282913 Ontwerpbestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk bijlage 1 Toelichting

Landgoed Paleis Soestdijk Bestemmingsplan

0 Opdrachtgever

MeyerBergman Erfgoed Made by Holland BV

Gemeente Identificatienummer Versie Datum Opstellers Projectnummer

Baarn NL.IMRO.0308.BP0088-OW01 Ontwerp 14 juli 2021 R.J. Nijdam, M.J. Schmeink 214

DNS Planvorming BV | Klaprozenweg 75 C | 1033 NN Amsterdam | info@dnsplanvorming.nl

Inhoudsopgave 1 1.1 1.2 1.3 1.4

Inleiding ......................................................................................................................... 4 Aanleiding ..................................................................................................................... 4 Ligging en begrenzing ................................................................................................... 5 Geldende bestemmingsplannen ................................................................................... 6 Leeswijzer ..................................................................................................................... 9

2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6

Bestaande situatie ...................................................................................................... 10 Landschappelijke structuur rond Soestdijk ................................................................. 10 Tuinhistorische waarden ............................................................................................. 10 Natuurwaarden in het plangebied ............................................................................... 13 Overige structuren ...................................................................................................... 14 Bebouwing .................................................................................................................. 15 Bereikbaarheid en parkeren........................................................................................ 16

3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6

Toekomstige situatie ................................................................................................... 19 Voorgeschiedenis ....................................................................................................... 19 Ambities Made by Holland .......................................................................................... 23 Natuurvisie Landgoed Paleis Soestdijk ...................................................................... 25 Restauratieplan: Verder met Zocher ........................................................................... 28 Ontsluiting op de Amsterdamsestraatweg .................................................................. 29 Ontwikkelingen per deelgebied ................................................................................... 30

4 4.1 4.2 4.3 4.4

Wetgeving en beleidskaders ....................................................................................... 55 Inleiding ....................................................................................................................... 55 Rijksbeleid ................................................................................................................... 55 Provinciaal beleid ........................................................................................................ 59 Gemeentelijk beleid .................................................................................................... 66

5 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.8 5.9 5.10 5.11 5.12 5.13 5.14

Omgevingsaspecten ................................................................................................... 72 Inleiding ....................................................................................................................... 72 Archeologie ................................................................................................................. 72 Landschap en cultuurhistorische waarden ................................................................. 75 Bodemkwaliteit ............................................................................................................ 78 Water........................................................................................................................... 79 Ecologie ...................................................................................................................... 79 Mobiliteit ...................................................................................................................... 91 Bedrijven en Milieuzonering ........................................................................................ 99 Geluidhinder wegverkeer .......................................................................................... 100 Geluidhinder evenementen .......................................................................................

103 Luchtkwaliteit............................................................................................................. 104 Externe veiligheid ...................................................................................................... 105 Niet gesprongen explosieven.................................................................................... 107 Besluit milieueffectrapportage................................................................................... 107

6 6.1 6.2

Juridische planbeschrijving ....................................................................................... 109 Algemeen .................................................................................................................. 109 Nadere toelichting op de regels ................................................................................ 109

7 7.1 7.2 7.3

Financiële uitvoerbaarheid ........................................................................................ 115 Economische uitvoerbaarheid................................................................................... 115 Planschade ............................................................................................................... 115 Conclusie .................................................................................................................. 115

8 8.1 8.2

Maatschappelijke uitvoerbaarheid ............................................................................ 116 Participatieproces ..................................................................................................... 116 Inspraak .................................................................................................................... 116

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

2/116

Inleiding

8.3 8.4

Vooroverleg artikel 3.1.1. Bro ................................................................................... 116 Zienswijzen ............................................................................................................... 116

Bijlagen bij de toelichting (separaat) 1 Omgevingsvisie Paleis Soestdijk 2011 2 Ladder onderbouwing 3 Archeologisch onderzoek 4 Memo milieukundige bodemonderzoeken 5 Waterparagraaf 6 Stikstofdepositie onderzoek 7 NNN onderzoek 8 Soortenonderzoek 9 Onderzoek houtopstanden 10 Beheer- en inrichtingsplan 11 Mobiliteitsonderzoek 12 Maatvast ontwerp Amsterdamsestraatweg 13 Analyse verkeersafwikkeling herinrichting Amsterdamsestraatweg 14 Blauwdruk verkeer en parkeren bij evenementen 15 Beoordeling Bedrijven & milieuzonering 16 Akoestisch onderzoek wegverkeerslawaai 17 Akoestisch onderzoek evenementen 18 Luchtkwaliteitsonderzoek 19 Onderzoek externe veiligheid 20 Historisch vooronderzoek Conventionele Explosieven 21 Aanmeldnotitie vormvrije m.e.r. beoordeling 22 Nota Inspraak en vooroverleg

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

3/116

1

Inleiding

1.1

Aanleiding

In 1971 werd het Rijk eigenaar van Soestdijk. Sinds het overlijden van Prinses Juliana en Prins Bernhard in 2004 is het paleis onbewoond. Het Rijk heeft daarna het paleis een publieksfunctie toegekend door openstelling, rondleidingen en culturele activiteiten. Tegelijkertijd werd er tijd en ruimte geboden om voor Soestdijk een definitieve herbestemming te vinden. Om te komen tot een herbestemming is het Paleis middels een verkoopprocedure in de markt gezet. In het kader van de verkoopprocedure zijn de uitgangspunten meegegeven waar elke inschrijving aan moest voldoen. Het belangrijkste daarin is dat het ensemble van paleis, park en bos als ensemble behouden blijft voor de toekomst. Het plan ‘Made by Holland’ is de winnaar geworden van alle inschrijvingen. Bij de transformatie van een icoon als Paleis Soestdijk komt een grote verantwoordelijkheid kijken. Paleis Soestdijk is onderdeel van het collectief geheugen, iedereen heeft zijn eigen herinnering aan en emotie bij deze historische plek. Het streven is een Paleis Soestdijk voor alle Nederlanders.

afbeelding 1: aanzicht Paleis Soestdijk (bron: MeyerBergman Erfgoed Ontwikkeling)

Het plan ‘Made by Holland’ voor het Landgoed Paleis Soestdijk zet in op herstel en restauratie van zowel de rijksmonumentale bebouwing als een grondig herstel van de monumentale laanen parkstructuren. Het landgoed bezit naast monumentale en cultuurhistorische waarden ook unieke landschappelijke en ecologische waarden. Het plangebied maakt onderdeel uit van het Natuurnetwerk Nederland en er zijn verschillende beschermde planten- en diersoorten aanwezig. Om de natuurwaarden te behouden en te versterken is als onderdeel van de herbestemming tevens een Natuurvisie ontwikkeld. Zo zal de herbestemming van het paleis hand in hand gaan met het op de lange termijn verbeteren van de natuurwaarden in het plangebied en verbeteren van de verbinding met omliggende natuurgebieden. Onderdeel van de integrale herbestemming zijn onder andere de uitbreiding aan de achterzijde van het Paleis met onder andere een auditorium en een nieuwe entree, de uitbreiding van de Oranjerie, een nieuw hotel bij de Parade en de ontwikkeling van woningen ter hoogte van het Marechausseeterrein. Ook zijn er aanpassingen in de tuinen om de voorzieningen voor

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

4/116

bezoekers te verbeteren en voor het houden van evenementen in de tuin bij het Paleis. Ook maakt het bestemmingsplan het nieuwe clubhuis van Scouting Merhula mogelijk. Om de nieuwe toekomst van Landgoed Paleis Soestdijk mogelijk te maken is het voorliggende bestemmingsplan opgesteld.

