240229 Plan van Aanpak isolatie (Isolatieaanpak) (889316)

inlichtingen bij

Paula Zijp-Mastebroek

Aan de raadsleden en steunfractieleden van de gemeente Baarn

doorkiesnummer uw kenmerk ons kenmerk

887056 / 889316

datum

29 februari 2024

portefeuillehouder(s) onderwerp

Wethouder De Vries Plan van Aanpak Isolatie (Isolatieaanpak)

Geachte leden van de raad en steunfractieleden, Op 12 februari 2024 heeft het college de samenwerkingsovereenkomst voor het Energie Diensten Centrum (EDC) ondertekend. Het EDC is een samenwerkingsorgaan van gemeenten, gericht op uitvoering. In deze raadsinformatiebrief informeren wij over het eerste project dat via het EDC aanbesteed wordt: het ‘Plan van Aanpak Wijkgerichte isolatie’ (zie bijlage 1). In deze brief informeren wij u over deze isolatieaanpak. Isoleren is de eerste stap In de Lokale Energie Strategie (LES) heeft gemeente Baarn zich als doel gesteld om het aantal goed geïsoleerde huizen (schillabel B) verdubbeld te hebben in 2035. Het isoleren van de woningen en gebouwen is de eerste stap in de verduurzaming van Baarn. Aan de ene kant is goede isolatie een voorwaarde voor een duurzame woning en aan de andere kant brengt het voordelen voor inwoners. Goede isolatie zorgt ervoor dat minder warmte nodig is voor het verwarmen van de woning en het draagt bij aan een lagere gasrekening en een hoger wooncomfort. Met het ‘Plan van Aanpak Wijkgerichte isolatie’ (zie bijlage 1) ontzorgen we woningeigenaren bij het verduurzamen van hun woning. Doelgroepgerichte ontzorging van inwoners Het ‘Plan van Aanpak Wijkgerichte isolatie’ (zie bijlage 1) richt zich op huishoudens met grondgebonden koopwoningen. Binnen die groep onderscheiden we drie doelgroepen: 1.

huishoudens met (verhoogd risico op) energiearmoede; 2. huishoudens met slechter geïsoleerde woningen en een lager inkomen; 3. en overige huishoudens. De ‘inwonerreis’ willen we zo prettig en makkelijk mogelijk maken. Wij geven dat vorm door inwoners te ontzorgen bij het verduurzamen van hun woning; van advies tot uitvoering. Financieel advies en ondersteuning is ook onderdeel van de aanpak. Huishoudens met slecht geïsoleerde

1

woningen krijgen een isolatievoucher en daar kunnen inwoners met energiearmoede nog een extra isolatievoucher boven op krijgen. Alle huishoudens kunnen meedoen met collectieve inkoopacties. Een integrale en wijkgerichte aanpak De isolatieaanpak start in Eemdal-Noord. Vervolgens gaan we verder in de aangrenzende wijken, waarbij de routekaart voor de warmtetransitie (zie pagina 28 en 29 van de LES) zoveel mogelijk wordt aangehouden. Op deze manier willen we de warmtetransitie versnellen, door te zorgen dat de eerste wijken in de routekaart zo goed mogelijk geïsoleerd zijn. Alleen de huishoudens met (verhoogd risico op) energiearmoede met grondgebonden koopwoningen worden gemeentebreed ontzorgd, omdat deze groep heel klein en specifiek is. Voortbouwen op eerdere ervaringen Uit de Verduurzamingsstrategie tegen Energiearmoede leerden we dat het lastig kan zijn om de doelgroep met een vergrootte kans op energiearmoede te bereiken. De succesfactor toen was de inzet en betrokkenheid van onze lokale netwerken. Bij deze isolatieaanpak doen we dat dus ook. We hebben gesprekken gevoerd met Omthuis en BaarnDuurzaam, waar ook de EnergieCoaches onder vallen. Ook is in het isolatieplan ruimte gehouden voor een rol voor de EnergieCoaches en PitBaarn. Hier wordt in een later stadium invulling aan gegeven. Dienstverlening voor inwoners vanuit Duurzaam Bouwloket blijft beschikbaar.

Financiële dekking Voor de isolatieaanpak combineren we verschillende geldstromen. Hierdoor kunnen wij betere ontzorging bieden, die past bij de behoeften van inwoners. Er wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van de verschillende specifieke uitkeringen (SPUK) van het Rijk. Deze zetten we voornamelijk in voor de isolatievouchers voor de huishoudens. Financiële raming geheim gedurende aanbesteding Bijlage 2 bevat een financiële raming van de inkomsten en uitgaveposten. Op deze bijlage is op grond van artikel 87 Gemeentewet geheimhouding opgelegd op grond van de volgende, in de Wet open overheid (Woo) genoemde belangen: - 5.1 lid 2b (financiële en economische belangen). De geheimhouding is opgelegd, omdat de aanbestedingsprocedure op dit moment loopt en inzage in de bedragen de mededinging ongunstig kan beïnvloeden en de financiële en economische belangen van de gemeente kan schaden, omdat inschrijvers inzage krijgen in de beschikbare budgetten en prijzen daarop kunnen afstemmen. De geheimhouding vervalt op het moment dat de aanbesteding is afgerond. Regionale samenwerking voor maximale ontzorging Het Energie Diensten Centrum (EDC) is opgericht om de inzet van gemeenten te bundelen, versterken en slagvaardiger te maken. Hoewel we samenwerken met meerdere gemeenten, is het voor ons belangrijk om ruimte te houden voor een aanpak die past bij Baarn.

In overleg met de uitvoerder, zetten wij daarom onze lokale communicatie in en houden wij ruimte voor onze lokale netwerken. Er is een werkgroep opgericht voor de samenwerking met lokale energie-initiatieven. Wij hebben hierover contact met de EnergieCoaches van BaarnDuurzaam.

2

Start na de zomer Als gemeente willen we graag van start met de isolatieaanpak. Op 4 februari jl. is de aanbesteding online gezet. Half april wordt een uitvoerder gekozen. Rond de zomer starten we met het informeren van inwoners en in het najaar gaan we de wijken in. Deze isolatieaanpak duurt tot en met 2025. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Baarn,

drs. C.E. Creveld gemeentesecretaris

M.A. Röell burgemeester

Bijlagen: 887056 - RIB Isolatieaanpak - Bijlage 1 - Plan van Aanpak Isolatie Gemeente Baarn 887056 - RIB Isolatieaanpak - Bijlage 2 - Financiële raming (GEHEIM)

3

Versie 2.0 – 12 september 2023

Plan van Aanpak Wijkgerichte isolatie

Inhoudsopgave Managementsamenvatting ..................................................................................................................................... 2 1.

2.

3.

4.

5.

6.

Inleiding .......................................................................................................................................................... 3 1.1.

Aanleiding .............................................................................................................................................. 3

1.2.

Context .................................................................................................................................................. 3

1.3.

Doel........................................................................................................................................................ 4

1.4.

Te behalen resultaten van het Plan van Aanpak ................................................................................... 4

Plan van Aanpak ............................................................................................................................................. 4 2.1.

Subsidieregeling SPUK Lokale Aanpak Isolatie ...................................................................................... 5

2.2.

Doelgroepen in de gemeente ................................................................................................................ 7

2.3.

Wijkgerichte vertaling............................................................................................................................ 8

2.4.

Stappenplan ......................................................................................................................................... 10

Organisatie ................................................................................................................................................... 13 3.1.

Planning ............................................................................................................................................... 13

3.2.

Begroting ............................................................................................................................................. 13

3.3.

Capaciteit gemeentelijke organisatie .................................................................................................. 14

3.4.

Interne en externe stakeholders ......................................................................................................... 14

Kaders ........................................................................................................................................................... 15 4.1.

Landelijk beleid .................................................................................................................................... 15

4.3.

Provinciaal beleid ................................................................................................................................ 17

4.6.

Lokaal beleid ........................................................................................................................................ 18

Monitoring.................................................................................................................................................... 20 5.1.

Belang monitoring en evalueren: het waarom .................................................................................... 20

5.2.

Risico’s ................................................................................................................................................. 20

5.3.

