221102 RIB Effecten septembercirculaire 2022 (543610)

inlichtingen bij

Ilse Lubach

Aan de raadsleden en steunfractieleden van de gemeente Baarn

doorkiesnummer uw kenmerk ons kenmerk

524069 / 543610

datum

2 november 2022

portefeuillehouder(s)

Wethouder Prakke

onderwerp

Effecten septembercirculaire 2022

Geachte leden van de raad en steunfractieleden, Op 20 september 2022 is de septembercirculaire gemeentefonds 2022 gepubliceerd. Via de meicirculaire 2022 is de gemeente geïnformeerd over de financiële kaders voor onze begroting. De septembercirculaire 2022 geeft zoals gebruikelijk een geactualiseerd beeld van de Miljoenennota 2023 van het Rijk. De verwerking van de septembercirculaire 2022 draagt bij aan een positief begrotingssaldo van € 1,2 miljoen in 2022 en € 2,0 miljoen in 2023. Het begrotingssaldo voor de jaren 2024 en 2025 blijft ondanks een lagere bijdrage gemeentefonds positief. In 2026 ontvangen wij een eenmalige rijksbijdrage in 2026 waar door “het ravijn” voor de gemeente Baarn incidenteel is verminderd. (Zie bijlage 1 tabel. 1) De belangrijkste onderwerpen in deze septembercirculaire zijn: 1) de bijwerking van de accressen vanaf 2023 a. Het vastzetten van het volume-acres op de stand van de meicirculaire 2022 b. Een eenmalige rijksbijdrage in 2026 (het zgn. ravijnjaar) 2) Een voorschot op de onderschrijding van het BTW-compensatiefonds (BCF) 3) De presentatie van nieuwe decentralisatie-uitkeringen. 4) Taakmutaties en wijzigingen doeluitkeringen. 5) Procesmededeling over de onderzoeksagenda herijking verdeling gemeentefonds. 1.

Algemene uitkering De autonome groei van de algemene uitkering van het gemeentefonds is (voor het grootste deel) gekoppeld aan de groei van de netto-rijksuitgaven. Dit wordt het accres genoemd. Het accres is nodig voor het opvangen van de stijgende kosten van gemeenten als gevolg van inflatie, inwonergroei en hogere standaarden voor publieke voorzieningen als gevolg van meer welvaart.

1

Het accres zelf is te splitsen in drie delen voor: • prijsontwikkeling • loonontwikkeling• volumegroei In het voorjaar stelde het kabinet voor om het volume-deel van het accres voor de kabinetsperiode 2022-2025 te bevriezen op de stand van de meerjarenraming van de Voorjaarsnota 2022. Dit voor meer rust op de rijksbegroting en gemeentebegrotingen. Het accres wordt wel blijvend geactualiseerd voor nieuwe ramingen voor de ontwikkeling van de lonen en prijzen, zodat het inflatierisico beperkt blijft. Wat betekent dit voor Baarn? Voor het jaar 2023 is de correctie voor de loon- en prijsontwikkeling van het accres naar boven bijgesteld. In de jaren 2024, 2025 en 2027 zien wij een daling van onze inkomsten uit de algemene uitkering ten opzichte van de meicirculaire van dit jaar. Voor 2026 stelt het rijk een eenmalige rijksbijdrage beschikbaar in aanloop naar de nieuwe financieringssytematiek die ingaat vanaf 2026. Op basis van deze eenmalige bijdrage ontvangt de gemeente Baarn € 1.047 miljoen in 2026. Door de nieuwe financieringssystematiek daalt de algemene uitkering in 2026 met € 2,3 miljoen ten opzichte van 2022 en in 2027 met € 3,8 miljoen ten opzichte van 2022. Deze daling is structureel en er zal op tijd moeten worden geanticipeerd om het tekort dat ontstaat in de meerjarige begroting. 2. Voorschot op de onderschrijding van het BTW compensatiefonds. (tabel 2 1.

