240313 Verslag Debat in de Raad 13 maart 2024

Vaak wordt de discussie over diftar gevoerd op onderbuikgevoelens en daarom is het goed om eerst alle voor- en nadelen in kaart te brengen voordat hierover een discussie in het college, in de raad en tussen college en raad kan worden gevoerd en die stap kan worden genomen. Als je de kosten naar beneden wilt brengen en de kosten wil neerleggen waar ze horen is de beste stap daarvoor het invoeren van diftar met omgekeerd inzamelen zoals nu wordt gedaan. Dan kun je ook goed onderzoeken hoe je de nadelen mogelijk kan ondervangen. De VOORZITTER brengt eerst de vraag van GroenLinks in of de gemeente de invoer van diftar wil onderzoeken. De heer BRINKMAN zegt dat zijn fractie dit nader wil onderzoeken. De heer SCHOUTEN stelt dat zo’n onderzoek bekend zal maken wat al bekend is. Hoewel het nobel en misschien wel eerlijker is om de vervuiler te laten betalen blijkt in de praktijk echter dat de kosten zullen stijgen, het serviceniveau daalt en de overlast en vervuiling zullen toenemen. Hier zijn al diverse publicaties over. Daarom moeten geld, moeite en ambtelijke capaciteit voor zo’n onderzoek worden bespaard. De heer VAN LOON zou graag zien dat er een onderzoek naar de invoering van diftar wordt gedaan. De vervuiler moet betalen.

Het is wel lastig als er vuil gedumpt wordt en daar moet goed over worden nagedacht maar nu al wordt overal in het land drugsafval gedumpt en dat zou ook moeten worden opgelost. De heer VAN WIJK stelt dat diftar een andere naam moet worden gegeven als het doel is efficiëntie en kostenbeheersing. De gemeente moet grip houden op de gemeenschappelijke regelingen en wanneer aan de RMN wordt gevraagd hoe die kostenbesparend en efficiënt kan werken en alle gemeente doen eraan mee, dan kan de RMN efficiënt werken. Laat de RMN een voorstel doen hoe alle deelnemende gemeenten kosten kunnen besparen en hoe de RMN aan efficiëntie kan doen. 19

Mevrouw DEURLOO vindt het onnodig om een onderzoek naar diftar te doen. De methode van de vervuiler evenredig laten betalen is juist niet eerlijk en dit kan tot chaotische taferelen leiden. Gaan mensen dan in de avond stiekem afval in een andermans kliko gooien of zullen bedrijven grote hoeveelheden afval in de natuur gaan dumpen? De SP in Groningen heeft een interessante publicatie gedaan met de titel ‘969 redenen om tegen diftar te zijn’. Utrecht, Arnhem en Zeist zijn ook weer teruggekomen van diftar. Daarom moet diftar niet verder worden onderzocht. Mevrouw STRUIJK is voor een verder onderzoek van diftar. Er is sprake van veel onderbuikgevoel en kranten en andere media bevestigen dit. Tegelijkertijd zijn er net zoveel krantenartikelen die zeggen dat de dumpingen tijdelijk zijn, dat er oplossingen zijn om dat tegen te gaan en dat als breed wordt gekeken naar alle gemeenten die tot een reductie van restafval komen, die doen allemaal aan diftar en alleen die gemeenten komen tot een reductie. Als de gemeente Baarn niet overgaat tot diftar, hoe gaat dan die reductie worden gehaald? De heer MASCINI kan zich prima vinden in de woorden van de heer Schouten. Het allergrootste nadeel van diftar is de afvaldumping in de natuur.

