231116 Voortgang informatiebeveiligingsplan (IBB) (864157)

inlichtingen bij

Mirjam Wijbenga

doorkiesnummer

(035) 548 16 00

Aan de raadsleden en steunfractieleden van de gemeente Baarn

uw kenmerk ons kenmerk

687485 / 864157

datum

16 november 2023

portefeuillehouder(s)

Wethouder Prakke

onderwerp

Voortgang informatiebeveiligingsplan (IBB)

Geachte leden van de raad en steunfractieleden,

Onze samenleving is digitaal in transitie. Deze transitie biedt nieuwe mogelijkheden en kansen voor onze welvaart en ons maatschappelijk welzijn. Denk aan het efficiënt en effectief inrichten van processen of het verlagen van drempels om met elkaar in contact te komen. Gemeenten kiezen ervoor de informatiesamenleving te omarmen en hebben een digitale agenda 2024 opgesteld. Vanuit dat perspectief pakken zij de kansen die digitalisering biedt en werken aan de mogelijke keerzijden ervan. Om deze redenen werkt de gemeente Baarn samen binnen de Regionale ICT Dienst (RID) Utrecht aan het implementeren en borgen van maatregelen op het gebied van informatieveiligheid. Van daaruit werken ook de centraal geplaatste Chief Information Security Officers (CISO`s), aangestuurd door het GDO/SOO. De maatregelen die worden getroffen dragen bij aan de beschikbaarheid, integriteit (juistheid, actualiteit en volledigheid) en vertrouwelijkheid van informatie. Gezamenlijk Informatiebeveiligingsplan IBB In november 2021 is het gezamenlijke Strategisch Informatiebeveiligingsbeleid (SIB) voor gemeente Baarn vastgesteld. Het SIB is vertaald in tactische en operationele richtlijnen en maatregelen. De daaruit voortkomende werkzaamheden zijn uitgewerkt in het Informatiebeveiligingsplan (IBB).

Dat plan geeft aan welke activiteiten de CISO's en de deelnemers gezamenlijk moeten uitvoeren om het gewenste beveiligingsniveau op peil te krijgen en te houden.

1

Om een en ander te kunnen realiseren is ook de nodige inzet en investering nodig van de deelnemende organisaties. Zaken als een bewustwordingsprogramma of het organiseren en houden van digitale brandoefeningen moeten immers door de organisaties zelf én gezamenlijk worden opgepakt. Maar ook de bewaking op de uitvoering van het Informatiebeveiligingsplan en de doorontwikkeling daarvan hoort tot de primaire verantwoordelijkheid van de deelnemende organisaties. Voor dit gedeelte is een gezamenlijk voorstel van de deelnemende organisaties aan de individuele colleges en het bestuur van het RDWI voorgelegd. De gemeente Baarn heeft bij de Begroting 2023 structureel budget van € 106.000,- beschikbaar gesteld. Uitgevoerde maatregelen IBB De afgelopen twee jaar is veel aandacht besteed aan de verbetering van de informatiebeveiliging. Onder andere door het verder uitwerken van het Strategisch Informatiebeveiligingsbeleid op tactisch niveau en in de techniek, mede op basis van pentesten en het daaruit volgende actieplan met maatregelen, zoals netwerksegmentatie, kwetsbaarheden controle en een nieuw wachtwoordbeleid. Hiermee zijn stappen gezet om het volwassenheidsniveau van de informatiebeveiliging op een hoger plan te brengen met als basis de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). In 2022 en 2023 hebben zich geen grote incidenten voorgedaan.

De incidenten die zich hebben voorgedaan zijn tijdig opgelost of gemitigeerd en de bedrijfsvoering heeft er geen schade door opgelopen. De alertheid van medewerkers heeft daar zeker aan bijgedragen. In augustus 2022 is in vervolg op het Harmonisatieconvenant het Programma Regionale Samenwerking Informatievoorziening (IV) van start gegaan. Het IBB is in 2023 opgenomen als onderdeel van het Programma IV. Via de programmamanager Regionale samenwerking Informatievoorziening wordt gerapporteerd aan het SOO en GDO over de voortgang. Informatiebeveiligingsmaatregelen RID In februari 2022 heeft het Algemeen Bestuur van de RID Utrecht daarnaast ingestemd met het bestedings- en investeringsvoorstel van de RID zelf. Daarmee kan de informatiebeveiliging waarop de RID en haar deelnemers de hoogste risico's lopen op het vereiste peil worden gebracht en gehouden. Aan de RID-kant kwam hiermee een oplossing voor: 1. De problemen die met de Log4j crisis in 2021 naar boven kwamen; 2. Het RID-deel van het IBB o.b.v. de prioriteiten in het advies Information Security Team (IST); 3. De benodigde 37 maatregelen vanuit de Informatiebeveiligingsdienst (IBD) “Handreiking malware”, voor de RID vertaald door het IST; 4. De bevindingen uit diverse pentesten; 5. De benodigde 8 basismaatregelen van het National Cyber Security Center (NCSC).