Algemeen C.) De door ons betaalde btw op de inkoop van overheidstaken kunnen wij terugvorderen via het Btwcompensatiefonds. Omdat de uitgaven van gemeenten jaarlijks toenemen met inflatie, inwonergroei en welvaart, groeit het Btw compensatiefonds (BCF) jaarlijks met hetzelfde accrespercentage als het gemeentefonds. Daarnaast wordt het BCF bijgesteld voor de btw-component van taakmutaties. Als in een jaar minder gedeclareerd wordt op het BCF dan er aan middelen in zit, wordt het restant aan het gemeentefonds toegevoegd. Wordt er meer op het BCF gedeclareerd dan erin zit dan wordt het tekort aangevuld met middelen uit het gemeentefonds. Sinds deze afspraak valt ieder jaar geld uit het BCF vrij aan de algemene uitkering. Het aantal declaraties van gemeenten bij het BCF zijn al jaren minder dan het bedrag waarmee het fonds gevoed wordt. De investering van gemeente zijn sinds de vorige financiële crisis teruggevallen en daarna door de financiële krapte bij gemeente ook niet meer opgeveerd. Als gemeente komende jaren wel meer gaan investeren als de vrijval uit het BCF snel lager worden. Wat betekent dit voor de gemeente Baarn? In 2022 ontvangt de gemeente € 401.000 voor de definitief gerealiseerde vrijval van het BCF.

Voor onze begroting 2023 en elke jaarschijf van de meerjarenraming 2024-2026 mogen wij uitgaan van ons maximale aandeel in de definitief gerealiseerde vrijval uit het BCF over het jaar 2021. In de gemeente Baarn wordt dit, in het kader van reëel ramen, niet als stelpost opgenomen in begroting.

2

3. Nieuwe decentralisatie uitkeringen Omgevingswet (tabel 2 - 2. Specifiek J.) De grootste mutatie van de nieuwe decentralisatie-uitkering zijn de Invoeringskosten Omgevingswet. Vanwege de transitiekosten die gemeenten hebben gemaakt in aanloop naar de invoering van de Omgevingswet ontvangen de gemeenten hiervoor een bijdrage. Er volgt nog een stelselevaluatie, waarbij de daadwerkelijk gemaakte kosten in kaart worden gebracht. Wat betekent dit voor de gemeente Baarn? De gemeente Baarn ontvangt in 2022 voor de aanloopkosten naar invoering van de Omgevingswet, vanuit deze decentralisatie uitkering een bedrag van € 230.000. De middelen worden besteed aan de verschillende onderdelen ter voorbereiding op de inwerkingtreding te weten: participatie omgevingsvisie, voorbereiden omgevingsplan, inrichten werkprocessen, aansluiting op het Digitale Stelsel Omgevingswet. Eventueel resterende middelen dienen beschikbaar te blijven voor 2023, aangezien de implementatie doorloopt na de inwerkingtreding van de wet. Bij de tweede tussenrapportage is voorgesteld een bestemmingsreserve omgevingswet in te stellen. Na een positief besluit hierop zal dit bedrag, indien het niet in 2022 is besteed, worden toegevoegd aan de bestemmingsreserve omgevingswet. Invoering van de omgevingswet is wederom uitgesteld naar 1 juli 2023. Wet kwaliteitsborging bouw (tabel 2 - 2.

Specifiek K.) De gemeenten ontvangen in 2022 een bijdrage voor de noodzakelijke voorbereiding van de inwerkingtreding van de wet Kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) per 1 januari 2023. Daarnaast ontvangen de gemeenten na inwerkingtreding een jaarlijkse bijdrage (tot en met 2026) voor het uitvoeren van de Wkb-taken. Wat betekent dit voor de gemeente Baarn? Op 1 januari treedt de wet Kwaliteitsborging voor bouwen (Wkb) in werking. De gemeente Baarn ontvangt voor de uitvoering van de Wkb-taken jaarlijks € 38.000 in 2022 en vanaf 2023 t/m 2026 € 15.000. Deze middelen worden ingezet ten behoeve van een impactanalyse van de Wet Kwaliteitsborging. De wet heeft op zowel VTH-werkprocessen als functies en evt. formatie. Hiervoor moeten de noodzakelijke voorbereidingen worden getroffen en aanpassingen worden gedaan.

Leerlingen vervoer Oekraïne (tabel 2 - 2. Specifiek L.) Gemeenten hebben de regie en verantwoordelijkheid voor het leerlingenvervoer aan Oekraïense leerlingen. De decentralisatie-uitkering Leerlingenvervoer Oekraïense leerlingen is een tegemoetkoming aan gemeenten voor de kosten die zij voor dit hebben gemaakt. De decentralisatieuitkering betreft de periode vanaf 1 maart 2022 tot aan de zomervakantie op 16 juli 2022. De bedragen die worden toegekend aan de gemeente zijn gebaseerd op het aantal geregistreerde kinderen uit de Oekraïne, met peildatum 6 mei 2022. In de uitkering wordt onderscheid gemaakt tussen leerlingen in het Voortgezet Onderwijs (VO) en leerlingen in het Primair Onderwijs (PO).

