237404 Participatieplan omgevingsvisie bijlage 1 Participatieplan omgevingsvisie Fase 1 Staat van Baarn

Participatieplan Omgevingsvisie Fase 1: Staat van Baarn Versie 1.4 16 maart 2021

Inhoudsopgave 1. De Omgevingswet………………………………………………………………………………………………………………………….3 1.1 Inleiding…………………………………………………………………………………………………………………………. 3 1.2 Programma invoering Omgevingswet……………………………………………………………………………. 3 1.3 De omgevingsvisie…………………………………………………………………………………………………………. 3 2. Participatieaanpak………………………………………………………………………………………………………………………... 5 2.1 Inleiding…………………………………………………………………………………………………………………………. 5 2.2 Uitgangspunten…………………………………….……………………………………………………………………….. 5 2.3 Doelstellingen………………………………………………………………………………………………………………… 6 2.4 Doelgroepen en organisatie………………………………………………………………………………………….. 6 2.5 Betrokkenheid……………………………………………………………………………………………………………….. 7 3. Planning, kosten en evaluatie……..………………………………………………………………………………………………… 9 3.1 Planning………….……………………………………………………………………………………………………………… 9 3.2 Kosten……………………………………………………………………………………………………………………………. 9 3.3 Evaluatie………………………………………………………………………………………………………………………….9 4. Risico’s en beheersingsmaatregelen……………………………………………………………………………………………..10 4.1 Algemeen………………………………………………………………………………………………………………………10

2

1. De Omgevingswet 1.1 Inleiding Naar verwachting zal op 1 januari 2022 de Omgevingswet in werking treden. Het motto van de wet is: ‘ruimte voor ontwikkeling, waarborgen voor kwaliteit’. Dit motto is vertaald in twee maatschappelijke doelen: 1. Een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit bereiken en in stand houden. 2. De fysieke leefomgeving doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen om er maatschappelijke behoeften mee te vervullen.

1.2 Programma invoering Omgevingswet De Omgevingswet is veelomvattend. Het is een complex traject met veel impact voor inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, bestuur en ambtelijke organisatie. Daarom is er een programma voor een samenhangende en doelgerichte invoering van de wet ingezet. De invoering van de Omgevingswet geven we vorm langs vier (samenhangende) sporen: 1. Samenwerking en participatie 2. Kerninstrumenten 3. Veranderopgave 4. Informatievoorziening en processen.

1.3 De Omgevingsvisie De Omgevingsvisie is één van de kerninstrumenten van de Omgevingswet. Gemeenten krijgen een overgangstermijn geboden voor het vaststellen van een Omgevingsvisie. Deze moet op 31 december 2024 gereed zijn. De huidige hoofdelementen van het gemeentelijk beleid blijven tot die tijd van kracht. Middels de omgevingsvisie wordt richting gegeven aan de gewenste ontwikkeling van de fysieke leefomgeving van Baarn. De Omgevingsvisie is een instrument voor het bestuur en de samenleving om inzicht te krijgen in deze ontwikkeling. Nieuwe ontwikkelingen zullen aan deze visie worden getoetst. Hierbij is het goed om in ogenschouw te houden dat onze samenleving sneller dan ooit verandert en voor een deel onvoorspelbaar is. Een visie op hoofdlijnen geeft dan richting en houvast. Uitvoering van de visie zal vervolgens geschieden in de vorm van Omgevingsprogramma’s. Deze programma’s beschrijven de doelen en activiteiten die de gemeente in een beperkte periode wil bereiken. Hiermee creëren we voldoende flexibiliteit om, binnen de contouren van de Omgevingsvisie, in te kunnen spelen op veranderende omstandigheden. Deze opzet maakt de omgevingsvisie met bijbehorend proces het instrument bij uitstek om bijvoorbeeld uitvoering te geven aan de wens een gebiedsvisie voor het buitengebied op te stellen.

De integrale opzet van een omgevingsvisie met bijbehorende, uitvoeringsprogramma’s geeft de visie op het buitengebied niet alleen meer context, maar geeft ook handen en voeten aan de uitvoering van de visie.

