturen en de gemeente ten aanzien van het onderwijs in Baarn en de maatregelen die de komende jaren nodig zijn om tot een optimalisering van schoolgebouwen te komen. Het IHP biedt een helder huisvestingsperspectief voor iedere school. Een gefaseerde uitvoering van maatgelen de komende jaren moet leiden tot een adequaat, passend, aantrekkelijk, gezond en duurzaam onderwijsklimaat in Baarn. Argumenten 1.1 Deel onderwijshuisvesting is verouderd Met de vernieuwing van de huisvesting van zes scholen, is in Baarn circa 15 jaar geleden een start gemaakt met het verbeteren van onderwijshuisvesting. Deze inhaalslag is nog niet afgerond. Vier scholen lopen nog tegen de veroudering van hun huisvesting aan. Ze worden beperkt in hun onderwijskundige mogelijkheden door de traditionele (en vaak onoverzichtelijke) opzet van de gebouwen. De flexibiliteit in de oude schoolgebouwen is beperkt, waardoor de scholen functionele knelpunten ervaren. De gebouwen zijn niet meer geschikt voor modern onderwijs. Het is lastig om bijvoorbeeld leerpleinen, individuele werkplekken, ruimte voor het werken in groepje of spreekkamers te realiseren in de oude gebouwen. De gebouwen bestaan voornamelijk uit grote leslokalen en gangen. Ook duurzaamheid en binnenklimaat zijn een knelpunt in de oudere gebouwen.

Daarnaast kost het onderhouden van oude schoolgebouwen veel geld. Sinds 2015 ligt de verantwoordelijkheid hiervoor bij de schoolbesturen. Het buitenonderhoud is ‘koud’ overgedragen van gemeente naar de schoolbesturen, waardoor de schoolbesturen niet hebben kunnen reserveren voor de aanzienlijke onderhoudskosten. Doordat de gebouwen niet altijd efficiënt zijn ontworpen, moeten er soms ook veel inefficiënte vierkante meters onderhouden en geëxploiteerd worden, waarvoor het schoolbestuur geen vergoeding ontvangt. Voor twee van de vier oude schoolgebouwen speelt daarnaast ook mee dat het monumentale gebouwen zijn. Bepaalde gebouwelijke elementen, die geen enkele functie hebben voor het onderwijs maar niet gewijzigd mogen worden, brengen aanzienlijke kosten met zich mee. Ook hiermee houdt de onderhoudsvergoeding die schoolbesturen ontvangen van het Rijk geen rekening. 1.2 Groeiambities leiden tot meer vraag naar onderwijscapaciteit Een consequentie van de groeiambities van Baarn is dat er ook meer leerlingen gehuisvest moeten worden. Dit vraagt op enkele plekken om uitbreiding van de huidige onderwijscapaciteit. 1.3 Behalen klimaatdoelstellingen De gemeente Baarn en de schoolbesturen hebben ambities om tot een verduurzaming van gebouwen te komen en een bijdrage te leveren aan het behalen van de klimaatdoelstellingen.

De schoolgebouwen kunnen hierin een belangrijke voorbeeldfunctie vervullen. 1.4 Clustering en efficiënt ruimtegebruik als uitgangspunt Om samenwerking te stimuleren, efficiënt om te gaan met ruimten, voldoende massa te hebben om kinderopvang aan te bieden en onderlinge groei en krimp makkelijker op te vangen, wordt bij de vernieuwing van onderwijshuisvesting gekeken naar mogelijkheden voor clustering. Dit heeft in de afgelopen jaren geresulteerd in de gezamenlijke huisvesting van het voortgezet onderwijs en brede school Noorderbreedte. Bij de aanpak van de resterende schoolgebouw wordt ook gekeken naar mogelijkheden voor clustering. 1.5 Toekomstperspectief nodig per gebouw