De benodigde ondersteuning van deze veranderingen en het beheer van zowel de security activiteiten als de aangepaste en nieuw te realiseren ICT-voorzieningen, konden niet worden opgevangen met de bestaande bezetting van de RID. Daarvoor was extra inzet van ca 3,3 fte nodig. Het AB heeft (na instemming door de gemeenteraden en de directie van de RDWS) per 2023 structureel budget € 270.000,- beschikbaar gesteld (aandeel gemeente Baarn: € 33.000).

2

Speerpunten IBB 2023 In 2023 is uitvoering gegeven aan aan de onderstaande speerpunten. Met ingang van 1 oktober is een gezamenlijke projectleider informatiebeveiliging aangesteld. • Implementeren van een uniforme regionale incidentenprocedure. De procedure wordt eind 2023 in productie genomen; • Regionaal opzetten en uitvoeren van een bewustwordingsprogramma voor de medewerkers van de de RID deelnemers op basis van het advies aan het Strategisch Opdrachtgevers Overleg (SOO) door de CISO’s. Het betreft een regionale aanpak in samenwerking met vertegenwoordigers van Communicatie, HR, Privacy Officers en Functionarissen Gegevensbescherming van de deelnemers en de CISO’s. Het programma is in 2023 gestart met een pilot om de tooling te beoordelen. • Het opstellen van tactische beleidsstukken die door de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) worden voorgeschreven. Het voorstel voor de procesgang voor de goedkeuring van de tactische beleidsstukken wordt najaar 2023 ingediend in het SOO. Zodra de procesgang is goedgekeurd worden de eerste tactische beleidstukken direct ingediend. • Continu verbeteren op basis van pentesten, audits en externe waarschuwingen zoals van de Informatie Beveiligingsdienst als onderdeel van de reguliere taken van de CISO's. Voldoen aan veranderende (inter)nationale wetgeving, zoals NIS2 en veranderingen aan de BIO; • Inrichten van de GRC tool.

Met de aanstelling van de projectleider start het project in oktober 2023. Het gebruik van de applicatie is ondersteunend voor de uitvoering van processen op het gebied van informatieveiligheid, audits, compliancy, ENSIA, etc. Een GRC applicatie voorziet in eenduidige vastlegging en levert rapportages op waarmee op verschillende niveaus gestuurd kan worden en verantwoording afgelegd; • Voorbereiden van nieuwe wetgeving (zoals NIS2/NIB2) is in 2023 gestart; • Authenticatiebeleid. Het beleid is grotendeels geïmplementeerd. In 2023 wordt het totaal beschikbare budget besteed aan de genoemde maatregelen en activiteiten. Speerpunten IBB 2024 In 2024 wordt (verder) uitvoering gegeven aan de volgende speerpunten: • Digitale brandoefening. Voorjaar 2024 wordt een regionale oefening georganiseerd. Dan wordt ook de werking van het continuïteitsplan en (regionaal) crisisplan getoetst. Het is tevens een regionale oefening in samenwerking met de adviseurs crisisbeheersing van de deelnemers; • Regionaal uitvoeren van een bewustwordingsprogramma. De tooling wordt in 2024 uitgerold bij de andere RID deelnemers in de vorm van een brede I-Bewustzijn campagne en een e-Learning programma; • Het opstellen van tactische beleidsstukken die door de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) worden voorgeschreven. In 2024, mede door de NIS2, moeten alle beleidstukken (ca.

25 onderwerpen) vastgesteld worden; • Continu verbeteren op basis van pentesten, audits en externe waarschuwingen zoals van de Informatie Beveiligingsdienst als onderdeel van de reguliere taken van de CISO's. Voldoen aan veranderende (inter)nationale wetgeving, zoals NIS2 en veranderingen aan de BIO;

3

•

• • •

In beheer nemen van de GRC tool. De GRC applicatie voorziet in eenduidige vastlegging en levert rapportages op waarmee op verschillende niveaus gestuurd kan worden en verantwoording afgelegd; Human Factor Pentest. Testen van de menselijke factor in informatiebeveiliging; Implementeren van nieuwe wetgeving, waaronder zoals NIS2/NIB2 Authenticatiebeleid. Het beleid volledig en definitief implementeren.

