220706 Verduurzamingsstrategie tegen energiearmoede (436267)

inlichtingen bij

Floris Eigenhuis

Aan de raadsleden en steunfractieleden van de gemeente Baarn

doorkiesnummer uw kenmerk ons kenmerk

datum portefeuillehouder(s) onderwerp

426404 / 436267

6 juli 2022 Wethouder De Vries Verduurzamingsstrategie tegen energiearmoede

Geachte leden van de raad en steunfractieleden,

De energieprijzen zijn fors gestegen. Hierdoor wordt de energierekening voor steeds meer huishoudens hoger en kunnen ze te maken krijgen met energiearmoede. De Rijksoverheid heeft geld beschikbaar gesteld om energiearmoede tegen te gaan met verduurzamingsmaatregelen. Voor de gemeente Baarn gaat het om €270.292, dit moet vóór 31 december 2023 zijn besteed. In de gemeente Baarn willen we met energiefixers bij circa 700 huishoudens kleine energiebesparende maatregelen installeren. Hiermee zullen we beginnen in de woonwijk NieuweOosterhei. Op voorwaarde van succes en beschikbaarheid van financiële middelen wordt een soortgelijke verduurzamingsstrategie herhaald in de hele gemeente. Exacte cijfers over huishoudens met energiearmoede zijn er niet, maar uit onze doelgroepanalyse blijkt dat in deze wijken een verhoogde kans op energiearmoede is. De uitvoering zal worden gedaan door een externe partij en er zal nauw worden samengewerkt met Pit Baarn, EnergiekBaarn en Eemland Wonen. We zetten erop in om voor de winter al zoveel mogelijk huishoudens te helpen. In de bijlage vindt u de verduurzamingsstrategie. Hierin vindt u de definitie van energiearmoede, de doelgroep analyse, een vergelijking van verschillende verduurzamingsmaatregelen en de afweging die is gemaakt. Op basis van de evaluatie bekijken we of hier een vervolg aan gegeven kan worden.

Stationsweg 18 Postbus 1003 3740 BA Baarn t (035) 548 16 11 e gemeente@baarn.nl I Voor ons privacybeleid zie www.baarn.nl Bank Nederlandse Gemeenten NL28BNGH0285000594. Bij beantwoording graag datum en kenmerk brief vermelden

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Baarn,

drs. C.E. Creveld gemeentesecretaris

M.A. Röell burgemeester

Bijlagen: 426404 Verduurzamingsstrategie tegen energiearmoede bijlage 1 Verduurzamingsstrategie tegen energiearmoede 426404 Verduurzamingsstrategie tegen energiearmoede bijlage 2 Beschikking aanpak energiearmoede 2022 2023

Stationsweg 18 Postbus 1003 3740 BA Baarn t (035) 548 16 11 e gemeente@baarn.nl I Voor ons privacybeleid zie www.baarn.nl Bank Nederlandse Gemeenten NL28BNGH0285000594. Bij beantwoording graag datum en kenmerk brief vermelden

Verduurzamingsstrategie tegen energiearmoede Uitvoering van maatregel 3: energiearmoede

Opgesteld door: Duco van Kleij Functie: Stagiair Klimaat en Duurzaamheid Organisatie: Gemeente Baarn Datum: 17-5-2022 Mail: d.vanklei@baarn.nl Tel: 0629403545

Samenvatting De energieprijzen zijn fors gestegen. Hierdoor wordt de energierekening voor steeds meer huishoudens onbetaalbaar en kunnen ze te maken krijgen met energiearmoede. De Rijksoverheid heeft landelijk 150 miljoen euro beschikbaar gesteld om energiearmoede tegen te gaan. De gemeente Baarn heeft €135.146 toegekend gekregen. Dit bedrag wordt voor het zomerreces verdubbeld met een nieuwe beschikking. Dit bedrag moet voor 31 december 2023 zijn ingezet en het budget mag niet worden uitgekeerd in euro’s. Er zijn geen specifieke cijfers over de huishoudens die met energiearmoede te maken hebben. Dat is ook niet mogelijk, omdat privacygevoelige gegevens van verschillende instanties met elkaar gecombineerd zouden moeten worden. De doelgroep is toch zo goed mogelijk in beeld gebracht door gegevens van de gemeente, welzijnsorganisatie Baarn-Bunschoten-Soest (BBS) en openbaar toegankelijke informatie over elkaar heen te leggen. Hierbij is de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) altijd nageleefd. Ook zijn gesprekken gevoerd met partijen in het maatschappelijk middenveld, zoals Eemland Wonen en Pit Baarn.

Op basis van verschillende indicatoren, zoals een laag inkomen, het energielabel van de woning en corporatiewoningen, is geconcludeerd dat het grootste deel van de doelgroep zich beperkt tot de Nieuwe-Oosterhei, de Professorenwijk, een deel van de Schildersbuurt en een deel van Eemdal-Noord. Er zijn veel verschillende manieren om energiearmoede aan te pakken. De kaders van de beschikking laten het niet toe om geld direct aan inwoners uit te keren. Ook zijn de aanbestedings- en subsidieregels van toepassing, waardoor het niet (of beperkt) mogelijk is om woningcorporaties of woningeigenaren te helpen met grote verduurzamingsmaatregelen. Hierom is besloten om ons te richten op kleine maatregelen. Op basis van het referentieonderzoek blijkt dat energiefixers de meest effectieve maatregel tegen energiearmoede is. Dit zijn mensen die energiebesparende maatregelen installeren in een woning. Mensen die te maken hebben met energiearmoede, hebben energiebesparing vaak niet als prioriteit en deze aanpak ontlast inwoners zoveel mogelijk. Het is op de korte termijn echter lastig om eerder genoemde energiefixers vrijwillig in te zetten in Baarn. Daarom wordt de voorkeur gegeven aan een betaalde kracht, een partij die ervaring heeft met de doelgroep en die adviezen kan geven over energiebesparing. Dit moet aanbesteed worden.