1.2

Ligging en begrenzing

Soestdijk maakt onderdeel uit van een groep van oorspronkelijk circa twintig buitenplaatsen aan de oostkant van de Utrechtse Heuvelrug. Dit gebied wordt door zijn geomorfologie aangeduid als de Laagte van Pijnenburg. Zoals veel andere buitenplaatsen ligt Soestdijk op een landschappelijke gradiënt, namelijk op de grens van de hoge Utrechtse Heuvelrug en de lage Eemvallei. De buitenplaats grenst aan de Praamgracht uit de 14e eeuw en ontleent haar naam aan haar oorspronkelijke ligging aan de Soestdijk uit diezelfde eeuw, die transformeerde tot wat nu de Amsterdamsestraatweg is. De plangrens van het bestemmingsplan volgt grotendeels de eigendomsgrens van het landgoed. Er zijn enkele verschillen. Deze hebben te maken met de grondruil met Staatsbosbeheer. Aan de noordzijde worden gronden aan Staatsbosbeheer overgedragen in ruil voor een beperkte grenswijziging aan de noordzijde van het Marechausseeterrein. De plangrens omvat zowel de oude als de nieuwe eigendomsgrens, zodat de gronden die worden overgedragen en nu een maatschappelijke bestemming hebben, kunnen worden herbestemd voor natuur.

afbeelding 2: ligging plangebied (oranje stippellijn) tussen de kernen Baarn en Soest

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

5/116

afbeelding 3: begrenzing plangebied

1.3

Geldende bestemmingsplannen

Voor het plangebied geldt het bestemmingsplan ‘Landelijk Gebied’, dat is vastgesteld in 2009. Het grootste deel van het Landgoed heeft de bestemming ‘Natuur en Bos’. Het marechausseeterrein heeft de bestemming ‘Maatschappelijk – Marechaussee’. Het Paleis, de Oranjerie en de gronden hier omheen hebben de bestemming ‘Maatschappelijk - Culturele en educatieve doeleinden’. Het Herenhuiscluster heeft deels de bestemming ‘Maatschappelijk - Culturele en educatieve doeleinden’, deels de bestemming ‘Wonen’ en deels de bestemming ‘Natuur en Bos’. De gronden ten zuiden van het Herenhuiscluster hebben de bestemming ‘Agrarisch met landschappelijke en natuurlijke waarden’. De Amsterdamsestraatweg heeft de bestemming ‘Verkeer’ en de vijver achter het Paleis heeft de bestemming ‘Water’. Het scoutingterrein heeft de bestemming ‘Maatschappelijk - Scouting’.

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

6/116

afbeelding 4: uitsnede ruimtelijkeplannen.nl met het plangebied met oranje stippellijn aangeduid

Hieronder zijn de huidige bestemmingen kort toegelicht. 1.3.1 Artikel 3 - Agrarisch met landschappelijke en natuurlijke waarden (A-LNW) De gronden met de bestemming ‘Agrarisch met landschappelijke en natuurlijke waarden’ zijn bestemd voor de uitoefening van een grondgebonden agrarisch bedrijf met een grondgebonden agrarische bedrijfsvoering. Tevens is de bestemming gericht op het behoud, herstel en ontwikkeling van landschappelijke en natuurlijke waarden. Daar waar een zichtlijn op de kaart is opgenomen, dient deze cultuurhistorisch waardevolle zichtlijn te worden behouden. Verder is extensief recreatief medegebruik toegestaan. Binnen de agrarische bestemming is een aanduiding ‘moestuin’ opgenomen op de plek van de moestuin. 1.3.2 Artikel 6 - Maatschappelijk De gronden met de bestemming 'Maatschappelijk' zijn bestemd voor maatschappelijke voorzieningen met de nadere bestemming die erbij is vermeld met een code. De code ‘M-C’ is ‘Maatschappelijk - Culturele en educatieve doeleinden’, de code ‘M-M’ is ‘Maatschappelijk - Marechaussee’ en de code ‘M-SC’ is ‘Maatschappelijk - Scouting’.

Het begrip maatschappelijke voorzieningen is in het bestemmingsplan als volgt omschreven: “educatieve, sociaal-medische, sociaal-culturele en levensbeschouwelijke voorzieningen, voorzieningen ten behoeve van sport en sportieve recreatie en voorzieningen ten behoeve van openbare dienstverlening, alsook ondergeschikte detailhandel en horeca ten dienste van deze voorzieningen.” In de bestemming Maatschappelijk zijn in de bouwvoorschriften per adres maximale goothoogtes en maximale bouwhoogtes opgenomen. Zie onderstaande tabel:

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

7/116

Tabel 1: bebouwingsvoorschriften Maatschappelijk (bron: bestemmingsplan ‘Landelijk Gebied’ 2009)

In de bestemming Maatschappelijk zijn geen bouwvlakken op de kaart opgenomen. Het maximum te bebouwen oppervlakte (m2 footprint) is geregeld in de regels in plaats van op de kaart. Dit is voor maatschappelijke voorzieningen opgenomen in Tabel 4 van Bijlage 2 (hieronder getoond). Voor het bestemmingsvlak met het Paleis en de Oranjerie komt dit neer op 4.038 m2 (aanduiding M-C, Amsterdamsestraatweg 1). Voor het marechausseeterrein geldt een maximum van 3.710 m2 (aanduiding M-M, Amsterdamsestraatweg 13 t/m 29). Voor het Herenhuiscluster geldt een maximum van 4.150 m2 (aanduiding M-C, Amsterdamsestraatweg 16-18).

Tabel 2: maximale bebouwingsoppervlaktes per bestemmingsvlak (bron: Tabel 4 van Bijlage 2 van het bestemmingsplan ‘Landelijk Gebied’ 2009)

1.3.3 Artikel 7 - Natuur en bos (N-BO) De gronden met de bestemming 'Natuur en bos' zijn bestemd voor ‘bos, bebossing en productie van hout’ en het ‘behoud, herstel en ontwikkeling van landschappelijke en natuurlijke waarden’. Gebouwen binnen deze bestemming met de aanduiding 'maatschappelijke voorzieningen' zijn tevens bestemd voor maatschappelijke voorzieningen. Ook is extensief recreatief medegebruik toegestaan. Voor alle bebouwing die in het gebied Natuur-Bos staat op het landgoed van Paleis Soestdijk geldt een max. van 830 m2 (aanduiding N-BO, Amsterdamsestraatweg 1). Dit betreft de verschillende gebouwen die verspreid staan op het landgoed.

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

8/116

1.3.4 Artikel 17 - Landgoed/buitenplaats Op het landgoed ligt de dubbelbestemming 'Landgoed/buitenplaats' (zwarte arcering op de kaart). Naast het bepaalde in de andere bestemmingen, zijn deze gronden tevens bestemd voor het behoud, het herstel en/of ontwikkeling van de aanwezige cultuurhistorische, natuur- en landschapswaarden. Dit komt tot uiting doordat is aangegeven dat voor het gebied binnen deze dubbelbestemming het aanlegvergunningstelsel uit artikel 22 van toepassing is. De dubbelbestemming ligt niet over het marechausseeterrein en het Herenhuiscluster. 1.3.5 Artikel 22 - Aanlegvergunningstelsel Het aanlegvergunningstelsel bevat een vergunningsplicht voor een lijst van verschillende werken of werkzaamheden (a t/m m). Welke werken of werkzaamheden vergunningplichtig zijn, hangt af van de bestemming of dubbelbestemming waarbinnen de locatie is gelegen. Zo is bijvoorbeeld binnen de dubbelbestemming Landgoed/Buitenplaats het scheuren van grasland (e) aanlegvergunningplichtig en is binnen de bestemming Agrarisch met landschappelijke en natuurlijke waarden deze werkzaamheid niet vergunningplichtig maar wel het aanleggen van voorzieningen ten behoeve van de dagrecreatie in de vorm van voet- fiets en ruiterpaden (g).