Hoe zien de fracties die wel voorstander zijn van diftar hoe dit probleem kan worden opgelost? Mevrouw STRUIJK geeft aan dat de gemeente Tholen diftar heeft ingevoerd. Daar was in eerste instantie sprake van iets meer dumping van afval in de natuur maar dat bleek van tijdelijke aard. De gemeente Deventer had last van afvaldumping in het centrum in open vuilnisbakken. Die gemeente gaat dat oplossen door het plaatsen van andere vuilnisbakken. Nadat de eerste gemeenten diftar hadden ingevoerd is er een breed onderzoek gedaan of er inderdaad sprake is van een significante toename van het aantal afvaldumpingen bij gemeenten die diftar hadden ingevoerd maar er was geen sprake van een significante toename. Als er al een toename is, is die tijdelijk. Dit is dus onderbuikgevoel en geen feit. De heer SCHOUTEN zegt dat het algemeen bekend is dat diftar leidt tot afvaldumping in de natuur. Bovendien, waar je nu al enorme puinhopen ziet bij ondergrondse containers zal dat zeker niet minder worden en meestal zit er geen briefje bij. In Arnhem is het helemaal misgegaan en na het toenemen van flinke overlast en diverse ongedierte is daar het diftarsysteem weer teruggedraaid. De heer BRINKMAN stelt dat je de grootste kostenbesparing bereikt door het aantal kilo’s restafval te verminderen. Diftar maakt dat mogelijk en werkt in combinatie met omgekeerd inzamelen het beste.

Het is ook het meest eerlijke dat de vervuiler betaalt voor zijn dure afval. Inmiddels is er in veel andere gemeenten ervaring opgedaan met de invoering van diftar en er is veel onderzoek gedaan naar de voor- en nadelen. Daar valt veel uit te leren om zo’n systeem succesvol te introduceren en om de gevreesde neveneffecten als afvaldumping en bijplaatsing tegen te gaan en beheersbaar te houden. Veel gemeenten zijn daar wel degelijk in geslaagd en waarom zou dat in Baarn niet kunnen? Daarnaast moet ook worden gekeken naar het serviceniveau richting inwoners. Welke keuzes is de gemeente hierin bereid te maken om de kosten van de afvalstoffenheffing te drukken? Dat gesprek zal met elkaar en met de inwoners moeten worden gevoerd. De VOORZITTER begrijpt dat mensen thuis geen idee hebben wat diftar betekent. Het gaat om een gedifferentieerd tarief en dat betekent dat je betaalt voor de hoeveelheid afval die je aanbiedt. De heer GENUIT geeft aan dat een gerenommeerd instituut als Alterra een rapport heeft geschreven dat heet Afvaldumping in de natuur. Op pagina 17 van dat rapport staat dat uit verschillende onderzoeken blijkt dat diftar niet leidt tot een structurele toename van dumping van afval. Overigens

20

bestaat het meeste afval dat gedumpt wordt in natuurterreinen uit afval dat niet onder diftar valt maar onder grofvuil waarvoor betaald moet worden bij de afvalstations. Daarnaast is er een recent rapport van Royal Haskoning en dat is een onderzoek naar neveneffecten van diftar. Daar staat in dat tariefdifferentiatie een effectief middel is om de hoeveelheid restafval terug te brengen. Diftar gemeenten hebben bijna de helft minder restafval dan niet-diftar gemeenten. In 2020 heeft 48% van de gemeenten een diftarsysteem. Alhoewel in de beeldvorming en de besluitvorming mogelijke neveneffecten soms de boventoon voeren is er in de praktijk weinig informatie over het optreden van neveneffecten beschikbaar. De gemeenten die mee hebben gedaan aan het onderzoek zijn vrijwel allemaal tevreden over het diftarsysteem. Ondanks zijn neveneffecten bevalt het concept de vervuiler betaalt en in veel gevallen bevordert het diftarsysteem de milieuprestaties c.q. de scheidingspercentages. Bij neveneffecten gaat het hier niet over dumping in de natuur maar bijvoorbeeld wel over bijplaatsing van zakken afval bij afvalcontainers. Een belangrijke aanbeveling uit het rapport is wees transparant en helder in de communicatie naar inwoners en politiek over de effecten van het diftarsysteem zowel op financieel gebied, serviceniveau als neveneffecten.

