260513 RIB Toelichting budgetoverschrijding 2025 Jeugdzorg en aanpak 2026 (1461381)

inlichtingen bij doorkiesnummer

Dieuwertje Roukema 0618055020

uw kenmerk ons kenmerk datum Portefeuillehouder(s) onderwerp

Aan de raadsleden en steunfractieleden van de gemeente Baarn

1461381 / 1462224 13 mei 2026 Wethouder De Vries Toelichting budgetoverschrijding 2025 Jeugdzorg en aanpak 2026

Geachte leden van de raad en steunfractieleden, Inleiding Met deze raadsinformatiebrief informeren wij u over het voorlopige financiële resultaat van de jeugdhulp over 2025. Daarbij kiezen wij bewust voor een uitgebreide en inhoudelijk brede toelichting, mede omdat een aanzienlijk deel van de raad recent is aangetreden. Wij lichten toe hoe het werkt met de verantwoordelijkheid van de gemeente voor jeugdzorg, hoe dit voorlopige resultaat zich verhoudt tot de inhoudelijke uitvoering in 2025, welke rol de regionale organisatie MetMaya hierin speelt en welke bestuurlijke stappen worden gezet richting de eindafrekening. Tot slot schetsen wij de koers vanaf 2026 om de uitgaven aan jeugdhulp structureel beter te beheersen, met behoud van kwaliteit en toegankelijkheid, en de externe review die is gedaan op onze aanpak. Wettelijke taak en kaders Jeugdhulp Op grond van de Jeugdwet zijn gemeenten verantwoordelijk voor het organiseren van passende en tijdige jeugdhulp voor jeugdigen die dit nodig hebben. Dit omvat het volledige spectrum van ondersteuning: van lichte, preventieve opvoedondersteuning tot intensieve jeugdbescherming. Zodra is vastgesteld dat hulp noodzakelijk is, moet iedere jeugdige kunnen rekenen op tijdige, effectieve en veilige ondersteuning. Deze verantwoordelijkheid is vastgelegd als een wettelijke zorgplicht en is niet afhankelijk van het beschikbare budget.

Dat betekent dat gemeenten gehouden zijn om voorzieningen te leveren wanneer ondersteuning noodzakelijk is, ook wanneer dit leidt tot overschrijding van de begroting. Hierdoor ontstaat een structurele spanning tussen het juridisch kader van de Jeugdwet en de financiële kaders van de gemeentelijke begroting. Tegelijkertijd vraagt goed stelselbeheer om regie, sturing en monitoring. De Jeugdwet legt gemeenten niet alleen een uitvoerende taak op, maar ook een duidelijke stelselverantwoordelijkheid. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de toegang tot jeugdhulp, de inkoop van voorzieningen, de borging van kwaliteit en de samenwerking met aanbieders en ketenpartners. Daarmee moeten zij voortdurend afwegingen maken over hoe de beschikbare middelen zo doelmatig en effectief mogelijk worden ingezet binnen een open-einde-verplichting. De financiële druk op de jeugdzorg is niet uniek voor Baarn. De VNG pleit daarom bij het kabinet voor herijking van het financieel kader. De onafhankelijke deskundigencommissie onder voorzitterschap van Van Ark bevestigt dit beeld en concludeert dat gemeenten structureel onvoldoende worden gecompenseerd.

Stationsweg 18 Postbus 1003 3740 BA Baarn t (035) 548 16 11 e gemeente@baarn.nl I Voor ons privacybeleid zie www.baarn.nl Bank Nederlandse Gemeenten NL28BNGH0285000594. Bij beantwoording graag datum en kenmerk brief vermelden