Een aanlegvergunning wordt door het college alleen verleend indien door de uitvoering van de werkzaamheid geen blijvende onevenredige afbreuk wordt gedaan aan de waarden en/of functies die beoogd worden te beschermen met de enkelbestemming of dubbelbestemming. Er is geen aanlegvergunning nodig voor werken zoals het normale onderhoud, gebruik en beheer en het aanleggen van verhardingen ten behoeve van in- en uitritten. 1.3.6 Artikel 26 - Algemene gebruiksbepalingen (gebruik voor evenementen) In de algemene gebruiksbepalingen is in lid 4 opgenomen dat het gebruiken of laten gebruiken van gronden ten behoeve van weekmarkten, jaarmarkten, evenementen, festiviteiten, manifestaties en horecaterrein, indien en voor zover daarvoor ingevolge een wettelijk voorschrift, vergunning, ontheffing of vrijstelling is verleend, niet wordt gezien als strijdig gebruik. Met andere woorden, wanneer een terrein in de gemeentelijke beleidsregels voor evenementen is aangewezen als evenemententerrein, dan is het gebruik voor evenementen in dit bestemmingsplan toegestaan.

1.4

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 wordt de bestaande situatie beschreven en in hoofdstuk 3 wordt de toekomstige situatie beschreven. Vervolgens wordt in hoofdstuk 4 ingegaan op het relevante ruimtelijk beleid op rijks-, provinciaal en gemeentelijk niveau. Hoofdstuk 6 gaat in op de milieu- en omgevingsaspecten. In hoofdstuk 6 wordt toegelicht hoe de planuitgangspunten zijn vertaald naar de bestemmingsregels. De economische uitvoerbaarheid van het plan is beschreven in hoofdstuk 7 en de maatschappelijke uitvoerbaarheid in hoofdstuk 8.

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

9/116

2

Bestaande situatie

2.1

Landschappelijke structuur rond Soestdijk

Soestdijk is gelegen in het deelgebied De Laagten binnen de Utrechtse Heuvelrug (bron: Kwaliteitsgids Utrechtse Landschappen – Gebiedskatern Utrechtse Heuvelrug (2011). - Dit deelgebied is in essentie een bebost gebied met drie heuvels omgeven door laagten. De bebouwingskernen liggen tegen en op de heuvels en langs de randen van de laagten liggen landgoederen en buitenplaatsen met grachten en waterpartijen. In de laagten liggen langgerekte, open ruimten van grasland. In het oosten en westen gaan de open ruimten over in de open veenweidegebieden van Eemland en het Groene Hart. De heuvel van Soest is vrijwel geheel bebouwd geraakt, met nog een open plek van de vroegere eng. De heuvel van Baarn is half bebouwd, half bebost, met twee koninklijke landgoederen op de overgang. Zeker de praamgracht als turfvaart is in de laagte van dit landschap een doorlopende structuur die het Noorderpark met de Eemvallei verbindt.

afbeelding 5: Caart van Soestdyk, de Eult, Netelenburg, Gijnsehoeve, H. Schaffner, 1768 (bron: West8)

2.2

Tuinhistorische waarden

De tuin- en landschapsaanleg van Paleis Soestdijk is het resultaat van ruim vierhonderd jaar aan wisselende opvattingen over tuinkunst, natuurbeleving, representativiteit en functionaliteit. De opeenvolgende visies op de inrichting van het terrein hebben een rijk gelaagd landschap opgeleverd dat over uiteenlopende kwaliteiten beschikt (zowel op grote als op de zeer kleine schaal) maar ook in een wisselende conditie verkeert.

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

10/116

Soestdijk is een buitenplaats van forse omvang van circa 170 hectare, waarin zowel classicistische laanstelsels als een romantische landschappelijke aanleg zijn verenigd. Soestdijk maakt onderdeel uit van een groep van oorspronkelijk circa twintig buitenplaatsen aan de oostkant van de Utrechtse Heuvelrug, in een gebied dat door zijn geomorfologische eigenschappen wordt aangeduid als de Laagte van Pijnenburg. Deze buitenplaatsen zijn merendeels door Amsterdamse families gesticht in de zeventiende eeuw. De ruimtelijke hoofdstructuur is vooral gevormd door de orthogonale lay-out van lanen, die stamt uit de 18de eeuw. Een belangrijke tweede laag wordt gevormd door de landschappelijke aanleg van de 19de eeuw met een centrale vijver en gebogen lanen. In 2010 is door de ‘Stichting tot behoud van Particuliere Historische Buitenplaatsen’ een uitgebreide verkenning naar de tuin-, park- en bosgeschiedenis van Soestdijk verricht. Enkele kwaliteiten die in dit rapport worden genoemd zijn hieronder kort samengevat. • De verschillende delen waaruit Soestdijk bestaat (Paleispark, de Eult, Paardenbos, Roosterbos en de zuidelijke strook rond de Praamgracht), vormen tezamen een ensemble, maar zijn in losse delen verworven en nooit als geheel ontworpen; ook in de huidige situatie functioneren ze relatief los van elkaar.

• Het in de verkenning aangeduide cluster ‘Paleispark’ wordt gezien als identiteitsdrager van het gebied. • Ruimtelijk hoogtepunt van de landschappelijke aanleg is de axiale sequentie die wordt gevormd door de Naald, Koningslaan, Amsterdamsestraatweg, voorplein, Paleis en landschapspark. • Het gebied rond de Praamgracht is van waarde als open groene ruimte; hier liep vroeger de Soestdijk waar het paleis zijn naam aan ontleent. • De Eult, het Paardenbos en het Roosterbos vormen een bosrijke omlijsting van het Paleispark. De Eult is in het bijzonder van cultuurhistorisch belang vanwege de nog vrijwel intacte 18e eeuwse geometrische structuur. De tuin- en landschappelijke aanleg van Soestdijk is beschermd als Rijksmonument onder het nummer 531287. In de motivering wordt Soestdijk omschreven als waardevol vanwege de ontstaans- en gebruiksgeschiedenis van de buitenplaats en haar band met de Oranjes. Soestdijk wordt gezien als een goed voorbeeld van een aanleg in 19de eeuwse landschapsstijl met oudere formele elementen en enkele karakteristieke vroeg-20ste -eeuwse tuindelen. Daarnaast heeft Soestdijk waarde vanwege de plaats in het oeuvre van de verschillende tuinarchitecten die aan de tuinen hebben gewerkt. Ook worden de ensemblewaarden en de functioneel-ruimtelijke relatie ten opzichte van het Paleis en de omringende bos- en parkstructuren genoemd.

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

11/116

afbeelding 6: analyse van het plangebied in de periode 1702-1795 met de orthogonale lanenstructuren (bron: West8)

afbeelding 7: analyse van het plangebied in de periode 1800-1850 met de landschappelijke tuinaanleg (bron: West8)

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

12/116

2.3

Natuurwaarden in het plangebied

Het grootste deel van Landgoed Paleis Soestdijk bevindt zich binnen de contouren van Natuurnetwerk Nederland (NNN). Een klein deel is gesitueerd binnen de Groene Contour, met als oogmerk om bestaande landbouwgronden om te vormen tot natuurgebieden en zo de NNN te versterken. In afbeelding 8 is de begrenzing van het plangebied getoond ten opzichte van de NNN en Groene Contour. Voor de NNN en de Groene Contour heeft de provincie regels opgenomen ter bescherming (zie paragraaf 4.3.1.2). Het bosgebied maakt onderdeel uit van een groot aaneengesloten NNN gebied van de bossen rond Lage Vuursche tot aan Hilversum. Naar het zuiden en westen liggen diverse bos- en heidegebieden, met een aansluiting op de Utrechtse Heuvelrug. De gebieden worden doorsneden door lokale, regionale en rijkswegen. Het plangebied ligt in een oosthoek van het NNN gebied, waar het NNN grenst aan de bebouwde kommen van Baarn en Soest. In het geval van het plangebied zelf is sprake van een vrij robuust gebied. Het betreft geen langgerekt of smal gebied waar verstoring of versnippering grote gevolgen kunnen hebben. Mede door de aaneengeslotenheid van de verschillende habitattypen binnen het plangebied ontstaat een robuust gebied. De oppervlakte vertaalt zich ook in het voorkomen van enkele specifieke soorten. De bos- en heidegebieden ten noorden en ten westen van het plangebied vormen een buffer rondom het gebied.

