266947 Rekenkameronderzoek Burger- en overheidsparticipatie RVS

RAADSVOORSTEL Zaaknummer

266947

Onderwerp

Rekenkameronderzoek Burger- en overheidsparticipatie

Besluit in raad

2 juni 2021

Portefeuillehouder(s)

n.v.t.

Naam steller

Kees Langerwerf, rekenkamercommissie Baarn

Status / Vertrouwelijkheid

Openbaar

Voorgestelde beslispunten: 1. De conclusies en aanbevelingen uit het onderzoeksrapport Burger- en overheidsparticipatie te onderschrijven. 2. Het college te verzoeken de aanbevelingen die aan het college gericht zijn uit te werken, met inachtneming van de bestuurlijke reactie en het nawoord van de rekenkamercommissie. Samenvatting van het voorstel Hierbij bieden wij u het rekenkameronderzoek ‘Burger- en overheidsparticipatie’ aan. Op basis van een analyse van beleid en organisatie, van een inventarisatie van 51 participatieprojecten en een nadere analyse van een zestal daaruit, komt de rekenkamercommissie tot een zestal conclusies en 5 aanbevelingen. Kort samengevat concludeert de commissie dat er best veel projecten zijn waarop de gemeente burgerparticipatie inzet, maar dat er weinig centrale regie, kennisontwikkeling en ondersteuning is. Er wordt ook weinig geëvalueerd; in combinatie met personeelsverloop levert dit weinig kennisontwikkeling in de organisatie op. De commissie vindt voorts dat burgerinitiatieven maar in bescheiden mate voorkomen en dat de raad niet in beeld is en er goed aan zou doen om zijn beleidsuitgangspunten uit 2008 te actualiseren. Het beeld over de 6 nader onderzochte projecten is wisselend. De commissie adviseert om te investeren in centrale regie, ondersteuning en kennisontwikkeling, het beleid te actualiseren en te onderzoeken hoe burger- c.q.

wijkinitiatieven gestimuleerd kunnen worden. In het onderzoeksrapport zijn ook de (instemmende) reactie van het college van B&W en ons nawoord daarop toegevoegd. Aanleiding De rekenkamercommissie is medio 2020 gestart met een onderzoek naar burger- en overheidsparticipatie. Het is in veel gemeenten al enige tijd een onderwerp dat leeft en de algemene overtuiging is dat een vitale democratie niet alleen bestaat uit een goed functionerende representatieve democratie maar ook uit een sterke participatieve en maatschappelijke democratie. Burgers moeten, individueel of georganiseerd, direct of indirect de kans krijgen invloed uit te oefenen op de ontwikkeling, uitvoering en/of evaluatie van beleid in een gemeente, Het gaat om meepraten, meedenken en meebeslissen in het publieke domein. Ook in het Baarnse coalitieakkoord 2018-2022 wordt het belang van participatie benadrukt en in veel processen en projecten past de gemeente Baarn vormen van (met name) burgerparticipatie toe. Ook in een inventarisatieronde die wij hielden onder de fracties in de Baarnse raad is de wens om een onderzoek naar burgerparticipatie uit te voeren diverse malen geuit.

1

Beoogd resultaat Het bieden van inzicht en overzicht in het brede palet van vormen van burgerparticipatie die de gemeente Baan toepast in diverse projecten en processen. Het trekken van conclusies en het formuleren van aanbevelingen die de gemeente kunnen helpen om de resultaten van haar inspanningen op dit belangrijke terrein te verbeteren. Conclusies en aanbevelingen Het onderzoek geeft ons aanleiding tot de volgende conclusies: 1. 2. 3.

4.

5.

6.

7.

Er zijn best veel ontwikkelings- en uitvoeringsprojecten waar burgerparticipatie op ingezet is. Bestuur en ambtenaren zijn zeker niet terughoudend op dit punt. Van de 6 onderzochte participatieprojecten vinden wij er 3 min of meer geslaagd en 3 minder geslaagd. Er is weinig of geen centrale regie, kennis en ondersteuning. Er wordt slechts in bescheiden mate geëvalueerd en er wordt ook weinig kennis gedeeld. Zeker in combinatie met het verloop onder medewerkers helpt dit niet om echt te leren. Er is weinig of geen burgerinitiatief. In de tussenrapportage van de inwonertop wordt gesuggereerd dat dit typisch iets Baarns is: ‘de gemeente moet het maar doen’. Wij hebben hier geen verder onderzoek naar gedaan maar het zou interessant kunnen zijn om daar meer zicht op te krijgen. De raad is niet in beeld. Niet dat hij een feitelijke rol in participatieprocessen zou moeten spelen maar wel dat hij zijn uitgangspunten zou moeten formuleren of actualiseren. Dit zou het college zich ook aan mogen trekken gelet op voornemens uit het collegeprogramma 2018-2022. De laatste beleidsnota is uit 2008. De bijgestelde handreiking is al een stap voorwaarts op uitvoeringsniveau en uit de RIB van december 2020 spreekt goede wil en ambitie maar het is zeker nog geen goede analyse en/of een heldere visie.