Zoals in het projectplan omgevingsvisie opgenomen bestaat het traject om te komen tot een omgevingsvisie uit twee fases: 1. Het opstellen van de ‘Staat van Baarn’; 2. Het opstellen van de omgevingsvisie zelf. Het nu voorliggende participatieplan ziet op de eerste fase, het opstellen van de ‘Staat van Baarn’ De Staat van Baarn is een weergave van de bestaande waarden van Baarn en geeft op basis van trendanalyses inzicht in de belangrijke uitdagingen en dilemma’s van onze gemeente op het vlak van de fysieke leefomgeving (denk aan wonen, werken, duurzaamheid, veiligheid, mobiliteit en recreatie). 3

De gemeente Baarn wil hierover in gesprek met inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. We willen dat de uiteindelijke Omgevingsvisie vóór de gemeente een visie is van de mensen in de gemeente zelf. Dialoog en samenwerking staan daarbij centraal. Dit participatieplan geeft richting aan de participatieaanpak voor het gesprek tijdens de eerste fase om te komen tot de omgevingsvisie.

4

2. Participatieaanpak 2.1 Inleiding Door inwoners actief bij beleidsontwikkeling en besluitvorming te betrekken sluiten we aan bij de maatschappelijke ontwikkeling waarbij de verhouding tussen overheid en samenleving verandert. Dat past binnen de visie van een dienstverlenende en taakgerichte gemeentelijke organisatie waarbij de inwoners, ondernemers en organisaties van Baarn centraal staan. De gemeente is niet langer een autoriteit, maar onderdeel van een netwerk- en participatiesamenleving. Dit vraagt om heldere communicatie met inwoners en een gemeentelijke organisatie die is uitgerust om participatie succesvol toe te passen. De Handreiking Participatie 2020 is geschreven voor alle medewerkers van de gemeente Baarn en geeft handvatten om participatie toe te passen in projecten en beleidstrajecten. In de handreiking wordt toegelicht wat de waarde is van goede burgerparticipatie. Ook is aangegeven hoe het thema participatie aansluit bij diverse ontwikkelingen in de gemeentelijke organisatie zoals het Coalitieakkoord, de Omgevingswet, de Visie Dienstverlening en de Communicatienota. Participatie is een belangrijk en bovendien wettelijk verplicht onderdeel van de totstandkoming van de omgevingsvisie. Door participatie wordt de omgevingsvisie kwalitatief beter.

Inwoners en ondernemers, maatschappelijke organisaties, regiogemeenten, samenwerkingspartners (waaronder het Waterschap, de GGD en de Provincie) kunnen immers met hun kennis van de directe leefomgeving inhoudelijk bijdragen. Bovendien kan participatie leiden tot meer gedragen oplossingen en biedt het proces ruimte om meer verbinding met genoemde stakeholders aan te gaan. In het Koersdocument Omgevingswet Baarn wordt het belang van participatie onderschreven. Het voorliggende participatieplan beschrijft op hoofdlijnen hoe we vanuit deze grondhouding en met inachtneming van de vereisten die de Omgevingswet aan ons stelt, de participatie voor de totstandkoming van de omgevingsvisie inrichten. Hierbij is het van belang zorg te dragen voor een transparant (is het proces voor iedereen te volgen?), legitiem (is er in formele en informele zin steun voor het proces?) en inclusief proces (worden alle belangen betrokken en hebben we oog voor de toegankelijkheid en beschikbaarheid van informatie?).

Het participatieplan beschrijft de participatie op hoofdlijnen. Hiermee houdt de ambtelijke projectgroep de mogelijkheid om, indien nodig, aanvullende keuzes te kunnen maken en tegelijkertijd ruimte te laten voor de expertise van bij het proces betrokken adviseurs (zie vervolg van deze notitie).