De wegen ten oosten en ten zuiden vormen juist een harde begrenzing van het NNN gebied en vormen een barrière voor de aaneengeslotenheid.

afbeelding 8: ligging plangebied in het Natuurnetwerk Nederland (donkergroen) en Groene Contour (lichtgroen) (bron: nationaal georegister)

Het plangebied heeft vanwege de afgeslotenheid een waardevolle betekenis voor de natuur. Het terrein van Landgoed Paleis Soestdijk bestaat grotendeels uit bossen en parken met enkele open gebieden waarbij o.a. gemend bos, gemengd loof- of naaldhout en monoculturen van naaldhout, beuk of eik aanwezig zijn. Binnen deze percelen zijn diverse lanen aanwezig, waarlangs in veel gevallen laanbeplanting is toegepast in de vorm van beuk, eik en linde. Deze laanbomen zijn over het algemeen ouder dan de bomen in de omliggende bossen. Op de open

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

13/116

plekken zijn graslanden aanwezig, die op sommige locaties vrij verruigd zijn. Daarnaast zijn er nog enkele poelen en watergangen aanwezig. De huidige kwaliteit van de aanwezige natuurbeheertypen zijn beschreven in het ecologisch onderzoek (zie ook paragraaf 5.6). Er zijn meerdere natuurbeheertypen in het plangebied aanwezig. Het meest voorkomende beheertype in het plangebied is droogbos met productie (ca. 72,6 hectare aan beheertype N16.03). De ecologische beoordeling hiervan is goed. Ook een groot deel van het gebied bestaat uit Dennen- eiken, en beukenbos (ca. 25,6 hectare beheertype N15.02). Op basis van de structuurkenmerken en de aanwezige vogelsoorten in dit type bos is de beoordeling dat het gaat om Dennen-, eiken-, en beukenbos van matige kwaliteit. De andere beheertypen die aanwezig zijn, zijn park- of stinzenbos, kruiden- en faunarijk grasland en zoete plas. Het gebied heeft een wisselende donkerte. Aan de oost- zuidzijde lopen de N234 en N221, welke verlicht zijn, waar veel verkeer overheen gaat. Naast lichtuitstraling van de wegen is er een zeer beperkte lichtuitstraling vanuit Soest. Rond het Paleis zelf is grootschalige verlichting aanwezig: aanlichting van het gebouw en verlichting van de direct omliggende paden. Het marechausseeterrein en de woningen hier op het terrein zijn deels verlicht, maar zeer beperkt, zoals enkele buitenlampen aan woningen.

De toegangsweg heeft gewone straatverlichting. In het deelgebied aan de oostzijde van de Amsterdamsestraatweg is alleen de wegzijde goed verlicht. Het achterterrein is relatief donker. Het gebied rond het Paleis en het marechausseeterrein wordt dagelijks gebruikt door bewoners, werknemers, huurders en bezoekers. Op de afgesloten delen van het paleisterrein heerst er verder rust, met name op het achterste deel van de Paleistuin, ondanks de woningen en bewoners. In de huidige situatie is het Paleisbos afgesloten voor bezoekers. De Paleistuin is alleen toegankelijk voor bezoekers gedurende openingstijden. Het marechausseeterrein is inmiddels overgedragen aan MeyerBergman. Enkele opstallen worden nog wel gebruikt door personeel van de Koninklijke Marechaussee. Voor de gebieden rond het Landgoed en het Marechausseeterrein geldt dat er zeer beperkte rust is. In de huidige situatie worden deze bossen intensief gebruikt door recreanten, hoofdzakelijk wandelaars, loslopende honden en mountainbikers. Er komt een grote diversiteit aan planten en dieren voor. Een deel van deze soorten is beschermd vanuit de Wet natuurbescherming. Zo komen binnen het plangebied momenteel diverse soorten vleermuizen, das, boommarter, broedvogelsoorten waarvan het nest jaarrond is beschermd, ringslang, levendbarende hagedis, hazelworm, heikikker, poelkikker en gevlekte witsnuitlibel in het gebied voor.

Om een goed beeld te hebben is in de zomer van 2018 een uitgebreid soortenonderzoek gestart, wat na de zomer van 2019 is afgerond en er heeft in 2020 nog aanvullend onderzoek plaatsgevonden naar enkele specifieke soorten. In paragraaf 5.6 is het resultaat hiervan toegelicht.

2.4

Overige structuren

De bestaande groenstructuur van Soestdijk kenmerkt zich door een grote diversiteit. Beuken, zomereiken, Amerikaanse eiken en lindes, maar ook grove dennen, sparren en lariks zijn in het parkbos aanwezig. In de open vlakken zijn struweel en heestergroepen (vooral rododendrons), te vinden. Deze vlakken variëren van grasland tot weides, gazon en akkers. In het oostelijk gebied van het paleisbos en aan de noordrand zijn bospercelen met grove dennen en lariks; deze gaan over in een gemengd loof- en naaldbos. Bij het Paleis is alleen gemengd loofbos aanwezig. Binnen het bos zijn de lanen prominent aanwezig. De Hooilaan, de Watertorenlaan, de Amerikaanselaan en de lange Weide, net zoals het Reigerslaantje en het Boslaantje zijn gebaseerd op de oorspronkelijke structuur uit de 17e eeuw. De Willemlaan, Alexanderlaan en Sophialaan zijn toevoegingen van Zocher die rond 1815 zijn aangelegd.

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

14/116

Ook de Zochervijver dateert uit die tijd en is mogelijk gemaakt door een dam naar de Praamgracht te maken, waardoor het water in de vijver kunstmatig verhoogd is. Vanuit de Zochervijver gaat een watergang langs de Sophialaan verder langs het Christinalaantje terug naar de Praamgracht. Daar verbindt een extra watergang dit gedeelte opnieuw met de Zochervijver. In het midden van de vijver is een eiland gesitueerd met een diameter van circa 30 meter. En er is een fontein aangelegd in de vijver.

2.5

Bebouwing

2.5.1 Rijksmonumenten en karakteristieke bebouwing Zowel park- en tuinaanleg van Landgoed Soestdijk als de meeste gebouwen en de inrichtingselementen zijn beschermd als rijksmonument. In de vorige paragraaf is aandacht besteed aan de landschaps- en tuinhistorische waarden. De bebouwing en de objecten in de tuin en het park zijn van zeer grote cultuurhistorische waarde. Het Paleis is als rijksmonumentaal complex ingeschreven in het rijksmonumentenregister (complexnummer 531285). Het complex telt 31 afzonderlijke inschrijvingen. Buiten de parken tuinaanleg en objecten daarbinnen (de vijver met beeldengroep, gietijzeren brug, brugleuningen, Emmamonument, hondengraven, zonnewijzer, tuinvazen en tuinornamenten, hekwerk) zijn er 19 objecten die als gebouw kunnen worden aangemerkt. Het gaat daarbij aan de Paleiszijde van de Amsterdamsestraatweg om het Paleisgebouw zelf, de Oranjerie, de Watertoren, de IJskelder met prieel, het Sportpaviljoen, het Wilhelminachâlet, het speelhuisje Ixienita, de jachthuisjes Prins Hendrik, Prins Willem en Prins Alexander, speelboerderij ’t Kraayenest, de parkwachterswoning en twee wachthuisjes. Aan de andere zijde (het Herenhuiscluster) gaat het om de Intendantswoning, de Boerderij, het Logisgebouw, het Stalgebouw, de diensthuizen, de Koninklijke garage en, op enige afstand, de gedenknaald voor de prins van Oranje (buiten het plangebied gelaten).