Op deze manier kunnen er, met de verdubbeling van het budget, rond de 700 huishoudens geholpen worden, waarvan een gedeelte deze winter al. Na de zomer zal de aanpak tegen energiearmoede starten. De eerder genoemde energiefixers zullen worden ingezet in Baarn. Er wordt gekozen voor een wijkgerichte aanpak. Uit de doelgroepanalyse blijkt dat de Nieuwe-Oosterhei de eerste wijk gaat worden waar deze uitvoering van start gaat. Op voorwaarde van succes en beschikbaarheid van financiële middelen wordt een soortgelijke verduurzamingsstrategie uitgerold in de hele gemeente. In de uitvoering wordt zo goed mogelijk samengewerkt met actieve partijen in het maatschappelijk middenveld, zoals Eemland Wonen, EnergiekBaarn, Pit Baarn en BBS. Deze, en meer, organisaties zijn ook betrokken geweest bij deze planvorming en kunnen ons helpen om de doelgroep te bereiken of ten uitvoer te brengen. Zo kunnen Eemland Wonen en BBS helpen om de doelgroep te informeren en EnergiekBaarn en Pit Baarn bij het activeren van mensen.

NB: Tijdens de uitwerking van dit uitvoeringsplan is bericht ontvangen dat het budget voor deze zomer verdubbeld wordt. Het advies blijft om bij deze aanpak te blijven.

Inhoudsopgave 1.

Inleiding........................................................................................................................................... 1 1.2.

Aanleiding ............................................................................................................................... 1

1.3.

Doel ......................................................................................................................................... 1

1.4.

Methoden ............................................................................................................................... 1

1.5.

Beschikking ............................................................................................................................. 2

1.5.1. 2.

Doelgroep ........................................................................................................................................ 3 2.2.

Energiearmoede...................................................................................................................... 3

2.3.

Doelgroep in kaart .................................................................................................................. 4

2.3.1.

Huishoudens laag inkomen ............................................................................................ 4

2.3.2.

Corporatiewoningen ....................................................................................................... 5

2.3.3.

(Voorlopig) energielabel ................................................................................................. 6

2.3.4.

Minima op postcode 6 niveau (10 of meer)................................................................... 7

2.4. 3.

Best practices .......................................................................................................................... 9

3.2.1.

Gemeente Arnhem ......................................................................................................... 9

3.2.2.

Gemeente Nijmegen ....................................................................................................... 9

3.2.3.

Gemeente Amsterdam ................................................................................................. 10

3.3.

5.

Conclusie doelgroep ............................................................................................................... 7

Maatregelen .................................................................................................................................... 9 3.2.

4.

Randvoorwaarden .......................................................................................................... 2

Maatregelen in Baarn ........................................................................................................... 10

3.3.1.

Kleine energiebesparende maatregelen + energiefixer .............................................. 10

3.3.2.

Energiedisplays ............................................................................................................. 11

3.3.3.

CV-Inregelen.................................................................................................................. 12

3.3.4.

Witgoedvoucher ........................................................................................................... 13

3.3.5.

Uitbesteden woningbouwvereniging ........................................................................... 13

3.4.

Keuze voor maatregelen in Baarn ........................................................................................ 14

3.5.

Nieuwe subsidie energiearmoede ....................................................................................... 15

3.6.

Lange termijn aanpak ........................................................................................................... 15

Communicatie ............................................................................................................................... 16 4.1.

Communicatiedoelstellingen................................................................................................ 16

4.2.

Communicatiemiddelen ....................................................................................................... 16

Organisatie .................................................................................................................................... 18 5.1.

Samenwerking met actoren ................................................................................................. 18

5.1.2. Betrokkenheid .................................................................................................................... 19

5.2.

Uitvoering ............................................................................................................................. 20

6.

Planning......................................................................................................................................... 21

7.

Begrippenlijst ................................................................................................................................ 22

1. Inleiding Sinds de zomer van 2021 zijn de energieprijzen, en in bijzonder die van gas, fors gestegen. Deze stijging is sinds het conflict in Oekraïne alsmaar toegenomen. Het kabinet ziet dat deze situatie onzekerheid oplevert. Veel Nederlanders maken zich zorgen of de prijzen blijven stijgen en of ze hun energierekening nog kunnen betalen. Het kabinet heeft daarom aangekondigd de prijsstijging in 2022 te dempen met drie aanpassingen in de energiebelastingen. 1. De eerste maatregel is het verlagen van de energiebelasting. Deze maatregel is generiek en wordt door de Rijksoverheid uitgevoerd. 2. De tweede maatregel is het toekennen van €800 energiecompensatie aan huishoudens met een laag inkomen. Deze maatregel is alleen voor de huishoudens met een laag inkomen. De welzijnsorganisatie Baarn-Bunschoten-Soest (BBS) voert dit voor de gemeente Baarn uit. 3. De derde maatregel, en de maatregel waar dit uitvoeringsplan over gaat, is de maatregel energiearmoede. Gemeenten hebben de opdracht gekregen om energiearmoede met maatwerk tegen te gaan. Dit uitvoeringsplan is opgesteld voor de uitvoering van de derde maatregel. In dit uitvoeringsplan zal worden beschreven op welke manier de gemeente energiearmoede met maatwerk tegen wil gaan.