Monitoringsplan .................................................................................................................................. 22

5.4.

Afspraken ketenpartners ..................................................................................................................... 22

5.5.

Evaluatie: wanneer .............................................................................................................................. 22

Inventarisatie van landelijke middelen en instrumenten ............................................................................. 23 6.1.

Regelingen voor woningeigenaren ...................................................................................................... 23

6.2.

Regelingen en instrumenten voor de gemeente ................................................................................. 24

Managementsamenvatting De gemeente Baarn wil in 2030 zoveel mogelijk klimaatneutraal zijn, en in 2050 samen met heel Nederland van het aardgas af zijn. De energietransitie in Baarn is vormgegeven in drie pijlers: duurzame warmte, duurzame opwek en energiebesparing. Energiebesparing komt eerst, omdat isoleren het een no regret maatregel is die ook nog een voorwaarde is voor de grootste energiebesparing: duurzame warmte. In 2030 wil de gemeente Baarn 1200 woningen van het aardgas af hebben, en nog eens 1000 huishoudens naar basisniveau in isolatie (label B in de schil). Ongeveer 30% van de Baarnse huizen is op dit moment voldoende geïsoleerd om een overstap naar duurzame warmte te maken. Dat betekent dat er nog een grote opgave ligt. Vanuit het Rijk worden middelen beschikbaar gesteld om landelijk 750.000 huizen te isoleren in de Lokale Aanpak Isolatie. De gemeente Baarn wil het maximale budget aanvragen voor het isoleren van haar woningen, en daaromheen meerdere mogelijkheden in samenspraak aanbieden aan haar inwoners. Denk daarbij aan persoonlijk advies, coaching, isolatievouchers, collectieve inkoopacties, en het vaststellen van energielabels. Daarnaast willen we inwoners extra ontzorgen en adviseren. In kwetsbare doelgroepen zowel praktisch als financieel.

Dit Plan van Aanpak willen we uitvoeren in een doelgroepgerichte wijkaanpak, waarbij we voorsorteren op de warmtetransitie.

1.

Inleiding

Klimaatverandering is een grote opgave. De uitstoot van broeikasgassen leidt ertoe dat de aarde opwarmt. Meer weersextremen zijn hier het gevolg van en ook door biodiversiteitsverlies komt de leefbaarheid van de planeet onder druk te staan. Het college en de raad voelen daarom de noodzaak om zo snel mogelijk stappen te zetten naar een klimaatneutrale omgeving.

1.1. Aanleiding De gemeente Baarn wil in 2030 zoveel mogelijk klimaatneutraal zijn. Ook is er de (landelijke) doelstelling om in 2050 van het aardgas af te zijn. Om deze omslag te maken moet er vaart gemaakt worden in de energietransitie, zowel als de warmtetransitie. Isoleren is daarbij een voorwaarde voor het duurzaam verwarmen van de gebouwde omgeving, en het besparen van aardgas. Vanuit het Rijk worden meerdere financiële impulsen gegeven in de vorm van Specifieke Uitkeringen (SPUK) om isolatie van woningen aan te moedigen. Ook wordt energiearmoede meegenomen in deze ontwikkeling, om te zorgen voor huishoudens die kwetsbaar zijn door de hoge energieprijzen. De energietransitie in Baarn heeft drie pijlers: Duurzame warmte, Duurzame opwek, en Energiebesparing. Met dit Plan van Aanpak krijgt energiebesparing concreet vorm. Ook kan dit plan gebruikt worden voor de aanvraag van de SPUK NIP gelden.

1.2. Context Nationaal Isolatieprogramma Het Rijk stelt voor de komende jaren budget beschikbaar vanuit het Nationaal Isolatieprogramma (NIP). Het NIP moet de isolatie van woningen, vooral van woningen met slechte energielabels, versnellen. Gemeenten krijgen een belangrijke rol in het uitvoeren van het NIP. Gemeenten kunnen op basis van een plan van aanpak budget vanuit het NIP aanvragen om inwoners in een koopwoning op weg te helpen met isoleren. Met het geld kunnen gemeenten concreet invulling geven aan de Transitievisies Warmte en de CO2-reductie doelstellingen voor 2030. Planvorming Er is in de zomer van 2023 onderzoek gedaan naar de samenhang van de Baarnse pijlers van de energietransitie, op basis van kwalitatieve zowel als kwantitatieve bronnen. Daarbij is onder andere gekeken naar de huidige stand van zaken m.b.t. de isolatiegraad van de woningen in Baarn. Daarnaast wordt uitgerekend welke benaderingen het meest zouden opleveren. Het is de bedoeling om met de isolatiestrategie zoveel mogelijk aan te sluiten op de strategieën die al bestaan of die worden opgesteld, zoals de warmteplannen uit de Transitievisie Warmte en de Aanvullende warmtekaders. Dat maakt de transitie makkelijker, goedkoper en sneller.

1.3. Doel Het doel van deze wijkgerichte isolatieaanpak is om woningeigenaren in Baarn zo goed mogelijk te ondersteunen bij het beter isoleren van hun woningen. Het voldoende isoleren van een woning is noodzakelijk om deze woning duurzaam te kunnen verwarmen, verlaagt de uitstoot van broeikasgassen en brengt de energierekening omlaag. Met dit Plan van Aanpak wordt bijgedragen aan het behalen van de lokale zowel als de nationale klimaatdoelstellingen. De efficiëntie van de aanpak wordt verhoogd door verschillende acties direct aan elkaar te koppelen en beschikbare budgetten vanuit het landelijke, provinciale en lokale te combineren. Zo kunnen inwoners maximaal ontzorgd worden en huishoudens met een kleinere portemonnee tegemoet worden gekomen, terwijl het wooncomfort voor inwoners wordt verbeterd.

1.4. Te behalen resultaten van het Plan van Aanpak # … 500 318 160 150 15% 85% 80%

huishoudens hebben: advies gekregen van energiecoaches deelgenomen aan de activeringsaanpak een isolatievoucher ontvangen gebruik kunnen maken van aanvullend budget voor minima een gratis energielabel gekregen bij 2 maatregelen of meer deelgenomen aan de collectieve inkoopactie aangegeven tevreden te zijn over de aanpak bij deelname een officieel energielabel

in 2024 2024 2024 2024 2024 2024 2025 2025

Daarnaast wil de gemeente: -

2.

Minimaal 3 verbeterpunten aandragen vanuit de ervaring in het eerste jaar (2024) om toe te passen bij de aanpak voor een volgende wijk, en het volgende jaar. Inzicht krijgen in de geschatte energielabels, isolatie in de schil en de warmtevraag van huizen (kWh/m2/jaar), los van de officiële labels, zodat de energetische opgave scherper kan worden neergezet.

Plan van Aanpak

Dit plan van aanpak is de lokale uitwerking van het Nationaal Isolatieprogramma voor de gemeente Baarn. De isolatievouchers die worden verstrekt met inzet van de gelden uit het Nationaal Isolatieprogramma vormen een belangrijk element, maar zijn onderdeel van een groter geheel. Er zal invulling worden gegeven aan de bredere opdracht van de energietransitie, zowel als de inzet van gelden uit ander SPUK subsidies. Energiearmoede en natuurvriendelijk isoleren zijn ook onderwerpen die aan bod komen. Voor de kaders waarbinnen dit Plan van Aanpak wordt uitgerold, zie hoofdstuk 4 Kaders.

De lijnen van dit Plan van Aanpak kunnen als volgt worden onderverdeeld: (geen programmalijn)

Doelgroep Gemeentebrede groep

Aanpak Gemeentebreed

Aanpak 1

Particuliere huiseigenaren

Wijkgericht

Aanpak 2

Huishoudens met (verhoogd risico op) energiearmoede

Wijkgericht

2.1. Subsidieregeling SPUK Lokale Aanpak Isolatie Begin 2022 presenteerde de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening het Nationaal Isolatieprogramma. Het doel van dit programma is om 2,5 miljoen woningen te isoleren in de periode tot en met 2030, met de nadruk op de 1,5 miljoen slecht geïsoleerde woningen.