Experimenteren en vernieuwen is prima maar ook in de bestaande praktijk zijn verbeteringen mogelijk en wenselijk zoals uit dit onderzoek blijkt. Het bestaande verbeteren en vernieuwingen invoeren kost capaciteit en geld; het lijkt verstandig om uit ervaringen elders af te leiden wat effectief is en goed te omschrijven wat je er mee wilt bereiken .

Op basis van ons onderzoek en de hier geformuleerde conclusies komen wij tot de volgende aanbevelingen: 1.

2. 3.

4. 5.

Investeer in centrale regie, kennisontwikkeling en ondersteuning voor projectleiders. Verzoek het college om hiervoor een voorstel in de kadernota op te nemen. Daarbij gaat het ook om het evalueren van projecten en om het vergroten van het lerend vermogen van de organisatie. Bepaal als raad je positie ten opzichte van burgerparticipatie. Draag het college op om binnen vier maanden een nieuw of geactualiseerd beleidskader aan de raad voor te leggen. Verzoek het college om te verkennen hoe burgerinitiatieven of wijkinitiatieven gestimuleerd kunnen worden. Als een financiële impuls daarbij kan helpen, is het passend om daarvoor middelen in de kadernota c.q. de begroting op te nemen. Ga bij het experimenteren met nieuwe vormen uit van ‘proven practices’. Ook al is elke gemeente anders, lering trekken uit ervaringen van anderen maakt de slagingskans groter. In de RIB ligt de nadruk op nieuwe vormen (experimenten); daarnaast komt uit ons onderzoek naar voren dat ook de bestaande praktijk verbeterd kan worden. Voor verbeteren en vernieuwen is geld en/of capaciteit nodig. De gemeente Baarn zal dit (in de kadernota of in de begroting) beschikbaar moeten hebben om deze slag succesvol te kunnen maken. (Dit in combinatie met punt 1).

De reactie van het college Het college spreekt lovende woorden over onze onderzoeksrapportage waarvoor wij dankbaar zijn want onderzoek doen in coronatijd is toch een tandje ingewikkelder ook al kun je veel van achter je bureau doen. Kort samengevat is de reactie van het college als volgt.

2

• • •

• • •

Niet iedereen zal onze conclusie dat 3 van de 6 nader onderzochte projecten minder geslaagd zijn en 3 meer, op dezelfde wijze beleven. Het onderscheid in verschillende aanleidingen voor participatie wordt niet zo scherp teruggezien. Het college neemt de aanbeveling dat er geïnvesteerd moet worden in verdere professionalisering over maar maakt de kanttekening dat de financiële situatie het onzeker maakt of deze wens gerealiseerd gaat worden. Het college onderschrijft het belang van een helder beleidskader maar geeft er de voorkeur aan om dit over te laten aan de nieuwe raad. Als het experiment m.b.t. buurtbudgetten wordt voortgezet is daar ook na 2021 geld voor nodig; ook hier speelt weer de afwegingsvraag bij krappe middelen. Het college onderschrijft ook de aanbevelingen 5 en 6 (waarbij ook bij 6 de financiële ruimte van belang is).

Het nawoord van de rekenkamercommissie De rekenkamercommissie is blij met de waarderende reactie van het college. Voor een reactie op de algemene opmerkingen verwijzen wij naar ons nawoord. Dat de financiële consequenties van het investeren in professionalisering in tijden van krapte moeten worden afgewogen tegen andere prioriteiten is begrijpelijk. Wij zouden het wel jammer vinden als er geen structurele versterking zou komen. Maar ook dan denken wij dat door een meer doordachte aanpak er best verbeteringen mogelijk zijn. Het idee om een nieuw c.q. geactualiseerd beleidskader door de nieuwe raad te laten vaststellen, onderschrijven wij. Risico's Voor dit voorstel niet van toepassing. Kosten, baten en dekking Een voorstel m.b.t. de dekking van de kosten wordt meegenomen en afgewogen in het kader van de perspectiefnota. Aanpak / Uitvoering Deze ligt in handen van het college. Duurzaamheid Niet van toepassing. Communicatie De rekenkamercommissie zal zorgdragen voor een persbericht. Evaluatie Het college rapporteert in het jaarverslag over de uitvoering van de door de raad overgenomen aanbevelingen uit rekenkamerrapporten.

Namens de rekenkamercommissie van de gemeente Baarn,

ir. C.A.J.M. Langerwerf

3

Bijlagen: Onderzoeksrapport ‘burger- en overheidsparticipatie’ De reactie van het college van B&W d.d. 6-4-2021 Het nawoord van de rekenkamercommissie d.d. 13-4-2021

4