1.2.

Aanleiding

Recent onderzoek van TNO laat zien dat ongeveer 550.000 huishoudens in Nederland te maken hebben met energiearmoede.1 Ongeveer 75% van deze huishoudens woont in een corporatiewoning, circa 12% in koopwoningen en een vergelijkbaar percentage huurt van een particuliere verhuurder. Zij hebben een laag inkomen en hoge energiekosten en/of wonen in een huis van lagere energetische kwaliteit en kunnen hun energierekening niet of nauwelijks betalen. Daarom heeft het kabinet 150 miljoen euro uitgetrokken voor gemeenten om deze huishoudens op korte termijn gericht te ondersteunen bij het verlagen van hun energierekening.

1.3.

Doel

Het doel van de aanpak energiearmoede is om energiearmoede te bestrijden met verduurzamingsmaatregelen. De aanpak is gericht op het verminderen van het gas- en elektriciteitsverbruik bij de minimadoelgroepen.

1.4.

Methoden

Documentenanalyse In de documentenanalyse is de regeling nader onderzocht. Met deze analyse zijn de kaders van de subsidie, verantwoordingsplicht en verantwoordingsmethode uitgezocht. Referentiestudie In de referentiestudie is de aanpak van andere gemeenten en ondersteunende organisaties onderzocht en zijn belangrijke lessen uit de praktijk beschreven.

1

TNO, De feiten over energiearmoede in Nederland, september, 2021.

1

Actorenanalyse In de actorenanalyse zijn de actoren beschreven en de manier waarop deze actoren bijdragen aan de planvorming, communicatie en uitvoering. De actoren zijn overzichtelijk verwerkt. Doelgroepanalyse In de doelgroep analyse zijn cijfers van TNO, woningcorporaties, sociaal domein en BBS gebruikt om de doelgroep nader te bepalen. Aanvullende informatie van andere actoren met betrekking tot de doelgroep zijn ook geanalyseerd. (Groeps)gesprekken In (groeps)gesprekken (met collega’s van de afdeling sociaal domein, Pit Baarn, EnergiekBaarn, Eemland Wonen en andere interne/externe actoren) is de doelgroep nader bepaald. Daarnaast zijn er gesprekken gevoerd met deze partijen om te kijken hoe de aanpak het beste kon worden opgesteld. Deze actoren zijn vroeg in het proces betrokken.

1.5.

Beschikking

Het Rijk heeft de gemeente € 135.146 toegekend om energiearmoede te bestrijden met verduurzamingsmaatregelen3. Recent is bekend geworden dat dit bedrag verdubbeld wordt. Het geld mag uitgegeven worden aan elke maatregel die kan helpen de energierekening te verlagen of het energiegebruik in de woning te verminderen, maar is wel gebonden aan de aanbestedingsregels en regels voor overheidssubsidie. Het geld is verdeeld op basis van onderzoek en de definitie van energiearmoede (zie paragraaf 2.2.) van TNO.4 De middelen kunnen worden ingezet voor een breed scala aan maatregelen gericht op het verlagen van de energierekening of het energiegebruik in de woning. Uit de middelen kunnen ook de projecten communicatiekosten worden bekostigd. Het is niet toegestaan om de middelen als financiële compensatie uit te keren aan financieringen zoals een revolverend fonds. Voor de additionele middelen gelden dezelfde voorwaarden. Er mag een afweging gemaakt worden of er met kleinere (goedkopere) maatregelen meer huishoudens worden bereikt of met grotere (duurdere) maatregelen minder huishoudens worden bereikt. De wens van de gemeente Baarn is om een zo groot mogelijk aantal huishoudens te ondersteunen met kleinere maatregelen.

1.5.1. Randvoorwaarden -

3 4

Jaar waarvoor bedrag wordt toegekend: 2022 en de periode tot 31 december 2023. Datum waarop uiterlijk eindverantwoording plaatsvindt: 15 juli 2024. Mag niet worden uitgekeerd in euro’s.

Voor volledige beschikking zie bijlage 1 TNO, De feiten over energiearmoede in Nederland, september, 2021.

2

2. Doelgroep De maatregel is gericht op mensen die moeite hebben om hun energierekening te betalen; de mensen met energiearmoede. Er zijn geen specifieke cijfers over de huishoudens die met energiearmoede te maken hebben. Dat is ook niet mogelijk, omdat privacygevoelige gegevens van verschillende instanties met elkaar gecombineerd zouden moeten worden. De doelgroep is toch zo goed mogelijk in beeld gebracht door gegevens van de gemeente, welzijnsorganisatie BaarnBunschoten-Soest (BBS) en openbaar toegankelijke informatie over elkaar heen te leggen. Hierbij is de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) altijd nageleefd. Ook zijn gesprekken gevoerd met partijen in het maatschappelijk middenveld, zoals Eemland Wonen en Pit Baarn. Om deze groep in kaart te brengen in Baarn worden verschillende kaarten met elkaar vergeleken in paragraaf 2.2. Wegens de AVG wet is het niet mogelijk om de inwoners met een laag inkomen op huisniveau op te zoeken. -

Uit het onderzoek van TNO is de verdeling van de doelgroep geconcludeerd. Zo woont 75% in een corporatiewoning, 12% in een particuliere huurwoning en 13% in een koopwoning.5

2.2.

