237234 Koersdocument Omgevingswet bijlage 1 Koersdocument Omgevingswet gemeente Baarn

Koersdocument Omgevingswet Gemeente Baarn 17 maart 2021

20210317 Koersdocument Omgevingswet gemeente Baarn (0.91)

Inhoud 1.

Doel en opzet van dit document ..................................................................................................... 3

1.

Omgevingsvisie: zoektocht naar integraliteit .................................................................................. 5

2.

Omgevingsplan: balanceren tussen regelen en loslaten................................................................. 6

4.

Participatie: samen kom je verder .................................................................................................. 9

5.

(Regionale) samenwerking: Baarn in de buitenwereld ................................................................. 11

6.

Leges: betalen voor waarde .......................................................................................................... 12

7.

Planning van de uitvoering ............................................................................................................ 13 Begrippenkader ................................................................................................................................. 14

2

20210317 Koersdocument Omgevingswet gemeente Baarn (0.91)

1. Doel en opzet van dit document Naar verwachting treedt de Omgevingswet op 1 januari 2022 in werking. Deze wet heeft gevolgen voor alle organisaties en mensen die betrokken zijn bij de ontwikkeling en het beheer van de fysieke leefomgeving. De invoering en (vooral) toepassing van de Omgevingswet veroorzaakt een veelheid aan veranderingen en is daarmee ook een vliegwiel voor kansrijke verbeteringen. De Omgevingswet is bedoeld om vier verbeterdoelen te bereiken (zie bijgaand figuur). De wet stelt de leefomgeving centraal, biedt ruimte voor maatwerk en beoogt snellere en betere besluitvorming. De ambities van de wetgever zijn met andere woorden stevig. De wet biedt gemeenten (en andere overheden) ruimte om eigen keuzes te maken bij de implementatie van wet- en regelgeving1. Hierbij valt te denken aan keuzes over vergunningsvrij bouwen, dienstverlening, participatie en uitnodigingsplanologie (open normen). Ook het tempo waarin de gemeente de instrumenten van de Omgevingswet realiseren is -binnen randvoorwaarden- een eigen verantwoordelijkheid. De invoering van de Omgevingswet is een complexe transformatie, waarin vele aspecten van de gemeentelijke besluitvorming, bedrijfsvoering en dienstverlening worden geraakt. Ook de verhoudingen met initiatiefnemers en medeoverheden zullen als gevolg van de wet (ingrijpend) veranderen.

Samenwerking met en inzet van medeoverheden en verbonden partijen is essentieel voor het welslagen van de Omgevingswet. Samenhangende benadering De Omgevingswet biedt een samenhangende benadering voor de ontwikkeling en instandhouding van de fysieke leefomgeving. Deze benadering integreert een aantal bestaande en nieuwe beleidsinstrumenten tot een samenhangend geheel. Nevenstaand schema laat de • Beleidsbewaking • Beleidsontwikkeling samenhang tot deze instrumenten zien in de vorm van de beleidscyclus. Handhaving Omgevingsvisie (college) (raad) De gemeenteraad is in het kader van Monitoring en Omgevingsproevaluatie (raad) gramma (college) de Omgevingswet bevoegd om de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan Algemene regels (lees: decentrale regels) vast te stel(college) Omgevingsplan Omgevingsver(raad) len. Verder kan de gemeenteraad kiegunning (college) Toezicht (college) zen voor een programmatische aan• Beleidsuitvoering • Beleidsdoorwerking pak. De Omgevingsprogramma’s, waarin de maatregelen staan waarmee een omgevingswaarde of een andere doelstelling worden bereikt, worden door B&W vastgesteld. Een andere bevoegdheid van de raad is om de afgegeven omgevingsvergunningen in het Omgevingsplan te verwerken. De raad mag 1

https://vng.nl/sites/default/files/2020-01/het-keuzepaneel_2020.pdf

3

20210317 Koersdocument Omgevingswet gemeente Baarn (0.91)

beleid rond welstand vaststellen en moet een commissie aanwijzen voor Rijksmonumenten en welstand. Tot slot monitort de raad het participatieproces, de programma’s en de omgevingswaarden. B&W verleent omgevingsvergunningen en stelt naast het Omgevingsplan beleidsregels vast. Kaders en richting geven aan de invoering en toepassing De gemeente Baarn heeft vanwege de tijdsdruk en onzekerheid bewust de nadruk gelegd op een ‘beleidsneutrale’ invoering van de Omgevingswet. De invoering van de Omgevingswet biedt nieuwe kansen en mogelijkheden om de Omgevingswet te benutten. Politieke sturing is daarvoor onontbeerlijk. We hebben zeven thema’s geïdentificeerd waarvoor dit geldt. De zeven thema’s uit dit Koersdocument zijn: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Omgevingsvisie: zoektocht naar integraliteit Omgevingsplan: balanceren tussen regelen en loslaten Dienstverlening: persoonlijk of digitaal Participatie: samen kom je verder (Regionale) samenwerking: Baarn in de buitenwereld Leges: betalen voor waarde Planning van de uitvoering

In dit Koersdocument wordt de politieke koers van de gemeente Baarn ten aanzien van de (implementatie en toepassing van de) Omgevingswet voor deze zeven thema’s beschreven. Het Koersdocument beschrijft hoe de gemeente Baarn gebruik wil maken van de mogelijkheden van de Omgevingswet, welke richtinggevende principes de gemeente omarmt en welke politieke kaders belangrijk zijn. Per thema zijn cursief en genummerd de belangrijkste uitgangspunten en principes uitgeschreven. Het Koersdocument geeft komende jaren richting en houvast bij de (talrijke) keuzen die moeten worden gemaakt op het vlak van regelgeving, dienstverlening, samenwerking, informatisering en participatie. Vanwege voortschrijdend inzicht zal het Koersdocument periodiek worden bijgesteld Aanpak voor het koersdocument De gemeenteraad heeft uit haar midden een Raadscommissie Omgevingswet ingesteld. De zeven thema’s uit dit document zijn (minimaal) tweemaal besproken in de Raadscommissie. Deze aanpak heeft begin 2021 geresulteerd in onderhavig Koersdocument Omgevingswet dat na vaststelling houvast biedt aan de gemeenteraad, college en ambtelijke organisatie om samen vorm en inhoud te geven aan de implementatie en toepassing van de Omgevingswet. De Omgevingswet kent eigen terminologie. In de bijlage van dit document hebben wij een begrippenlijst opgenomen voor het Omgevingswet-jargon.