Een belangrijke actielijn van dit programma is de regeling Lokale Aanpak Isolatie. Deze regeling is gericht op de isolatie van 750.000 slecht geïsoleerde koopwoningen via gemeenten. De doelgroep is afgebakend tot koopwoningen (of woningen in een gemengde vereniging) met energielabel D, E, F en G of een vergelijkbare energetische staat (slechte isolatie in minimaal twee bouwdelen), waarvan minimaal 80% een WOZ-waarde onder het gemiddelde in de gemeente heeft, of een WOZ-waarde tot de NHG-grens (Bron: Ministerie voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening).

De huizen in Baarn hebben een gemiddelde WOZ-waarde van €505.000 en de gemeente telt 496 woningen die aan de criteria voor de SPUK NIP Lokale Aanpak Isolatie voldoen. Verder zijn er nog circa 900 huishoudens met een onbekend energielabel onder de gemiddelde WOZ-waarde, die ook benaderd kunnen worden om te zien of ze in aanmerking komen.

De gemeente Baarn kan in drie tranches voor deze woningen een specifieke uitkering (SPUK) van €1.460,- per woning aanvragen bij de Rijksoverheid. Dit bedrag mag ingezet worden voor financiële ondersteuning voor isolatie- en energiezuinige ventilatiemaatregelen, ontzorging van bewoners en uitvoeringskosten van de gemeente zelf. De middelen zijn flexibel inzetbaar, en de gemeente mag zelf besluiten welke financiële ondersteuning welke doelgroep krijgt, als het vereiste aantal huishoudens waarvoor is aangevraagd wordt geholpen binnen de voorwaarden. Het is wordt niet vereist of aangeraden om elk huishouden €1.460 te geven. Gemeente Baarn Bijdrage vanuit het NIP, eerste tranche (2023-2024) Woningen waarbij minstens één bouwdeel geïsoleerd wordt

2023

2024

€ 351.860

€ 112.420

241

77

In de tweede tranche (aan te vragen in 2024) en derde tranche (aan te vragen in 2025) kan voor ongeveer het dubbele aantal woningen SPUK aangevraagd worden. Het precieze aantal wordt bekend gemaakt bij publicatie van de regeling voor de tweede tranche. Deze middelen zijn voor de gemeente Baarn gereserveerd. Als de gemeente voor minder woningen middelen aanvraagt dan mogelijk, of het aantal aangevraagde woningen niet binnen de gestelde termijn realiseert, kunnen middelen worden herverdeeld over andere gemeenten. De regeling omvat de volgende vereisten en voorwaarden: 



    

Een of meer energiebesparende isolatiemaatregelen, eventueel in samenhang met energiezuinige ventilatiemaatregelen, te bewerkstelligen in (minimaal 75% van) het aantal slecht geïsoleerde koopwoningen dat de gemeente in de aanvraag heeft opgegeven; Ervoor zorg te dragen dat ten minste 80% van de slecht geïsoleerde woningen waarbij de gemeente deze maatregel(en) bewerkstelligt, een WOZ-waarde heeft die lager is dan de gemiddelde WOZ-waarde van alle koopwoningen in de betreffende gemeente of lager is dan €429.300,- (NHG-grens in 2023); Minimaal 80% van de aanvraag richt zich op slecht geïsoleerde woningen (energielabel D,E,F of G, of twee bouwdelen onvoldoende geïsoleerd); Minimaal 70% van aangevraagd bedrag is voor energiebesparende maatregelen; Maximaal 20% is voor ondersteuning; Maximaal 10% is inzetbaar voor projectkosten; Maximaal €4.000 subsidie per woning (naast ISDE), tenzij: o aan een van de eigenaar-bewoners van de woning schuldhulpverlening wordt gegeven; o jegens een van de eigenaar-bewoners een schuldsaneringsregeling is uitgesproken; o een van de eigenaar-bewoners van de woning bijzondere bijstand ontvangt. o In welk geval er geen maximumbedrag geldt dat ten behoeve van die woning kan worden besteed;

Daarnaast: 



De gemeente wordt ook gevraagd aan te geven, hoe zij met de aanpak huishoudens met energiearmoede wil bereiken. Dit zullen naar verwachting in ieder geval de eigenaarbewoners zijn die ook een energietoeslag hebben ontvangen. De gemeente wordt aangemoedigd een wijkgerichte straat-voor-straat aanpak te realiseren, waarbij gelijksoortige woningen gebundeld en seriematig worden verbeterd. Samenwerking met andere gemeenten en isolerende partijen wordt hierbij aangemoedigd en kan ondersteund worden via het programma Verbouwstromen.

2.2. Doelgroepen in de gemeente Binnen het Plan van Aanpak zijn er drie doelgroepen, die in de benadering en het aanbod verschillend zullen word gefaciliteerd. De gelden die beschikbaar zijn sluiten nauw aan op de doelgroepen.

2.2.1. Gemeentebrede doelgroep Voor alle inwoners van Baarn zijn diensten beschikbaar die hen helpen om te verduurzamen, waaronder isoleren. Deze autonome ontwikkeling speelt zich parallel aan de wijkgerichte aanpak af. Inwoners kunnen aanspraak maken op:

Energiecoaches, inschatting energielabel en verduurzamingsmogelijkheden De energiecoaches zijn voor alle wijken en inwoners beschikbaar voor advies. Deze lokale krachten informeren inwoners op verzoek over de staat van hun woning, de mogelijkheden en volgorde van verduurzaming die past bij hun woning, en de beschikbare maatregelen en subsidies.

Energieloket Algemene vragen kunnen worden gesteld aan het Energieloket (in ons geval Duurzaam Bouwloket), zeker voor inwoners die buiten de doelgroepen vallen die als eerste worden benaderd voor hulp en isolatieprogramma’s.

Collectieve inkoopactie Alle doelgroepen zullen worden meegenomen in de communicatie en het aanbod voor een collectieve inkoopactie. Een dergelijke actie ontzorgt bewoners in het uitkiezen van een passende partij, en een goed aanbod. Naast deze voorzieningen zal deze brede doelgroep niet verder worden besproken, en zal in de wijkgerichte aanpak vooral worden gericht op de volgende twee doelgroepen.

2.2.2. Huishoudens met slechte energielabels (D-G) en een lagere WOZ-waarde Binnen de SPUK Lokale Aanpak Isolatie worden eigenaar bewoners van woningen met de slechtste energielabels en een waarde onder de gemiddelde WOZ-waarde benoemd als hoofddoelgroep. Energielabels G tot en met D worden gezien als slechtste energielabels. Het moet een grondgebonden koopwoning betreffen. Voor dit Plan van Aanpak geldt hetzelfde: de isolatievouchers die aan hen worden verstrekt vormen de kern van het stappenplan. Echter zal er ook om deze vouchers heen extra voorzieningen worgen getroffen voor deze doelgroep, en kwetsbare huishoudens.

2.2.3. Huishoudens met (verhoogd risico op) energiearmoede Onder de doelgroep van huishoudens met (verhoogd risico op) energiearmoede wordt bedoeld: de huishoudens die een (gezamenlijk) inkomen hebben van minder dan 130% van het sociaal minimum, ofwel ‘minima’. Echter doet de gemeente vanwege privacy-redenen geen directe inzage in de inkomen en vermogens van haar inwoners voor de energietransitie. Daarnaast heeft TNO aangetoond dat “goed en slecht geïsoleerde woningen zijn ongeveer evenredig verdeeld over inkomensgroepen”.1 Daarom is het wellicht voor het besparingspotentieel niet relevant wat het inkomen, maar kunnen de laagste inkomens de extra praktische en financiële hulp wel gebruiken. Kwetsbare huishoudens in Baarn zijn in de afgelopen jaren ook geholpen met meerdere maatregelen omtrent energiearmoede, zoals de energietoeslag, en gratis advies en kleine besparende maatregelen. Vanuit de SPUK gelden heeft de gemeente Baarn ook een wijkgerichte aanpak gekozen, gericht op de wijk Nieuwe-Oosterhei. Deze wijk is gekozen op basis van meerdere factoren, die deden vermoeden dat er in deze wijk verhoogde kans lag om met energiearmoede te maken te krijgen. Hier zijn in 2022-2023 is (bijna) alle huishoudens aangebeld en zijn er 500 huurwoningen en 200 koopwoningen geholpen om energie te besparen.