3

Wat betekent dit voor Baarn? In Baarn worden mensen uit Oekraïne opgevangen, waaronder kinderen en jongeren onder de 18 jaar. In de gemeente Baarn maken 8 kinderen uit Oekraïne gebruik van het leerlingenvervoer. In 2022 ontvangt de gemeente Baarn € 17.000 voor deze doelgroep.

Sociaal Domein Voor de jaren 2024, 2025 en 2026 is overeengekomen dat gemeenten zowel de extra rijksbijdragen voor de jeugdzorg als de geplande bezuinigingen voor 100% in de begroting 2023 mogen opnemen. In 2022 was dit nog 75%.Verder zijn afspraken gemaakt over een aanvullende besparing van structureel € 511 miljoen, waarbij de Rijksoverheid de verantwoordelijkheid heeft om deze besparing in te vullen met (wettelijke) maatregelen. Het Rijk is aan zet om de besparing in te vullen met (wettelijke) maatregelen als aanvulling op de beoogde Hervormingsagenda. Het gaat om maatregelen waarbij gemeenten minder middelen nodig hebben of waarbij alternatieve inkomsten gegenereerd worden. De provinciaal toezichthouders stellen als eis dat gemeenten expliciet een daling van uitgaven moeten ramen ter waarde van hun aandeel in die € 511 miljoen. Op die manier loopt de extra korting budgettair neutraal. Wat betekent dit voor Baarn? De taakstelling in het Sociaal Domein zoals deze is opgenomen in de huidige meerjarenbegroting 2022 blijft gehandhaafd. Bij de perspectiefnota hebben wij 75% van de inkomsten arbitrage commissie geraamd. Met daar tegenover een taakstelling op basis van de destijds bekende maatregelen. Op basis van de overeenkomst mogen wij 100% van de inkomsten ramen. Maar door een aanpassing van de verdeelmaatstaven leidt dit voor Baarn niet tot een hogere bijdrage Jeugd.

De taakstelling binnen het Sociaal Domein loopt in lijn met de dossiers waar overeenstemming over is verder op naar ongeveer € 1 miljoen euro in 2025 en 2026. Het aantal dossiers met bezuinigingen waar nog geen overeenstemming over is bereikt zorgt voor een grote ongewisse factor in het geheel. De aframing van de 511 miljoen extra bezuinigingen waar het Rijk haar verantwoordelijkheid over neemt (zie hierboven) wordt budgettair neutraal in onze begroting verwerkt. Taakmutaties en doeluitkeringen in de septembercirculaire Energietoeslag (tabel 2 - 2 Specifiek A) De energietoeslag bedraagt voor het jaar 2022 in totaal € 1.300 voor mensen die leven van 120% van het sociaal minimum. Sinds april 2022 voert de gemeenten Baarn deze regeling uit voor inwoners met een inkomen tot 130% van de voor hen geldende bijstandsnorm. In totaal hebben 880 huishoudens in Baarn van deze regeling gebruik gemaakt. In augustus 2022 heeft het rijk besloten om in 2023 nogmaals € 1.300 aan deze doelgroep uit te keren. Al bij de septembercirculaire ontvangt de gemeente Baarn € 500.000 om zodoende vooruitlopende op de uitkering van 2023 vast € 500 uit te kunnen keren. Onder de huidige wetgeving hebben wij de tijd om de toeslag uit te keren tot 1 juli 2023.

4

Asiel (inburgering) (tabel 2 - 2 Specifiek C) Met betrekking tot de opvang van asielzoekers is afgesproken dat het Rijk voldoen middelen beschikbaar stelt voor integratie. Door de hogere instroom van het aantal inburgeraars ontvangen gemeente vanaf 2022 t/m 2024 extra middelen voor inburgering. Hiermee wordt de gemeente in staat gesteld passende ondersteuning te bieden. De gemeente Baarn ontvang € 27.000 extra voor het bieden van ondersteuning. Programma kansrijke start In 2018 zijn er middelen in het kader van het actieprogramma Kansrijke Start via decentralisatieuitkering Gezond in de stad aan het gemeentefonds toegevoegd. In het Coalitieakkoord is aangegeven dat Kansrijke Start in alle gemeenten van Nederland wordt ingezet. Ook de gemeenten die zich nog niet eerder hebben aangemeld ontvangen in 2022 middelen om een lokale coalitie te vormen rondom de eerste 1000 dagen van kinderen. Bij deze septembercirculaire worden voor de betreffende gemeenten deze middelen aan de decentralisatie-uitkering Gezond in de stad toegevoegd. De gemeente Baarn ontvangt € 7.000 voor dit programma. Wij hebben met onze partners in de regio Utrecht afspraken over een goede ketenaanpak rondom de eerste 1000 dagen van kinderen (van -10 maanden t/m 2 jaar) en hun inzet bij (aankomende) gezinnen in een kwetsbare situatie.