Voor 2024 passen de begrote bedragen binnen het beschikbaar gesteld budget. Rekenkameronderzoek De rekenkamercommissie stelt een onderzoek in naar waar we staan op het gebied van Informatiebeveiliging op basis van de BIO. Ook vanuit de regio was al besloten om een BIO gapanalyse uit te voeren. In het eerste kwartaal van 2024 wordt gestart met een onderzoek door een externe auditor waarmee zowel de BIO gap-analyse als het rekenkameronderzoek uitgevoerd worden.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Baarn,

drs. C.E. Creveld gemeentesecretaris

M.A. Röell burgemeester

Bijlagen: Strategisch Informatiebeveiligingsbeleid 2021 Verklarende woordenlijst

4

Strategisch Informatiebeveiligingsbeleid 2021

Datum Team Auteur

1

Inhoudsopgave

1 1.1 1.2 1.3

Inleiding ........................................................................................................................................................ 2 Wat is informatiebeveiliging? ................................................................................................................... 2 Ambitie en visie op het gebied van informatieveiligheid .................................................................. 2 Leeswijzer...................................................................................................................................................... 3

2 2.1 2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.2.4 2.3 2.4 2.5 2.6 2.6.1 2.6.2 2.6.3 2.6.4

Strategie ......................................................................................................................................................... 4 Doel................................................................................................................................................................. 4 Ontwikkelingen ........................................................................................................................................... 4 De BIO ........................................................................................................................................................ 4 De 10 principes voor informatiebeveiliging ........................................................................................ 4 Dreigingsbeeld Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten (IBD) .......................................... 5 Informatie uit lokale incidenten en inbreuken op de beveiliging .................................................... 5 Standaarden informatiebeveiliging......................................................................................................... 5 Plaats van strategische informatiebeveiliging.......................................................................................

5 Scope informatiebeveiliging ..................................................................................................................... 5 Uitgangspunten ............................................................................................................................................ 6 Strategische doelen .................................................................................................................................. 6 Belangrijkste uitgangspunten ................................................................................................................ 6 Invulling van de uitgangspunten .......................................................................................................... 7 Randvoorwaarden ................................................................................................................................... 7

3 3.1 3.2 3.3 3.4

Organisatie, taken en verantwoordelijkheden ...................................................................................... 9 Aansturing: managementteam .................................................................................................................. 9 Uitvoering: Teammanagers........................................................................................................................ 9 Controle en verantwoording ................................................................................................................... 10 ENSIA........................................................................................................................................................... 11

1

1 Inleiding Deze nota beschrijft het strategisch informatiebeveiligingsbeleid van de gemeente vanaf 2021 en vervangt het vastgestelde informatiebeveiligingsbeleid van voorgaande jaren. Deze nota is richtinggevend en kader stellend en wordt aangevuld met onderwerp specifieke beleidsdocumenten voor informatiebeveiliging op tactisch niveau en werkinstructies op operationeel niveau. Met deze strategie voor de informatiebeveiliging zet de gemeente een volgende stap om de beveiliging van persoonsgegevens en andere informatie binnen de gemeente te continueren en voort te gaan op de stappen die in de voorgaande jaren gezet zijn. De basis voor deze strategie is de NEN-ISO/IEC 27002:2017 en de daarvan afgeleide Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). De principes zijn gebaseerd op de 10 principes voor informatiebeveiliging zoals uitgewerkt door de VNG (zie www.informatiebeveiligingsdienst.nl).

1.1

Wat is informatiebeveiliging?

Informatiebeveiliging is het treffen en onderhouden van een samenhangend pakket van maatregelen om de betrouwbaarheid van processen, informatievoorzieningen en gegevens aantoonbaar te waarborgen. Kernpunten daarbij zijn beschikbaarheid, integriteit (juistheid) en vertrouwelijkheid van persoonsgegevens en andere informatie. De strategie voor informatiebeveiliging geldt voor alle processen van de gemeente en borgt daarmee de informatievoorziening gedurende de hele levenscyclus van informatiesystemen, ongeacht de toegepaste technologie en ongeacht het karakter van de informatie. Het beperkt zich niet alleen tot de ICT en heeft betrekking op het politieke bestuur, alle medewerkers, inwoners, gasten, bezoekers en externe relaties.

1.2

Ambitie en visie op het gebied van informatieveiligheid

De gemeente hecht grote waarde aan een goede dienstverlening voor haar inwoners en bedrijven op alle diverse vlakken waar de gemeente verantwoordelijk voor is. Ook wil de gemeente een betrouwbare en transparante partij zijn naar haar inwoners en bedrijven. Hiervoor is het noodzakelijk dat de informatie die wij verzamelen, bijhouden en verwerken en publiceren te allen tijde beschikbaar is, juist en actueel is (integer) en, indien van toepassing, alleen toegankelijk is voor degenen die toegang moeten hebben (vertrouwelijk). De gemeente wil meegaan met nieuwe ontwikkelingen en technologie om de dienstverbetering verder te verbeteren. Informatie is één van de belangrijkste bedrijfsmiddelen van een gemeente. Toegankelijke en betrouwbare gegevens en bescherming van waardevolle en persoonlijke informatie zijn van groot belang. Beschikbare, juiste en volledige informatie is noodzakelijk voor het goed functioneren van de dienstverlening van de gemeente en het beschermen van vitale maatschappelijke functies die worden ondersteund met informatie (zoals zorg, verkeer, openbaar vervoer, openbare orde en veiligheid). Daarbij vormt het de basis voor het beschermen van rechten van inwoners en bedrijven. Dit vereist binnen de gemeente een integrale aanpak voor informatiebeveiliging, goed opdrachtgeverschap en risicobewustzijn. Ieder gemeentelijk organisatieonderdeel is hierbij betrokken.