Er is nog budget over vanuit de SPUK gelden, en deze zullen worden ingezet om de kwetsbare huishoudens in de wijkaanpak extra te ondersteunen.

2.3. Wijkgerichte vertaling De wijkgerichte aanpak is het belangrijkste element voor de isolatiestrategie, naast de doelgroepen. Deze aanpak heeft de voorkeur om een aantal redenen: 1. Er kan worden aangesloten bij het plan van aanpak voor de warmtetransitie, en de overkoepelende strategie voor de energietransitie. Goed geïsoleerde woningen zijn makkelijker te verwarmen met een aardgasvrije warmtevoorziening. (koppelkans).

1

TNO-2023-P10493 “De energiekosten van verschillende typen huishoudens in Nederland” 10 jul 2023

2. Communicatie: Het is mogelijk om intensief te communiceren en participeren, en daarmee gericht, doeltreffend en zichtbaar te zijn. 3. Het wordt toegespitst per doelgroep, maar doelgroepen worden breder bekeken dan energiearmoede alleen (huidige situatie). Kwetsbare huishoudens worden meegenomen en maximaal gefaciliteerd in de wijkaanpak, naast de mogelijkheid van gemeentebrede ingangen. Het doel is om hen te ontzorgen. (koppelkans) 4. Door in te zetten op sociale cohesie (door zichtbaarheid en interactie) kan de energietransitie tractie krijgen. Een wijkinitiatief vergroot het draagvlak onder wijkbewoners. (koppelkans)

Eemdal-Noord versie 2.0 Om van het aardgas af te gaan, zijn er individuele zowel als collectieve oplossingen mogelijk. De collectieve oplossingen vergen meer afstemming en planning. Voor de Transitievisie Warmte en Aanvullende kaders is er onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor een collectieve warmteoplossing. Een wijk die daarvoor naar voren is geschoven in de planning is Eemdal-Noord. Dat komt door de strategische ligging en het bouwjaar van de wijk. Doordat Eemdal-Noord aan de Eem ligt en de woningen gemiddeld een hoger energielabel hebben, is het de meest interessante wijk om te starten met een collectief warmtesysteem. De Eem is een lage temperatuur warmtebron waarbij er voldoende warmte kan worden onttrokken om enkele wijken van Baarn van warmte te voorzien. Als deze wijk de voorhoede zal vormen in de warmtetransitie is het logisch om ook te zorgen dat deze wijk zo snel mogelijk voldoende geïsoleerd is, zodat dit geen drempel opwerpt voor een mogelijke uitrol van een collectief warmtenetwerk. Isoleren is daarbij een no regret maatregel, onafhankelijk van hoe het proces verder verloopt. Een collectieve warmteoplossing zou zich vanuit één startlocatie kunnen uitbreiden naar de andere wijken in Baarn, en daarom is ook gekozen om de isolatieaanpak zo verder uit te rollen. Vanuit Eemdal-Noord zou de aanpak zich verspreiden naar Eemdal-Zuid en de Schilderswijk.

2.4. Stappenplan Stap 1. Aankondiging isolatievoucher Op basis van de adressenlijst wordt de doelgroep benaderd middels een brief. Met de brief kondigt de gemeente de subsidieregeling aan en worden bewoners geïnformeerd over het concrete aanbod en hoe het proces van aanvraag tot en met oplevering eruitziet. Bewoners kunnen aan de hand van de brief digitaal een aanvraag indienen. Voor de bewoners die niet digitaal vaardig zijn, is het ook mogelijk om naar de servicedesk van de uitvoerende partij te bellen. Ook energiecoaches kunnen worden ingezet om bewoners te informeren. Niet alle bewoners zullen de brief lezen of direct gebruik maken van de subsidie. De ervaring leert dat vooral huishoudens die (energie)armoede ervaren niet altijd hun post open maken. Daarom wordt gelijktijdig met de verzending van de brief via de gebruikelijke communicatiekanalen (website en social media) bekendheid gegeven aan de actie. Ook worden maatschappelijke partners en partijen als Duurzaam Bouwloket benaderd, het energieloket van de gemeente Baarn. Op die manier zijn ook zij goed op de hoogte van de actie en kan de doelgroep worden geïnformeerd. De Gemeente Baarn wil de NIP SPUK regeling maximaal benutten, en voor alle 318 huishoudens budget aanvragen.

Dit mag besteed worden aan het verbeteren van de energieprestatie van de woning met één of meerdere energiebesparende isolatiemaatregelen, waaronder vloer- en spouwmuurisolatie. Aanvullende subsidies zoals de ISDE-regeling en het Warmtefonds worden ook benoemd in de brief.

Stap 2. Coaching en advies De volgende stap is een persoonlijke opvolging van de brief. Aangezien lang niet iedereen hun post bekijkt of beantwoord, is het actief benaderen van inwoners een manier om de conversie van de regeling te verhogen en kwetsbare groepen te bereiken. In samenspraak met lokale energiecoaches en een landelijke partij kan er in Q2 2024 langs de deuren worden gegaan om: -

samen te kijken naar de woning en de verduurzamingsmogelijkheden. De coach kan de meest passende maatregelen adviseren, inclusief volgorde, materiaal en Rc-waarde. vast te stellen of de woning in aanmerking komt, in het geval er geen definitief energielabel bekend is, door de isolatie van de verschillende bouwdelen te bekijken. te herinneren aan de isolatievoucher. te kijken of de inwoners in aanmerking komen voor andere binnenkort beschikbare subsidies. bij een (informele) inkomenscheck zou ook kunnen worden aangegeven dat aanvullende middelen beschikbaar zijn voor mensen met risico op energiearmoede. de inwoner mee te nemen in de tijdslijnen en praktische vereisten voor het gebruiken van de isolatievoucher en/of de komende collectieve inkoopacties.

Ook zou het waardevol zijn om zichtbaar aanwezig te zijn in de wijk, naast deur-tot-deur bezoeken. Een inloopavond zou een passende vorm kunnen zijn. Al met al zou een proactieve ondersteuning en activering kunnen zorgen dat de geplande maatregelen veel beter worden ontvangen en opgepakt.

Aanvullend budget voor minima Om kwetsbare huishoudens tegemoet te komen, willen we een aanvullend budget beschikbaar stellen zodat er weinig tot geen eigen middelen nodig zijn om een isolatiemaatregel uit te voeren. De verwachting is dat dit ongeveer maximaal €700 per huishouden zal bedragen, waarbij 160 huishoudens geholpen zouden kunnen worden vanuit het budget voor energiearmoede. Deze aanpak geeft gehoor aan de wens om ook kwetsbare huishoudens te helpen structurele verbeteringen aan te brengen in hun woning.

Stap 3. Collectieve inkoopactie Offertes Vanuit de gemeente zullen er regelmatig collectieve inkoopacties worden georganiseerd voor energiebesparende maatregelen. Hierin worden drie kwalitatieve offertes uitgebracht voor deelnemende inwoners. De gemeente Baarn wil haar inwoners verder ontzien door met de bemiddelende partij van de collectieve inkoopactie en de door hen geselecteerde uitvoerende partijen af te spreken dat de offertes goed te vergelijken zijn. Een format als oplegvel bij de offerte zou zorgen dat vergelijkbare informatie (prijs, type, Rc-waarde, oa) makkelijk terug te vinden en te vergelijken is. Ook wil ze haar lokale isolatiebedrijven inspireren om hetzelfde format te gaan gebruiken, zodat zelf-verkregen offertes ook makkelijk te plaatsen zijn in vergelijking met de collectieve inkoopactie.

Verrekenen voucher De subsidie in de vorm van een bijdrage, die de gemeente beschikbaar stelt vanuit het Nationaal Isolatieprogramma, wordt toegekend en gereserveerd bij het akkoord gaan met de offerte. De bewoner heeft zo zekerheid over de kosten en weet op dat moment ook of er nog een restbedrag is, dat zij zelf dienen te bekostigen.

