230406 Regionale oriëntatie - bevindingen doelstellingenfase (728934)

inlichtingen bij

Erik van Loon

Aan de raadsleden en steunfractieleden van de gemeente Baarn

doorkiesnummer uw kenmerk ons kenmerk

datum portefeuillehouder(s) onderwerp

710552 / 728934

6 april 2023 Burgemeester Röell Regionale oriëntatie - Bevindingen doelstellingenfase

Geachte leden van de raad en steunfractieleden, Gemeente Baarn werkt volop samen met de andere gemeenten in de regio. Soms om taken beter en efficiënter uit te kunnen voeren. Soms omdat een opgave zich niet houdt aan gemeentegrenzen. Baarn wil hierin (zelf)bewust keuzes maken. Wat zijn voor ons belangrijke doelen om hierbij te realiseren? Wat hebben wij hierbij onze samenwerkingspartners te bieden? En wat hebben wij daarbij van onze partners nodig? Om het beste voor de inwoners van Baarn én de regio te realiseren. Hiervoor is Baarn een ontwikkeltraject gestart. Het traject bestaat uit de volgende 5 fasen. : 1. Doelstellingenfase Identificatie en vastlegging van de belangrijkste doelstellingen die Baarn wil nastreven en waar samenwerking een bijdrage aan kan leveren. 2. Analysefase Analyse van relevante ontwikkelingen in de omgeving en van krachtenvelden waarin die bijdrage aan de doelstellingen van Baarn tot stand moet komen. 3. Keuzepunten en dilemma’s Bepalen van de belangrijkste keuzevragen en dilemma's en formuleren van bouwstenen voor keuzes. 4. Dialoog Resultaatgerichte dialoog over deze keuzevragen en -dilemma's en formulering van bouwstenen voor keuzes.

Stationsweg 18 Postbus 1003 3740 BA Baarn t (035) 548 16 11 e gemeente@baarn.nl I Voor ons privacybeleid zie www.baarn.nl Bank Nederlandse Gemeenten NL28BNGH0285000594. Bij beantwoording graag datum en kenmerk brief vermelden

5. Richting bepalen Het maken van daadwerkelijke keuzes m.b.t. de regionale oriëntatie en samenwerking en besluitvorming hierover. De uitgebreide aanpak vindt u in bijlage 2. Op 15 februari jl. heeft de extern adviseur hierover - als onderdeel van de doelstellingenfase - met de raad gesproken. Deze eerste verkennende fase is inmiddels afgerond. In de bijlage 1 vindt u de bevindingen van de adviseur. Hierin is ook de input die de raad op 15 februari heeft meegegeven verwerkt. Ook biedt de bijlage een doorkijk naar de volgende fase, de analysefase. Belangrijkste conclusies van deze eerste fase zijn: • Baarn beschikt over een goede beleidsmatige basis voor samenwerking. • De betrokkenen hebben een positieve grondhouding t.a.v. regionale samenwerking. • Ten aanzien van de samenwerking in Regio Amersfoort worden meer vraagtekens gezet over de effectiviteit en werkwijze. • Om beter aan te sluiten op de regionale vraagstukken in Regio Amersfoort stelt het college in de komende perspectiefnota voor om hiervoor een strategisch adviseur aan te trekken. • Baarn heeft nog niet expliciet voor ogen wat zij wil bereiken met regionale samenwerking.

Drie mogelijke perspectieven / vragen voor het vervolg zijn: • Hoe kan regionale samenwerking bijdragen aan de visie op de (lange termijn) bestuurlijke toekomst van Baarn? • Voor welke inhoudelijk strategische issues kan regionale samenwerking een bijdrage leveren? • Hoe kan regionale samenwerking zo worden ingericht dat de opbrengsten voor Baarn worden geoptimaliseerd? Wij vertrouwen erop dat u hiermee voor dit moment voldoende bent geïnformeerd. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Baarn,

drs. C.E. Creveld gemeentesecretaris

Stationsweg 18 Postbus 1003 3740 BA Baarn t (035) 548 16 11 e gemeente@baarn.nl I Voor ons privacybeleid zie www.baarn.nl Bank Nederlandse Gemeenten NL28BNGH0285000594. Bij beantwoording graag datum en kenmerk brief vermelden

M.A. Röell burgemeester

Bijlagen: Bijlage 1 Regionale oriëntatie - Bevindingen doelstellingenfase Bijlage 2 Regionale oriëntatie - aanpak onderzoek