Daarom wil GroenLinks graag een onderzoek zien waarin op een rijtje wordt gezet wat diftar de gemeente Baarn kan leveren en wat mogelijke neveneffecten zijn die zullen moeten worden bestreden. Mevrouw STRUIJK doelde op dezelfde onderzoeken waar zij het zojuist over had. Zo’n onderzoek zal ook moeten gaan over in welke vorm diftar gaat worden ingezet. Wordt alles op een tarief gezet of bijvoorbeeld alleen restafval, wordt met de milieustraat aan de slag gegaan enzovoort. Hoe zorgen we ervoor dat diftar zo goed mogelijk wordt ingevoerd en er zijn meerdere varianten mogelijk. 13. Raadsinformatiebrief Plan van Aanpak isolatie (isolatieaanpak) (889316) De heer STOLK merkt op dat de fractie op 29 februari deze informatiebrief ontving met 29 bijlagen. Daarnaast nog een viertal zeer belangrijke brieven, ook met veel bijlagen, en alles te behandelen in de informatieraad van 6 maart. Is de raad het met de VVD eens dat er meer tijd moet zitten tussen het ontvangen van zulke belangrijke uitgebreide informatiebrieven en de informatieraad zodat zo’n onderwerp de juiste aandacht kan krijgen naast de reguliere agendapunten en in de fractie kan worden besproken? Het plan van aanpak was al in september 2023 gereed.

Kan het college aangeven waarom de informatiebrief zo laat naar de raad is gestuurd? Wederom worden in de routekaart van de LES de wijken Amaliapark, Prins Hendrikpark, Wilhelminapark en de Lage Vuursche uitgesloten van een planning? Daarnaast wordt Eembrugge nergens in genoemd. Kan het college aangeven op welke wijze dit besluit aan de betreffende wijken gecommuniceerd gaat worden? In deze wijken zijn er genoeg woningen waar isolatiemaatregelen hoog op het prioriteitenlijstje zouden moeten staan. Waarom staat er niet de mogelijkheid open voor alle woningeigenaren in Baarn die isolatiemaatregelen willen nemen? Wethouder DE VRIES legt uit dat na het besluit in het college werd verwacht dat er heel snel informatie daarop zou volgen over het Energie Diensten Centrum, de provinciale samenwerking om deze aanpak mogelijk te maken. Daarom wachtte het college dat al die informatie gebundeld aan de raad kon worden aangeboden maar de provinciale samenwerking liep vertraging op. Het Rijk adviseert aan de gemeenten om de warmtetransitie wijk voor wijk aan te pakken omdat daarmee de inzet van de medewerkers en de financiën zo efficiënt en effectief mogelijk wordt ingezet. Het is echter een misverstand dat inwoners van andere wijken en dorpen niet op ondersteuning kunnen rekenen.

Zo is het verduurzamen van monumenten in beschermd dorpsgezicht sterk vereenvoudigd, juist voor de wijken die de VVD in haar vragen benoemt. Er is 21

algemene beschikbare aanbod voor collectieve inkoopacties, advies van energiecoaches, Duurzaam Bouwloket, verscheidene subsidieregelingen en er worden op dit moment al bewonersinitiatieven ondersteund zoals bijvoorbeeld in Lage Vuursche. Mensen met een verhoogd risico op energiearmoede worden in heel Baarn meegenomen en er worden regelmatig informatiebijeenkomsten georganiseerd. De heer STOLK wijst erop dat Eembrugge helemaal nergens staat genoteerd in het hele verhaal. Wethouder DE VRIES zegt dat het een misvatting is dat daar niks wordt gedaan. Met de gefocuste aanpak van de energie- en warmtetransitie wordt van deur tot deur gegaan maar als dat in alle wijken en dorpen van Baarn wordt gedaan is dat een te grote opgave. Op de website zal dit nader worden toegelicht naar aanleiding van de LES zodat inwoners goed zijn geïnformeerd. De VOORZITTER stelt voor om de vraag van de VVD over de tijd die nodig is tussen het toezenden van ingewikkelde stukken en de informatieraad in het presidium te bespreken. Hiermee wordt ingestemd. 14.