De implementatie van de Omgevingswet zien wij als een verbetercyclus. De ambtelijke en bestuurlijke ervaringen met de toepassing van de Omgevingswet en de dynamiek in de samenleving, zullen aanleiding geven tot bijstelling van de koers en voeding van het Omgevingsplan. Het tempo waarin we de ambities kunnen waarmaken wordt mede bepaald door de financiële positie van de gemeente. Ook de samenwerking met RUD, GGD, VRU en medeoverheden heeft invloed op de effecten van de Omgevingswet. Het is duidelijk dat de financiële positie momenteel onzeker is. Dit laat onverlet dat we op 1 januari 2022 moeten voldoen aan de eisen van de Omgevingswet en dat maatschappelijk grote verwachtingen ontstaan bij de mogelijkheden van de wet.

4

20210317 Koersdocument Omgevingswet gemeente Baarn (0.91)

Aansluiting op bestaand beleid Natuurlijk begon de Raadscommissie niet op ‘nul’. Afgelopen jaren heeft de gemeente Baarn waardevolle stappen gezet op het vlak van dienstverlening, organisatieontwikkeling en participatie. Ook de Structuurvisie 2030 geeft (al) richting aan de toekomstige ontwikkeling van de gemeente: a) “Baarn is in 2030 vorstelijk om te wonen, te werken en te recreëren. Daarmee bouwt Baarn voort op een eeuwenlange traditie, maar wel op een moderne, of liever, tijdloze manier. Het vorstelijke karakter komt tot uiting in een voortdurende aandacht voor kwaliteit en duurzaamheid. b) In Baarn is een hoogwaardig woonmilieu niet alleen weggelegd voor de “happy few”, maar voor jong en oud, van arbeider tot adel en van de geboren Baarnaar tot de werknemer die graag dicht bij zijn werk woont. c) De kwaliteit van Baarn is al eeuwenlang de landschappelijke en natuurlijke verscheidenheid. d) In 2030 is Baarn niet alleen een woongemeente, maar ook een werk- en recreatiegemeente. Dit uit zich niet in grootschalige fabriekscomplexen maar in kleinschalige, hoogwaardige bedrijvigheid op duurzame terreinen en in woonwerkunits en kantoren aan huis, die zijn voorzien van een ultrasnel glasvezelnet2. e) Niet alle voorzieningen zijn in 2030 misschien dichtbij, maar wel altijd bereikbaar, ook voor minder mobiele groepen in de samenleving.

Naast de dagelijkse zorg, die wordt verleend vanuit bestaande zorgcentra, kan men voor specifieke zorg terecht bij mobiele zorgpunten en via internet”. De wetgever verlangt van gemeenten een samenhangende benadering van de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan.

1. Omgevingsvisie: zoektocht naar integraliteit Rijk, provincies, waterschappen en gemeenten hebben onder de Omgevingswet de verplichting een Omgevingsvisie vast te stellen. Voor gemeenten geldt de verplichting dat deze visie voor 1 januari 2024 vastgesteld moet zijn (zie paragraaf 8). De Omgevingsvisie schetst de gewenste ontwikkeling van de fysieke leefomgeving op de lange termijn. De visie geeft richting aan de samenhang tussen ruimte, gezondheid, water, milieu, natuur, landschap, verkeer en vervoer, infrastructuur en cultureel erfgoed op lokaal niveau3. De horizon voor onze visie moet nog worden vastgesteld. Het is aan de gemeente om te bepalen hoe zij Omgevingsvisie wil ontwikkelen en (inhoudelijk) vormgeven (vormvrij). De wetgever stelt eisen aan de participatie bij de Omgevingsvisie (zie paragraaf 5). Veel gemeenten kiezen voor het ontwikkelen van de Omgevingsvisie voor een breed proces waarin veel maatschappelijke actoren gelegenheid krijgen inbreng te leveren4. In april 2021 beslist de gemeenteraad over het participatiekader voor de omgevingsvisie. De visie is bindend voor de gemeente. Derden kunnen de gemeente aanspreken op de visie. Hoe willen we de Omgevingsvisie gebruiken? De gemeente Baarn heeft op allerlei beleidsterreinen al een visie vastgesteld; een woonvisie, een groenvisie etc.

Veel visiedocumenten bevatten een combinatie van doelen, uitgangspunten, regels en voornemens. Dit werkt verkokering in de hand en sluit niet goed aan op de kerninstrumenten van 2

De snelle ontwikkelingen met thuiswerken als gevolg van de corona-meetregelen zijn een illustratie hiervan. De verwachting is dat thuiswerken voor een deel van de beroepsbevolking substantieel blijft. Dit is slechts één voorbeeld van de ontwikkelingen waarin de gemeente in zijn Omgevingsvisie richting kan geven. 3 https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/regelgeving/instrumenten/omgevingsvisie/ 4 https://www.amersfoort.nl/project/omgevingsvisie-amersfoort.htm

5

20210317 Koersdocument Omgevingswet gemeente Baarn (0.91)

de Omgevingswet. De Omgevingswet is immers bedoeld om de inzichtelijkheid te bevorderen en besluitvorming te vereenvoudigen. Een visie op hoofdlijnen De samenleving verandert razendsnel en is voor een deel onvoorspelbaar. De gemeente Baarn kiest nadrukkelijk voor een visie op hoofdlijnen. 1.1. Onze Omgevingsvisie wil richting en houvast bieden. We streven naar een visie die binnen de raad brede steun geniet. 1.2. Uitvoering van de visie zal geschieden in de vorm van Omgevingsprogramma’s. Deze Omgevingsprogramma’s beschrijven de doelen en activiteiten die de gemeente in een beperkte periode wil bereiken. Hiermee creëren we voldoende flexibiliteit om -binnen de contouren van de Omgevingsvisie- in te kunnen spelen op veranderende omstandigheden. 1.3. We willen in 2021 de Staat van Baarn opstellen. De Staat van Baarn geeft -op basis van trendanalyses en maatschappelijk debat- inzicht in de belangrijke kwaliteiten, uitdagingen en dilemma’s van de gemeente op het vlak van de fysieke leefomgeving (denk aan wonen, werken, duurzaamheid, veiligheid, mobiliteit en recreatie). We kiezen hiermee niet voor ‘volledig opnieuw beginnen’ maar voor ‘slim voortbouwen’. De Staat van Baarn vormt het fundament waarop wij in 2022-2023 de Omgevingsvisie vormgeven. 1.4. We zijn tot 2024 terughoudend met het ontwikkelen van nieuwe (partiele) beleidsvisies.