Met elkaar vertegenwoordigen de rijksmonumenten een grote cultuurhistorische waarde als overgeleverde getuigen van de ontstaans- en bewoningsgeschiedenis van het Paleis en het omringende landgoed en in het bijzonder vanwege de onlosmakelijke verbintenis met het Huis van Oranje. Ze hebben een grote architectuurhistorische waarde als belangrijk voorbeeld van een koninklijk woonverblijf in Nederland. Bovendien zijn de opeenvolgende stijlperioden en de daarmee verbonden architecten en kunstenaars in de verschillende onderdelen van het complex duidelijk herkenbaar.

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

15/116

afbeelding 9: rijksmonumenten in het plangebied (bron: West 8)

2.5.2 Overige bebouwing Verspreid over het Landgoed bevinden zich een aantal kleinere objecten zonder beschermde status: het zijn voor namelijk dienstwoningen en andere objecten. Hoewel niet beschermd, vertegenwoordigen een aantal objecten wel een zekere cultuurhistorische waarde. Dat is niet het geval voor de relatief recente, grootschalige gebouwen in het Herenhuiscluster. Deze voormalige schuur - en garagegebouwen hebben geen cultuurhistorische waarden. Ook de bebouwing op het Marechausseekazerneterrein, op enige afstand van het Paleis, heeft geen dusdanige cultuurhistorische betekenis dat het beschermd is en behouden moet worden. Aan de noordzijde, vlak bij het Marechausseeterrein en de toegang tot het Paardenbos bevindt zich het clubhuis van Scouting Merhula.

2.6

Bereikbaarheid en parkeren

Het landgoed is gelegen aan de Biltseweg (N234) en Amsterdamsestraatweg (N221) (beiden provinciale wegen). De Biltseweg sluit in het westen aan op de A27 en de Amsterdamsestraatweg vormt een belangrijke verbindingsroute vanaf Soest naar de A1. Het deelgebied aan de oostzijde van de Amsterdamsestraatweg is van de rest van het landgoed gescheiden door deze laatste provinciale weg. Vanaf het kruispunt bij Soest tot ongeveer ter hoogte van de Intendantvilla geldt een maximumsnelheid van 50 km/uur op de Amsterdamsestraatweg (binnen de bebouwde kom). Richting het noorden gaat dit over in 80 km/uur (buiten de bebouwde kom). Er zijn meerdere uitwegen die aansluiten op de Amsterdamsestraatweg. Aan de westzijde zijn er uitwegen ter hoogte van het Marechaussee terrein, twee ter hoogte van het parkeerterrein Dries en twee bij de voortuin van het Paleis. Aan de oostzijde is een klein parkeerterrein gelegen en bij het Herenhuiscluster is een inrit en vervolgens iets noordelijker de uitrit. In het uiterste westen is een besloten inrit die aantakt op de Biltseweg N234 ter hoogte van de kruising met de Koningsweg (onderdeel N221).

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

16/116

In de omgeving van het landgoed zijn meerdere bushaltes gelegen. Bij de bezoekersingang is een halte en net ten zuiden van het kruispunt Amsterdamsestraatweg en Biltseweg is halte Colenso. Buslijn 70 rijdt tussen treinstation Hilversum en treinstation Amersfoort-Centraal en komt ook langs treinstation Soestdijk (op 1,7 km afstand hemelsbreed). Station Baarn is op ca. 1,6 km afstand hemelsbreed gelegen (20 minuten lopen). Paleis Soestdijk wordt ontsloten door een regionaal en lokaal fietsnetwerk. Langs de Amsterdamsestraatweg zijn aan weerzijden vrij liggende fietspaden. Daarnaast is de wens vanuit de gemeente Soest en de provincie Utrecht om het fietsnetwerk uit te breiden met een nieuwe fietsverbinding tussen Soest en Hilversum, welke aan de westzijde langs het plangebied loopt.

afbeelding 10: Belangrijkste openbaarvervoerlijnen rond het plangebied (bron: reizen.keolis.nl/nl/utrecht/lijnen, uit Mobiliteitsonderzoek Goudappel Coffeng, 28 augustus 2019)

Door de aanwezigheid van hekwerken is de bestaande padenstructuur binnen het landgoed niet zonder barrières vrij te volgen. Ook is de Amsterdamsestraatweg een barrière die het Herenhuiscluster en het Paleis van elkaar scheidt. Het gehele Paleisbos heeft aanknopingen aan de bestaande padenstructuur van de Paleistuin; deze zijn nu niet doorlopend in verband met de beperkte toegankelijkheid van het Paleisbos. De belangrijkste parkeervoorziening is de Dries bij de bezoekersingang met in de huidige situatie ca. 230 parkeerplaatsen. Ook is parkeergelegenheid op de Parade van ca. 40 parkeerplaatsen en bij de garage en moestuin respectievelijk nog 40 en 30 parkeerplaatsen. In het geval van evenementen zijn er in de huidige situatie in de omgeving tijdelijke parkeervoorzieningen waar dan gebruik van kan worden gemaakt. In totaal is er in een straal van ca. 5 km een capaciteit van ca. 4.000 parkeerplaatsen beschikbaar voor evenementen, los van de eigen parkeergelegenheid op het landgoed. Onderstaande Tabel 3 toont het overzicht van de

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

17/116

locaties en de afstand tot het Paleis in de huidige situatie. In paragraaf 5.7.2 is nader ingegaan op de toekomstige parkeersituatie bij evenementen. Parkeerterreinen bij Paleis Soestdijk (huidige situatie)

Aantal auto's max.

Algemene parkeerplaats (bij begeleiding)

230

Herenhuiscluster (Parade)

42

Totaal in plangebied

272

Parkeerterreinen in de omgeving

Afstand tot Paleis (hemelsbreed)

Aantal auto's max.

Nijhof (regulier) Nijhof (personeelsparkeerplaats) Nijhof AH Pick-up Landgoed Pijnenburg Bomencentrum Baarnsch Lyceum Griftlandcollege Kasteel Groeneveld (regulier) Lage Vuursche (weiland 1) Lage Vuursche (weiland 2) Kattenhotel (Hoge Vuurseweg)

4 km 4 km 4 km 3 km 4 km 1 km 700 m 3,5 km 4,6 km 4,6 km 4 km

550– 300 100 350 300 500 250 240 300 150 960

Totaal buiten plangebied

4.000

Totaal 2.630 – 4.430 Tabel 3: parkeerlocaties Paleis Soestdijk en omgeving in de huidige situatie (bron: ‘Paleis Soestdijk Blauwdruk evenementenverkeer’, Kenniscentrum Evenementenveiligheid, 9 juni 2021)

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

18/116

3

Toekomstige situatie

3.1

Voorgeschiedenis

Na het overlijden van Prins Bernhard en Prinses Juliana kwam Paleis Soestdijk leeg te staan. Na jaren van bewoning door de koninklijke familie, moest het Rijk, als eigenaar van het paleis, op zoek naar een nieuwe bestemming voor het erfgoed. En dat is een proces van jaren geworden, wat uiteindelijk resulteerde in de keuze om het paleis te verkopen. Voor het bestemmingsplan zijn de belangrijkste stappen hieronder toegelicht. Met name van belang zijn de uitgangspunten die de afgelopen jaren zijn opgetekend in het proces. 3.1.1 Het Rijk op zoek naar een nieuwe bestemming In 1971 werd het Rijk eigenaar van Soestdijk. Na het overlijden van Prins Bernhard en Prinses Juliana in 2004 is het Rijk begonnen met een zoektocht naar een nieuwe bestemming. Vooruitlopend daarop is gekozen om het Paleis open te stellen (publieksfunctie). Tussen december 2006 en februari 2007 werden bewoners van Baarn en Soest als eerste uitgenodigd voor een rondleiding. Daarna was het paleis open voor iedereen met door openstelling met rondleidingen en culturele activiteiten. In de periode 2007-2010 is gezocht naar een nieuwe bestemming. De bedoeling was om voor eind 2010 een beslissing te nemen over een nieuwe bestemming. Er werden omgevingsanalyses gemaakt, expertgesprekken gevoerd en voorbeeldprojecten geanalyseerd.