2

Mede door de scheiding van verantwoordelijkheden op het gebied van onderwijshuisvesting tussen gemeente (nieuwbouw, renovatie, uitbreiding) en schoolbesturen (onderhoud, aanpassing, exploitatie) is een duidelijk perspectief per gebouw nodig. Deze actualisatie van het IHP biedt voor alle schoolgebouwen in Baarn een toekomstbeeld. Hiermee is er voor de lange termijn duidelijkheid over onder meer instandhouding en vernieuwing. 1.6 Gedeelde visie en ambitie Het IHP is opgesteld in een gezamenlijk traject tussen de gemeente en de zes betrokken schoolbesturen in Baarn. Het plan wordt gedragen door alle schoolbesturen en is vastgesteld in het Op Overeenstemming Gericht Overleg OOGO) van 22 september 2022. 2.1 Renovatie gebouw St. Aloysius als toekomstperspectief De St. Aloysius is één van de drie centrumscholen in Baarn. Het gebouw dateert uit 1921, is in 1963 aangepast en in 2008 aangewezen als gemeentelijk monument. In de zomer van 2021 is het schoolbestuur gestart met het eerste deel van de geplande werkzaamheden om het binnenklimaat te verbeteren en het gebouw waar mogelijk te verduurzamen. Met de huidige beschikbare middelen vanuit de gemeente, schoolbestuur Het Sticht en het Rijk (SUVIS-subsidie) en de maatregelen die nu gepland zijn, is er nog geen sprake van een volledige renovatie.

Met regulier onderhoud en de beperkte onderhoudsmiddelen die het schoolbestuur hiervoor sinds 2015 ontvangt, is het niet mogelijk het monumentale gebouw volledig up-to-date te krijgen. De basis van het gebouw (grootte van lokalen, indeling gebouw, karakteristieke uitstraling gebouw) en de plek in Baarn zijn voor het schoolbestuur redenen om in dit gebouw gehuisvest te willen blijven indien het op korte termijn volledig gerenoveerd wordt. Hiermee kan de onderwijsfunctie behouden blijven in dit monumentale schoolgebouw. 3.1 Financieel meerjarenperspectief IHP jaarlijks onderdeel van de Perspectiefnota De inhoud van dit huisvestingsplan vormt de basis voor maatregelen in onderwijshuisvesting. De financiële consequenties van dit plan worden vertaald in de meerjarenbegroting van zowel de gemeente als de schoolbesturen, zodat het plan daadwerkelijk uitvoerbaar is. Voor de gemeente betekent dit dat de financiële doorkijk van het IHP jaarlijks meegenomen wordt in de Perspectiefnota waarbij ook een voorstel wordt gedaan voor dekkingsmogelijkheden. Bij de behandeling van de Perspectiefnota vindt een financiële afweging plaats en wordt bepaald of uitvoering van voorgestelde maatregelen en planning past binnen de financiële mogelijkheden van de gemeente. Voor het eerst zal dit meegenomen worden bij de behandeling van de Perspectiefnota 20232026.

Financiële risico's Er zijn diverse financiële risico's te benoemen: - prijsstijging van de stichtingskosten voor renovatie, nieuwbouw en uitbreiding waardoor de benodigde investering en jaarlijkse kapitaallasten hoger kunnen uitvallen; - rentestijging waardoor de jaarlijkse kapitaallasten hoger kunnen uitvallen; - onzekerheid over de hoogte van de financiële bijdrage van schoolbesturen; - eventuele bijkomende kosten naast de in het IHP geraamde stichtingskosten. Jaarlijks vindt overleg plaats tussen de gemeente en schoolbesturen om te kijken waar actualisering / bijstelling van het IHP nodig is. Hierbij worden eventuele financiële consequenties tijdig gesignaleerd. Waar nodig en mogelijk wordt hierop gestuurd en/of wordt het financiële meerjarenperspectief bijgesteld. Algemene risico's De werkelijke ontwikkeling van het aantal leerlingen kan hoger of lager uitvallen dan de huidige leerling prognoses. Kosten, baten en dekking • Uitvoering scenariostudie: Voor de uitvoering van een scenariostudie naar aanleiding van het IHP is reeds een budget van € 25.000 opgenomen in de Programmabegroting 2022. Dit kan in 2022 worden ingezet voor

3

de uitvoering van een scenariostudie naar de huisvestingsmogelijkheden voor de Koningin Wilhelminaschool (KWS). •