Maatschappelijke begeleiding statushouders De gemeente is wettelijk verplicht asielzoekers met een verblijfstatus (inburgeraars) te begeleiden als ze in Baarn komen wonen. In 2022 ontvangt de gemeente voor de maatschappelijke begeleiding van inburgeringsplichtige asielmigranten en hun gezinsleden een bijdrage van € 59.000. Vanwege de schaalgrootte trekt de gemeente Baarn met de gemeenten Bunschoten en Soest op voor deze begeleiding (zie raadsbesluit 329682 van 22 december 2021). Onder de begeleiding vallen onder andere de brede intakegesprekken, de maatschappelijke begeleiding en de eventuele juridische ondersteuning van inburgeraars. Dit verzorgt Vluchtelingenwerk West en Midden Nederland voor de gemeente Baarn (en Bunschoten en Soest). 5. Procesmededeling over de onderzoeksagenda herijking verdeling gemeentefonds. Begin dit jaar is bij de algemene leden vergadering de resolutie aangenomen “naar een uitlegbaar en stabiel verdeelmodel gemeentefonds”. De gemeente Baarn heeft bij deze vergadering een motie ingebracht om het proces na instemming met de resolutie te borgen. Deze motie is met een grote meerderheid aangenomen. De Gemeenten, Raad van Openbaar Bestuur (ROB) en de Vereniging Nederlandse Gemeente (VNG) hebben aangegeven dat verbetering van het huidige model noodzakelijk is. Inmiddels is er in het model het een en ander aangepast, zo is een aantal maatstaven gehalveerd.

Daarnaast is er dit jaar gekozen voor een beperking van het herverdeeleffect tot 2026 van € 7,50 in 2023 en € 15 in 2024/2025 (Maartbrief 2022). Voor het verder aanscherpen van het verdeelmodel is nader onderzoek nodig. Inmiddels is hiervoor door het ROB een onderzoeksagenda opgesteld. Deze agenda maakt onderdeel uit van de septembercirculaire 2022 Op aanbeveling van de ROB wordt in 2023 -2025 gestart met verschillende onderzoeken, om zo te komen tot verbetering van het huidig voorgestelde verdeelmodel.

5

In 2023 wordt een start gemaakt met de volgende onderzoeken: A. De kosten van specifieke groepen gemeenten zoals industriesteden, universiteitssteden, instellingsgemeenten, de G4, toeristengemeenten en dergelijke worden goed in kaart gebracht; B. De kosten van de actualisatie en transformatie van het sociaal domein en met name de gevolgen van de Hervormingsagenda Jeugd mee nemen en direct verwerken; C. De kosten voor Bestuur & Ondersteuning nader te onderzoeken en de investering gerelateerde uitgaven op het terrein van infrastructuur, milieu en woningbouw, dit mede gelet op de grote opgaven, in beeld te brengen; D. Te werken aan een beter onderbouwde objectieve verdeling van de eigen inkomsten van gemeenten. Aanvullend wordt in 2026 wordt er onderzoek verricht naar: In te zetten op de mogelijkheid de verdeling en bekostiging van het sociaal domein anders in te richten en te baseren op risicofactoren van huishoudens. Bij al deze onderzoeken worden de gemeenten nauw betrokken. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Baarn,

drs. C.E. Creveld gemeentesecretaris

M.A. Röell burgemeester

Bijlagen: Financieel effect septembercirculaire begroting 2022 en 2023 - 2026 Begrotingswijziging septembercirculaire

6

Bijlage 1. Mutaties septembercirculaire 2022

Tabel 1 Begrotingssaldo (2022 - 2026) Huidige stand programmabegroting 2022 Tussenrapportage 2 2022 Programmabegroting 2023-2026 Septembercirculaire 2022 Actuele begrotingssaldo na Septembercirculaire 2022