Verantwoord en bewust gedrag van medewerkers is essentieel om informatieveiligheid te bereiken en te behouden.

2

De samenwerkende organisaties zien dat steeds hogere eisen worden gesteld aan de digitale volwassenheid en informatiebeveiliging van de organisaties: - Als gevolg van de verdergaande digitalisering maken inwoners en bedrijven zich steeds meer zorgen over de bescherming van hun gegevens en hun privacy; - Door technische ontwikkelingen neemt de afhankelijkheid van de informatie toe en daarmee ook de noodzaak om de integriteit, vertrouwelijkheid en continuïteit van de informatie zeker te stellen; - Door toename en het voortdurend veranderende karakter van de cyber-dreigingen nemen de risico’s toe: onder meer privacy schendingen door een datalek, economische schade door het uitlekken van vertrouwelijke plannen en fysieke schade door storingen in systemen in de openbare ruimte, informatiediefstal en ondermijning van gemeentelijke processen (zie ook het Dreigingsbeeld Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten van de IBD)

1.3

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 wordt de kern van de strategie uiteengezet. Deze strategie wordt op tactisch niveau aangevuld met onderwerp specifieke tactische beleidsregels. In het jaarlijks uit te brengen gemeentelijk Informatiebeveiligingsplan (vastgesteld door het managementteam) worden deze tactische en operationele aspecten van de informatiebeveiliging verder uitgewerkt en geconcretiseerd. Dit wordt gedaan op basis van input van de teammanagers, de Chief Information Security Officer (CISO) , het dreigingsbeeld van de Informatiebeveiligingsdienst (IBD) en de uitkomsten van de jaarlijkse zelfaudit over informatiebeveiliging. In het plan staan dan ook de acties en planning vermeld, om de praktijk in overeenstemming te brengen met datgene wat in de strategie is geëist. Hoofdstuk 3 beschrijft vervolgens hoe de taken en verantwoordelijkheden in de organisatie belegd zijn.

3

2 Strategie 2.1

Doel

Het doel van deze nota is het presenteren van het strategisch informatiebeveiligingsbeleid vanaf 2021. Dit beleid wordt periodiek en in aansluiting bij de (bestaande) P&C-cycli en (externe) ontwikkelingen beoordeeld en zo nodig bijgesteld. De uitwerking van dit beleid in concrete maatregelen vindt plaats in het jaarlijks bij te stellen informatiebeveiligingsplan.

2.2

Ontwikkelingen

De ontwikkelingen die van belang zijn voor de actualisering van het informatiebeveiligingsbeleid van de gemeente zijn in onderstaande paragrafen beschreven.

2.2.1

De BIO

De Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) is vanaf 1-1-2020 het nieuwe normenkader voor de gehele overheid. De werkwijze van de BIO is gericht op risicomanagement, waarbij de voorgaande Baseline Informatiebeveiliging voor Gemeenten (BIG) gericht was op compliance. Risicomanagement is voor leidinggevenden dus leidend. Dit houdt in dat men op voorhand keuzes maakt en continu afwegingen maakt of informatie in bestaande en nieuwe processen adequaat beveiligd is in termen van beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid.

2.2.2

De 10 principes voor informatiebeveiliging

De 10 principes voor informatiebeveiliging zijn een bestuurlijke aanvulling op het normenkader BIO. Deze principes helpen bestuurders om de juiste dingen te doen en gaan over waarden die de bestuurder zichzelf oplegt. De principes zijn: 1. Bestuurders bevorderen een veilige cultuur. 2. Informatiebeveiliging is van iedereen. 3. Informatiebeveiliging is risicomanagement. 4. Risicomanagement is onderdeel van de besluitvorming. 5. Informatiebeveiliging behoeft ook aandacht in (keten)samenwerking. 6. Informatiebeveiliging is een proces. 7. Informatiebeveiliging kost geld. 8. Onzekerheid dient te worden ingecalculeerd. 9. Verbetering komt voort uit leren en ervaring. 10. Het bestuur controleert en evalueert.