Deze visies moeten in elk geval worden ingepast in de nieuwe Omgevingsvisie. 1.5. We streven naar duidelijke en voorspelbare participatie. Hiervoor stellen we in 2021 een participatiekader vast. Als we in 2024 willen sturen op basis van een integrale Omgevingsvisie, dan kunnen we ondertussen al de bestuurlijke en ambtelijke coördinatie van visie, beleid en regelgeving versterken. De integratie van bestaande verordeningen in de Verordening Fysieke Leefomgeving Baarn zien we als een waardevolle stap.

2. Omgevingsplan: balanceren tussen regelen en loslaten De Omgevingswet biedt gemeenten de mogelijkheid om ‘het anders te doen’. De wet biedt (meer) ruimte voor maatwerk in regelgeving. In dit verband wordt vaak gesproken over uitnodigingsplanologie; dankzij open normen krijgen initiatiefnemers meer ruimte om zelf oplossingen aan te dragen. Naarmate de gemeenteraad meer inzet op ‘kwaliteitsbehoud’ via dwingende regelgeving, zal zij de beschikbare ruimte voor nieuwe ontwikkelingen reduceren. De gemeente kan per gebied en thema komende jaren beslissen om meer ruimte te laten aan het maatschappelijk initiatief. De gemeente kan deze ruimte gebiedsgericht toepassen. Het is mogelijk om per wijk andere regels te stellen. Als het Omgevingsplan van de gemeente vooral algemene regels bevat, dan biedt dat meer ruimte voor organische gebiedsontwikkeling met co-creatie en worden detail-afwegingen vooral gemaakt op vergunningsniveau. Daar staat tegenover dat partijen met een gedetailleerd Omgevingsplan weten waar ze aan toe zijn. Het vinden van een balans tussen regelen en loslaten is de kern van de nieuwe Omgevingswet. Er zijn raakvlakken en dwarsverbanden met de Omgevingsvisie, het participatiekader en de adviesbevoegdheden van de raad. In onderstaand schema de balans voor een aantal aspecten geschetst.

6

20210317 Koersdocument Omgevingswet gemeente Baarn (0.91)

Regels Meer rechtszekerheid Voorspelbaar (doelmatig) Juridisch Gesloten normen

Doelen Meer flexibiliteit Maatwerk (doeltreffend) Maatschappelijk Open normen

Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet krijgen gemeentes ook bevoegdheden voor regels voor milieubelastende activiteiten, lozingen, gevolgen van emissies van geluid, geur en trillingen door bedrijven, bouwen en indieningsvereisten. Dit staat bekend als ‘de Bruidsschat’. Vanaf het moment van inwerkingtreden van de wet kunnen gemeenten deze regels aanpassen of schrappen. Gemeenten moeten uiterlijk 31 december 2029 beschikken over een nieuw Omgevingsplan waarin alle relevante regelgeving is gebundeld. Wij onderkennen het belang van minder en eenvoudigere regels. Wij streven naar vermindering van overbodige en beperkende regels. De invoering van de Omgevingswet biedt gelegenheid om de bestaande regelgeving kritisch tegen het licht te houden op noodzaak, doelmatigheid, consistentie en proportionaliteit. We hebben de bestaande regels alvast geïntegreerd in de verordening fysieke leefomgeving Baarn. Het betreft hier regelgeving die in het Omgevingsplan opgenomen ‘moet’ worden. Tegelijkertijd vinden we het belangrijk om bestaande waarden in vorstelijk Baarn te beschermen en recht te blijven doen aan een zorgvuldige afweging van belangen. We moeten het doel van regels daarom niet uit het oog verliezen. 2.1. Vereenvoudiging en reductie van regels is voor ons geen doel op zichzelf, maar moet (ook op termijn) bijdragen aan de kwaliteit van de fysieke leefomgeving.

We zullen ruimte geven aan beheersbare experimenten onder het regime van de Omgevingswet. De gemeente Baarn staat dus open voor het idee om geleidelijk minder te regelen en meer aan de samenleving over te laten. We kunnen echter op dit moment nog niet goed bepalen welke kansen de Omgevingswet ons biedt en hoe we de nieuwe instrumenten kunnen gebruiken. 2.2. We kiezen ervoor om de bestaande regelgeving in eerste instantie te handhaven. Na 1 januari 2022 willen we ervaring opdoen met de mogelijkheden en kansen van de Omgevingswet. Aan de hand van concrete situaties en cases willen we vaststellen waar de Omgevingswet nieuwe, waardevolle kansen biedt. Op deze manier kunnen we geleidelijk en beheerst toewerken naar een integraal Omgevingsplan. De Omgevingsvisie vormt voor ons daarbij het kader. 2.3. We zullen voor 2029 de bestaande regelgeving thematisch analyseren en beoordelen op noodzaak, proportionaliteit, consistentie en doelmatigheid. Hierbij willen we ook ruimte bieden aan gebiedsgerichte variatie. Deze benadering volgen we ook bij de zogenaamde Bruidsschat. We onderzoeken de noodzaak om de Bruidsschat mijn aan te passen. We willen voorkomen dat initiatiefnemers bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet worden geconfronteerd met onduidelijke of overbodige regelgeving.