2.2 Uitgangspunten Naast de algemene uitgangspunten zoals genoemd in de introductie, werken we in het participatieproces voor de omgevingsvisie met een aantal specifieke uitgangspunten: In lijn met het Koersdocument Omgevingswet Baarn werken we volgens de volgende vijf principes voor het participatieproces: 1.Transparant: Duidelijke stappen, begrijpelijke opbrengsten, eenvoudige taal en heldere verantwoordelijkheden 2. Volledig: Alle belanghebbenden krijgen voldoende gelegenheid om deel te nemen 5

3. Integraal: Voor- en tegenstanders krijgen gelijkwaardige inbreng in de participatie 4. Doelgericht: Belanghebbenden weten en begrijpen waarover zij mogen meepraten, -denken of -beslissen 5. Respectvol: Gebaseerd op de goede bedoelingen van de deelnemers (ja, tenzij…) Deze uitgangspunten zijn passend binnen hetgeen vastgesteld in de eerdergenoemde Handreiking participatie 2020. De staat van Baarn krijgt vorm middels de volgende stappen: Informeren, ophalen, definiëren en valideren. Deze stappen in het proces vragen verschillende vormen van participatie met elk hun eigen instrumentarium. Waar tijdens het informeren het bijvoorbeeld voldoende is om enkel informatie te zenden, wil je op een later moment informatie op gaan halen door het gesprek aan te gaan. Bij het definiëren van waarden en trends ontstaat wederom een hele andere dynamiek in de participatie. Een onderdeel van het controleren betreft de terugkoppeling en verantwoording van keuzes naar de partijen die hebben deelgenomen aan het participatietraject. Binnen de participatie is consensus geen vereiste, keuzes zullen worden gemaakt op basis van belangenafwegingen

2.3 Doelstellingen Het doel van de participatie van inwoners en andere partijen bij het maken van de Staat van Baarn en uiteindelijk de omgevingsvisie voor Baarn kan worden samengevat in de volgende doelstellingen: - Het voldoen aan een wettelijke verplichting; - Het verrijken van de inhoud van de omgevingsvisie door inbreng van kennis over Baarn; - Het vergroten van de betrokkenheid van inwoners en andere partijen bij de toekomst van hun leefomgeving; - Het werken aan meer gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de fysieke leefomgeving in Baarn; - Informatievoorziening van de gemeente naar haar inwoners, maatschappelijke organisaties en partners. Er is ruimte voor inwoners en belanghebbenden om mee te doen en bij te dragen aan de onderwerpen die hun raken.

2.4 Doelgroepen en organisatie We onderscheiden drie doelgroepen voor de participatie over de omgevingsvisie, die ieder op hun eigen manier bij het proces worden betrokken: 1. Inwoners en ondernemers van Baarn 2. Maatschappelijke organisaties, overige partijen met grondposities en belangengroepen; 3. Partners (provincie, Waterschap, GGD, RUD, regiogemeenten). Door alle doelgroepen actief te betrekken kan de omgevingsvisie interactief worden opgesteld. De doelgroepen worden nauw betrokken bij de totstandkoming van de staat van Baarn en vervolgens de omgevingsvisie. 6

Inwonersparticipatie Er zal (online) een brede participatie plaatsvinden waarbij inwoners gedurende het proces in de gelegenheid worden gesteld om input te leveren en mee te denken. De wijze waarop dit zal gebeuren is afhankelijk van de stap in het proces. Na de brede participatieronde zal hetgeen dat is opgehaald en door de gemeente is verwerkt direct terug worden gekoppeld naar diegenen die deel hebben genomen aan het proces. Daarnaast zal via diverse kanalen één ieder van de uitkomsten van deze fase op de hoogte worden gesteld om ook hen te bereiken die geen deel hebben genomen aan het proces. Het doel hiervan is om enerzijds de verwerking te valideren en anderzijds te verantwoorden waarom welke keuzes zijn gemaakt. De participatie zal breed worden opgezet om inclusie te bereiken. Jongeren, ouderen, werkenden, nietwerkenden, de visie moet zeggingskracht hebben voor alle inwoners. Dit moet zorgvuldig gebeuren. We willen voorkomen dat individuele deelbelangen in het proces kunnen domineren. Projectgroep en stuurgroep Dit participatieplan richt zich primair op de betrokkenheid van inwoners en andere belanghebbenden. De betrokkenheid en het raadplegen van de eigen organisatie (de raad, het college en de interne organisatie) is ook van belang gedurende het proces.