De principes gaan vooral over de rol van de bestuurder bij het borgen van informatiebeveiliging in de gemeentelijke organisatie. Deze principes ondersteunen de bestuurder bij het uitvoeren van goed risicomanagement. Als er iets verkeerd gaat met betrekking tot het beveiligen van de informatie binnen de gemeentelijke processen dan kan dit directe gevolgen hebben voor inwoners, ondernemers, partners van de gemeente en de dienstverlening aan deze partijen. Daarmee is het onderwerp informatiebeveiliging nadrukkelijk gewenst op de bestuurstafel.

4

2.2.3

Dreigingsbeeld Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten (IBD)

Het dreigingsbeeld geeft een actueel zicht op dreigingen, risico’s op het gebied van politiek & bestuur / inwoners & ondernemers / ambtelijk terrein en biedt een handelingsperspectief voor management en directie. Dit dreigingsbeeld is daarmee het ideale document om focus aan te brengen in het actualiseren van beleid en plannen voor informatiebeveiliging.

2.2.4

Informatie uit lokale incidenten en inbreuken op de beveiliging

De gemeente kent naast het hierboven genoemde dreigingsbeeld een systeem waarin incidenten worden vastgelegd. Dit systeem geeft ook waardevolle informatie om van te leren en dus zijn incidenten uit het verleden ook nadrukkelijk input bij het actualiseren van het beleid en voor het treffen van beveiligingsmaatregelen.

2.3

Standaarden informatiebeveiliging

De basis voor de inrichting van het strategische informatiebeveiligingsbeleid is de ISO27001/2. Beveiligingsmaatregelen worden genomen op basis van “best practices” bij (lokale) overheden en deze ISOnormen. Voor de ondersteuning van gemeenten bij het formuleren en realiseren van hun informatiebeveiligingsbeleid heeft de interbestuurlijke werkgroep Normatiek 2 in 2018 de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) uitgebracht, afgeleid van beide ISO-normen. Deze BIO bestaat uit een baseline met verschillende niveaus voor het beveiligen van informatie. Door de Informatiebeveiligingsdienst (IBD) worden er praktische operationele handreikingen uitgebracht, zoals een handleiding voor het uitvoeren van risicoanalyses, voor het opstellen van een beveiligingsplan en diverse soorten beleidsstukken. Het informatiebeveiligingsbeleid is in lijn met het algemene beleid van de gemeente en de relevante landelijke en Europese wet- en regelgeving.

2.4

Plaats van strategische informatiebeveiliging

De strategie wordt gebruikt om de basis te leggen voor de tactische beleidsplannen en daarmee richting te geven voor de verdere invulling van informatiebeveiliging op tactisch en operationeel niveau. Deze nota beschrijft op strategisch niveau het informatiebeveiligingsbeleid. Dit beleid zal worden vertaald in tactische en operationele richtlijnen en maatregelen. De daaruit voortkomende werkzaamheden worden uitgewerkt in het jaarlijks te schrijven Informatiebeveiligingsplan.

2.5

Scope informatiebeveiliging

De scope van dit beleid omvat alle gemeentelijke processen, onderliggende informatiesystemen, informatie en gegevens van de gemeente en de uitwisseling van gegeven met externe partijen (bijvoorbeeld politie), het gebruik daarvan door medewerkers en (keten)partners in de meest brede zin van het woord, ongeacht locatie, tijdstip en gebruikte apparatuur. Dit strategisch gemeentelijke informatiebeveiligingsbeleid is een algemene basis en dekt ook de beveiligingseisen uit wetgeving af zoals voor de BRP, Reisdocumenten (PUN en PNIK), SUWI en DigiD. Voor bepaalde kerntaken gelden op grond van deze en wet- en regelgeving ook nog enkele specifieke

5

(aanvullende) beveiligingseisen (bijvoorbeeld SUWI en gemeentelijke basisregistraties). Deze worden in aanvullende documenten geformuleerd. Bewust wordt in het strategisch beleid geen limitatief overzicht van onderliggende documenten opgenomen. In de onderliggende documenten wordt de link naar het strategisch beleid gelegd.

2.6

Uitgangspunten

Het bestuur, de gemeentesecretaris en lijnmanagement van de gemeente spelen een cruciale rol bij het uitvoeren van dit strategische informatiebeveiligingsbeleid. Het management maakt een inschatting van het belang dat de verschillende delen van de informatievoorziening voor de gemeente heeft, de risico’s die de gemeente hiermee loopt en welke van deze risico’s onacceptabel hoog zijn. Op basis hiervan zet het management dit beleid voor informatiebeveiliging op, draagt dit uit naar de organisatie en ondersteunt en bewaakt de uitvoering ervan. Het gehele gemeentelijk management geeft een duidelijke richting aan informatiebeveiliging en demonstreert dat zij informatiebeveiliging ondersteunt en zich hierbij betrokken voelt, door het uitdragen en handhaven van een informatiebeveiligingsbeleid van en voor de hele gemeente. Dit beleid is van toepassing op de gehele organisatie, alle processen, organisatieonderdelen, objecten, informatiesystemen en gegevens(verzamelingen). De strategie Informatiebeveiliging is in lijn met het algemene beleid van de gemeente en de relevante landelijke en Europese wet- en regelgeving.