3. Dienstverlening: persoonlijk of digitaal

7

20210317 Koersdocument Omgevingswet gemeente Baarn (0.91)

Sneller en beter is één van de doelen van de Omgevingswet. Sneller en beter heeft vooral betrekking op de (voorbereiding op de) ambtelijke en bestuurlijke besluitvorming. De invoering van de Omgevingswet dwingt de gemeente om de Omgevingswetprocessen te (her)ontwerpen. Herbezinning op de dienstverlening aan burgers, bedrijven, instellingen en medeoverheden is daarvoor onontbeerlijk. Ten aanzien van dienstverlening zijn er belangrijke keuzes te maken die voortvloeien uit de visie en ambities van de gemeente Baarn. Eén van de uitgangspunten bij de invoering van de Omgevingswet is dat de dienstverlening aan inwoners, bedrijven en instellingen niet mag verminderen. De Baarnse samenleving mag niet de dupe worden van de wetswijziging. 3.1. Wij willen dat de bestaande (digitale) dienstverlening via het OLO5 op 1 januari 2022 ook in het nieuwe Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO)6 beschikbaar is. Visie op dienstverlening In de visie op dienstverlening staan vier paren centraal: gastvrij & toegankelijk, duidelijk & eenvoudig, verrassend & vanzelfsprekend en tot slot coöperatief & beschermend. In de context van de Omgevingswet geven we specifieke betekenis aan deze begrippen. ‘Gastvrij’ en ‘toegankelijk’ betekent bijvoorbeeld dat relevante informatie over de regelgeving voor belanghebbenden (intern en extern) actueel, volledig en betrouwbaar is.

Gastvrij betekent ook dat we waarde hechten aan de fysieke toegankelijkheid van de gemeente. 3.2. Wij ondersteunen initiatiefnemers en andere belanghebbenden actief bij het interpreteren en duiden van regelgeving. Hiervoor organiseren we een servicepunt Omgevingswet. Toegankelijk betekent ook dat we voor initiatiefnemers zoveel mogelijk werken met een vaste contactpersoon voor de keten van aanvraag tot verlening. 3.3. We maken in de dienstverlening geen keuze tussen digitale en fysieke dienstverlening. Deze kanalen zijn voor de gemeente Baarn gelijkwaardig. Initiatiefnemers mogen zelf kiezen welk kanaal zij willen gebruiken. Duidelijk en eenvoudig ‘vertalen’ we vooral als het reduceren van complexe regellast, eenvoudige en toegankelijke regelgeving en het aanbieden van toepasbare regels voor de meest gevraagde activiteiten. Bovendien vergroten we de toegankelijkheid en inzichtelijkheid van het vergunningenproces. Toepasbare regels7 bieden initiatiefnemers (online) de mogelijkheid om een vergunningscheck uit te voeren en indieningsvereisten vast te stellen. We brengen in kaart welke behoeften er in de samenleving zijn aan toepasbare regels (duidelijke meerwaarde) en maken op basis van deze behoeften en de mogelijkheden een plan voor de ontwikkeling van toepasbare regels.

De dienstverlening is ‘verrassend’ omdat we actief meedenken met initiatiefnemers en adviseren over mogelijkheden (‘ja tenzij’).

5

Omgevingsloket Online Digitaal Stelsel Omgevingsloket 7 https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/digitaal-stelsel/toepasbare-regels-vragenbomen/uitleg-toepasbareregels/ 6

8

20210317 Koersdocument Omgevingswet gemeente Baarn (0.91)

3.4. Voor uitdagende, waardevolle initiatieven bieden we initiatiefnemers actief aan gebruik te maken van de Omgevingstafel8. De kosten van de Omgevingstafel voor de initiatiefnemer moeten in verhouding staan tot de maatschappelijke opbrengsten (zie paragraaf 7). ‘Vanzelfsprekend’ is de dienstverlening omdat we (met name) vergunningen komende jaren voor de eenvoudige activiteiten maximaal standaardiseren (snel service). Dit komt de doelmatigheid en voorspelbaarheid ten goede. Aanvragers weten waar ze aan toe zijn en wat ze mogen verwachten. Wat standaard kan doen we standaard: zoveel mogelijk digitaal, transparant en inzichtelijk. We willen vermijden dat initiatiefnemers tijdens de vergunningverlening met onverwachte eisen worden geconfronteerd. Coöperatief en beschermend tot slot komen tot uitdrukking in enerzijds de waarde die we hechten aan participatie en samenwerking (zie 2) en anderzijds de bescherming van de kwaliteiten van de gemeente Baarn in ons (nieuwe) Omgevingsplan. Baarn is een bijzondere gemeente. De kwaliteiten van de gemeente zullen we vastleggen in de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan. We willen behouden wat de gemeente Baarn uniek maakt; zijn historie, ruimte en voorzieningen. Hiervoor gaan we voor 2024 het gesprek aan met de samenleving.

Een gezamenlijke zoektocht Dienstverlening vraagt inzet en betrokkenheid van professionals, leiding en bestuur van de gemeente. We gaan elkaar komende jaren ruimte geven om te ontdekken wat de principes voor dienstverlening werkelijk betekenen in de context van de Omgevingswet. Vanwege de vele onduidelijkheden waarmee de invoering en toepassing van de wet gepaard gaan, creëren we voldoende gelegenheid om samen te ontdekken en te leren. We blijven investeren in werkmethoden, processen, kennis, kunde en vaardigheden om de dienstverlening stap-voor-stap te verbeteren.