Investeringskrediet renovatie St. Aloysius: In de meerjarenbegroting van de gemeente Baarn is geen rekening gehouden met volledige renovatie van het gebouw van de St. Aloysius, enkel met een verduurzamingsslag met een gemeentelijke investeringsbijdrage van € 200.000 (cofinanciering). Hiervoor is begin 2021 reeds een beschikking afgegeven. Naast de cofinanciering vanuit schoolbestuur Het Sticht is voor verduurzaming en aanpak van het binnenklimaat ook een Rijksbijdrage vanuit de SUVIS-regeling toegekend van € 208.000. Voor de volledige renovatie van het monumentale gebouw van de St. Aloysius is in het IHP een aanvullend budget van € 1.500.000 geraamd. Ter voorbereiding op de renovatie van het gebouw van de St. Aloysius in 2023 wordt rekening gehouden met een voorbereidingskrediet in 2022 van € 100.000. Dit bedrag wordt in mindering gebracht op de geraamde totale stichtingskosten en is bestemd voor onder andere ontwerpkosten, advieskosten en planvoorbereiding. Voorgesteld wordt het investeringskrediet van € 100.000 voor de volledige renovatie van het gebouw in 2022 eenmalig te dekken vanuit de Algemene Reserve. Dit mag volgens de regels van de BBV en op deze manier wordt met dit deel van de stichtingskosten geen beslag gelegd op de vrije ruimte in de kapitaallasten, zodat dit ingezet kan worden voor toekomstige investeringen in onder meer onderwijshuisvesting.

Gezien het relatief geringe bedrag, past dekking vanuit de Algemene Reserve. Voor het overige deel van de renovatiekosten van de St. Aloysius (nu geraamd op € 1.400.000) wordt aan het eind van de voorbereidingsfase een apart voorstel voorgelegd aan de gemeenteraad.

•

Financiële bijdrage schoolbesturen: Alle 'Baarnse' schoolbesturen staan achter dit IHP en willen zich hard maken voor de uitvoering hiervan. Het geactualiseerde IHP gaat uit van een gedeelde verantwoordelijkheid van gemeente en schoolbesturen om te zorgen voor schoolgebouwen die passend, duurzaam, functioneel en eigentijds zijn. Daarom is rekening gehouden met een financiële bijdrage van schoolbesturen aan renovatie, nieuwbouw en uitbreiding binnen de wettelijke mogelijkheden die schoolbesturen hebben om te investeren in 'stenen'. De bijdrage wordt per project bepaald aan de hand van een businesscase waarin kosten en opbrengsten over langere termijn worden meegenomen. Tegenover een bijdrage van een schoolbestuur staat een inspanningsverplichting om te zorgen voor een verlaging van de exploitatiekosten en een CO2-reductie. In het IHP is ter illustratie middels een bijdrage van 5 tot 15 procent van de geraamde investeringskosten aangegeven wat het effect kan zijn van de bijdrage van schoolbesturen op het resterende investeringsdeel voor de gemeente.

•

Overige financiële consequenties van het IHP Onderwijs: In de meerjarenbegroting is tot nu tot alleen nog rekening gehouden met de toegekende investeringskredieten in de begroting 2020-2021 voor verduurzaming van de St. Aloysius (reeds beschikt), KWS (€ 200.000) en Amalia Astro (€ 200.000). De investeringen in de KWS en Amalia Astro zijn in het MIP nu nog opgenomen voor 2025. Het uitvoeringsplan van het IHP gaat voor de komende jaren uit van investeringen in renovatie, nieuwbouw en uitbreiden van gebouwen voor het (bewegings)onderwijs. Deze investeringen moeten volgens de BBV en het gemeentelijke beleid geactiveerd worden waardoor ze leiden tot een verhoging van de structurele kapitaallasten voor de gemeente. Hiermee is momenteel in de gemeentelijke meerjarenbegroting geen rekening gehouden. Op basis van de in het IHP geplande maatregelen en fasering is een doorrekening gemaakt van het effect op de jaarlijkse lasten voor de gemeente. Dit is opgenomen in de tabel op pagina 94 van het IHP. Hierbij is ook rekening gehouden met een bandbreedte voor de mogelijke eigen bijdrage van schoolbesturen, zoals te zien in de tabel op pagina 95 van het IHP. Een voorstel voor de uitvoering van de geplande maatregelen uit het IHP wordt ingebracht bij de behandeling van de Perspectiefnota 2023-2026.