2.6.1

Strategische doelen

De strategische doelen van het informatiebeveiligingsbeleid zijn: • Het managen van de informatiebeveiliging. • Adequate bescherming van bedrijfsmiddelen. • Het minimaliseren van risico’s van menselijk gedrag. • Het voorkomen van ongeautoriseerde toegang tot systemen en/of gebouwen. • Het garanderen van correcte en veilige informatievoorzieningen. • Het beheersen van de toegang tot informatiesystemen. • Het waarborgen van veilige informatiesystemen. • Het adequaat reageren op informatiebeveiligingsincidenten. • Het beschermen van kritieke bedrijfsprocessen. • Het beschermen en correct verwerken van persoonsgegevens van inwoners en medewerkers. • Het waarborgen van de naleving van dit beleid.

2.6.2

Belangrijkste uitgangspunten

De belangrijkste uitgangspunten zijn:  Alle informatie en informatiesystemen zijn van belang voor de gemeente, bepaalde informatie is van vitaal en kritiek belang. Het college van Burgemeester en Wethouders is eindverantwoordelijke voor de informatiebeveiliging.  De uitvoering van de informatiebeveiliging is een verantwoordelijkheid van het managementteam en de onderliggende lijn. Alle informatiebronnen en -systemen die gebruikt worden door de gemeente Baarn hebben een interne eigenaar die de vertrouwelijkheid en/of waarde bepaalt van de informatie die ze bevatten. De primaire verantwoordelijkheid voor de bescherming van informatie ligt dan ook bij de eigenaar van de informatie.  Door periodieke controle, organisatie brede planning én coördinatie wordt de kwaliteit van de informatievoorziening verankerd binnen de organisatie. De strategie Informatiebeveiliging vormt

6

   

2.6.3

samen met het informatiebeveiligingsplan het fundament onder een betrouwbare informatievoorziening. In het informatiebeveiligingsplan wordt de betrouwbaarheid van de informatievoorziening organisatiebreed benaderd. Het plan wordt periodiek bijgesteld op basis van nieuwe ontwikkelingen, registraties in het incidentenregister en bestaande risicoanalyses. Informatiebeveiliging is een continu verbeterproces. ‘Plan, do, check en act’ vormen samen het managementsysteem van informatiebeveiliging. De gemeente stelt de benodigde mensen en middelen beschikbaar om haar eigendommen en werkprocessen te kunnen beveiligen volgens de wijze zoals gesteld in dit beleid. Regels en verantwoordelijkheden voor het beveiligingsbeleid dienen te worden vastgelegd en vastgesteld. Iedere medewerker, zowel vast als tijdelijk, intern of extern, is verplicht waar nodig gegevens en informatiesystemen te beschermen tegen ongeautoriseerde toegang, gebruik, verandering, openbaring, vernietiging, verlies of overdracht en bij vermeende inbreuken hiervan melding te maken.

Invulling van de uitgangspunten

Praktisch wordt als volgt invulling gegeven aan de uitgangspunten:  Het college van B en W stelt als eindverantwoordelijke de strategie Informatiebeveiliging vast.  Het managementteam stelt jaarlijks het informatiebeveiligingsplan vast.  Het managementteam is verantwoordelijk voor het (laten) uitwerken en uitvoeren van onderwerp specifieke tactische beleidsregels die aanvullend zijn op de strategie.  Het managementteam is verantwoordelijk voor het vragen om informatie bij de onderliggende lijn en ziet erop toe dat er adequate maatregelen genomen zijn voor de bescherming van de informatie die onder hun verantwoordelijkheid valt.  De Chief Information Security Officer (CISO) ondersteunt vanuit een onafhankelijke positie de organisatie bij het bewaken en verhogen van de betrouwbaarheid van de informatievoorziening en rapporteert hierover rechtstreeks aan het managementteam, voorafgaand aan de P&C-gesprekken.  Tijdens P&C-gesprekken dient er aandacht te zijn voor de informatiebeveiliging n.a.v. de rapportage van de CISO. De onderwerpen, die als risicovol worden gezien, moeten tevens worden opgenomen in de auditplannen.  De teammanagers zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de informatiebeveiliging voor de processen waarvoor zij verantwoordelijk zijn.