Financieel advies Voor degenen die advies nodig hebben wil de gemeente capaciteit in de vorm van een financieel adviseur beschikbaar stellen, die inwoners verder kan helpen met (bijvoorbeeld) advies over lenen bij het Warmtefonds. Dit advies mag alleen door een erkend financieel adviseur worden verstrekt. Voor de minima zou dit advies gratis kunnen worden aangeboden, omdat ervaring leert dat onder die doelgroep ook veel reserve is over lenen. Deze dienstverlening zal worden afgestemd met de intermediair, of het concreet mogelijk is om dit toe te passen binnen hun dienstverlening. De gemeente Leusden heeft dit ook in pilot-vorm toegepast, en kan als rolmodel dienen.

Stap 4. Isoleren Na de uitvoering wordt de uitbetaling van de gereserveerde subsidiebedragen aan de uitvoerende partij verzorgd. Indien het totaalbedrag hoger is dan het toegekende subsidiebedrag, ontvangt de bewoner een restfactuur. De uitbetaling van de eenmalige bijdragen loopt via een derdengeldenrekening van een stichting. Op basis van de eindfactuur en de meldcode voor de maatregel van de bewoner krijgt de bewoner hulp bij het aanvragen van de ISDE-subsidie bij het Rijk.

Stap 5. Gratis energielabel Stel dat de inwoner ervoor kiest om twee maatregelen uit te laten voeren, wat ook enige investering zal vergen vanuit hun eigen middelen, zou de gemeente deze inzet kunnen belonen met een gratis energielabel. De nieuwe labels (sinds 1 maart 2021) kosten ongeveer €300 om te laten bepalen. Hiermee heeft de inwoner ook extra inzicht in de nieuwe staat van de woning, en wat het heeft opgeleverd. De ambitie van de gemeente is om alle woningen naar (schil)label B te krijgen, en een actueel energielabel is een werkzame indicatie hiervan. Deze kennis is dus ook voor gemeente van waarde. Deze actie kan worden toegepast aan het einde van de isolatieaanpak in een wijk, maar ook als activeringsactie gemeentebreed. De uitvoering zal parallel, zo mogelijk door dezelfde partij worden uitgevoerd die coaching en advies gaf in Stap 2. Er zal hiervoor een apart budget worden gereserveerd vanuit het Gemeentefonds, waarbij het adagium ‘op is op’ zal gelden.

Stap 6. ISDE Inwoners kunnen na uitvoering van de isolerende maatregelen de ISDE subsidie aanvragen. Sinds kort is de gemeente ook toegestaan om de ISDE-subsidie voor haar inwoners aan te vragen, zowel als voor te schieten. Deze nieuwe methode zal verder worden onderzocht, om de inwoners van Baarn waar mogelijk (en zover de gemeentelijke capaciteit strekt) te ontzien.

Stap 7. Coaching en nazorg Er vanuit gaan dat een groot deel vaan de inwoners mee zal willen doen aan de aanpak, kan het ook zijn dat er mensen niet reageren, afhaken, worstelen met de praktische zaken eromheen. Daarom willen we in het najaar (Q3) van 2024 nogmaals aanwezig zijn in de wijk. Bij degenen die helemaal niet hebben gereageerd kan worden langsgegaan of gebeld of er hulp geboden kan worden. Zeker ook voor financiële vragen willen we voldoende bekend maken dat (gratis) advies beschikbaar is, in verschillende vormen.

3.

Organisatie

Door de hoge landelijke en lokale ambities zullen veel gemeenten een hele reeks activiteiten willen uitvoeren. Dat maakt het extra belangrijk om tijdig in kaart te brengen welke interne en externe samenwerking nodig is, en deze samenwerking vroeg in het proces te organiseren.

3.1. Planning

3.2. Begroting Inkomend, vanuit:

2023

1. Gemeentefonds 2023

€ 60.000

2. SPUK NIP Lokale Aanpak gelden (2023-2024)

€ 464.280

3. Energiearmoede gelden

€ 122.074 nog over

4. CDOKE

€ 155.000 max.

Totaal:

€ 646.354 (ex. CDOKE) € 801.354 (incl. CDOKE)

Verwachte uitgaven:

2023-2024

1. Communicatie (brieven)

€…

2. Coaching en advies Eemdal-Noord, Eemdal-zuid, Schilderswijk

€…

3. Isolatievouchers (loopt door van 2023 naar 2024)

€ 464.280 (318 woningen of meer)

4. Aanvullende middelen voor kwetsbare huishoudens

€ 120.000

5. Collectieve inkoopactie

€ 20.000

6. Gratis energielabel bij 2+ maatregelen genomen

€ 30.000 (~100 labels)

7. Advies: ISDE, financieel, …

€…

8. Inschatting (onbekend) energielabels (Calcasa)

€ 11.918

9. Proceskosten

€…

Totaal:

€ 626.198

3.3. Capaciteit gemeentelijke organisatie De gemeente Baarn heeft een faciliterende rol. Het team Duurzaamheid binnen Ruimtelijke Ordening heeft de algehele coördinatie. Er zullen twee projectmanagers gezamenlijk toezien op het proces. Deze zien toe op sturing op de uitvoering van het programma: budget bewaken, afstemming met de lijnorganisatie, personeelsinzet en dergelijke. Daarnaast zal ook inzet van onze communicatieadviseur gevraagd worden en aandacht van de boden en het Burger Contact Centrum (BCC) voor het versturen van brieven en beantwoorden en doorverwijzen van vragen.

3.4. Interne en externe stakeholders Binnen de bredere organisatie zijn er verschillende afdelingen die ieder een rol hebben in de voorbereiding en uitvoering: -

Sociaal domein: Omdat het maatschappelijk domein van Baarn nauwe contacten heeft met doelgroep A, zullen zij betrokken worden bij de benadering van deze doelgroep. Financiën: Het Duurzaam Bouwloket levert de gegevens voor de SiSa monitoring. Afdeling financiën doet uiteindelijk de verantwoording richting het Rijk. Juridische zaken: Als er klachten of soortgelijke zaken ontstaan, kan juridische zaken input geven voor de afhandeling hiervan. Adviseur inkoop: gezien de vele aspecten van de ontzorging die de gemeente Baarn wil bieden is er veel tijd nodig om de diverse of geconcentreerde aanbesteding(en) goed te doorlopen.

Buiten de organisatie zal: -

-

De uitvoering zal door externe partijen worden gedaan. Zij zorgen bij de uitvoering van deze aanpak o.a. voor de volgende diensten (in hoofdlijnen): o Een geautomatiseerd aanvraagproces o De backoffice o De organisatie van isolatie o De financiële administratie en monitoring van het budget terwijl de actie loopt Welzijnsorganisatie PIT Baarn worden betrokken bij de informatieverstrekking. Lokale energiecoaches worden ingezet waar mogelijk en gewenst.

4. Kaders Op verschillende niveaus wordt gewerkt aan het verduurzamen van woningen en gebouwen. Hoewel de uitvoering voornamelijk bij gemeenten ligt, nemen de rijksoverheid en de provincie vooral een ondersteunende, faciliterende en aanjagende rol in.

4.1. Landelijk beleid De Rijksoverheid heeft in juni 2022 het ‘Beleidsprogramma Versnelling Verduurzaming Gebouwde Omgeving2’ gepubliceerd. Onderdeel hiervan is het Nationaal Isolatieprogramma. In deze programma’s zijn uiteenlopende maatregelen en geldstromen uitgewerkt die ook voor gemeenten relevant zijn.

Energiearmoede

Het Rijk voert momenteel beleid gericht op bestrijding van energiearmoede door snel de energierekening of het energieverbruik van huishoudens te verlagen. Gemeenten hebben hierin een belangrijke rol. Zij hebben nu tweemaal een specifieke uitkering ontvangen bedoeld voor maatregelen in woningen die structureel energie besparen, en zij hebben geld ontvangen om een energietoeslag uit te keren aan huishoudens met een inkomen tot 120% van het wettelijk sociaal minimum. Sommige gemeenten kiezen ervoor om met eigen budget aan een grotere groep inwoners deze energietoeslag uit te keren.