4. Participatie: samen kom je verder De ontwikkeling van de fysieke leefomgeving is een verantwoordelijkheid van de inwoners van de gemeente, maatschappelijke instellingen, bedrijven en bestuursorganen. Alleen samen kunnen we de verbeterdoelen van de Omgevingswet bereiken. We willen in de geest van de wet inwoners, bedrijven en instellingen meer invloed geven op hun fysieke leefomgeving. Ambities ten aanzien van participatie Participatie is volgens de wetgever essentieel om de doelen van de wet te bereiken9. De gemeente dient zich volgens de Omgevingswet te verantwoorden voor de wijze waarop zij participatie organiseert bij het ontwerpen van de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan (zie paragraaf 2 en 3). Hiervoor geldt een motiveringsplicht: het bevoegd gezag geeft bij het besluit aan hoe het de omgeving bij de voorbereiding heeft betrokken. En wat het met de resultaten heeft gedaan. Regels over deze participatie in de vorm van inspraak worden opgenomen in de gemeentelijke verordening. Bij de behandeling van de Omgevingswet in de Eerste Kamer is de ‘motie Nooren’ aangenomen10. In deze motie 8

Voor een ‘Omgevingswetproof vooroverleg’ heeft VNG een dialoogmodel ontwikkeld waarbij de omgevingstafel centraal staat. Aan de tafel komen (in een of meerdere sessies) de initiatiefnemer en alle betrokkenen bij elkaar. Het initiatief wordt dan besproken vanuit de gedachte om het mogelijk te maken. Dit levert de initiatiefnemer een integraal advies op, waarmee hij de vergunningaanvraag kan opstellen en indienen. Daarna kan de vergunning in acht weken worden afgehandeld. 9 https://aandeslagmetdeomgevingswet.nl/participatieomgevingswet/, http://www.omgevingswetloket.nl/participatie-onder-de-omgevingswet/, https://vng.nl/sites/default/files/2019-11/toelichting_participatie_raadsleden.pdf 10 https://www.eerstekamer.nl/motiedossier/34986_aa_was_letter_x_gewijzigde

9

20210317 Koersdocument Omgevingswet gemeente Baarn (0.91)

wordt de regering verzocht in het Invoeringsbesluit Omgevingswet een regeling op te nemen die ervoor zorgt dat er een plicht ontstaat voor gemeenten, provincies en waterschappen om participatiebeleid op te stellen waarin vastgelegd wordt hoe participatie wordt vormgegeven en welke eisen daarbij gelden. Het is nog niet duidelijk wat de gevolgen zijn van deze motie. Wat betekent het voorgaande voor de ambities en koers van de gemeente? De gemeente Baarn wil met haar regels en normen in het Omgevingsplan ruimte bieden aan initiatiefnemers voor innovatie en maatwerk (zie paragraaf 3) en ten tweede wil de gemeente Baarn komende jaren participatie voor ruimtelijke initiatieven actief ondersteunen. Een goed participatieproces De gemeente Baarn hecht veel waarde aan participatie bij ruimtelijke initiatieven. Participatie biedt belanghebbenden gelegenheid om -binnen de richting en ruimte van de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan- tijdig met elkaar in gesprek te gaan over nieuwe initiatieven. 4.1. Wij vinden participatie wenselijk in elke situatie waarin een ruimtelijk initiatief de belangen van andere inwoners, instellingen of bedrijven raakt. Een waardevol participatieproces is volgens ons gestoeld op vijf principes: 1. Transparant: duidelijke stappen, begrijpelijke opbrengsten, eenvoudige taal en heldere verantwoordelijkheden 2.

Volledig: alle belanghebbenden krijgen voldoende gelegenheid om deel te nemen (tijd en geld) 3. Integraal: voor- en tegenstanders krijgen gelijkwaardige inbreng in de participatie (eerlijk) 4. Doelgericht: belanghebbenden weten en begrijpen waarover zij mogen meepraten, -denken of beslissen (duidelijke regie) 5. Respectvol: gebaseerd op de goede bedoelingen van de deelnemers (ja, tenzij…) Een goed participatieproces biedt belanghebbenden gelegenheid om creatieve oplossingen te vinden voor bezwaren, zorgt voor brede steun en voorkomt ‘gedoe’ achteraf. 4.2. Wij willen dat initiatiefnemers eerst het gesprek met belanghebbenden voeren en belangen peilen voordat de intake bij de gemeente plaatsvindt. Eerst de buurt, dan de gemeente! De gemeente Baarn zal deze principes zelf toe passen bij de voorbereiding en ontwikkeling van de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan. 4.3. In 2021 willen we het participatiekader voor gemeentelijke initiatieven actualiseren. Ondersteuning van initiatiefnemers Het organiseren van participatie is volgens de Omgevingswet de verantwoordelijkheid van de initiatiefnemer. Participatie is in beginsel niet verplicht11. Als de gemeente van mening is dat bij het voorbereiden van de vergunningsaanvraag niet voldoende rekening is gehouden met verschillende belangen, kan dit een reden zijn om de vergunning te weigeren.

Omgekeerd zal de gemeente Baarn aanvragen die voldoen aan de regels uit het Omgevingsplan en andere relevantie regelgeving én waarvoor het participatieproces aantoonbaar volgens de principes is verlopen welwillend ontvangen. Initiatiefnemers hebben daarom alle reden om participatie zorgvuldig voor te bereiden en te

11

Een uitzondering hierop zijn de buitenplanse Omgevingswet activiteiten waarvoor de gemeenteraad een participatieverplichting heeft vastgesteld.

10

20210317 Koersdocument Omgevingswet gemeente Baarn (0.91)

organiseren. De gemeente realiseert zich dat hier een gezamenlijke uitdaging ligt. We willen ongelukken helpen voorkomen. 4.4. Wij zullen niet-professionele initiatiefnemers (blijven) ondersteunen bij het vormgeven van participatie. De gemeente Baarn stelt voor initiatiefnemers een Participatie Toolkit beschikbaar12. Deze Toolkit biedt praktische tips en voorbeelden voor het betrekken van belanghebbenden bij een nieuw initiatief. De Toolkit wordt samengesteld aan de hand van ervaringen van burgers, instellingen en bedrijven in de gemeente. We zullen hiervoor actief contact zoeken met (professionele en niet-professionele) ervaringsdeskundigen. De Toolkit komt online en op papier beschikbaar. Initiatiefnemers kunnen voor advies over het ontwerpen en organiseren van participatie terecht bij het servicepunt Omgevingswet van de gemeente Baarn. Het servicepunt kan op verzoek initiatiefnemers helpen bij het in kaart brengen van belanghebbenden en het ontwerpen van een participatieproces. Participatiekader voor buitenplanse Omgevingsplanactiviteiten Als gezegd is participatie niet verplicht. De gemeenteraad kan echter een uitzondering aanbrengen op deze regel. De Omgevingswet maakt onderscheid tussen binnenplanse en buitenplanse Omgevingsplanactiviteiten. Buitenplanse activiteiten zijn strijdig met het vigerende Omgevingsplan.