3

Verkenning regionale samenwerking en regionale oriëntatie gemeenten Baarn Bevindingen doelstellingenfase en voortuitblik analysefase (dd. 6 maart) Begin februari is gestart met de eerste fase van de verkenning. In deze fase zijn gesprekken gevoerd met een delegatie vanuit de gemeenteraad (raadsrapporteurs), met de leden van B&W en met het MT. Deze waren bedoeld voor een eerste oriëntatie op de huidige regionale samenwerking en oriëntatie en om belangrijke aandachtspunten voor de volgende fase van de verkenning in beeld te brengen. Algemene indrukken fase 1 Algemene indruk uit de gesprekken is dat regionale samenwerking in het algemeen welwillend en constructief wordt benaderd vanuit Baarn. Regionale samenwerking wordt beschouwd als noodzakelijk en als een gegeven, waarin geacteerd moet worden. De belevingen en ervaringen met specifiek taakgerichte en nauw omschreven samenwerkingen zijn over het algemeen redelijk tot goed (met soms kanttekeningen uiteraard); bij de samenwerking met/in de Regio Amersfoort worden vanuit meerdere kanten vraagtekens gezet over de effectiviteit en de werkwijze. De gemeente Baarn heeft de omgang met verbonden partijen vastgelegd in een Nota Verbonden partijen 2020 die een goed beeld geeft van de mogelijkheden die er zijn om om te gaan met regionale samenwerking en van de sturingsmogelijkheden in het proces van samenwerking.

De Omgevingsvisie “De Staat van Baarn” (2022) geeft een beeld van de gewenste (ruimtelijkfunctionele) ontwikkeling van de gemeente, van de belangrijkste kenmerken en gewenste identiteit. In de visie wordt de vraag gesteld of Baarn vooral naar binnen gekeerd moet zijn of juist ook zich naar buiten zou moeten keren. De visie geeft daarbij aan dat regionale samenwerking en oriëntatie een belangrijke rol kan spelen bij het realiseren van de gewenste ontwikkeling en identiteit en dat dit verdere uitwerking en keuzes vraagt. Het Coalitieakkoord “Samen Baarn” van 2022 legt sterk de nadruk op de (versterking van de) verbinding tussen de gemeente (lokaal) en de Baarnse bevolking en gaat niet/weinig is op de rol van regionale samenwerking in het bereiken van resultaten voor Baarn. De oriëntatie in de regionale samenwerking is wisselend. De primaire oriëntatie is die op (gemeenten in) de Regio Amersfoort, ook voor enkele meer uitvoerende taken. Maar voor sommige taken zijn er samenwerkingen met andere gemeenten in Utrecht. De samenwerking met de buurgemeente Eemnes is beperkt, vanwege de primaire oriëntatie van die gemeente op de BEL-collega-gemeenten en Huizen. Er is niet altijd congruentie in de samenwerkingsverbanden, dat wil zeggen dat voor verschillende taken met onderling verschillende gemeenten wordt samengewerkt soms.

Er zijn beperkte verbanden met de gemeenten in de Gooi- en Vechtstreek, hoewel daarmee qua karakter en identiteit wel verbinding wordt ervaren en er ook wel sprake is van oriëntatie van inwoners hierop. De bestuurlijke (provincie) grenzen vormen hierin kennelijk een obstakel. Bij elkaar levert deze eerste fase een wat ambivalent algemeen beeld op over regionale samenwerking en oriëntatie in het belang van Baarn. Enerzijds is er een authentiek overkomend, breed besef dat regionale samenwerking en optreden belangrijk en nodig is voor Baarn, als een soort vanzelfsprekendheid. Anderzijds is er niet een breed gedeeld, expliciet en concreet beeld of perspectief op hoe die samenwerking concrete en toekomstgerichte resultaten voor Baarn zou kunnen of moeten opleveren. Er is in verschillende gesprekken wel behoefte uitgesproken om dat meer te hebben of te krijgen en dit verkenningstraject daar een goed bijdrage aan kan leveren.

1

Doelstellingen regionale samenwerking Vanuit de gesprekken en documentatie blijkt dat er vanuit drie perspectieven doelstellingen zijn te formuleren voor regionale samenwerking en invulling van de regionale oriëntatie van Baarn: • Hoe kan regionale samenwerking bijdragen aan de visie op de (langere termijn) bestuurlijke toekomst van Baarn? Baarn wil een zelfstandige gemeente zijn en blijven en zoveel mogelijk zelf controle houden over de bestuurlijke toekomst van de gemeente. Breed is daarbij het besef dat samenwerking daarvoor nodig is; “zelfstandigheid door samenwerking”. Om deze doelstelling waar te kunnen maken is een goed inzicht nodig in de toekomstige bestuurlijke ontwikkelingen in het gebied, zodat daarop ook tijdig en op de goede manier op ingespeeld kan worden. • Voor welke strategische issues kan regionale samenwerking een bijdrage leveren? Er is bij gesprekspartners een breed besef dat regionale samenwerking in algemene zin een bijdrage kan leveren aan lange termijn organisatiedoelstellingen: vermindering kwetsbaarheid, verbetering/ instandhouding kwaliteit, efficiënte taakuitoefening. Over de meer inhoudelijk-strategische betekenis van samenwerking komt wat minder expliciet beeld. Recreatie/toerisme wordt wel expliciet genoemd, voor het overige lijkt er (nog) niet een duidelijke inhoudelijke agenda voor samenwerking.