Energiearmoede

Energiearmoede en de doelgroep die daarmee te maken heeft kunnen op verschillende manieren worden onderscheiden. TNO heeft de definitie van energiearmoede heroverwogen en gaat niet langer alleen uit van het percentage van het inkomen dat naar de energierekening gaat. De nieuwe indicatoren zijn ten eerste de betaalbaarheid van energie, ten tweede de energetische kwaliteit van het huis en ten derde de keuze en mogelijkheid hebben om mee te kunnen doen aan de energietransitie. Ten eerste combineren energiearmoede en inkomensarmoede elkaar vaak. De factoren om energiearmoede te bepalen zijn betaalbaarheid, woningkwaliteit en de mogelijkheid om mee te kunnen doen aan de energietransitie. Bij betaalbaarheid hoort een combinatie van een laag inkomen en hoge energiekosten. Bij woningkwaliteit hoort een laag inkomen en een huis met een relatief lage energie kwaliteit. Bij deelname aan de energietransitie hoort een huis met relatief lage energie kwaliteit en niet zelf kunnen verduurzamen. Met een laag inkomen wordt de groep bedoelt die een besteedbaar netto inkomen heeft dat lager is dan 130% van het wettelijk sociaal minimum en een financieel vermogen dat bij de laagste 10% van Nederland hoort. Hoge energiekosten wordt gedefinieerd als energiekosten die horen bij de hoogste 50% van Nederland, zowel gas als elektriciteit.

Een huis met lage energie kwaliteit wordt gedefinieerd als het mediane energieverbruik in de woningklasse6 waartoe het huis behoort hoger is dan het mediane energieverbruik van alle woningen in Nederland. Daarnaast ook alle huizen met energielabel D of lager en de onderste helft huizen met energielabel C.

5

Dit zijn landelijke cijfers, maar de woningverdeling in Baarn is soortgelijk aan de woningverdeling in Nederland (Wijkpaspoort, datavoorziening wijkpaspoort energietransitie, maart, 2022, https://wijkpaspoort.vng.nl/?admin=GM0308). 6 440 woningklassen op basis van bouwjaar, woningtype en oppervlakte.

3

2.3.

Doelgroep in kaart

Op basis van de definitie/cijfers van TNO over de doelgroep is er gekozen voor bepaalde indicatoren om de doelgroep beter in beeld te krijgen. Deze indicatoren zijn huishoudens met een laag inkomen, een laag inkomen en hoog gasverbruik, corporatiewoningen, energielabels en de minimagroep per postcode. Door de data met elkaar te vergelijken is er een beeld gecreëerd van gebieden waar de hoogste kans zit op een hoge concentratie huishoudens met energiearmoede.

2.3.1. Huishoudens laag inkomen Op kaart 1 is het percentage huishoudens met een laag inkomen te zien op wijkniveau. Dit is in kaart gebracht door TNO7. Deze cijfers zijn gebaseerd op het percentage huishoudens die behoren tot de landelijke 40% huishoudens met het laagste inkomen. Deze kaart geeft een indicator in welke wijken de meeste huishoudens zijn met een laag inkomen. Aangezien een groot gedeelte van de doelgroep kampt met een laag inkomen is deze indicator gebruikt. Uit deze kaart kan geconcludeerd worden dat de professorenwijk en de Nieuwe-Oosterhei behoren tot de wijken met het grootste percentage laag inkomen in Baarn. In de professorenwijk is dit een percentage van 45% en in de NieuweOosterhei is dit een percentage van 43%.

Kaart 1: Huishoudens laag inkomen

7

VNG, Energietransitie Gebouwde Omgeving, maart, 2022, dego.vng.nl

4

2.3.2. Corporatiewoningen Op kaart 2 is het woningbezit van Eemland-Wonen weergegeven. Het gaat hier om de grootste klusters woningen die de woningcorporatie bezit. Deze indicator is belangrijk omdat ongeveer 75% van de doelgroep in een corporatiewoning woont. Het overgrote deel van de doelgroep zal zich dus bevinden in de rode cirkels die zijn weergegeven op kaart 2. Hier is te zien dat de Nieuwe-Oosterhei en de Professorenwijk de grootste clusters corporatiewoningen heeft in Baarn. Daarnaast heeft de Schilderswijk (het rode dorp) ook veel corporatiewoningen.

Kaart 2: Corporatiewoningen

5

2.3.3. (Voorlopig) energielabel Een energielabel laat zien hoe zuinig een huis is gebaseerd op isolatie en de zuinigheid van installaties (bijvoorbeeld zonnepanelen). De labels A, B en C worden gezien als goed. De labels D, E, F en G worden gezien als slecht. Op kaart 3 zijn alle voorlopige energielabels te zien in Baarn. Deze kaart geeft een indicator welke huizen slecht zijn geïsoleerd. Deze indicator is belangrijk omdat woningen met een slechte energetische waarde kunnen zorgen voor energiearmoede. Deze indicator moet worden vergeleken met andere kaarten om te zien of er verbanden zijn. Een slecht energielabel in combinatie met een laag inkomen of een hoog energieverbruik zorgt voor energiearmoede. Op kaart 3 is te zien dat in het centrum en in de Schilderswijk veel woningen zijn met een extreem laag energielabel. In het centrum zijn weinig woningen die vallen onder een laag inkomen en in de Schilderswijk hebben we te maken met beschermd dorpsgezicht (het rode dorp) waardoor de woningen (nog) niet gerenoveerd worden. In een gedeelte van de Nieuwe-Oosterhei zijn de energielabels ook slecht (E/F) in combinatie met veel corporatiewoningen die in kaart 2 te zien zijn.