De gemeenteraad kan volgens de Omgevingswet beslissen voor welke buitenplanse activiteiten participatie verplicht is13. Als de raad beslist dat dit geldt voor alle activiteiten, kan dit leiden tot ongewenste regeldruk. 4.5. Wij willen de regellast voor initiatiefnemers beperken. Onbeperkte participatieverplichtingen vinden we daarom niet wenselijk. Veel gemeenten streven ernaar zoveel mogelijk in te spelen op maatschappelijke discussies (‘waar ontstaat gedoe over’) en om de bestaande situatie met betrekking tot het adviesrecht te volgen (‘verklaring van geen bedenkingen’). In juni 2021 zal de gemeenteraad hiervoor een besluit nemen.

5. (Regionale) samenwerking: Baarn in de buitenwereld De fysieke leefomgeving houdt niet op bij de grenzen van de gemeente. Veel ruimtelijke opgaven vragen samenwerking tussen overheden. Denk bijvoorbeeld aan de Regionale Energie Strategie, waarbij gemeenten samen een aanbod moeten formuleren voor de energietransitie. Samenwerking tussen gemeenten, uitvoeringsdiensten (RUD) en andere bevoegde gezagen is daarom essentieel om de ambities uit dit Koersdocument en de verbeterdoelen uit de Omgevingswet te realiseren. In het bijzonder is het van belang aandacht te schenken aan de inhoudelijke samenhang tussen de Omgevingsvisie en -Plannen van de gemeente Baarn en de gemeenten in de regio, de samenwerking bij de uitvoering van (nieuwe) taken in het kader van de Omgevingswet (bijvoorbeeld bodemtaken en de ontwikkeling van Toepasbare Regels) en tot slot de advisering aan bevoegde gezagen in het kader van de vergunningverlening (waarvoor in de provincie Utrecht initiatieven lopen). 12

Zie bijvoorbeeld https://www.amersfoort.nl/bestuur-en-organisatie/to-3/participatiegids-ruimtelijke-ontwikkelingen.htm 13 De gemeenteraad kan gevallen van activiteiten aanwijzen waarin participatie van en overleg met derden verplicht is voordat een aanvraag om een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit waarvoor het college van burgemeester en wethouders bevoegd gezag is, kan worden ingediend.

11

20210317 Koersdocument Omgevingswet gemeente Baarn (0.91)

Inhoudelijke samenhang tussen plannen 5.1. Wij nodigen bevoegde gezagen uit om te participeren bij de ontwikkeling van onze Omgevingsvisie en zullen -omgekeerd- naar vermogen bijdragen aan verzoeken van buurgemeenten en andere bevoegde gezagen tot participatie. Samenwerking bij de uitvoering van nieuwe taken De invoering van de Omgevingswet is een complexe opgave, die de komende jaren veel vraagt van ons bestuur en de ambtelijke organisatie. We moeten nieuwe werkprocessen implementeren, werkwijzen verbeteren en instrumenten ontwikkelen en onderhouden. Aangezien alle gemeenten voor een vergelijkbare opgave staan, ligt het voor de hand dat wij -zeker tot 2029- met collega-gemeenten voor nieuwe (ondersteunende) ontwikkelingen de krachten bundelen (met behoud van de regie). De samenwerking met de gemeente Soest is wat dat betreft veelbelovend. Na voltooiing van het Omgevingsplan zullen we evalueren welke taakverdeling op dat moment optimaal is. Regionale standaarden Onze gemeente is vanwege haar omvang slechts beperkt in staat om te participeren in regionale en provinciale werkgroepen die werkzaamheden richten in de voorbereiding op de Omgevingswet. Dergelijke werkgroepen verrichten belangrijk werk en zorgen voor standaardisatie en harmonisatie van werkprocessen en -methoden. Dit komt ook de transparantie en doelmatigheid ten goede. 5.2.

De gemeente Baarn conformeert zich aan provinciale en regionale standaarden, tenzij zwaarwegende belangen (beleid of financiën) zich daartegen verzetten. Wij accepteren dat dit uitgangspunt soms leidt tot aanpassing van eigen werkmethoden.

6. Leges: betalen voor waarde De keuzes die de gemeente maakt bij de invoering van de Omgevingswet (en parallel daaraan de Wet Kwaliteit Bouwen), hebben waarschijnlijk gevolgen voor de legesinkomsten. Het is denkbaar dat beperking van de regelgeving (zie paragraaf 3) en standaardisering van eenvoudige aanvragen leiden tot vermindering van het aantal omgevingsvergunningen. In den lande wordt gesteld dat hier tegenover een verzwaring van het toezicht nodig is. Vanwege de financiële regels voor leges, (dekkingsgraad) kan vermindering van het aantal kleine vergunningen leiden tot de noodzaak de leges voor de complexe vergunningen te verlagen14. Bijzonder aandacht vragen leges voor het gebruik van de Omgevingstafel. De Omgevingstafel is een waardevol instrument om de maatschappelijke en bestuurlijke haalbaarheid van initiatieven te vergroten. Het wordt voor de vergunningaanvraag gebruikt. Vanwege de ambtelijke inzet voor dit instrument is het ook een kostbaar instrument. 6.1. De effecten van de Omgevingswet op de legesopbrengsten zullen komende jaren geleidelijk duidelijk worden. We accepteren dat financiële effecten vooralsnog onzeker zijn. Onderzoek naar nieuwe instrumenten is nodig.

14

De gemeentelijke leges mogen 100% van de kosten dekken. De kosten van eenvoudige vergunningen worden gedeeltelijk gedekt uit de opbrengsten van complexe vergunningen. Als het aantal eenvoudige vergunningen afneemt terwijl de opbrengst van complexe vergunningen gelijk blijft, wordt dit percentage overschreden.