 Hoewel de basiskernregistraties (zoals BRP, Reisdocumenten (PUN en PNIK), SUWI, BAG, BGT) en toekomstige basisregistraties belangrijk zijn in het kader van informatiebeveiliging, krijgen zij niet meer of minder voorrang dan andere (primaire) processen binnen de gemeente. Het samenspel van alle processen binnen de bedrijfsvoering is belangrijk voor de missie en de visie van de gemeente en het behalen van de doelen die zijn gesteld.  Alle medewerkers van de gemeente worden getraind in het gebruik van beveiligingsprocedures.  Medewerkers dienen verantwoord om te gaan met persoonsgegevens en andere informatie.  Teammanagers dienen erop toe te zien dat de controle op het verwerken van persoonsgegevens regelmatig wordt uitgevoerd, zodat zij kunnen vaststellen dat alleen rechthebbende ambtenaren de juiste persoonsgegevens ingezien en verwerkt hebben.  De beveiligingsmaatregelen worden bepaald op basis van risicomanagement. Teammanagers voeren quickscans informatiebeveiliging uit op basis van de BIO om deze risico-afwegingen te kunnen maken.

2.6.4

Randvoorwaarden

Belangrijke randvoorwaarden zijn:

7

 De informatiebeveiliging maakt deel uit van afspraken met ketenpartners.  Kennis en bewustzijn van informatiebeveiliging en omgaan met persoonsgegevens binnen de organisatie dienen actief bevorderd en geborgd te worden.  Jaarlijks wordt een informatiebeveiligingsplan opgesteld onder leiding van het hoofd Informatie, gebaseerd op: o de uitkomsten van de jaarlijkse Eenduidige Normatiek Single Information Audit (ENSIA); o het dreigingsbeeld gemeenten van de IBD; o de door de teammanagers ingebrachte onderwerpen voor de informatievoorziening waarvoor zij verantwoordelijk zijn.  Jaarlijks wordt de strategie beoordeeld op veranderende wetgeving, actualiteit of andere oorzaken die een aanpassing van de strategie Informatiebeveiliging vragen.

8

3 Organisatie, taken en verantwoordelijkheden In dit hoofdstuk wordt uiteengezet welke taken en verantwoordelijkheden met betrekking tot informatiebeveiliging op welke plaats belegd zijn binnen de organisatie. De methodiek sluit aan bij de in de bedrijfsvoering bekende Three Lines of Defence (3LoD)(zie figuur 1). In dit model is het lijnmanagement verantwoordelijk voor de eigen processen. De tweede lijn (CISO, security officers) ondersteunt, adviseert, coördineert en bewaakt of het management zijn verantwoordelijkheden ook daadwerkelijk neemt. In de derde lijn wordt het geheel door een (interne) auditor van een objectief oordeel voorzien met mogelijkheden tot verbetering.

3.1

Aansturing: managementteam

Het managementteam zorgt dat alle processen en systemen en de daarbij behorende middelen altijd onder de verantwoordelijkheid vallen van een teammanager. Het managementteam zorgt dat de teammanagers zich verantwoorden over de beveiliging van de informatie die onder hen berust. Het managementteam zorgt dat de eindverantwoordelijke portefeuillehouders binnen het college gevraagd en ongevraagd geïnformeerd worden over de mate waarin informatiebeveiliging een onderdeel is van het handelen van de bedrijfsvoering. Op die manier kan het college zich ook verantwoorden naar de raad. Het managementteam stelt het gewenste niveau van de continuïteit van de bedrijfsvoering en vertrouwelijkheid van gegevens vast. Het managementteam draagt zorg voor het uitwerken van tactische informatiebeveiligingsbeleidsonderwerpen en laat zich hierin bijstaan door de CISO. Het managementteam autoriseert de benodigde procedures en uitvoeringsmaatregelen. Het onderwerp informatiebeveiliging wordt gezien als een integraal onderdeel van risicomanagement.

3.2

Uitvoering: Teammanagers

Informatiebeveiliging valt onder de verantwoordelijkheid van de teammanagers. Om deze verantwoordelijkheid waar te maken dienen zij goed ondersteund te worden vanuit de tweede lijn (CISO, security officer). Deze verantwoordelijkheid kunnen zij niet delegeren, uitvoerende werkzaamheden kunnen zij wel delegeren naar de onderliggende lijn. De bedoeling is dat alle processen, systemen, data, applicaties altijd minimaal 1 eigenaar hebben; er moet dus altijd iemand verantwoordelijk zijn. Teammanagers rapporteren aan het managementteam over de door hen tactisch en operationeel uitgevoerde informatiebeveiligingsactiviteiten. Afstemming met de afdelingen over de inhoudelijke aanpak vindt plaats door minimaal 2 keer per jaar het onderwerp Informatiebeveiliging te bespreken in het bedrijfsvoeringsoverleg. Voorbereiding en coördinatie van dit overleg ligt bij de CISO. Taken van de teammanagers in het kader van informatiebeveiliging zijn:  Het leveren van input voor wijzigingen op maatregelen en procedures.  Het binnen het eigen domein uitdragen van het beveiligingsbeleid en de daaraan gerelateerde procedures.  Het vroegtijdig signaleren van de voornaamste bedreigingen waaraan de bedrijfsinformatie is blootgesteld.