Raadsinformatiebrief Evaluatie buurtbudgetten (888785) De heer MASCINI zegt dat de VVD voorstander is van bewonersinitiatieven voor hun directe leefomgeving te laten uitvoeren met behulp van financiële middelen die door de gemeente beschikbaar worden gesteld maar in het evaluatieverslag staat dat maar liefst 24% van de huishoudens in 2022 meegedaan heeft aan Baarn buurt mee. In andere gemeenten waar dit voor de eerste keer werd uitgerold deed 19% van de huishoudens mee. Waarom worden er ruim 11.000 papieren brieven en een dito aantal enveloppen verstuurd om ruim € 56.000 uit te delen? Van deze mogelijkheid maakt slechts 24% van de huishoudens gebruik en besteedt in totaal € 13.200. De gemaakte kosten voor deze actie bedragen € 21.400. Van iedere euro blijft dus € 0,62 bij de organisatie hangen. Dat is een dramatische en onacceptabele score. In het evaluatieverslag wordt geconcludeerd dat Baarn buurt mee succesvol is maar bij de referentiegemeenten staan hele andere percentages. In Capelle is bijvoorbeeld de aanpak heel anders en niet vergelijkbaar met Baarn buurt mee. Huishoudens komen er helemaal niet aan te pas, laat staan 19%. In de gemeente Rheden was er sprake van 33%. In de gemeente Ede is 41% van de cheques geactiveerd.

Het lijkt de VVD goed om nu te stoppen met de belasting van het ambtenarenapparaat door dit soort projecten waarbij de slechte scores duidelijk en voor zich spreken. De VVD zal niet meedoen aan de door de wethouder gevraagde budgetoverheveling. Als driekwart van de inwoners geld dat op een presenteerblaadje wordt aangeboden niet aanpakt werkt het gewoon niet. Dus stoppen met de huidige aanvliegroute en bedenk een nieuwe eenvoudige manier waarbij het leeuwendeel van de euro’s gewoon bij de inwoners terechtkomt. Wat vinden de andere fracties van de cijfers en bevindingen. Zien zij dit project als een succes of een mislukking? De heer BRINKMAN vindt de vergelijking van de VVD niet helemaal gepast want de cijfers worden gebaseerd op een evaluatie. Het grootste deel van het geld dat wordt geïnvesteerd moet terugkomen bij de inwoners en dat moet worden onderzocht. Het project is bijzonder goed. Er moet meer geld bij de inwoners komen en misschien moet dat anders worden aangevlogen en dat is het onderzoeken waard. Mevrouw SLUIJS is enthousiast over de resultaten van de eerste editie van Baarn buurt mee. Er zijn maar liefst 38 initiatieven geslaagd die de inwoners bij elkaar hebben gebracht of de leefomgeving 22

mooier en veiliger gemaakt hebben. GroenLinks verwacht dat bij de volgende editie meer inwoners van Baarn bekend zullen zijn met de actie en hun cheques zullen doneren. Er zijn opstartkosten gemaakt en daarom is het de moeite waard om nog een editie op te zetten, vooral omdat het gaat om een budget dat resterend is. Met het resterende budget kan nog een editie worden opgezet en daarna evalueren. Mevrouw STRUIJK vindt het prettig dat de VVD zich er zo in verdiept heeft. Wellicht kan Baarn heel veel leren van die andere gemeenten waar wel een hoger percentage behaald wordt en in een volgende ronde dienen dingen misschien iets anders te worden aangepakt. Bij het bepalen van het rapportcijfer voor deze editie is het van tevoren van belang om te bedenken wat het doel is. Dat is om samenwerking te creëren in buurten om elkaar te leren kennen, sociale cohesie, participatie en zelf invloed hebben op je eigen woonomgeving. Dat doel is behaald en het gaat toch om 24% van de huishoudens. Er is een flinke toename in dit soort projecten. De heer VAN HARDEVELD onderschrijft het doel volledig maar het middel om tot het doel te komen is tot nu toe niet zo’n succes. De verhouding tussen kosten en nuttige besteding is zoek en daarom dient niet verder te worden doorgegaan met dit experiment.