Vanuit de projectgroep zullen de ambtelijke vakdisciplines op meerdere momenten een inhoudelijke en beleidsmatige bijdrage leveren. Ook de stuurgroep, bestaande uit de wethouder(s) en de teamleider(s), zal zich op gezette tijden over de voortgang en te maken keuzes buigen. Raadsleden De raadscommissie Omgevingswet zal in elke fase actief worden betrokken, van de inventarisatie tot de staat van Baarn en uiteindelijk de invulling van de omgevingsvisie. Hiervoor zal een apart traject worden uitgezet. Tegelijkertijd zijn de raadsleden uiteraard welkom bij te organiseren bijeenkomsten (fysiek dan wel digitaal). Externe adviseur Er zal een bureau geselecteerd worden om de gemeente te assisteren bij het opstellen van de omgevingsvisie. Participatie is hier een wezenlijk onderdeel van en zal dan ook deel uitmaken van de uitvraag. Deze externe adviseur zal expertise en ervaring meebrengen om het daadwerkelijke participatie traject, gestoeld op de uitgangspunten en doelstellingen van dit plan, te concretiseren. Tijdens het participatietraject zullen de handvatten, afwegingen en methodes uit de Handreiking Participatie 2020 worden toegepast.

2.5 Betrokkenheid De gemeente is initiatiefnemer en proceseigenaar. De wettelijke kaders laten echter meer dan voldoende ruimte om de visie met behulp van lokale inzichten vorm te geven. De visie is immers vormvrij. De mate van betrokkenheid tijdens de participatie verschilt per doelgroep. Het opstellen van de omgevingsvisie is een relatief complex proces met een lange doorlooptijd, waar veel verschillende onderwerpen en expertises bij komen kijken.

7

Hier past de trede ‘raadplegen’ goed bij: inwoners kunnen vroeg in het proces hun meningen en aandachtspunten aangeven. Partners en maatschappelijke organisaties kunnen hier ook hun kennis en inzichten inbrengen. Deze inbreng wordt meegenomen bij de vorming van de ‘Staat van Baarn’, de basis voor de omgevingsvisie. De uiteindelijke besluitvorming ligt bij de gemeenteraad, waarbij de inbreng vanuit het participatieproces in de afweging van het besluit wordt meegewogen.

8

3. Planning en kosten en evaluatie 3.1 Planning De totale planning van het traject om te komen tot de omgevingsvisie ziet er als volgt uit: Opstellen Projectplan: Q4 2020 Besluit College Projectplan : Q1 2021 Vaststellen Projectplan door Raad: Q1 2021 Opstellen participatieplan: Q1 2021 Besluit College Participatieplan: Q1 2021 Vaststellen Participatieplan door Raad: Q1 2021 Bureauselectie: Q2 2021 Opstellen Staat van Baarn: Q3 en Q4 2021 Vaststellen Staat van Baarn in de Raad: februari 2022 Opstellen Ontwerp Omgevingsvisie: Q1 2022 t/m Q1 2023 Vrijgeven Ontwerp Omgevingsvisie door Raad: Q2 2023 Ontwerp Omgevingsvisie ter inzage: Q3 2023 Vaststellen Omgevingsvisie door Raad: Q4 2023

3.2 Kosten Het opstellen van de Omgevingsvisie brengt kosten met zich mee. Ten behoeve van het opstellen van de omgevingsvisie is in de meerjarenbegroting voor 2021 €50.000,- en voor 2022 €25.000,opgenomen. Dit geeft een totaal van €75.000,-. De kosten voor participatie worden gedekt vanuit het programma Omgevingswet, en zijn opgenomen in het onderdeel omgevingsvisie. Hier is het van belang op te merken dat de te maken kosten samengaan met te maken keuzes in de uitvoering van de participatie. Zoals in de planning aangegeven zal er in het tweede kwartaal van 2021 een bureauselectie plaatsvinden. Het onderdeel Participatie zal deel uitmaken van de uitvraag. Deze externe adviseur zal expertise en ervaring meebrengen om het daadwerkelijke participatie traject, gestoeld op de uitgangspunten en doelstellingen van dit plan, te concretiseren.