9

 Bespreking van beveiligingsincidenten en de consequenties die dit moet hebben voor beleid en maatregelen.

Figuur 1 Toegepast wordt het principe van het ‘3-Lines of Defence’ model. In dit 3LoD model hebben de verschillende spelers specifieke rollen en taken met betrekking tot informatiebeveiliging.

Rollen en Taken binnen het 3-Lines of Defence model 1e lijn >> Directie, lijnmanagement, medewerkers Dagelijkse operatie • Voldoen aan beleid • Implementatie beleid • Inrichting processen • Maken werkbeschrijvingen • Inrichting techniek • Risico eigenaar Borging • Borging kennis • 1e lijn controles (controles eigen werk) • Inrichten functiescheiding

3.3

2e lijn >> CISO en TISO1, samenwerkend in een Information Securityteam Kader stellend • Definiëren kader stellend beleid Adviserend • Ondersteunen 1e lijn Toetsend • Dagelijkse operatie toetsen aan beleid • Review operationeel beleid Monitorend • Control review • Risico assessments • Risico monitoring

3e lijn >> Controller, auditor, FG

Onafhankelijke toetsing van 1e en 2e lijn m.b.t. • Naleving beleid • Uitvoer processen • De realisatie van de maatregelen • De afhandeling van beveiligingsincidenten. Onafhankelijk betekent • Geen operationele verantwoordelijkheid • Geen beleidsmatige verantwoordelijkheid

Controle en verantwoording

Dit strategisch beleid is een verantwoordelijkheid van het bestuur van de gemeente. De bestuurders van de gemeente zullen volgens de 10 principes voor informatiebeveiliging richting en sturing geven aan het onderwerp informatiebeveiliging door het geven van voorbeeldgedrag en het vragen om informatie. Het managementteam is verantwoordelijk voor het gevraagd en ongevraagd rapporteren over informatiebeveiliging aan respectievelijke portefeuillehouders. Het managementteam rapporteert daarnaast over de mate waarin zij invulling hebben gegeven aan het uitwerken van tactische (deel) beleidsonderwerpen die aanvullend zijn op dit strategische beleid.

1

Technisch information security officer, ondergebracht bij de GR RID

10

3.4

ENSIA

De gemeente verantwoordt zich over informatiebeveiliging middels de ENSIA-systematiek. Het MT wijst een (regionale) ENSIA-coördinator aan. Deze zorgt ervoor dat de informatie die nodig is voor het beantwoorden van vragen binnen ENSIA wordt opgehaald bij de verantwoordelijke teammanagers. De teammanagers leveren alle informatie die nodig is voor het invullen van de jaarlijkse ENSIAvragenlijsten. De verantwoording over de informatiebeveiliging komt in het jaarverslag tot uitdrukking in de collegeverklaring Informatiebeveiliging. Met deze verklaring geeft het college van B en W aan in hoeverre de gemeente voldoet aan de afspraken die gemaakt zijn voor de ENSIA-verantwoording Informatiebeveiliging. Ook worden de eventuele verbetermaatregelen vermeld die de gemeente gaat treffen. De ingevulde zelfevaluatievragenlijst vormt de basis voor het opstellen van de collegeverklaring aan de raad. Middels deze verantwoording worden het bestuur van de gemeente en de raad geïnformeerd. De betrokkenheid van het bestuur is essentieel, en laat zien dat de gemeente informatiebeveiliging serieus neemt en het een onderdeel laat zijn van de ambities om informatie van haar inwoners adequaat te beschermen.

11

Verklarende woordenlijst BIO – Baseline Informatiebeveiliging Overheid CISO – Chief Information Security Officer (in de RIB ontbreekt het woord “security”, eerste Alinea). IBD - Informatiebeveiligingsdienst RDWI – Regionale Dienst voor Werk & Inkomen IBB – Informatiebeveligingsbeleid, hier wordt doorgaans het Actieplan mee bedoeld. IST – Information Security Team GDO – Gemeentesecretarissen en Directeuren Overleg SOO – Strategisch Opdrachtgevers Overleg GRC – Governance, Risk, Compliancy ENSIA - Eenduidige Normatiek Single Information Audit NIS2 - Network and Information Security directive (Europese De Network and Information Security directive, of NIS2-richtlijn, is de opvolger van de NIS-richtlijn. Deze is vastgesteld door de Europese Unie en bedoeld om de cyberbeveiliging en de weerbaarheid van essentiële diensten in EU-lidstaten te verbeteren.