4.2.

Nationaal Isolatieprogramma

Begin 2022 presenteerde de minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening het Nationaal Isolatieprogramma. Het doel van het Nationaal Isolatieprogramma is om tot 2030 2,5 miljoen woningen te isoleren met de nadruk op de slecht geïsoleerde woningen (label D-G) waarbij één of meerdere stappen worden gezet richting de standaard voor woningisolatie. Het programma is een langjarige, programmatische aanpak van slecht geïsoleerde huur- en koopwoningen. In het Nationaal Isolatieprogramma is de doelstelling voor isolatie uitgewerkt in drie actielijnen:

2

Rijksoverheid: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2022/06/01/beleidsprogramma-versnelling-verduurzaminggebouwde-omgeving

●

750.000 koopwoningen isoleren op eigen initiatief met behulp van landelijke regelingen, zonder aanvullende ondersteuning van gemeenten

●

1 miljoen huurwoningen isoleren (sociaal en vrije sector) door middel van landelijke financiële regelingen, sectorafspraken en normering

●

750.000 koopwoningen isoleren met behulp van een lokale aanpak van de gemeente, gericht op koopwoningen met slechte energielabels van huishoudens die ondersteuning nodig hebben.

Lokale Aanpak Isolatie Een belangrijke actielijn van dit NIP is de regeling Lokale Aanpak Isolatie. Deze regeling is gericht op de isolatie van 750.000 slecht geïsoleerde koopwoningen via gemeenten. Een eerste uitkering uit het NIP heeft de gemeente ontvangen in juli 2022 (samen met een additioneel bedrag ter bestrijding van energiearmoede). Voor structurele uitkeringen vanaf 2023 uit het NIP moeten gemeenten een ‘meerjarig plan’ opstellen. De doelgroep is afgebakend tot koopwoningen of woningen in een gemengde vereniging met energielabel D, E, F en G of een vergelijkbare energetische staat (slechte isolatie in minimaal twee bouwdelen), waarvan minimaal 80% een WOZ-waarde onder het gemiddelde in de gemeente heeft, of een WOZ-waarde tot de NHG-grens.

Verantwoordingsvoorwaarden SPUK In hoofdstuk 2.1 worden gestelde eisen genoemd voor de SPUK Lokale Aanpak Isolatie. In aanvulling daarop wordt ook gesteld: -

-

De aanvraag moet worden ingediend tussen 1 maart t/m 31 oktober 2023 (1e tranche 2023 en evt. 2024). De Rijksmiddelen zijn gereserveerd per gemeente op basis van een verdeelsleutel. Deze woningen dienen voor 31-12-2026 te zijn geïsoleerd. Er wordt tweemaal per jaar een voortgangsrapportage gevraagd, zolang het isolatieprogramma wordt uitgevoerd. Eindverantwoording wordt ingediend voor het einde van jaar dat het programma afloopt. In 2024 en 2025 aanvragen voor 2e en 3e tranche (gereed eind 2027 en 2028). Het aangevraagd geld is vrij in te zetten voor financiële ondersteuning voor isolatie- en energiezuinige ventilatiemaatregelen, ontzorging van bewoners en uitvoeringskosten van de gemeente zelf. Wanneer meer woningeigenaren op het aanbod ingaan dan er voor de tranche aanvragen zijn gedaan, kunnen zij meetellen voor een volgende tranche. Sisa-verantwoording is beperkt tot financiële aspecten, daarnaast halfjaarlijkse monitoring voortgang aan RVO via formulieren.

Het bestaande risico bij een onvolledige of incorrecte uitvoering bestaat dat er geld terug betaald zal moeten worden aan het Rijk, uit de SPUK gelden.

4.3. Provinciaal beleid In 2050 wil de provincie Utrecht klimaatneutraal zijn. De provincie ondersteunt Utrechtse gemeenten bij de verduurzaming van woningen onder andere de inzet van het Servicepunt Energie. Voor de verduurzaming van woningen ondersteunt de provincie gemeenten bovendien met verschillende regelingen. Zie hiervoor hoofdstuk 5.2.

4.4.

Isolatievouchers

4.5.

Wet natuurbescherming en het SMP

De provincie ondersteunt Utrechtse gemeenten bij de verduurzaming van woningen door vouchers voor spouwmuurisolatie aan te bieden. Deze vouchers bedragen € 2.250 per woning en daarvan kan een spouwmuur geïsoleerd worden. Bewoners en de gemeente worden ontzorgd door het Duurzaam Bouwloket, die is aangehaakt bij de aanpak. Duurzaam Bouwloket verzorgt de communicatie met eigenaar-bewoners, de inzet van aannemers en de financiële afhandeling. Eigenaar-bewoners hoeven dus niets te betalen én niets voor te schieten. De doelgroep zijn mensen die de energietoeslag ontvangen hebben en daarnaast in een grondgebonden koopwoning wonen met een bouwjaar voor 1995 en een energielabel dat geen A is. In de Gemeente Baarn hebben 56 een voucher ontvangen.

De provincie is het bevoegd gezag voor de Wet natuurbescherming. Deze wet borgt onder andere de bescherming van diersoorten. De provincie heeft hiervoor beleid en verordeningen opgesteld. Het verduurzamen van woningen, zoals isoleren, dient binnen deze kaders te gebeuren. Bij het verbouwen of verduurzamen van woningen vraagt de Wet Natuurbescherming om het volgende:  Ecologisch onderzoek naar aanwezigheid van soorten  Maatregelen om doden of verwonden voorkomen  Beschermde soorten aanwezig? Ontheffing aanvragen. Dit kan op projectniveau worden uitgevoerd. Gemeenten kunnen ook gemeentebreed een algemeen ecologisch onderzoek doen en maatregelen nemen op gebiedsniveau met het Soortenmanagementplan (SMP). Het opstellen hiervan duurt 1 à 2 jaar. Tijdens de onderzoeksperiode kan de gemeente gebruikmaken van een pre-SMP ontheffing, zodat er geïsoleerd kan worden terwijl er rekening wordt gehouden met de beschermde soorten. Vervolgens vraagt de gemeente ontheffing aan voor 10 jaar bij de provincie. Huiseigenaren, woningcorporaties, projectontwikkelaars en andere partijen mogen gebruik maken van die ontheffing. Gemeenten die een SMP op laten stellen, kunnen hiervoor subsidie aanvragen bij de provincie. Een randvoorwaarde bij de uitvoering van de Lokale aanpak Nationaal Isolatie programma is dat er natuurvriendelijk wordt geïsoleerd.

In afstemming met brancheorganisatie VENIN, ecologen, belangengroepen, provincies, gemeenten en betrokken ministeries heeft de provincie Utrecht de ‘Methodiek Natuurvriendelijk Isoleren’ ontwikkeld.

Tijdslijn SMP Gemeente Baarn is in september 2023 begonnen met de aanbesteding, om voor het einde van het jaar de Pre-SMP ontheffing te ontvangen. Om de ontheffing te krijgen zal natuurvriendelijk moeten

worden geïsoleerd, en compensatiemaatregelen worden getroffen voor de bedreigde dieren. Vanaf 1 januari 2024 kan er geïsoleerd worden zonder dat er individuele ontheffing aangevraagd hoeft te worden binnen de gemeente Baarn. Zeker voor spouwmuurisolatie is dit van belang.

4.6. Lokaal beleid Transitievisie Warmte De gemeenteraad van Baarn heeft in 2020 met de Transitievisie Warmte een basis gelegd voor een aanpak om samen met inwoners de wijken en buurten uiteindelijk aardgasvrij te maken. De twee belangrijkste pijlers zijn het: 1. In 2030 zijn ca. 1.200 woningen van het aardgas af op verantwoorde en betaalbare wijze. 2. In 2030 zijn ca. 1.000 extra woningen voorzien van een basis isolatieniveau (energielabel B) en elektrisch koken. Zoals in hoofdstuk vier van de Transitievisie Warmte is aangegeven, is dit tempo niet voldoende om in 2050 aardgasvrij te zijn. Maar dit is wel een start die afdoende is om de transitie op gang te brengen, op een tempo dat past bij de warmtetransitie in Baarn. De inzet moet echter wel groeien.