12

20210317 Koersdocument Omgevingswet gemeente Baarn (0.91)

6.2. De legesverordening moet de bedoeling van de Omgevingswet ondersteunen. Initiatiefnemers moeten betalen voor reële waarden. Dit legt ons de verplichting op om transparant te zijn over de opbouw en hoogte van leges.

7. Planning van de uitvoering De wetgever heeft bepaald dat de Omgevingsvisie op 1 januari 2024 moet zijn vastgesteld en het Omgevingsplan op 1 januari 2029. Het staat gemeenten vrij om hiervan af te wijken. De Omgevingsvisie De Omgevingsvisie bindt de gemeente. Wij vinden het belangrijk dat de Omgevingsvisie een breed draagvlak heeft in de Baarnse samenleving, de waarden van de gemeente uitdraagt en initiatiefnemers en andere belanghebbenden inspireren om plannen te ontwikkelen die bijdragen aan een duurzame, hoogwaardige en vorstelijke gemeente. 7.1. We willen de Omgevingsvisie zorgvuldig ontwikkelen. De Omgevingsvisie is meer dan ‘een nietje door de bestaande plannen’. Wij splitsten de visieontwikkeling in twee fasen: in de eerste fase inventariseren en beschrijven van de relevante omgevingsthema’s (Staat van Baarn). In de tweede fase integreren we deze thema’s in de Omgevingsvisie. De eerste fase willen we afronden voor de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2022, de tweede fase zal in de loop van 2023 worden voltooid. De gemeente Baarn streeft ernaar dit proces zoveel mogelijk met eigen mensen uit te voeren (regie) en voor deeltaken gebruik te maken van externe ondersteuning (kennis en capaciteit).

Het Omgevingsplan Ten aanzien van het Omgevingsplan worstelen we nog met de vraag hoeveel inspanning het ontwikkelen hiervan de gemeente vraagt, wat de impact van nieuwe regelgeving is op de kwaliteit van ruimtelijke initiatieven en daarmee hoe de gemeente het Omgevingsplan effectief kan gebruiken. 7.2. We starten op 1 januari 2022 met het ‘Omgevingsplan van rechtswege’. Dit ‘plan’ bestaat uit de bestaande regelgeving (zoals de bestemmingsplannen) en de bruidsschat. Ter voorbereiding op het Omgevingsplan van rechtswege hebben we de bestaande verordeningen geïntegreerd in één verordening ‘Fysieke leefomgeving’ en schonen we de bestaande bestemmingsplannen op. De gemeente Baarn wil op 1 januari 2022 in staat zijn om flexibel en praktisch gebruik te maken van de mogelijkheden van de Omgevingswet. We bouwen komend jaar expertise op. 7.3. Op basis van ervaring en inzichten van andere gemeenten zullen we in de loop van 2021 bepalen hoe en in welk tempo we de transitie naar het nieuwe Omgevingsplan willen vormgeven. Hierbij gaan we ervan uit dat het ontwikkelen en verbeteren van het Omgevingsplan een langjarig proces is (zie ook paragraaf 5).

13

20210317 Koersdocument Omgevingswet gemeente Baarn (0.91)

Begrippenkader

Begrip Adviesbevoegdheid gemeenteraad

Toelichting De gemeenteraad wijst bij de inwerkintreding van de Omgevingswet gevallen aan een bindend advies nodig is van de raad om af te wijken van het omgevingsplan. De bestaande ‘verklaring van geen bedenkingen’ vervalt hiermee.

Bruidsschat

Onder de Omgevingswet verhuist een aantal regels van het Rijk naar gemeenten en waterschappen. Het Rijk zorgt er met het Invoeringsbesluit voor dat deze regels automatisch in het omgevingsplan komen. Dit heet ook wel de ‘bruidsschat’. Deze bruidsschat bestaat uit ca. 600 regels. Vanaf het moment van inwerkingtreding van de Omgevingswet kunnen gemeenten bruidsschatbepalingen van het omgevingsplan wijzigen en laten vervallen. Het gaat namelijk om regelgeving die niet meer van het Rijk is.

Delegatiebesluit

De gemeenteraad kan bevoegdheid tot het vaststellen van delen van het omgevingsplan delegeren aan het college van B&W.

DSO

Op het moment dat de Omgevingswet in werking treedt moet elke gemeente zijn aangesloten op het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Eén digitaal loket voor het aanvragen van vergunningen, raadplegen van de geldende regels per locatie, en op termijn informatie over de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Het DSO bestaat uit een landelijke voorziening (DSOLV), collectieve voorzieningen voor gemeenten (DSO-CG) en individuele voorzieningen van overheden.

Fysieke leefomgeving

Het begrip fysieke leefomgeving bepaalt tot waar de Omgevingswet geldt. Wanneer er geen sprake is van fysieke leefomgeving, dan is de Omgevingswet niet van toepassing. Een afgebakende definitie van de fysieke leefomgeving is er niet.

Indieningsvereisten

Formele beschrijving van vorm en inhoud van informatie die een initiatiefnemer moet aanleveren voor een melding of aanvraag.

Initiatiefnemer

Een natuurlijk of rechtspersoon die het initiatief neemt tot een verandering in de fysieke leefomgeving.

Kerninstrumenten

De Omgevingswet heeft voor de gemeente vier kerninstrumenten voor het benutten en beschermen van de leefomgeving. Dit zijn de omgevingsvisie, het programma, decentrale regels en de omgevingsvergunning.

14

20210317 Koersdocument Omgevingswet gemeente Baarn (0.91)

Koersdocument

Document dat de uitgangspunten en principes van de gemeente Baarn voor zeven thema’s beschrijft: omgevingsvisie, omgevingsplan, participatie, dienstverlening, leges, samenwerking en planning.

Motiveringsplicht

De motiveringsplicht is de plicht van gemeenten om aan te geven hoe zij bij het opstellen van de Omgevingsvisie invulling hebben gegeven aan hun participatiebeleid.

OLO

Het OLO (omgevingsloket online) is de bestaande website waar initiatiefnemers een vergunning kunnen aanvragen, een vergunning check kunnen doen of meldingen. Het OLO wordt per 1 januari 2022 vervangen door het DSO.