Bestaande visies werden geïnventariseerd en ontbrekend (cultuurhistorisch, bouwtechnisch) onderzoek werd verricht. Alles zonder succes, met name door de financieel economische situatie rondom de herbestemming. In afwachting van betere tijden is in 2011 besloten de openstelling voort te zetten en een nieuw kabinet de mogelijkheid te geven een besluit te nemen over de herbestemming/ en/of voortzetting van de publieksopenstelling. 3.1.2 Omgevingsvisie Paleis Soestdijk 2011 Omdat het Rijk naar een andere functie zocht voor Paleis Soestdijk hebben de gemeente Baarn en Soest en de provincie Utrecht de Omgevingsvisie Paleis Soestdijk 2011 opgesteld. Het doel van deze visie was om het Rijk te verleiden het paleis een duurzame en publieke functie te geven. De gemeenten Baarn en Soest en de provincie Utrecht geven in de visie onder meer aan voor Soestdijk een duurzame, openbaar toegankelijke bestemming te ambiëren met toeristische en recreatieve voorzieningen, die bovendien de regionale identiteit versterkt. De visie sluit af met een maatregelenpakket. In de verkoopprocedure is de Omgevingsvisie één van de toetsingskaders geweest voor de ingediende ideeën en plannen. De Omgevingsvisie is opgenomen als bijlage 1 bij de toelichting.

Een gezamenlijke visie voor het Paleis In de visie staat beschreven dat in 2030 de tuin en het paleis een aantrekkelijke, publiek toegankelijke poort voor de directe omgeving zijn. Dit is de ambitie waar de provincie Utrecht en gemeenten Baarn en Soest zich hard voor maken. Paleis en tuin vormen een poort voor de Vorstelijke Schakel, een belangrijk onderdeel van de Utrechtse Heuvelrug. De poort moet door een pakket van voorzieningen en activiteiten grote aantallen bezoekers kunnen opvangen. Een succesvoorwaarde is dat de bereikbaarheid verbetert, dat er meer allure langs de Amsterdamsestraatweg komt en passende horeca. Bovendien is een fijnmazig netwerk van wandel- en fietsroutes nodig, ook voor reizigers die via de stations Baarn en Soest met de trein komen. Ook wijst de Omgevingsvisie Paleis Soestdijk op voldoende parkeergelegenheid, vooral als er bijzondere evenementen worden georganiseerd. Voor bezoekers met openbaar vervoer is het

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

19/116

paleis verbonden met twee treinstations via duidelijke en attractieve routes. Voor de partners die de visie hebben op- en vastgesteld staat vast dat het Paleis en de tuin een duurzame functie moeten krijgen met openbare toegankelijkheid. De Omgevingsvisie Paleis Soestdijk schetst niet alleen vergezichten, maar levert ook een drietal concrete maatregelenpakketten onder verschillende noemers: functionele inbedding, beleefbaarheid en recreatieve draagkracht. Hieronder zijn de maatregelen weergegeven op kaart. Voor de planvorming vormen deze maatregelen een belangrijk uitgangspunt. Functionele inbedding: • Planologisch vastleggen van de bestaande parkeerplaats op het paleisterrein. • Realisatie van een locatie voor evenementen-parkeren. • Betere toegangsroutes vanaf station Baarn en Soestdijk. • Planologische ruimte voor kwalitatief hoogwaardige permanente horecagelegenheid in de Oranjerie. • Verbeteren van de oversteekbaarheid voor langzaam verkeer op de twee bestaande gelijkvloerse kruisingen met de Amsterdamsestraatweg. Bij grote aantallen treinreizigers is een nieuwe ongelijkvloerse oversteek denkbaar. Beleefbaarheid • Grotere toegankelijkheid van de Paleistuin. • Verbeteren inrichting van de Amsterdamsestraatweg ter hoogte van het Paleis. • Verwijderen van de parkeerplaats aan de kop van de Amsterdamsestraatweg draagt bij aan meer allure.

Recreatieve draagkracht • Planologische ruimte voor hoogwaardige horeca in het stallencomplex tegenover het Paleis: versterkt de aantrekkelijkheid van het paleis als poort. • Mocht het Marechausseeterrein vrijkomen dan kan dit ruimte bieden voor parkeren of een bijdrage leveren aan de verbreding van functies die passen bij een poort naar de Heuvelrug. • Onderzoeken van de herbestemmingskansen van de Koninklijke Wachtkamers van station Baarn en Soestdijk. • Aanleggen van verbindende recreatieve routes tussen Paleis Soestdijk, Lage Vuursche en Kasteel Groeneveld.

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

20/116

afbeelding 11: kaart met Maatregelen (bron: Omgevingsvisie Paleis Soestdijk 2011, kaart 2)

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

21/116

3.1.3 Ronde Tafel Paleis Soestdijk Om te komen tot herbestemming van Soestdijk, is door de Ronde Tafel Paleis Soestdijk advies uitgebracht (juli 2015) aan de minister van BZK, die verantwoordelijk was voor het Rijksvastgoedbedrijf. In dit advies is onderstreept dat, zoals met marktverkenningen van 2012 en 2014 werd bevestigd, het rendabel exploiteren van dit type monumentaal vastgoed buitengewoon moeilijk is. Dat geldt zeker voor Soestdijk, waar groot onderhoud van het gebouw met vervanging van de technische installaties nodig is, het (reguliere) onderhoud van het ensemble kostbaar is en waar de mogelijkheden om bouwvolumes toe te voegen beperkt zijn. Zodoende is het is voor de toekomstige eigenaar essentieel dat het Rijk goede condities creëert voor particuliere investeringen in paleis en landgoed. De Ronde Tafel Soestdijk nam het initiatief om een aantal scenario`s en uitgangspunten te ontwikkelen voor de herbestemming van Soestdijk. Er waren welbeschouwd drie scenario’s: - Het sluiten van Paleis Soestdijk en alleen het noodzakelijk beheer uitvoeren, zonder relatie met eventueel toekomstig gebruik. De kosten voor dit scenario werden in 2015 geschat op € 2 miljoen per jaar in een periode van drie jaar). - Het handhaven van de status quo waarin het paleis open is voor publiek en het beheer wordt gecontinueerd.

De kosten voor dit scenario werden in 2015 geschat op € 2,5 miljoen per jaar in een periode van drie jaar). - Het uitnodigen van partijen om te komen met initiatieven voor een nieuwe bestemming van Soestdijk die kunnen bogen op een maatschappelijk gedragen en duurzame exploitatie het rijk creëert de noodzakelijke condities om die ontwikkelingen te realiseren. Onderhoud en renovatie vindt in het licht van nieuw toekomstig gebruik plaats, waardoor het niet was in te schatten. Voor dit derde scenario zijn in het advies van De Ronde Tafel uitgangspunten benoemd. Om met enige kans op succes een passende bestemming te vinden en om de verschillende exploitatiemogelijkheden na te gaan, is een aantal uitgangspunten opgesteld waaraan in ieder geval moet worden voldaan: • Het ensemble van paleis, park en bos is van grote cultuurhistorische waarde en behoort als geheel bijeen te blijven. • Het landgoed maakt deel uit van de Ecologische Hoofdstructuur, nu het Natuurnetwerk Nederland geheten. Dit onderstreept de natuurlijke kwaliteiten, geeft flora en fauna voorrang bij nieuwe ontwikkelingen en stelt daarmee eisen aan het gebruik. • Van het paleis vormt het middendeel (corps de logis) de essentie van ‘het verhaal van de plek’. Het verdient te worden gerestaureerd. • De façade vormt een beeldbepalend element en moet dus worden behouden.