Opbouw van de jeugdhulp in Baarn: De jeugdhulp in Baarn is opgebouwd uit drie samenhangende onderdelen: 1. Vrij toegankelijke jeugdhulp Dit vormt de basis van het stelsel en bestaat uit laagdrempelige, preventieve ondersteuning zoals opvoedondersteuning, trainingen en kortdurende begeleiding. Deze ondersteuning wordt uitgevoerd door onder andere het lokaal team, PIT en de GGD en is gericht op hulp zo dicht mogelijk bij het gezin, zonder directe inzet van specialistische zorg. 2. Specialistische (geïndiceerde) jeugdhulp Specialistische jeugdhulp wordt uitsluitend ingezet op basis van een verwijzing of beschikking, bijvoorbeeld via het lokaal team, de huisarts of een gecertificeerde instelling. Sinds 1 januari 2024 is deze specialistische jeugdhulp in de regio Amersfoort ondergebracht bij MetMaya, dat verantwoordelijk is voor onder meer ambulante begeleiding en behandeling, dagbehandeling, pleegzorg en crisishulp. MetMaya wordt bekostigd via een lumpsumbudget, wat ruimte biedt voor maatwerk maar ook vraagt om strikte monitoring. 3. Overige vormen van geïndiceerde jeugdhulp Naast MetMaya betreft dit onder andere persoonsgebonden budgetten (pgb’s), dyslexiezorg, inzet van Samen Veilig (waaronder jeugdbescherming en Veilig Thuis) en het Landelijk Transitiearrangement (LTA).

Deze vormen hebben een eigen dynamiek en vormen gezamenlijk een belangrijk onderdeel van het jeugdhulpstelsel. Eindafrekening jeugdzorg 2025 en werkwijze gemeente Baarn Het voorlopige rekeningresultaat over 2025 laat ten opzichte van de bijgestelde begroting (de tussenrapportage) een nadelig verschil zien van € 1,4 miljoen. Deze overschrijding wordt veroorzaakt door het onderdeel specialistische jeugdhulp. De definitieve eindafrekening hangt nog af van de accountantsverklaring van gemeente Amersfoort. Financieel beeld 2025: zie bijlage 1. Elk kwartaal is er een jaarschattingsprognose gegeven. De Q4 jaarprognose ligt fors hoger dan de Q3 jaarprognose. Het verschil tussen het bijgestelde kader na de tussenrapportage en prognose afrekening 2025 vormt de kern van dit vraagstuk. De toename tussen Q3 en Q4 prognoses wordt volgens RISB/MetMaya grotendeels veroorzaakt doordat de verdeelsleutel voor Baarn op basis van realisatie is aangepast van 6,6% naar 7,6% . Financieel beeld 2022-2024: zie bijlage 1. De structurele overschrijdingen van het jeugdzorgbudget in de afgelopen drie jaar, zonder overeenkomstige bijstelling in de begrotingen, maken duidelijk dat een bijstelling onontkoombaar is. Richting de begroting 2027 is een realistischere begroting nodig, op basis van integrale keuzes. Hierover volgt meer in de Perspectiefnota.

Een nadere toelichting op het financiële beeld over 2026 en eventuele maatregelen of bijstellingen volgt in de tussenrapportage. Daarbij wordt er rekening mee gehouden dat het huidige financiële beeld van budget overschrijding zich zal voortzetten, gezien de begroting 2026 (8,3 miljoen) en de realisatie van 2025 (9,4 miljoen). Oorzaken van de overschrijding: incidenteel en structureel Een deel van de overschrijding in 2025 is incidenteel van aard. Na de aanbesteding begin 2024 was 2025 een jaar waarin vrijwel alle jeugdigen die eerder specialistische jeugdhulp ontvingen, zijn overgegaan naar MetMaya. Deze overgang leidde tot een tijdelijke piek in het aantal cliënten, mede doordat lopende casuïstiek vooraf niet volledig in beeld was en wachttijden moesten worden ingelopen. Om zorgcontinuïteit te borgen is tijdelijk extra capaciteit ingezet, onder meer via onderaannemers.

