230606 Beantwoording toezegging Tariefdifferentiatie afvalstoffenheffing (bijlage bij actiepuntenlijst 5 juli)

Memo Aan Onderwerp Portefeuillehouder Datum

: Gemeenteraad Baarn : Tariefdifferentiatie afvalstoffenheffing – beantwoording toezegging 50plus : Mark Eijbaard : 06-06-2023

Geachte raadsleden en steunfractieleden, De fractie van 50plus heeft bij de behandeling van de Programmabegroting 2023 een motie ingediend over tariefdifferentiatie afvalstoffenheffing. In dit memo beschrijven we de bestaande systematiek en wat we hebben onderzocht. Kostendekkend De afvalstoffenheffing is een zogeheten ‘gesloten systeem’. Dat betekent dat de aan de afvalstoffeninzameling en -verwerking toe te rekenen lasten moeten worden gecompenseerd door de baten. In Baarn is door de raad bepaald dat we werken met 100% kostendekkendheid. Met andere woorden: alle lasten moeten worden goedgemaakt door de baten. Wet- en regelgeving schrijven voor welke kosten mogen worden toegerekend aan de afvalstoffenheffing. We mogen ook niet meer dan 100% kostendekkend zijn. Daarmee wordt gerealiseerd dat inwoners niet meer, maar ook niet minder betalen dan de kosten die de gemeente maakt. Daarnaast is het goed om te realiseren dat het hier uitsluitend het afval van particulieren in de gemeente betreft. Ondernemers en andere zakelijke gebruikers vallen buiten deze heffing en moeten zelf een contract afsluiten met een afvalinzamelaar. Totstandkoming Het tarief komt tot stand door bij de begroting de relevante kostencomponenten te verzamelen. Dat betreft in de eerste plaats de kosten van de afvalinzameling (in Baarn: een groot deel van de kosten van de RMN).

Daarnaast de kosten- en opbrengsten van de afvalverwerking (in Baarn: de begroting van de AVU). Hierin worden o.a. de kosten en/of opbrengsten van afvalstromen verwerkt (GFT, papier, glas, grofvuil, restafval, e.d.). Daarnaast nemen we de overige gemeentelijke lasten in aanmerking, zoals kapitaallasten, toe te rekenen salariskosten van de eigen organisatie, eventuele (externe) advieskosten. Kortom: kosten die ons niet door RMN of AVU in rekening worden gebracht, maar wel direct gerelateerd zijn aan de afvalinzameling. In totaal zijn daarmee de primaire kosten bekend. Vervolgens worden de kosten van kwijtschelding, leegstand en oninbaarheid (voor zover toe te rekenen aan de afvalinzameling) toegerekend en ook de relevante BTW en een percentage van de gemeentelijke overhead. Daarmee zijn de totale lasten voor het begrotingsjaar bekend. Samenwerking Eemnes Ook de kosten voor het afvalscheidingsstation worden toegerekend aan de afvalstoffenheffing. Met de gemeente Eemnes hebben we een overeenkomst dat hun inwoners gebruik mogen maken van het afvalscheidingsstation in Baarn. Daarvoor brengen wij Eemnes jaarlijks een vergoeding in rekening (gebaseerd op het aantal inwoners van Eemnes). Deze vergoeding levert een bijdrage aan de baten

1

afvalstoffenheffing van onze gemeente. De totale opbrengst afvalstoffenheffing in het begrotingsjaar moet daarom gelijk zijn aan de totale lasten minus de bijdrage van de gemeente Eemnes. Tariefstelling Naar aanleiding van de door 50plus gestelde vraag naar een eerlijkere tariefstelling voor de afvalstoffenheffing is er onderzoek gedaan. Tijdens dit onderzoek is gekeken naar hoe de huidige tariefstelling tot stand is gekomen en wat mogelijke aanpassingen voor effect hebben. Ook is gekeken naar een alternatieve systematiek en of die zorgt voor een eerlijkere tariefstelling. Sinds 2021 kent Baarn een tarief voor eenpersoonshuishoudens en een tarief voor meerpersoonshuishoudens. Er is gekeken naar verbreding van de tariefverdeling, Bijvoorbeeld naar de toevoeging van een tarief voor tweepersoonshuishoudens. Verbreding in de tariefverdeling zorgt voor een herverdeling van kosten. De totale opbrengst moet namelijk gelijk blijven om 100% kostendekkendheid te realiseren. Het aantal tweepersoonshuishoudens en meer dan tweepersoonshuishoudens is ongeveer gelijk. Een daling van bijvoorbeeld € 1,- van het ene tarief betekent een ongeveer gelijke stijging van het andere tarief. Het toevoegen van een tarief voor tweepersoonshuishouden zorgt daarom voor een kostenstijging in het tarief voor het meer dan tweepersoonshuishouden.