Omgevingsplan

In het omgevingsplan staan de gemeentelijke regels over de fysieke leefomgeving. Iedere gemeente heeft één omgevingsplan. Gemeenten moeten ervoor zorgen dat de regels in het omgevingsplan samen leiden tot een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Evenwichtige toedeling van functies aan locaties betekent dat er een balans bestaat tussen verschillende functies die locaties binnen een gebied kunnen vervullen.

Omgevingswetprocessen

Voor de toepassing van de Omgevingswet heeft de VNG een model met vijf samenhangende processen ontworpen: verkennen en begeleiding van een initiatief, behandelen vergunningaanvraag, toezicht en handhaving, wijzigen omgevingsplan en beleidsproces. Voor deze processen moet de gemeente ontwerp- en inrichtingskeuzen maken.

Omgevingsprogramma

In programma's formuleren gemeenten, waterschappen provincies en het Rijk maatregelen die leiden tot de gewenste kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Ze kunnen daarbij gebruik maken van beleidsregels en financiële instrumenten. Maar ook communicatie, convenanten en de uitvoering van projecten zijn een middel om de doelstelling uit programma's te bereiken. Het vaststellen van een programma is de verantwoordelijkheid van het college van B&W. Een programma is zelfbindend.

Omgevingstafel

Alle ruimtelijke en maatschappelijke complexe initiatieven die wenselijk zijn, worden aan de Omgevingstafel besproken en beoordeeld. Het hoofddoel is samen het initiatief mogelijk te maken. Alle betrokkenen – adviseurs, initiatiefnemer en belanghebbenden – zitten tegelijkertijd om tafel. Ieders inbreng wordt gehoord en meegewogen. De Omgevingstafel bespaart iedereen tijd en geeft meer transparantie.

Omgevingsvergunning

De omgevingsvergunning is één vergunning voor bouwen, wonen, monumenten, ruimte, natuur en milieu.

Omgevingsvisie

Rijk, provincies en gemeenten stellen ieder een omgevingsvisie op: een strategische visie voor de lange termijn voor de gehele fysieke leefomgeving. De omgevingsvisie heeft betrekking op alle terreinen van de leefomgeving. Een omgevingsvisie gaat in op de samenhang tussen ruimte, water, milieu, natuur, landschap, verkeer en vervoer, infrastructuur en cultureel erfgoed. Een visie is zelfbindend.

15

20210317 Koersdocument Omgevingswet gemeente Baarn (0.91)

Omgevingswaarde

Een omgevingswaarde is één van de instrumenten waarmee de gemeente het beleid van de omgevingsvisie kan effectueren. De omgevingswaarde moet objectief zijn vast te stellen en meetbaar zijn. Gemeenten mogen alleen omgevingswaarden vaststellen op terreinen waar Rijk of provincie dat niet hebben gedaan.

Participatie

Participatie is een belangrijke pijler onder de Omgevingswet. Hierbij kunnen we onderscheid maken naar drie invalshoeken: de participatie die de gemeente als initiatiefnemer organiseert (voor o.a. de omgevingsvisie en eigen ruimtelijke initiatieven), de bevoegdheid van de gemeenteraad om participatie te verplichten voor buitenplanse omgevingswetactiviteiten en tot slot het instrumentarium dat de gemeente initiatiefnemer aanreikt voor het organiseren van (vrijwillige) participatie.

Participatie tookit

De toolkit is een (nog te ontwerpen) set informatie en hulpmiddelen die de gemeente initiatiefnemers beschikbaar stelt.

Participatiekader

Het participatiekader beschrijft de principes en richtlijnen die de gemeente hanteert voor eigen (ruimtelijke) initiatieven en voor beoordeling van participatie voor ruimtelijke initiatieven.

Proportionaliteit

Proportionaliteit betekent dat er een redelijke verhouding moet zijn tussen het doel en de regel in het Omgevingsplan.

Servicepunt Omgevingswet

(Tijdelijke) voorziening om initiatiefnemers, inwoners en andere belanghebbenden te informeren en te adviseren over de mogelijkheden en beperkingen van de Omgevingswet.

Snel service

De Snel serviceformule zorgt ervoor dat initiatiefnemers bij eenvoudige verbouwingen in en om het huis binnen een kwartier weten of er gebouwd mag worden met of zonder vergunning. Als er een vergunning nodig is, gaat de aanvraag simpel en snel, en wordt de vergunning maximaal binnen vijf werkdagen afgehandeld.

Staat van Baarn

De Staat van Baarn geeft -op basis van trendanalyses en maatschappelijk debat- inzicht in de belangrijke kwaliteiten, uitdagingen en dilemma’s van de gemeente op het vlak van de fysieke leefomgeving.

Toepasbare regels

Toepasbare regels zijn de vertaling van juridische regels naar begrijpelijke vragenbomen voor initiatiefnemers. Ieder bestuursorgaan maakt zelf toepasbare regels voor de eigen juridische regels. Voor het onderdeel Aanvragen is dat verplicht.

Uitnodigingsplanologie

Bij uitnodigingsplanologie bepalen overheden op hoofdlijnen waar ruimtelijk wel of geen veranderingen gewenst zijn met het oog op lange termijn prognoses en te beschermen waarden. Het is planologie waarbij overheden zich uitnodigend en faciliterend opstellen tegenover initiatiefnemers.

16

20210317 Koersdocument Omgevingswet gemeente Baarn (0.91)

Verbetercyclus

De verbetercyclus bestaat uit vier stappen om verbeteringen door te voeren of problemen op te lossen. De eerste stap is het maken van een plan. De tweede stap is het uitvoeren van het plan. De derde stap is het meten van de effecten van de uitvoering. De laatste stap is bijstellen op basis van de vastgestelde resultaten. Een verbetercyclus is essentieel om te leren de mogelijkheden van de Omgevingswet te benutten.

Verordening Fysieke Leefomgeving Baarn

Verordening van de gemeenteraad, vastgesteld op 25 november 2020, waarin bestaande regels voor de fysieke leefomgeving beleidsneutraal zijn samengevoegd

17