2022 -2481 V 1213 N 42 N -1.226 V

2023

2024

2025

2026

-1812 V -210 V -2.022 V

-2604 V 280 N -2.324 V

-2925 V 643 N -2.282 V

100 N -246 V -146 V

Bedragen *€ 1.000 (-/- = voordeel;+/+ =nadeel)

Tabel 2 2022 Stand Meicirculaire 2022 42.705 1. Algemeen A. Ontwikkeling uitkeringsbasis / -139 accresontwikkeling B. Eenmalige rijksbijdrage financieringssystematiek C. Voorschot BCF-plafond 2022 401 D. Bevolkingsdaling -15 Totaal mutaties en met een effect op het E. WOZ-mutaties hoeveelheidsverschillen -290 begrotingssaldo -42 2. Specifiek A. Energietoeslag B. Landelijke Vreemdelingen Voorziening C. Asiel (inburgering) D. BRP en BSN naheffing 2021 en bijdrage 2022 E. Participatie IPS Regeling F. Uitvoeringskosten SVB PGB Trekkingsrechten G. Bijdrage centrale financiering GDI H. Gezond in de stad (DU) I. Maatschappelijke begeleiding statushouders (DU) J. Invoeringskosten Omgevingswet K. Wet kwaliteitsborging bouw (Wkb) L. Leerlingenvervoer Oekraïne M. Participatie (IU) N. Overige kleine mutaties Totaal mutaties met een effect op de beleidsvelden Mutatie septembercirculaire 2022 tov meicirculaire 2022 Stand septembercirculaire 2022

2023 43.580

2024 42.987

2025 43.509

2026 40.130

754

264

-99

-257 1.047

-544 210

-544 -280

-544 -643

-544 246

60

47

-10 -34 -11

-35 -11

-36 -11

-33 -10

7 59 230 38 17 5 1

15

15

15

15

875 833

22 231

16 -264

-32 -674

-28 218

43.538

43.811

42.723

42.835

40.348

500 -6 27 -2

Bijlage 2. Begrotingswijziging septembercirculaire 2022

Begrotingswijziging Dienstjaar

2022

Datum

21-dec-22

Collegebesluit

524069

Raadsbesluit

523839

Budgethouder Portefeuille houder

H. Prakke

Onderwerp

Septembercirculaire 2022

Algemene uitkering Programma

2022 Bestuurlijk product

4. Ondersteunend domein financieel beheer en beleid

FCL

Omschrijving

Algemene uitkering gemeentefonds

Totaal mutaties met een effect op het begrotingssaldo

Mutatie

2023 V/N

Mutatie

2024 V/N

Mutatie

2025 V/N

Mutatie

2026 V/N

Mutatie

V/N

-42 Nadeel

210 Nadeel

-280 Nadeel

-643 Nadeel

246 Voordeel

-42 Nadeel

210 Voordeel

-280 Nadeel

-643 Nadeel

246 Voordeel

Taakmutaties verschillende beleidsvelden

3. Fysiek domein 2. Sociaal domein 2. Sociaal domein 1. Dienstverlening 2. Sociaal domein 2. Sociaal domein 1. Dienstverlening 2. Sociaal domein 2. Sociaal domein 3. Fysiek domein 3. Fysiek domein 2. Sociaal domein 2. Sociaal domein 4. Ondersteunend domein Totaal mutaties met een effect op de beleidsvelden

A. Energietoeslag B. Landelijke Vreemdelingen Voorziening C. Asiel (inburgering) D. BRP en BSN naheffi ng 2021 en bijdrage 2022 E. Participatie IPS Regeling F. Uitvoeringskosten SVB PGB Trekkingsrechten G. Bijdrage centrale financiering GDI H. Gezond in de stad (DU) I. Maatschappelijke begeleiding statushouders (DU) J. Invoeringskosten Omgevingswet K. Wet kwaliteitsborging bouw (Wkb) L. Leerlingenvervoer Oekraïne M. Participatie (IU) N. Overige kleine mutaties

500 Voordeel -6 Nadeel 27 Voordeel -2 Nadeel

7 Voordeel 59 Voordeel 230 Voordeel 38 Voordeel 17 Voordeel 5 Voordeel 1 Voordeel 875 Voordeel

60 Voordeel

47 Voordeel

-10 Nadeel -34 Nadeel -11 Nadeel

-35 Nadeel -11 Nadeel

-36 Nadeel -11 Nadeel

-33 Nadeel -10 Nadeel

15 Voordeel

15 Voordeel

15 Voordeel

15 Voordeel

22 Voordeel

16 Voordeel

-32 Nadeel

-28 Nadeel