Naast deze incidentele effecten is sprake van structurele ontwikkelingen. Zowel landelijk als lokaal zien wij een toename van de complexiteit van hulpvragen en een verlenging van de gemiddelde duur van jeugdhulptrajecten. Daarnaast bevestigd de externe review van BMC*(zie nadere toelichting). het beeld dat de gemeentelijke begroting voor jeugdzorg al meerdere jaren onvoldoende aansluit bij de feitelijke zorgopgave die voortvloeit uit de Jeugdwet. De kostenstijging in 2025 hangt samen met de instroom van een groter aantal jeugdigen bij MetMaya dan vooraf geraamd, in combinatie met een hogere zorgzwaarte. Op basis van door RISB en MetMaya aangeleverde prognoses is de verdeelsleutel voor Baarn aangepast van 6,6% naar 7,6%. Voor deze aanpassing heeft de gemeente tot op heden echter geen verifieerbare onderbouwing ontvangen. Omdat deze ontwikkeling op dit moment nog niet met verifieerbare cijfers kan worden onderbouwd, heeft de gemeente Baarn het RISB via een formele brief verzocht om aanvullende financiële, rekenkundige en juridische onderbouwing. Eindafrekening MetMaya: bestuurlijke en juridische duiding De voorlopige eindafrekening van MetMaya laat een overschrijding zien boven het door de raad vastgestelde financiële kader. Deze overschrijding is voor de gemeente Baarn bestuurlijk niet acceptabel.

Het college heeft daarom besloten niet in te stemmen met de eindafrekening zolang aanvullende financiële, rekenkundige en juridische onderbouwing ontbreekt. Via RISB wordt een nadere financiële toelichting en juridische duiding gevraagd om vast te stellen of de overschrijding contractueel en juridisch houdbaar is. Daarnaast laat de gemeente een aanvullende onafhankelijke juridische toets uitvoeren door de huisadvocaat. Pas na vaststelling van de jaarstukken door de raad kan een inhoudelijk en bestuurlijk standpunt worden ingenomen over de eindafrekening. Dit sluit aan bij de bestuurlijke afspraak die in 2024 regionaal is gemaakt, waarin expliciet is uitgesproken dat overschrijdingen van deze aard in 2025 niet langer acceptabel zijn voor de gemeente Baarn. Parallel hieraan loopt in regionaal verband een contractevaluatie met MetMaya, uitgevoerd door het externe bureau AEF. In deze evaluatie wordt niet alleen gekeken naar het contract zelf, maar ook naar de gevolgen en effecten van het huidige contract in de praktijk, waaronder de wijze waarop financiële risico’s, informatievoorziening en toerekening van kosten uitwerken voor gemeenten. Externe toets: review door BMC Gezien de huidige en toekomstige druk op de jeugdzorgfinanciën heeft bureau BMC een onafhankelijke review (zie bijlage) uitgevoerd op het maatregelenpakket voor jeugdhulp, in opdracht van het college.

BMC concludeert dat de al ingezette maatregelen inhoudelijk logisch en verdedigbaar zijn, maar op zichzelf onvoldoende financiële zekerheid bieden. BMC adviseert daarom een combinatie van realistischer begroten en aanvullende maatregelen. Concreet wordt aanvullend ingezet op: • beter inzicht en sturing op de doorlooptijd van jeugdhulptrajecten, niet alleen bij de duurste en langstlopende casussen, maar bij alle trajecten langer dan twee jaar; • we scherpen de bestaande verordening WMO en Jeugd verder aan en leggen deze ter besluitvorming voor aan de gemeenteraad. Lokale uitvoering en verantwoording 2025 In 2025 is inhoudelijk ingezet op het versterken van de vrij toegankelijke jeugdhulp en de lokale samenwerking. Deze inzet is in de eerste plaats gericht op het belang van jongeren en gezinnen: wij willen dat jongeren gezond en veilig kunnen opgroeien en dat het gebruik van jeugdzorg zo laag mogelijk blijft voor hen, liever door tijdig passende ondersteuning dan door zware zorg achteraf. In de jaarstukken 2025 is verantwoord dat het aantal aanmeldingen bij MetMaya is gedaald, terwijl het gebruik van lichte ondersteuning via het lokaal team, POH-Jeugd, brugfunctionarissen en collectief