Hierin wordt ook gekeken naar dekkingsmogelijkheden, zoals de toegekende investeringskredieten voor verduurzaming van de KWS en Amalia Astro (€ 400.000) en de post Vrijval Kapitaallasten. Daarnaast ontvangt de gemeente van het Rijk via de Uitkering Gemeentefonds middelen die zijn bedoeld om aan de wettelijke taak van de gemeente voor onderwijshuisvesting te voldoen. Deze middelen zijn echter niet gelabeld en worden ingezet als onderdeel

4

van de totale gemeentelijke begroting. Momenteel worden minder middelen besteed aan onderwijshuisvesting dan het bedrag van circa € 1,6 mio dat de gemeente Baarn hiervoor ontvangt. Aanpak / Uitvoering • In 2022 wordt een scenariostudie uitgevoerd naar de huisvestingsmogelijkheden voor de Koningin Wilhelminaschool. Voor de uitvoering van een scenariostudie naar aanleiding van het IHP is reeds een budget van € 25.000 opgenomen in de Programmabegroting 2022. •

In de maand maart wordt jaarlijks een gezamenlijk overleg georganiseerd tussen gemeente en schoolbesturen (Op Overeenstemming Gericht Overleg / OOGO) om het IHP te bespreken en waar mogelijk te actualiseren, bijvoorbeeld voor wat betreft verschuivingen in leerlingenaantallen, indexering, (ruimtelijke) ontwikkelingen of aansluiting op de praktijk. Dit overleg kan tevens worden benut om de voortgang van lopende projecten te delen en partijen te informeren wat er in het aankomende jaar gaat gebeuren op het gebied van onderwijshuisvesting. Input vanuit dit overleg wordt indien nodig meegenomen in de Perspectiefnota.

•

Op het moment dat van rijkswege wetgeving wordt geïntroduceerd die van toepassing is voor onderwijshuisvesting, wordt bekeken welke consequenties dit heeft voor de inhoud van het IHP.

•

Met de vaststelling van het IHP kan de formele jaarlijkse aanvraagprocedure volgens de Verordening Huisvesting Voorzieningen Onderwijs komen te vervallen. De volgordelijkheid en fasering zoals genoemd in het IHP is de basis voor de uitvoering van projecten.

•

Voorafgaand aan ieder afzonderlijk project wordt een businessplan opgesteld, waarin een project op alle relevante onderdelen wordt uitgewerkt. Denk hierbij aan een locatiestudie, programma van eisen, benodigde maatregelen voor de verkeersinfrastructuur en een uitgebreide kostencalculatie. Ieder afzonderlijk project uit het IHP wordt daarna ter besluitvorming voorgelegd aan het college van B&W en de gemeenteraad.

•

De financiële consequenties van het IHP worden jaarlijks verwerkt in de meerjarenbegroting van de gemeente, waarmee een concrete financiële doorkijk voor vier jaar wordt gegeven.

Duurzaamheid Duurzaamheid en verduurzaming van schoolgebouwen is een van de beleidsopgaven binnen onderwijshuisvesting en als zodanig opgenomen in het plan en in de besluitvorming. Communicatie De actualisatie van het IHP is tot stand gekomen vanuit een nauwe samenwerking tussen de gemeente Baarn en alle schoolbesturen die betrokken zijn in Baarn. Bij de uitrol van het plan via de uitvoering van scenariostudies en het opstellen van businesscases, wordt per project naar mogelijkheden voor verbreding en het betrekken van andere partijen waaronder kinderopvang. Evaluatie De actualisatie van het IHP geeft een doorkijk voor de periode 2022 tot en met 2041. Naast dat er jaarlijks overleg is tussen gemeente en schoolbesturen over de uitvoering van het plan en relevante ontwikkelingen, zal het totale plan na enige jaren geëvalueerd en geactualiseerd worden.

Burgemeester en wethouders van Baarn,

5

drs. C.E. Creveld gemeentesecretaris

M.A. Röell burgemeester

Bijlagen: Actualisatie Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs gemeente Baarn - 2022-2041

6