3.3 Evaluatie Het proces om te komen tot een omgevingsvisie is een langlopend proces, waarbij participatie een belangrijk onderdeel vormt. Het is van belang om gedurende het proces te blijven monitoren of de gekozen vorm en trede van participatie de gewenste input oplevert. Aan het einde van het traject om te komen tot de staat van Baarn zal er een algehele evaluatie van het participatieproces plaatsvinden. Naast het feit dat het proces gaat bijdragen aan een betere en gedragen omgevingsvisie voor Baarn, beogen we ook te leren van de ervaringen die we in dit proces op doen op het gebied van participatie. Onderdeel van het participatieproces is daarom om dit gehele proces te evalueren en leerpunten vast te leggen. De uitkomsten hiervan zullen worden gedeeld met zowel het college als de gemeenteraad.

9

4. Risico’s en beheersingsmaatregelen 4.1 Algemeen Omvangrijke en langdurige projecten brengen risico’s met zich mee. Het is daarom van belang eventuele risico’s vooraf in beeld te brengen. Dit voorkomt verrassingen en onomkeerbare situaties. Bovendien krijgt de stuurgroep vroegtijdig inzicht in risico’s en kunnen de noodzakelijke beheersingsmaatregelen worden getroffen. In de onderstaande tabel zijn de belangrijkste risico’s opgenomen met de bijbehorende beheersingsmaatregelen. De risico’s zijn onderverdeeld in politieke, organisatorische en inhoudelijke risico’s. Soort Politiek

Omschrijving risico

Beheersingsmaatregel

Onvoldoende draagvlak voor de Omgevingsvisie vanuit bestuur

Organisatorisch

De animo om te participeren is onvoldoende en de deelnemers zijn geen afspiegeling van de samenleving De mogelijkheden voor participatie zijn beperkt / bemoeilijkt als gevolg van de Corona-beperkingen

Het bestuur (college en raad) wordt vanaf de start betrokken bij de ontwikkeling van de Omgevingsvisie Een mix van communicatie- en participatiemiddelen wordt ingezet om verschillende doelgroepen te bereiken. In de mix van communicatie- en participatiemiddelen wordt rekening gehouden met alternatieve (digitale) sessies en middelen. Inmiddels zijn er goede alternatieven beschikbaar waardoor in digitale vormen goede bruikbare resultaten kunnen worden opgehaald De planning wordt een vast onderdeel op de agenda van de werkgroep en de stuurgroep en wordt bijgesteld indien dit noodzakelijk is De financiën wordt een vast onderdeel op de agenda van de werkgroep en de stuurgroep. Op dit moment zijn de middelen voor 2021 en 2022 bekend, maar zijn er ook nog middelen nodig in 2023. In het plan van aanpak is realistisch begroot. Indien noodzakelijk worden middelen tijdig aangevraagd.. De projectleider, leden van de werkgroep, of medewerkers van de adviesbureaus worden vervangen De toe te passen communicatieen participatiestrategie moet ervoor zorgen dat iedereen goed en voldoende wordt betrokken bij de ontwikkeling van de Omgevingsvisie

Organisatorisch

Organisatorisch

De planning wordt niet gehaald

Organisatorisch

De middelen zijn onvoldoende toereikend

Organisatorisch

De projectleider, leden van de werkgroep, of medewerkers van de adviesbureaus vallen uit

Inhoudelijk

Onvoldoende draagvlak voor de Omgevingsvisie

10