Voor- en nadelen verbreding tariefverdeling Het verbreden van de tariefverdeling door een tarief voor tweepersoonshuishoudens toe te voegen kan als een eerlijkere tariefverdeling worden gezien. Hoewel een extra verdeling van tarieven kan worden gezien als een manier om meer rechtvaardigheid te bereiken, kan het ook potentiële ongelijkheden en onrechtvaardigheden met zich meebrengen. Het verbreden van tarieven met een tweepersoonshuishouden kan leiden tot situaties waarin bepaalde doelgroepen zich niet gehoord voelen en tot verdere verbreding van de tarieven vragen die ook aandacht geeft aan hun situatie. Denk hierbij als voorbeeld aan studenten of mindervaliden. Daarnaast leidt het implementeren van een extra tarief voor tweepersoonshuishouden tot complexiteit. Het vereist het verzamelen en verifiëren van gegevens over de grootte van elk huishouden en de mutaties daarin, wat een extra administratieve inspanning en extra kosten met zich meebrengt. Varianten tarief systematiek De tariefsystematiek die binnen gemeente Baarn wordt toegepast is gebaseerd op de grootte van een huishouden. Het afvalstoffentarief is de totaal beoogde opbrengst gedeeld door het aantal huishoudens in Baarn verdeeld in twee tarieven voor een eenpersoons en meerpersoonshuishouden.

Om grote schommelingen in het tarief van jaar tot jaar te voorkomen wordt vaak gewerkt met een zogeheten tariefvereveningssystematiek. Daarbij wordt een voorziening gebruikt waar de eventuele meeropbrengst van de heffing in verrekend wordt om in andere jaren in te kunnen zetten om grotere kostenstijgingen geheel of gedeeltelijk te compenseren. In Baarn kennen we deze systematiek ook en deze voorziening zal na jaren uitgeput te zijn geweest later dit jaar na een verrekening worden aangevuld. Naast een tariefsystematiek gebaseerd op de grootte van huishouden zijn er andere varianten toe te passen die gebaseerd zijn op de hoeveelheid afval dat een huishouden produceert. In deze varianten wordt het tarief bepaald door de daadwerkelijke hoeveelheid afval die een huishouden produceert.

2

Hoe meer restafval een inwoner aanbiedt, hoe hoger de afvalstoffenheffing. Ofwel hoe beter een inwoner zijn afval scheidt, hoe lager de afvalstoffenheffing. Het idee hierachter is dat de productie van (ongewenst) restafval eerlijk wordt afgerekend, in plaats van de kosten van duur restafval over alle inwoners te verdelen. Huishoudens die hun afval goed scheiden, betalen bij dit systeem een lagere heffing dan huishoudens die dit niet doen. De heffing bestaat uit een vast (basis) deel dat iedereen betaalt, en een variabel deel. De hoogte van het variabele wordt bepaald door de hoeveelheid restafval die inwoners in de restafvalcontainer of ondergrondse container gooien. Dit stimuleert bewoners om zo min mogelijk restafval weg te gooien, en recyclebare grondstoffen zo veel mogelijk gescheiden aan te bieden. Eind dit jaar worden resultaten van de benchmark huishoudelijk afval bekend gemaakt waar ca. 50% van de Nederlandse gemeenten aan mee doet. Ook gemeente Baarn en RMN nemen hieraan deel. De benchmark is een prestatiemeting op het gebied van afval en grondstoffenbeheer waarin het ‘leren door vergelijken’ centraal staat. Met de data die met deze benchmark worden verkregen kunnen milieu- en kosteneffectiviteitsanalyses worden gemaakt.

Door de inzamelprestaties te relateren aan gemeentelijke kenmerken, toegepaste inzamelstrategieën en inzamelmiddelen, wordt inzicht verkregen in de effecten van beleidskeuzes. De resultaten van de benchmark kunnen gebruikt worden om inzichtelijk te krijgen in welke richting gemeente Baarn verder onderzoek kan verrichten om doelen te bereiken. De resultaten en aanvullend onderzoek kunnen bijdragen aan het bepalen van de tariefsystematiek voor de eerlijkere verdeling van de afvalstoffenheffing. Samengevat: • Als tarief voor twee persoons huishouden wordt toegevoegd, dan resulteert elke euro minder voor twee persoonshuishouden in gelijke verhoging voor meer persoonshuishouden; • Dit leidt tot een eerlijke verdeling voor twee persoonshuishoudens, maar vermindert de rechtvaardigheidsdiscussie niet; • Eerlijkste tarief is het tarief waar de vervuiler betaald. Er zijn verschillende stappen mogelijk, hierover informeren we u voor het einde van het jaar; • In de informatie die we einde van het jaar delen, leveren we ook inzichten vanuit de benchmark aan, mogelijk geeft dit nog aanleiding om naar een andere manier van tariefstelling te kijken, die rechtvaardiger is voor alle huishoudens.

Ik hoop u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, Mark Eijbaard Wethouder

3