aanbod is toegenomen. Deze daling is ook cijfermatig zichtbaar. In de loop van 2025 is het aantal nieuwe aanmeldingen bij MetMaya afgenomen van gemiddeld 18 naar 10 aanmeldingen per maand. In het eerste kwartaal van 2026 zet deze trend door met een verdere daling naar gemiddeld 7 aanmeldingen per maand. Door waar mogelijk vroegtijdig lichte ondersteuning te bieden, wordt voorkomen dat zwaardere en meer ingrijpende jeugdzorg nodig is. Deze beweging past bij het uitgangspunt: zo licht als kan en zo zwaar als nodig. De financiële effecten hiervan worden echter vertraagd zichtbaar, onder meer door bestaande wachtlijsten en langere doorlooptijden. Koers vanaf 2026: bijsturen en volhouden Vanaf 2026 zet het college in op een samenhangend pakket van taakstellende maatregelen, waaronder: • versterking van proces- en casusregie (1 gezin, 1 plan, 1 regisseur); • uitbreiding en versterking van het lokaal team; • verdere ontwikkeling van collectief preventief aanbod en e-health; • terugdringen van diagnostiek bij kinderen onder 12 jaar; • een gerichte aanpak van de duurste en langstlopende trajecten. Deze koerswijziging vraagt gedragsverandering, intensieve samenwerking met partners en tijd om effect te sorteren.

Het college acht het daarom realistisch dat financiële effecten vooral vanaf 2027 zichtbaar worden, mede vanwege de doorlooptijd van maatregelen en bestaande wachttijden bij MetMaya die zorgen voor een vertraagd financieel effect. Deze koerswijziging vraagt niet alleen om maatregelen in de toegang en uitvoering van jeugdzorg, maar ook om versterking van preventie en vroegtijdige signalering in samenhang met participatie van jongeren. In dat licht vormen de inzet op jeugdparticipatie en de rol van de jeugdcoördinator in 2025 en 2026 een belangrijke bouwsteen onder de maatregelen die vanaf 2026 worden verdiept en vanaf 2027 zouden moeten worden voortgezet. Participatie, preventie en jeugdzorg De druk op de jeugdzorg wordt niet duurzaam verminderd door uitsluitend te investeren in specialistische jeugdhulp. Zowel het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) als diverse onderzoeken onderstrepen dat effectieve preventie vraagt om een sterke pedagogische basis, vroegsignalering en samenhangend handelen in de leefwereld van jongeren. Preventie is daarbij onlosmakelijk verbonden met participatie: wat preventief effectief is, sluit aan bij wat jongeren dagelijks ervaren. Zonder structurele betrokkenheid van jongeren ontbreekt dit perspectief en neemt de effectiviteit van beleid af.

In 2025 is Jeugd op de Agenda gestart om jeugdparticipatie te versterken en jongeren (structureel) te betrekken bij beleid en uitvoering. De eerste evaluatie laat zien dat deze aanpak werkt: jongeren worden beter bereikt, de samenwerking met partners is versterkt en het aanbod voor jongeren is verbreed. De inzet van de jeugdcoördinator speelt hierbij een sleutelrol als verbindende schakel tussen jongeren, uitvoering en beleid. De aanpak biedt daarmee een concrete basis om signalen van jongeren te vertalen naar preventief handelen. De gemeente Baarn heeft met deelname aan het UNICEF Child Friendly Cities Initiative bovendien gekozen voor structurele betrokkenheid van kinderen en jongeren. Voortzetting en structurele borging van Jeugd op de Agenda is daarom nodig om preventief, samenhangend en effectief te blijven werken en zo bij te dragen aan het voorkomen van zwaardere jeugdhulp op langere termijn. Om de raad zorgvuldig te betrekken bij de verdere borging van deze aanpak, wordt in juni een aparte raadsinformatiebrief aangeboden over de evaluatie van de inzet van de jeugdcoördinator en de uitvoering van het beleid Jeugd op de Agenda. In deze evaluatie wordt ingegaan op de bereikte resultaten, de bijdrage aan preventie en signalering en de betekenis voor de verdere koers vanaf 2026 en richting 2027.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Baarn,

A. van Wijk waarnemend gemeentesecretaris

M.A. Röell burgemeester

Bijlage(n): 1461381- bijlage 1 Financieel beeld 1461381- bijlage 2 Rapport BMC - maatregelen en advies