Kaart 3: Energielabel 8

8

VNG, Energietransitie Gebouwde Omgeving, maart, 2022, dego.vng.nl

6

2.3.4. Minima op postcode 6 niveau (10 of meer) Vervolgens is er gekeken naar mensen die op minimumniveau leven. Wegens de AVG wet mogen postcodes met minder dan 10 inwoners die op minimumniveau leven niet gedeeld worden. Op kaart 4 zijn de postcodes weergegeven in Baarn waar 10 of meer inwoners op minimumniveau leven. Deze indicator is gebruikt omdat een laag inkomen een van de indicatoren is van energiearmoede. Op kaart 4 is te zien dat de meeste postcodes zich bevinden in de Nieuwe-Oosterhei. Daarnaast is er te zien dat er clusters zijn in de Professorenwijk. In een gedeelte van de Schilderswijk is ook een postcode te zien. Ten slotte zijn er nog een aantal postcodes te zien in een gedeelte van Eemdal-Zuid.

Kaart 4: Minima op postcode6 niveau (10 of meer inwoners)

2.4.

Conclusie doelgroep

Er is gebleken dat de wijken die rood omcirkeld zijn op kaart 5 de wijken zijn waar de meeste energiearmoede heerst in Baarn. De aanpak energiearmoede zal dan ook het meest effectief zijn in deze wijken. Deze conclusie is tot stand gekomen door de verschillende indicatoren (laag inkomen, energielabel, corporatiewoning) met elkaar te vergelijken. De wijken kunnen hierdoor ook worden gerangschikt op meest urgent. Uit de doelgroepanalyse is gebleken dat de Nieuwe-Oosterhei naar schatting het meeste huishoudens heeft die te maken hebben met energiearmoede. Dit komt door een combinatie van verschillende indicatoren. Zo zijn er in de Nieuwe-Oosterhei veel corporatiewoningen gecombineerd met een slecht energielabel en een laag inkomen. Ten tweede de Professorenwijk. Hier zijn veel huishoudens met een laag inkomen gecombineerd met veel corporatiewoningen. De energielabels van deze woningen zijn wel redelijk goed.

7

Ten derde de Schilderswijk. Dit gaat om een klein gedeelte van de Schilderswijk (het rode dorp) en het gaat daarom niet om veel huishoudens. Dit gedeelte van de wijk bestaat uit veel corporatiewoningen gecombineerd met een extreem laag energielabel. Ten slotte Eemdal-Noord. Deze wijk heeft volgens de indicatoren weinig te maken met energiearmoede maar is gekozen door een gesprek met een partij binnen Baarn, Pit-Baarn. Deze welzijnsorganisatie krijgt veel geluid uit Eemdal-Noord over energiearmoede. Om deze reden is deze wijk meegenomen in de conclusie van de doelgroepanalyse.

Kaart 5: Lokalisatie doelgroep

8

3. Maatregelen In dit hoofdstuk worden verschillende mogelijkheden voor maatregelen beschreven. Er is eerst gekeken naar de manier waarop andere gemeenten energiearmoede hebben aangepakt. Vervolgens zijn er een aantal verschillende aanpakken voor Baarn beschreven. Aan het einde van het hoofdstuk wordt de meest effectieve en geschikte maatregel voor Baarn toegelicht.

3.2.

Best practices

Allereerst zal er worden gekeken naar best practices van andere gemeenten. Er is weinig bekend over een effectieve aanpak tegen energiearmoede. Veel gemeenten zijn zoekende naar een aanpak. Echter zijn er wel een aantal gemeenten die bezig zijn met een aanpak tegen energiearmoede. Dit zijn de gemeente Arnhem, Nijmegen en Amsterdam. Om te leren van deze gemeenten is er gekeken naar hun aanpak tegen energiearmoede; wat werkt wel en wat werkt niet.

3.2.1. Gemeente Arnhem In de gemeente Arnhem wordt er op verschillende manieren contact gezocht met inwoners die te maken hebben met energiearmoede. De gemeente werkt met flyers en fysieke aanwezigheid in de wijk. De gemeente belt vervolgens aan met een energiecoach. Er is een speciaal klantencontact opgezet met een externe partij over energiearmoede die vragen en/of opmerkingen coördineert en monitort. Deze externe partij zet vervolgens energiecoaches uit en organiseert ook energietrainingen voor inwoners. De energiecoaches voeren vervolgens zelf de kleine energiebesparende maatregelen uit, zoals het vervangen van een gloeilamp voor een ledlamp of het plakken van radiatorfolie.