• Het landgoed moet toegankelijk blijven voor het publiek. Er is bij het formuleren van de uitgangspunten bewust aansluiting gezocht bij de ‘Omgevingsvisie Paleis Soestdijk’ (2011). De uitgangspunten voor het zoeken van een bestemming vormen ook de randvoorwaarden voor nieuwe gebruiksmogelijkheden. Binnen deze uitgangspunten biedt het paleis zelf genoeg flexibiliteit om, ook bouwkundige, veranderingen door te voeren zonder de cultuurhistorische essenties te schaden. Zij kunnen de architectonische kwaliteiten zelfs ten goede komen. Een nieuwe bestemming kan worden gevonden binnen onderscheidende en maatschappelijk relevante thema’s waarin Nederland internationaal excelleert en die nieuwe generaties inspireert. Van daaruit kan Soestdijk zich ontwikkelen tot internationaal podium voor kennisuitwisseling, innovatie en samenwerking, gericht op een breed publiek. Eigendom van Soestdijk ligt uiteindelijk bij één partij. 3.1.4 Verkoopprocedure Nadat in 2015 advies is uitgebracht door de Ronde Tafel Paleis Soestdijk, is besloten het Paleis Soestdijk via een verkoopprocedure in de markt te zetten. In het kader van deze procedure zijn de bovengenoemde uitgangspunten meegegeven. Een onafhankelijke commissie heeft de ingediende plannen getoetst aan beoordelingscriteria, te weten: 1. Een duurzame en passende herbestemming van Landgoed Paleis Soestdijk. 2.

Een zorgvuldige restauratie, transformatie en eventuele uitbreiding van park en gebouwen.

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

22/116

3. Een exploitatie, onderhoud en beheer gericht op langdurige instandhouding van het ensemble. 4. Een integraal en haalbaar plan (passend binnen de beleidsdoelen en zodanig dat de benodigde vergunningen kunnen worden verkregen). 5. Financieel solide. Op 8 juni 2017 heeft de Minister van BZK de Tweede Kamer per brief geïnformeerd over de uitkomsten van het verkoopproces m.b.t. de ontwikkeling van Paleis Soestdijk. Het consortium Made by Holland heeft de gunning gewonnen. De overdracht vond op 20 december 2017 plaats. Voor het bestemmingsplan is het plan ‘Made By Holland’ het vertrekpunt en de randvoorwaarden en doelstellingen blijven uitgangspunt voor verdere planvorming. Het plan ‘Made By Holland’ is beschreven in paragraaf 3.2 hieronder.

3.2

Ambities Made by Holland

3.2.1 Paleis Soestdijk: Podium van innoverend en ondernemend Nederland Het voorliggende bestemmingsplan is erop gericht om de doelstellingen van het programma voor het Landgoed Paleis Soestdijk planologisch / ruimtelijk mogelijk te maken.

Duurzame instandhouding van dit iconische nationale erfgoed is een doel op zich, maar het gaat om meer dan alleen het vullen van een leeg Paleis. De herontwikkeling wordt gezien als middel om een hoger maatschappelijk en economisch doel te bereiken.

Het doel is meer kennis van en waardering voor de innovatiekracht en het excellente ondernemerschap in de Nederlandse maakindustrie en kennistechnologie en een groter besef van de mogelijkheden die daar zijn voor nieuwe generaties ondernemers en werknemers. Het voornemen is de iconische waarde van het Paleis te gebruiken om te laten zien wat Nederland vermag waar het gaat om kwaliteit en innovatie en om een aantal belangrijke vraagstukken waar onze samenleving mee geconfronteerd wordt te adresseren. Het programma Paleis Soestdijk laat zien en beleven hoe ons kleine land op meerdere gebieden een substantiële bijdrage levert aan de grote uitdagingen waarvoor Nederland de komende decennia geplaatst ziet en meer specifiek de ‘Sustainable Development Goals’ die de Verenigde Naties zich hebben gesteld. Nederlandse ondernemingen onderscheiden zich wereldwijd met innovatieve oplossingen en technologische verbetering, in het bijzonder op het gebied van watermanagement, agricultuur en voeding, energie en gezondheid en levenswetenschappen. Kennisinstellingen doen dat met wetenschappelijk onderzoek, bedrijven vertalen dat naar concrete producten die in de praktijk toegepast kunnen worden. Paleis Soestdijk wil mensen met een briljant idee een steun in de rug geven door ze de mogelijkheid te bieden zich te presenteren en door ze samen te brengen met investeerders en producenten.

Om dit doel te verwezenlijken wordt in en rond Paleis Soestdijk een podium en platform gecreëerd waar gevestigde bedrijven en instellingen, jonge ondernemers en iedereen met onderscheidende ideeën zich kunnen presenteren aan elkaar, aan een breed publiek, en aan specifieke doelgroepen. Het koninklijke landgoed in Baarn is een uitgelezen locatie voor datgene dat Paleis Soestdijk wil zijn: het staat symbool voor het collectieve vermogen en is van oudsher een plek waar we dat aan elkaar en aan het buitenland hebben laten zien.

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

23/116

Ambitie Een iconisch paleis en landgoed in het hart van Nederland, sinds generaties verbonden met ons land. Symbool van continuïteit, voorspoed en samenhang van Nederland. Paleis Soestdijk is al eeuwenlang een plek waar mensen elkaar ontmoeten en zich voor elkaar openstellen. Een venster op de wereld.

Profiel Paleis Soestdijk bestaat uit de Parade, het Paleis en het Park, al deze onderdelen zijn met elkaar verbonden en vormen gezamenlijk “Paleis Soestdijk”. De verschillende onderdelen hebben een duidelijk eigen signatuur, een unieke aantrekkingskracht en zijn los van elkaar te bezoeken. Maar zij vormen nadrukkelijk wel een samenhangend geheel. Paleis Soestdijk is zowel podium, decor als buitenplaats.

Opgave De opgave is een transitie realiseren met als kerndoelen: van Besloten naar Open, van Monofunctioneel naar Multifunctioneel, van Historie naar Innovatie, van Nederland naar de Wereld, van Exclusief naar Excellent, van Monarchie naar Magie. Thema’s De thema’s die centraal staan op Paleis Soestdijk zijn de sectoren waar Nederland in uitblinkt en waarmee we internationaal toonaangevend zijn: Water, Energie, Gezondheid en Levenswetenschappen, Agricultuur en Voeding. De thema’s hebben innovatiekracht en (sociaal)maatschappelijke impact als onderliggende waarde. Tabel 4: de kern van het plan ‘Made by Holland ‘

Voor deze ambities zijn verschillende ruimtelijke voorzieningen nodig om de activiteiten (conferenties, lezingen, presentaties, exposities, demonstraties, rondleidingen, workshops, prijsuitreikingen, et cetera) goed te laten functioneren en wel zo, dat het financieel duurzaam en programmatisch flexibel en dynamisch is en blijft. De podium- en platformfunctie kan niet uit de verf komen zonder faciliteiten als een auditorium, voldoende vergader-, presentatie- en bijeenkomstruimtes, voldoende horecafaciliteiten voor uiteenlopende klantgroepen en een bij de podiumfunctie aansluitend hotelprogramma. Het vernieuwde Soestdijk presenteert een innovatief en inspirerend programma op basis van vier pijlers: Podium, Platform, Praktijk en Historie. Deze pijlers zijn terug te vinden in de deelgebieden Paleis, Park en Parade. Soestdijk is een prachtige locatie met fraaie gebouwen. Het fungeert als een poort naar het Nationaal Park Heuvelrug en is een Toeristisch Overstappunt (TOP). Met de brede podiumfunctie van Paleis Soestdijk wordt het als destinatie alleen maar aantrekkelijker. De grote landschappelijke en cultuurhistorische waarden van het landgoed worden gekoesterd en het Paleis en de andere monumenten, tuin, park en bos worden opengesteld voor iedereen. Het programma zal voor alle doelgroepen aantrekkelijke elementen kennen.