Aanvullende warmtekaders In de Aanvullende warmtekaders wordt geschetst hoe alternatieven voor aardgas kunnen worden vormgegeven in Wijkwarmteplannen. Ook wordt een tijdspas geschetst voor het verloop van de warmtetransitie, waar een wijk na aanvang binnen 8-10 jaar aardgasvrij is. Het aantal panden dat meegenomen is in die transitie staat weergegeven in Tabel 1. TABEL 1 AANTAL PANDEN ONDERDEEL VAN EEN WIJKUITVOERINGSPLAN

De gemeente betrekt inwoners, bedrijven en organisaties zo vroeg mogelijk in het proces en we gaan samen met elkaar op zoek naar de beste aardgasvrije warmteoplossing. De gemeente faciliteert en ondersteunt hierin. Het verbeteren van het isolatieniveau van de slechtste energielabels is een voorwaarde voor een goede collectieve gasloze warmtevoorziening. In november 2022 heeft de gemeenteraad de Aanvullende warmtekaders aangenomen. Deze warmtekaders zijn een aanvulling op de Transitievisie Warmte. Met de aanvullende warmtekaders krijgt de warmtetransitie meer richting en inwoners en ondernemers meer inzicht in het te lopen

traject. Dit komt door de planning en het overzicht van de verwachte warmteoplossingen die in de kaders staan:    

2020-2025: Eemland-Noord. 2025-2030: Eemland-Zuid, Staatsliedenbuurt, Professorenbuurt, Schilderswijk. 2030-2035: Schoonoordpark, Oude Oosterhei, Pekingpark, Componistenwijk. 2035-2040: Centrum, Zandvoort, Transvaal, Nieuwe Oosterhei.

Samen met de inwoners gaan we van start in Eemdal-Noord. Eemdal-Noord is als eerste aardgasvrije wijk gekozen vanwege de strategische ligging aan de Eem en het bouwjaar van de wijk. Hierdoor verwachten we in Eemdal-Noord snel aan de slag te kunnen en kan de woonwijk als voorbeeld dienen voor de rest van de gemeente. Een warmtenet lijkt de beste oplossing voor de wijk EemdalNoord. Uitvoerings- en participatiekaders Naar aanleiding van de ‘lessons learned’, nieuwe ontwikkelingen en voortschrijdend inzicht die voor de Baarnse warmtetransitie relevant zijn, zorgt de gemeente Baarn dat haar beleid wordt bijgesteld. Daarnaast worden de Transitievisie Warmte en de Aanvullende kaders na twee jaar geëvalueerd en zo nodig bijgesteld.

5.

Monitoring

Bij de uitvoering van het monitoringsplan willen we de 5 W’s van monitoring in het oog houden: waarom is het belangrijk, wat monitoren we, waarop willen we sturen, wie voert de monitoring uit, en wanneer rapporteer je over voortgang?

5.1. Belang monitoring en evalueren Heel belangrijk, want willen leren van de aanpak. Dit is de eerste keer in Baarn dat we zo volledig en gericht aan de slag gaan. Rest van Baarn moet nog volgen. Het waarom Dit plan van aanpak is de eerste keer dat Baarn coherent, met meerdere acties tegelijk, aan de slag gaan met een programmapijler: energiebesparing. We beginnen in een aantal wijken, maar willen de overige inwoners niet over het hoofd zien. Geven wat nodig is, maar de samenleving niet onderschatten in haar eigen daadkracht. Daarom moeten de maatregelen effectief zijn: hun directe doel behalen, maar ook het algemeen nut dienen. De gemeente Baarn wil al lerende wijs deze aanpak uitrollen, waarbij oog wordt gehouden voor lokale inzet, maar ook lokale behoeften. Per wijk en per doelgroep zal de nadruk anders kunnen liggen. Hoewel het aanbod deels vaststaat door regelgeving en budget, is het van belang dat hetgeen wordt gedaan het draagvlak versterkt, en op geen manier ondermijnt. Daarom is het van groot belang dat de risico’s worden overzien, gemonitord en er transparant over wordt teruggekoppeld aan bestuurders en stakeholders.

5.2. Welke risico’s zijn er Fluctuaties in betaalbaarheid Over sommige activiteiten, zoals inkoopacties, is al e.e.a. bekend over de effectiviteit ervan. Toch is die informatie maar beperkt bruikbaar de komende jaren. Door de hoge energieprijzen is het aantal deelnemers aan activiteiten op veel plekken sterk gestegen en minder goed voorspelbaar. Hogere aardgasprijzen leiden tot kortere terugverdientijden van isolatiemaatregelen en zodoende tot een veel vraag naar isolatiemaatregelen. Hoge prijzen van isolatiemaatregelen leiden tot langere terugverdientijden en drukken de vraag. De vraag beweegt dus mee met de marktprijzen voor energie en isolatiemaatregelen.

Nieuwe of moeilijk te bereiken doelgroepen Ook is er minder ervaring met inkoopacties en andere activiteiten voor nieuwe doelgroepen, zoals woningeigenaren met financieringsproblemen. Op deze fluctuaties is niet altijd te sturen, maar er kan wel worden gezorgd dat nieuwe doelgroepen zo goed mogelijk mee kunnen doen.

Schaarste en materialen Er is sprake van krapte op de arbeidsmarkt. Zowel isolatiebedrijven, als intermediairs, als adviesbureaus en gemeenten kampen hiermee. Deze krapte kan tot vertraging in de aanpak zorgen.

Onzekerheden in de planning De gemeente Baarn houdt er in de planning rekening mee dat er veel onzekerheden zitten in het programma en de uitvoering van de activiteiten. Naast voldoende capaciteit binnen de gemeentelijke organisatie is het belangrijk dat ook betrokken samenwerkingspartners voldoende capaciteit kunnen leveren voor hun rol in de uitvoering van het programma. Dit geldt voor lokale ketenpartners en uitvoeringspartijen. De gemeente maakt hierover zover mogelijk afspraken over met deze partijen.

Eigen keuze

De woningen waar deze aanpak om draait zijn eigendom van particulieren. De gemeente Baarn kan particulieren niet dwingen om hun woningen te isoleren. Zij bepalen zelf óf zij isolatiemaatregelen uit laten voeren en zo ja, wanneer en door wie. Zij verstrekken hiertoe zelf de opdracht. De gemeente kan hen slechts inspireren, informeren, adviseren en (financieel) ondersteunen. Om de vereiste resultaten te behalen, zal naar verwachting een veel groter aantal huiseigenaren benaderd moeten worden, dan het aantal waar SPUK voor beschikbaar gesteld wordt. Het benaderen van die huiseigenaren kost geld.

Beperkingen door privacy Monitoren is lastig, omdat huiseigenaren niet verplicht zijn om de gemeente of een andere partij te laten weten of zij een isolatiemaatregel uit hebben laten voeren. Alleen wanneer huiseigenaren een isolatiemaatregel uit laten voeren door een partij die aangereikt is door de gemeente of een partner van de gemeente, kunnen afspraken gemaakt worden over de monitoring. Die afspraken moeten aan de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) voldoen. Hetzelfde geldt voor sturen op inkomen, en op inkomen toetsen.

Slechte uitrol, uitvoering of communicatie Er bestaat een risico dat als dit Plan van Aanpak niet goed wordt uitgerold of uitgevoerd, dat inwoners ontevreden worden over de rol van de gemeente in de energietransitie. Achterlopen op de klimaatdoelstellingen betekent gezichtsverlies voor de gemeente, haar bestuurders, maar ook haar inwoners. Erger nog, er zou meer weerstand en minder welwillendheid kunnen ontstaan over de eigen rol in de transitie. Dit ondermijnt draagvlak in de samenleving voor het tegengaan van klimaatverandering. Het is belangrijk dat de planning, de praktische uitvoering van de maatregelen, zowel als communicatie goed op orde zijn. Dit geldt voor interne zowel als externe processen.