3.2.2. Gemeente Nijmegen In de gemeente Nijmegen komen energiefixers bij inwoners thuis om te helpen verduurzamen. Deze energiefixers zijn nieuw in de aanpak en voeren de kleine maatregelen uit. Voorbeelden van zijn maatregelen als kierdichting, cv instellingen en radiatorfolie.. Hier is een budget, inclusief arbeidsloon, van €600 per huishouden voor gereserveerd. De gemeente heeft als doel dat 85% van het budget direct naar de huishoudens gaat. De energiefixers gaan in teams van twee op pad in de meest urgente buurten of complexen. Deze buurten zijn bepaald door verschillende kaartlagen, van o.a. TNO, over elkaar heen te leggen. Daarnaast wordt er intensief samengewerkt met de woningcorporaties. Corporaties geven aan welke energielabels er zijn en waar betalingsproblemen zijn met de huur. Vervolgens wordt er met de woningcorporaties gekeken welke grootschalige aanpak er op de planning staat om woningen te verduurzamen. De woningen die in de nabije toekomst worden verduurzaamd, hebben geen prioriteit bij de energiefixers. De gemeente kiest voor een wijkgerichte aanpak. Hierbij is de keuze gemaakt dat alle huishoudens in een straat meegenomen worden in de aanpak. Dit gebeurt in wijken die volgens een analyse het meest te maken hebben met energiearmoede. Om deze wijken voor te bereiden op de aanpak werkt de gemeente met afsprakenmakers.

Deze gaan langs de deuren en wijzen erop dat de energiefixer binnenkort langskomt zodat mensen een afspraak kunnen maken als ze thuis zijn.

9

3.2.3. Gemeente Amsterdam De Fix-brigade is een brigade in Amsterdam-Oost die kleine klussen uitvoert bij inwoners om de energierekening naar beneden te krijgen. Om de Fix-brigade op te starten is er een opdrachtgever, een projectleider, een budget en een netwerk aan samenwerkingspartners nodig. Allereerst gaat de brigade intakes uitvoeren bij de woningen en maken ze een scan van het huis. Vervolgens als alle informatie verzameld is worden er klussen uitgevoerd in de woning. De brigades zijn per woning ongeveer een dag bezig. De woningcorporatie betaalt de materiaalkosten die nodig zijn om de woningen te verduurzamen. Per Fix-brigade is er een hoofdfixer die zogenoemde brigades leidinggeeft. Deze hoofdfixer is iemand die veel kennis en ervaring heeft in het uitvoeren van werkzaamheden om een woning te verduurzamen. De hoofdfixer heeft naast een leidinggevende rol ook een opleidende rol. Zo kunnen inwoners die geen kennis hebben of een afstand hebben tot de arbeidsmarkt ook opgeleid worden en meewerken bij de Fix-brigade als leerlingfixers. Het opzetten van een Fix-brigade begint bij het werven en begeleiden van hoofdfixers. Deze hoofdfixers leiden vervolgens leerlingen op die mee gaan werken binnen de Fix-brigade. Inwoners kunnen zich vervolgens aanmelden en een bezoek inplannen van de Fix-brigade.

De Fix-brigade heeft een uitvalsbasis, het liefst in de wijk waar de brigade actief is. Ten slotte zal er een leer- werktraject opgezet worden om meer mensen op te leiden tot volwaardig energiefixer.

3.3.

Maatregelen in Baarn

In Baarn hebben we de keuze gemaakt zo veel mogelijk huishoudens te helpen die te maken hebben met energiearmoede. In dit hoofdstuk zijn verschillende kleine maatregelen met elkaar vergeleken en wordt uiteindelijk de meest efficiënte maatregel gekozen. Grote maatregelen worden niet besproken in dit hoofdstuk. De reden hiervoor is omdat er met grote maatregelen minder huishoudens geholpen kunnen worden omdat de maatregelen meer geld per huishouden kosten.

3.3.1. Kleine energiebesparende maatregelen + energiefixer De eerste maatregel gaat over het plaatsen van kleine energiebesparende maatregelen door een energiefixer/klusser. Dit zijn maatregelen als tochtstrips, radiatorfolie, kierdichting et cetera. Deze maatregelen worden geplaatst in de woningen door een energiefixer. Uit ervaring van andere gemeenten is gebleken dat het nodig is om maatregelen te laten plaatsen door een energiefixer, omdat inwoners dit zelf vaak niet doen. Het is daarom niet voldoende om alleen energiebesparende maatregelen te leveren. Het is ook van belang dat deze maatregelen daadwerkelijk worden geïnstalleerd bij de bewoner. In Baarn is er te weinig capaciteit voor een vrijwillige Fix-brigade. Dat kan worden opgelost met betaalde krachten. Dat heeft als gevolg dat het meer geld kost om de maatregelen te plaatsen en dat betekent dat er minder huishoudens geholpen kunnen worden. Dit kost ongeveer €300 per huishouden. Dit zal betekenen dat er ongeveer 700 huishoudens worden bereikt. + Inwoner hoeft zelf geen actie te ondernemen

- Tekort aan (vrijwillige) mankracht

+ Goede installatie maatregelen + Energiebesparing + Veel huishoudens

10

Er zal nog een keuze moeten worden gemaakt in het aanbod aan kleine energiebesparende maatregelen. In tabel 19 is een overzicht weergegeven met maatregelen, de kosten en de besparing. Maatregel

Kosten

Kleine maatregelen

Energiebesparing Gasprijs maart 2022: 2,66 per m³

Kierdichting

€50-150

Ongeveer €70 per jaar

Radiatorfolie

€20

10m³ gas/jaar per m² radiatorfolie

Radiatorventilatoren

€65-165

Raamfolie

€150 per m²

-10% reductie gasverbruik per jaar, -CV ketel kan worden verlaagd naar 60-70 graden Celsius Jaarlijks €10 per m² raamfolie

Buisisolatie

€10-30

3m³ gas per meter per jaar

Douchetimer

€15

Gedrag

Tochtborstel

€5-10 (1 meter)