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

24/116

afbeelding 12: thema’s (bron: Plan van Aanpak Paleis Soestdijk)

3.2.2 Maatschappelijke en economische impact Het planconcept voor Soestdijk, zoals beschreven in paragraaf 3.2, heeft op diverse manieren een maatschappelijke en economische impact. Op jaarbasis worden 400.000 bezoekers verwacht, verdeeld over de publieksexpo, de conferentie- en ontmoetingsfunctie en het educatieve programma. Daar komen de bezoekers nog bij die in de zomerperiode komen naar concerten en andere evenementen. Daarmee wordt het Landgoed Paleis Soestdijk een aantrekkelijke pleisterplaats voor bezoekers uit de eigen regio, maar ook uit de rest van Nederland en het buitenland. Ook voor het imago van Baarn als bestemming voor hoogwaardig toerisme is de herontwikkeling van Paleis Soestdijk van toegevoegde waarde. Uiteraard zullen er ook economische effecten zijn voor het bedrijfsleven in Baarn en Soest. Allereerst is er de toename van de directe werkgelegenheid met enkele tientallen banen bij de kernorganisatie die de exploitatie van het Landgoed zal gaan verzorgen. Daarnaast is een positieve impact te verwachten op de werkgelegenheid in het omliggende gebied. Tijdens de evenementen in 2018 en 2019 bleek reeds dat de bezoekers hun bezoek aan Paleis Soestdijk vaak combineerden met een verblijf in de omgeving met de bijbehorende bestedingsimpuls van dien1.

Tot slot zal Paleis Soestdijk letterlijk een etalage zijn van de toepassing van vernieuwende ideeën voor de verduurzaming van gebouwen en terreinen en daarmee ook een podium zijn voor innovatieve ondernemers uit de regio en daarbuiten.

3.3

Natuurvisie Landgoed Paleis Soestdijk

De toekomst van het paleis hangt nauw samen met de waardevolle cultuurhistorische kwaliteiten, maar net zo goed ook met de unieke landschappelijke en ecologische kwaliteiten. Om de natuur volwaardig mee te nemen in de herbestemming is een natuurvisie voor het landgoed opgesteld. Deze natuurvisie is uitgebreid beschreven in het rapport ‘Beheer- en inrichtingsplan

1

Baarnse Courant, 20 jun 2018 en 5 augustus 2019.

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

25/116

landgoed Paleis Soestdijk’ (Eelerwoude, 25 mei 2021), opgenomen in bijlage 10 bij de toelichting. Hieronder is de kern van de visie samengevat. 3.3.1 De natuurvisie op hoofdlijnen De natuurvisie van Paleis Soestdijk is gebaseerd op de landelijke, provinciale en regionale visies. De natuurvisie bestaat uit de ambities voor het plangebied met als doel de natuurwaarden te verbeteren (meerwaarde voor de natuur). Binnen het landgoed van Paleis Soestdijk wordt gezocht naar een goede balans waarbij de natuur in haar totaliteit wordt versterkt en per saldo niet op achteruit gaat. De visie van Paleis Soestdijk op natuur is gebaseerd op de landelijke, provinciale en regionale visies. Binnen het landgoed van Paleis Soestdijk wordt gezocht naar een goede balans waarbij de natuur in haar totaliteit wordt versterkt en per saldo niet achteruitgaat. Deze balans vertaalt zich naar een ruimtelijke indeling waarbij wonen en recreatie zich concentreert rond de beschikbare infrastructuur, de Amsterdamsestraatweg (N221) en natuurlijk het Paleis. Op deze locaties wordt in lijn met de visie “Heel de Heuvelrug” de zonering dynamisch nagestreefd. Dit betekent zeker niet dat zich in deze dynamische zone geen bijzondere natuurwaarden en soorten bevinden. Bovendien liggen ook in deze zone kansen om natuurwaarden te versterken bijvoorbeeld door natuurinclusief te bouwen en te ontwikkelen.

Hierin voorziet deze natuurvisie. In afbeelding 13 is de zonering weergegeven.

afbeelding 13: Overzicht van Paleis Soestdijk op basis van de natuurvisie (kaart: West8, 2021)

In de regionale gebiedsvisie ‘Heel de Heuvelrug’ is het plangebied aangemerkt met de zonering ‘dynamisch’ en op enige afstand van het paleis met de zonering ‘levendig’. Een nog extensievere zonering van ‘gemoedelijk’ of ‘rustig’ is niet aan het gebied toegekend, wel aan de natuurterreinen rondom. Voor het plangebied is daarom een nadere zonering uitgewerkt (afbeelding 13). Het dynamische gebied concentreert zich rond het Paleis en Paleistuin en op de Parade. Hier zullen activiteiten en evenementen plaatsvinden. Vervolgens kan het grootste deel van het landgoed als rustzone fungeren. De rustzone staat in dienst van de natuur en er wordt nadrukkelijk ingezet

Bestemmingsplan Landgoed Paleis Soestdijk, Ontwerp

26/116

op het verbeteren en (door)ontwikkelen van natuurwaarden. Het gebied kenmerkt zich, doordat het reeds 200 jaar is afgesloten, als een bijzonder rustgebied en kerngebied voor vele soorten. De gehele naaste omgeving profiteert van de in rust opgroeiende jonge dieren die zich later kunnen verspreiden op of buiten het landgoed. De doelen, o.a. kruiden- en faunarijk grasland en dennen-, eiken-, en beukenbos behoren tot de ambities binnen het NNN van de provincie Utrecht. Om een geleidelijke overgang te creëren tussen de dynamische en rustige zone, wordt een overgangszone ingericht middels het Emmapark. Door deze zonering sluit het gebied beter aan op de natuurwaarden in de omgeving en ontstaat een aaneengesloten en robuuste natuurkern. 3.3.2 Behouden – versterken – vergroten – verbinden De natuurvisie uit het Beheer- en inrichtingsplan is gebaseerd op het principe van “behoudenversterken-vergroten-verbinden”. Maatregelen richten zich in eerste instantie op het behoud van specifieke natuur- en cultuurhistorische waarden. Een voorbeeld zijn de oude laanstructuren die verblijfplaatsen aan vleermuizen bieden, maar ook essentieel zijn als structuurkenmerk van het Zocherpark. Er worden maatregelen genomen om deze waarden te versterken, bijvoorbeeld door dode en zieke bomen in deze laanstructuren te vervangen door nieuwe bomen.

Op plaatsen waar laanstructuren in de loop van de tijd zijn verdwenen, worden nieuwe structuren aangebracht, waardoor de structuur niet alleen wordt versterkt, maar ook vergroot. Bestaande structuren worden zo weer met elkaar verbonden, waardoor bijvoorbeeld vleermuizen zich beter door het gebied kunnen verplaatsen en voor deze dieren (op termijn) weer nieuwe verblijfplaatsen ontstaan. Op basis van het principe van behouden-versterken-vergroten-verbinden, hanteert de visie de volgende uitgangspunten: - Hanteren van een zonering van rust naar dynamisch (= behouden). - Verbeteren van de robuustheid en aaneengeslotenheid in het plangebied. - Verbeteren van de verbinding met aangrenzende NNN gebieden. - Verbeteren natuurwaarden. - Verbeteren en (door)ontwikkelen van de potentiële vegetatie in de oude boskernen. - Vergroten bestemming natuur binnen het plangebied. - Verbeteren kansen voor bijzondere soorten/ icoonsoorten. Om de aanwezige waarden te versterken en vergroten wordt ingezet op de volgende maatregelen: • Natuurvriendelijk bosbeheer • Natuurontwikkeling graslandpercelen • Natuurinclusief bouwen • Beheer en herinrichting waterelementen • Realisatie van nieuwe elementen voor fauna • (buiten) verlichting aanpassen en reguleren • Inrichtingsvoorstel voor terreinen zonder aangewezen beheertype • Toevoegen nieuwe natuur (ca.