Voorwaarden SPUK Bij de uitrol van dit Plan van Aanpak moet bij de inzet van de middelen uit de SPUK Lokale Aanpak Isolatie zowel als de SPUK tegen energiearmoede worden voldaan aan de (minimale) eisen van de regeling. De voorwaarden staan gestipuleerd in hoofdstuk 4.1 Landelijk Beleid. Het risico bestaat anders dat het geld moet worden terugbetaald na afloop.

5.3. Monitoringsplan Gezien de risico’s wil de Gemeente monitoren op: Aspect

Frequentie

Vorm / methode

Verantwoordelijk voor monitoring

Deelname (conversie)

Elk kwartaal na start Half jaar

Rapportage dashboard

Uitvoerende partij

Hoeveel aanspraak op aanvullende middelen Interne monitoring binnen het team - Rapportage Gesprek met gemeente Klachtenoverzicht/evaluaties van inwoners Externe controle, zo nodig Contact met inwoners om feedback te krijgen, participatieplatform? Contact met interne experts over de behandeling van gegevens.

Gemeente

Participatie van kwetsbare doelgroepen Planning

Elk kwartaal

Kwaliteit van de praktische uitvoering

Elk kwartaal

Communicatie

Elk half jaar

Goede omgang met AVG

Continue

Gemeente Uitvoerende partij

Gemeente

Gemeente

5.4. Afspraken ketenpartners Een gedeelte van het monitoringsplan kunnen we met de ketenpartners bespreken, bijvoorbeeld dat zij werkzaamheden en informatie op een manier registreren die aansluit bij de verantwoordingsplicht van de SPUK-gelden en dat zij met regelmaat een update geven. Daarnaast moet het inzichtelijk zijn wat het verdienmodel is van de intermediair, wat de gunningsprocedure is en de verantwoording van hun uitvoerende partij, en welke garanties en aansprakelijkheid duidelijk zijn. De mogelijkheid van een onafhankelijke kwaliteitscontrole moet ook worden besproken.

5.5. Evaluatie: wanneer Naast de kwartaalevaluaties en rapportages is het goed om het gehele proces te evalueren als alle stappen zijn doorlopen. Dit Plan van Aanpak dient als pilot, en de gekozen wijken als startwijken. Daarom is het belangrijk om de geleerde lessen toe te passen in de komende jaren en de volgende wijken. De uitkomsten van de evaluatie worden gedeeld binnen het college van wethouders en de burgemeester. Zo nodig, in geval van lessen die de koers van de gemeente Baarn aanzienlijk zouden wijzigen, zou er een Raadsinformatiebrief worden opgesteld om ook de Raad te informeren.

6.

Inventarisatie van landelijke middelen en instrumenten

6.1. Regelingen voor woningeigenaren Er zijn verschillende landelijke regelingen voor woningeigenaren, zowel subsidies als financieringen en voor verschillende type eigenaren. Een deel van de regelingen is recentelijk aangepast in het kader van het Nationaal Isolatieprogramma of wordt binnenkort nog aangepast.

Tabel 2: Overzicht regelingen voor energiebesparing voor woningeigenaren Regeling

Doelgroep

Type

Toelichting

Verstrekker

Investeringssubsidie Particuliere Duurzame Energie n en Energiebesparing (ISDE)

Subsidie

Investeringssubsidie voor bijvoorbeeld isolatie en warmtepompen. Vanaf 2 april 2022 is de 2-maatregelen eis losgelaten.

RVO

Subsidie Verduurzaming Vereniging van Eigenaren (SVVE)

VvE’s

Subsidie

Voormaling SEEH-subsidie is een investeringssubsidie voor professioneel energieadvies en energiebesparende maatregelen. De SVVE is voor (gemengde) VvE’s, woonverenigingen en wooncoöperaties (let op: geen woningbouwcorporaties).

RVO

Subsidieregeling Verduurzaming en Onderhoud Huurwoningen (SVOH)

Particuliere verhuurders

Subsidie

Investeringssubsidie voor energiebesparende maatregelen

RVO

Nationaal Warmtefonds (leningen en hypotheken)

Particuliere n en VvE’s

Financiering

Het Nationaal Warmtefonds verschaft Nationaal leningen en hypotheken voor Warmtefonds energiebesparing tegen de meest gunstige voorwaarden. Met ingang van 1 oktober 2022 worden de financieringen van het Nationaal Warmtefonds ook opengesteld voor huishoudens zonder leenruimte, tegen 0% rente en zonder restschuldrisico.

6.2. Regelingen en instrumenten voor de gemeente Financiële regelingen 2022 Uitkering

Toelichting

Specifieke uitkering aanpak energiearmoede (eerste tranche, januari 2022)

Een eenmalige, specifieke uitkering voor gemeenten die is uitgekeerd in januari 2022 met als doel om de energierekening voor de doelgroep structureel te verlagen.

Specifieke uitkering aanpak energiearmoede (tweede tranche, juli 2022)

Een eenmalige, specifieke uitkering voor gemeenten die is uitgekeerd in juli 2022 met twee bedragen: een additioneel bedrag voor de aanpak energiearmoede en een bedrag om een begin te maken met de lokale aanpak voor de isolatie van koopwoningen met EFG-labels.

Decentralisatieuitkering uitvoeringskosten Klimaatakkoord

Gemeenten krijgen in 2022 tot en met 2030 een uitkering voor de uitvoeringskosten van het Klimaatakkoord via het gemeentefonds. Deze uitkering is niet alleen bedoeld voor energiebesparing, maar bijvoorbeeld ook voor uitvoeringsplannen en deelname in de RES.

Financiële regelingen vanaf 2023 Vanaf 2023 verwachten we meer structurele middelen voor energiebesparing als gevolg van het Nationaal Isolatieprogramma en een oplopende decentralisatie-uitkering. Tabel 4 geeft hiervan een overzicht. Tabel 5 geeft een inschatting van de verwachte bedragen uit het Nationaal Isolatieprogramma voor de komende jaren.

Tabel 4: Overzicht van verwachte geldstromen voor energiebesparing vanaf 2023 Regeling

Toelichting

Structurele middelen uit het Nationaal Isolatieprogramma op basis van meerjarige plannen

Dit betreft een nieuwe regeling waarbij gemeenten aanspraak kunnen maken op geld uit het Nationaal Isolatieprogramma voor de isolatie van koopwoningen met DEFG-energielabels, op basis van een meerjarig plan. Het geld is bedoeld voor huiseigenaren die extra hulp nodig hebben bij het isoleren van hun woning. Hiervan kunnen ook activiteiten voor doe-het-zelfmaatregelen worden bekostigd. Https://www.rvo.nl/subsidies-financiering/spuk-lokale-aanpakisolatie#voorwaarden-en-budget

Decentralisatie-uitkering uitvoeringskosten Klimaatakkoord

Gemeenten krijgen in 2022 tot en met 2030 een uitkering voor de uitvoeringskosten van het Klimaatakkoord via het gemeentefonds. In 2022 is dit bedrag al uitgekeerd met de meicirculaire. Deze uitkering is niet alleen bedoeld voor energiebesparing, maar bijvoorbeeld ook voor uitvoeringsplannen en deelname in de RES.

Het Kabinet geeft dit jaar 152 miljoen uit aan deze regeling, oplopend tot 800 miljoen vanaf 2025. We verwachten dus dat de gemeente een grotere uitkering voor deze regeling kan verwachten komende jaren. Subsidiereling Energietransitie provincie Utrecht (USET)

Gemeenten, energiecoöperaties en samenwerkingsverbanden van ondernemingen kunnen USET subsidie aanvragen. De regeling richt zich vooral op collectieve oplossingen en opschaling van de energietransitie. Daarom kunnen particulieren alleen als onderdeel van een wijkinitiatief of als lid van een energiecoöperatie subsidie aanvragen. Een belangrijk algemeen uitgangspunt is dat de subsidie vooral stimulerend moet zijn om projecten van de grond te krijgen, door het laatste stukje financiering bij te dragen of door de aanvrager te helpen bij het verkrijgen van aanvullende financiering. Aanvragen kunnen worden ingediend tot 30 juni 2024.