±€10 per jaar

Brievenbusborstel

€10

25m³ gas per jaar

Kozijnfolie enkel glas

€2,50 per m²

13m³ gas per m² per jaar

Kozijnfolie dubbel glas

€2,50 per m²

3,9m³ gas per m² per jaar

Tochtstrip

€5

±€60 per jaar

Warmte-reflecterende isolatiefolie (plus montage, Isobooster) CV inregelen

€37 per m²

10m³ gas per m² folie per jaar

€400

Variërend per huishouden

Slimme thermostaten

€100-500

2,2% elektriciteit & 6,9% gas per jaar

Middelgrote maatregelen

Tabel 1: Overzicht maatregelen, kosten en besparing

3.3.2. Energiedisplays De tweede maatregel is het aanbieden van energiedisplays. Een energiedisplay is een scherm in de woonkamer dat het live energieverbruik van een woning monitort. Op deze manier kunnen mensen inzien op welke tijd en in welke ruimtes ze energie kunnen besparen. In het onderzoek van CE Delft10 is aangetoond dat energiedisplays gemiddeld voor 5% energiebesparing kunnen zorgen. De Geo Trio III energiedisplay is de meest voorkomende energiedisplay (afbeelding 1). Een energiedisplay kost gemiddeld, met installatie, €190 per huishouden. Enkel het leveren van energiedisplays is niet effectief genoeg om energiearmoede tegen te gaan omdat dit veel vereist van de inwoner zelf. Er is gedragsverandering nodig is om de doelgroep effectief om te laten gaan met een energiedisplay zodat er optimaal energie kan worden bespaard. Het zou wel een mogelijkheid kunnen zijn als er intensieve voorlichting en nazorg geleverd kan worden.

9

Zie begrippenlijst. (CE Delft, Energiearmoede in de warmtetransitie, december, 2021, https://servicepuntduurzameenergie.nl/wp-content/uploads/2021/12/Energiearmoede-in-dewarmtetransitie-CE-Delft.pdf) 10

11

+ Energiebesparing

- Inwoner moet zelf monitoren & installeren

+ Inzicht in gedrag

- Geen zekerheid

+ Veel huishoudens

Afbeelding 1: Geo trio III Energiedisplay

3.3.3. CV-Inregelen De derde maatregel is het waterzijdig inregelen van cv installaties. Veel CV installaties zijn niet correct ingeregeld. Een niet goed ingeregelde cv installatie zorgt voor een ineffectieve verdeling van warmte in een woning. Dit is een probleem omdat de cv installatie dan meer gas moet verbruiken om bepaalde kamers op de juiste temperatuur te krijgen. Dit is schematisch weergegeven in afbeelding 2. Het waterzijdig inregelen van een cv installatie kost ongeveer €400 per woning.

Afbeelding 2: Waterzijdig inregelen cv installatie

Door een CV installatie waterzijdig in te regelen valt er veel energie te besparen per jaar. Echter is er gebleken uit gesprekken met Eemland Wonen dat het niet mogelijk is om data te verkrijgen van de status van cv installaties per woning. Dit betekent dat er willekeurig langs woningen moet worden gegaan om te kijken of de cv installatie goed is ingeregeld. Het is voor inwoners lastig om zelf te zien 12

of de cv installatie niet goed is ingeregeld. Dit is alleen mogelijk door een warmteverschil te voelen aan de radiatoren en/of de aanvoer en retour van de cv installatie. + Grote energiebesparing

- Geen overzicht van status cv installaties - Lastig zelf beoordelen of cv installatie goed is ingeregeld

3.3.4. Witgoedvoucher De vierde maatregel is het uitdelen van een witgoedvoucher. Verouderd witgoed zorgt vaak voor een hoog energieverbruik. Een witgoedvoucher zou een tegemoetkoming kunnen zijn waardoor inwoners hun oude witgoed kunnen vervangen voor nieuw, energiezuinig witgoed. Een witgoedvoucher kan vaak niet gebruikt kan worden omdat de inwoner hiervoor zelf een investering moet doen. De doelgroep die te maken heeft met energiearmoede en ook grotendeels met een laag inkomen leeft heeft hier simpelweg het budget niet voor. Daarnaast is er een actieve handeling nodig om de doelgroep zo effectief mogelijk te ondersteunen. + Grote energiebesparing

- Vraagt budget van inwoners - Inwoner moet zelf actie ondernemen

3.3.5. Uitbesteden woningbouwvereniging De laatste maatregel is het uitbesteden aan de woningbouwvereniging Eemland Wonen. Dit houdt in dat het budget als ondersteuning naar Eemland-Wonen gaat zodat de corporatie sneller hun woningen kan verduurzamen. Op basis van artikel 38 van de Algemene Groepsvrijstellingsverordening (AGVV) kunnen decentrale overheden investeringssteun staatssteunproof verlenen ten behoeve van energie-efficiëntiemaatregelen. Hiervoor geldt een maximale steunintensiteit van 30%. Dit betekent dat de gemeente maximaal 30% financieel mag ondersteunen van het verduurzamen van de woningen van Eemland Wonen. Echter is er gebleken dat de uitkering te laag is om ervoor te zorgen dat de corporatie kan versnellen wat betekent dat de uiterlijke datum, 31 december 2023, te snel is. Daarnaast heeft de woningbouwcorporatie nog geen concrete planning voor het verduurzamen van de woningen. + Versnelling van de verduurzaming van corporatiewoningen - Onmogelijk te halen voor 1 mei 2023 -Worden niet veel huishoudens bereikt - Nog geen duidelijke planning Eemland Wonen

13

3.4.