De heer VAN LOON is van mening dat het een goede actie is geweest in vergelijking met andere gemeenten want 24% ten opzichte van 19%. Initiatieven die zijn ingediend kunnen ook voor andere buurten een eyeopener zijn. Hoe meer aandacht voor de buurtbudgetten in de media, hoeveel meer mensen hier gebruik van gaan maken. Het is een mooi voorbeeld van verbinden en ontmoeten. Dit verdient meer jaren om te kijken hoe de kansen liggen. De heer SCHOUTEN vindt het te kort door de bocht om hiermee te stoppen want dat is een stukje kapitaalvernietiging. Er is geïnvesteerd in een website en in participatie. Het dient in ieder geval nog een jaar de kans te worden gegeven. Wel moet worden gekeken of de spelregels wat scherper kunnen worden gezet om tot betere resultaten te komen. Er zijn bijvoorbeeld wel heel wat aanvragen voor buurtborrels en dat is toch een beetje te kort door de bocht. Mevrouw SLUIS-HOOGERWERF is enorm blij dat een eerste stap is gezet om buurten de kans te geven om met elkaar iets te ondernemen. In de toekomst zullen inwoners immers meer op elkaar zijn aangewezen als het gaat om eenzaamheid, gevolgen van wachtlijsten in de zorg, het elkaar helpen in de energietransitie en het vergroenen van de tuin. Dat is een landelijke trend.

Daarom is het belangrijk om te investeren in een goede buurtaanpak dat als een vliegwiel kan werken en een proces op gang kan brengen waar steeds meer mensen bij betrokken raken. Dan gaan de kosten voor de baat uit. Getallen zijn daarbij altijd zeer verwarrend. Het is bekend dat bij het invoeren van nieuwe manieren van werken in de samenleving of in hele grote organisaties je in eerste instantie 20-30% nodig hebt om te zorgen dat het vliegwiel gaat draaien en dat is gehaald. De heer MASCINI geeft aan dat de VVD is voor bewonersinitiatieven voor de eigen leefomgeving en deze uit te voeren met financiële middelen die door de gemeente beschikbaar worden gesteld. Wat betreft de typefout van de PvdA: er wordt een rapport gemaakt over een actie die in april 2023 is gehouden en er wordt geschreven hoe het was in het jaar 2022. Dan is er iets aan de hand. In de informatiebrief staat dat volgend jaar nog meer uren voor begeleiding zullen worden gemaakt. Dus de kosten gaan alleen maar omhoog. Helaas heeft D66 niets vermeld over de 11.000 papieren enveloppen en brieven en die fractie vindt dat blijkbaar geen probleem. In de Oosterhei zijn 0 projecten van de grond gekomen als je het hebt over het succes van de actie.

23

Mevrouw SLUIJS vraagt of de VVD een idee heeft hoe dit dan het beste kan worden uitgevoerd met minder kosten. De heer MASCINI heeft dat niet direct paraat maar er moet worden gestopt met de huidige aanvliegroute en er moet een eenvoudige manier worden bedacht waarbij het leeuwendeel van de euro's bij de inwoners terechtkomt. Op het hoe zal nog worden teruggekomen. Mevrouw SLUIJS merkt op dat in de werkgroep Participatie bewuste keuzes zijn gemaakt, dat er bijvoorbeeld een infrastructuur moet zijn voordat je dit soort dingen opzet en daar zijn kosten aan verbonden. Eerst eenmalige kosten voor de aanschaf en natuurlijk zijn er altijd begeleidingskosten maar het is goed om ideeën uit te wisselen hoe die kosten omlaag kunnen worden gebracht. Mevrouw STRUIJK benadrukt dat goed moet worden gekeken hoe andere gemeenten dit beter doen als die percentages daadwerkelijk zo zijn. De heer Mascini moet daar gaan kijken om met suggesties te komen. De heer MASCINI zegt dat hij weliswaar wat heeft toegezegd maar hij werkt ook nog. De sites zijn genoemd waar het allemaal te vinden is. De VOORZITTER noteert een belofte van de heer Mascini.

I 5. Sluiting De VOORZITTER sluit de vergadering om 23.02 uur. Aldus vastgesteld in de openbare bijeenkomst "Debat in de Raad" van 10 april 2024. De griffier,

De voorzitter, mevrouw S.H.B. Oortman Gerli :s-van Hal

0V

24