• Hoe kan regionale samenwerking zo worden ingericht dat de opbrengsten voor Baarn worden geoptimaliseerd? Voor sommige samenwerkingen kon wel een expliciet beeld worden gegeven van opbrengsten voor Baarn, met name in organisatorisch/uitvoerend opzicht. Voor enkele samenwerkingen bleek die specifieke opbrengst moeilijker expliciet te maken, zeker op inhoudelijk terrein. Dat is natuurlijk ook lastig als er niet een specifieke agenda/verwachting vanuit Baarn is gedefinieerd. Kansen en risico’s regionale samenwerking Uit de inventarisatie blijkt dat er zeker kansen worden gezien in regionale samenwerking voor Baarn. Zowel als het gaat om het realiseren van de lange termijn bestuurlijke doelstelling als in het bereiken van meer concrete opbrengsten. Kansen die worden genoemd zijn: • Samen optrekken met andere gemeenten om lokale belangen te realiseren (bv. op het gebied van wonen en verkeer); • Gezamenlijk keuzes maken in en aanpakken van gemeentegrensoverschrijdende opgaven in het gebied (bv. als het gaat om toerisme en de energietransitie); • Versterken van de organisatie- en uitvoeringskracht door vermindering kwetsbaarheid en efficiency bij uitvoering van taken; Er zijn niet veel specifieke risico’s genoemd voor Baarn in regionale samenwerking.

Risico’s als verlies van zelfstandigheid/autonomie of van beslissingsmacht over lokale aangelegenheden zijn niet expliciet benoemd, maar wellicht wel onder de oppervlakte aanwezig. Wel zijn praktische bezwaren van (soms) ongerichtheid of beperkt ervaren effectiviteit (met name Regio Amersfoort) benoemd. Als algemeen risico zou kunnen worden geformuleerd dat als Baarn niet zelf bewust en expliciet keuzes maakt, dat regionale samenwerking en daarin ontwikkeld beleid en keuzes Baarn min of meer “overkomen” en dat anderen dan de keuzes maken die voor Baarn belangrijk kunnen zijn. In enkele gesprekken kwam wel duidelijk naar voren dat er waarschijnlijk wel iets te winnen is voor Baarn in regionale samenwerking, maar dat je daar dan ook wel gerichte investering in tijd, geld en aandacht moet plegen en dat dat dan juist vaak niet mogelijk/makkelijk is voor een relatief kleine gemeente als Baarn. Dat vraagt dan dus een bewuste keuze en afweging tussen een investering in samenwerking en het resultaat dat daaruit voor Baarn gehaald kan worden.

2

Doorkijk fase 2 (analysefase) De resultaten van fase 1 laten zien dat er behoefte is om onder de praktijk van de regionale samenwerking voor Baarn scherpere en explicietere keuzes te leggen. Om daarmee (meer en beter) aan de doelstellingen voor regionale samenwerking te kunnen voldoen en om (meer en beter) kansen te pakken en risico’s te beperken en daarbij ook de investering in tijd, geld en aandacht zo effectief mogelijk in te zetten. De analysefase zou de “grondstof”, de input moeten geven voor deze scherpere en expliciete keuzes. Deze grondstof zou kunnen/moeten komen uit 3 deelanalyses: a) Analyse bestuurlijke toekomstscenario’s en positie Baarn daarin. Doelstelling van deze deelanalyse is om scherper in beeld te krijgen welke bestuurlijke toekomstscenario’s aan de orde kunnen zijn, mede gegeven de ontwikkelingen bij buurgemeenten en om scherper te krijgen hoe anderen Baarn zien als samenwerkingspartner en de verwachtingen als zodanig helder(der) te krijgen. b) Analyse inhoudelijke strategische thema’s voor regionale samenwerking/oriëntatie. Doelstelling van deze deelanalyse is om input te krijgen voor een soort inhoudelijke strategische agenda/ speerpunten voor Baarn in regionale samenwerking. Aan de hand hiervan kan gerichter worden ingezet op die issues, thema’s, onderwerpen en partners waarmee winst voor Baarn te halen is.

c) Analyse organisatieontwikkeling in relatie tot regionale samenwerking en oriëntatie. Doelstelling van deze deelanalyse is om een scherper beeld te krijgen op welke wijze regionale samenwerking kan bijdragen aan de organisatiekracht van Baarn (kwaliteit, kwetsbaarheid, kosten, dienstverlening). Hierbij kunnen verschillende scenario’s worden geïdentificeerd en beoordeeld. Deze deelanalyses zullen plaatsvinden in de periode maart/april evt. mei en zullen worden uitgewerkt in de belangrijkste keuzepunten en mogelijke dilemma’s in de keuzes in regionale samenwerking. Dit als basis voor zowel een maatschappelijke, ambtelijke als bestuurlijk-politieke dialoog hierover.

3