Keuze voor maatregelen in Baarn

De maatregelen zijn schematisch weergegeven in tabel 2. De maatregelen krijgen een score met een toelichting. Maatregelen

Kleur (groen, oranje, rood)

Voordelen

Nadelen

Kleine energiebesparende maatregelen + energiefixer

+ Inwoner hoeft zelf geen actie te ondernemen + Kleine maatregelen worden goed geïnstalleerd + Energiebesparing + Veel huishoudens

- Tekort aan (vrijwillige) mankracht

Energiedisplays

+ Energiebesparing + Inzicht in gedrag + Veel huishoudens

- Inwoner moet zelf monitoren - Geen zekerheid

CV-inregelen

+ Grote energiebesparing

Witgoedvoucher

+ Grote energiebesparing

Uitbesteden woningbouwvereniging

+ Versnelling van de verduurzaming van corporatiewoningen

- Geen overzicht beschikbaar welke cv installaties niet zijn ingeregeld - Lastig zelf te beoordelen of een installatie niet goed is ingeregeld - Inwoners hebben geen budget om aan te vullen - Inwoner moet zelf actie ondernemen - Woningbouwvereniging heeft nog geen duidelijke planning - Worden niet veel huishoudens bereikt - Onmogelijk te halen voor 1 mei 2023

Tabel 2: Stoplichttabel maatregelen

De doelgroep bestaat grotendeels uit inwoners met een laag inkomen. Deze doelgroep vereist een bijzondere aanpak. Uit referenties is gebleken dat de doelgroep het beste gebaat is bij een actieve aanpak. Dit zal inhouden dat de maatregelen worden beoordeeld op mate waarop de inwoner zelf veel stappen moet ondernemen. De doelgroep die te maken heeft met armoede en op minimumniveau leeft heeft verduurzamen vaak niet als hoge prioriteit, dit omdat er vaak veel andere zaken spelen. Daarom moet de aanpak vanuit de gemeente zo worden opgesteld dat de inwoner zo min mogelijk hoeft te doen. De meest voor de hand liggende keuze om energiearmoede tegen te gaan in Baarn is het uitvoeren van kleine effectieve maatregelen bij inwoners die te maken hebben met energiearmoede. Er is gebleken uit de best practices en uit onderzoeken naar de doelgroep dat dit de meest geschikte oplossing is om energiearmoede tegen te gaan op de korte termijn. Dit is de meest geschikte oplossing omdat inwoners zelf weinig actie hoeven te ondernemen en er blijkt uit referenties dat deze aanpak effectief is. Op deze manier kunnen we, met het geld dat we hebben, zo veel mogelijk mensen zo snel mogelijk helpen.

14

Daarnaast is er beperkte capaciteit, zowel intern als extern, om een Fix-brigade op te zetten in Baarn. Daarom zal er worden gekozen om het bedrag aan te besteden aan een partij die geschikt is om de maatregelen uit te voeren bij de inwoners die te maken hebben met energiearmoede. De exacte kosten per huishouden zal liggen aan de partij die de uitvoering zal doen. De schatting is dat dit ongeveer €300 per huishouden zal kosten. Dit zal betekenen dat er ongeveer 700 huishoudens worden bereikt met de verdubbeling van het budget. Deze maatregelen worden wijkgericht uitgevoerd. Met een wijkgerichte aanpak wordt er reuring in een wijk gecreëerd. Dit zorgt ervoor dat de aanpak met energiefixers gaat leven in de wijk. Hierdoor zullen inwoners, die normaal niet mee doen met de energietransitie, wellicht ook mee doen. Ook kan de communicatie met Pit Baarn, EnergiekBaarn en Eemland Wonen effectiever worden ingezet (zie hoofdstuk 4).

3.5.

Nieuwe beschikking energiearmoede

Het is belangrijk om te vermelden dat er in deze zomerperiode opnieuw 150 miljoen vrij wordt gemaakt door het Rijk om de aanpak energiearmoede te versnellen. Dit zal betekenen dat het huidige budget van €134.146 zal verdubbelen. Dit is tijdens het opstellen van het plan bekend geworden. Dit heeft ook positieve gevolgen voor de energiearmoede aanpak in Baarn. De keuze voor de maatregelen in Baarn, en het aantal huishoudens dat geholpen kan worden, zou dan verdubbelen. Dit zal betekenen dat er circa 700 huishoudens geholpen kunnen worden. Om onder de Europese aanbestedingsgrens te blijven wordt er tot €215.000 aanbesteed voor deze verduurzamingsstrategie. Voor het overige budget wordt een andere maatregel bedacht. Er wordt geen andere aanpak voorgesteld omdat de gekozen maatregel, ondanks de verdubbeling van het budget, nog steeds de meest effectieve maatregel blijft. Er komt echter alleen een voordeel bij dat er twee keer zoveel huishoudens bereikt kunnen worden.

3.6.

Lange termijn aanpak

Voor de lange termijn aanpak zal er samen met de regio worden gekeken naar een gezamenlijke Fixbrigade om energiearmoede tegen te gaan. Energiearmoede zal de komende jaren waarschijnlijk blijven toenemen dus het is van belang dat er gekeken zal worden naar een lange termijn aanpak. Een regionale Fix-brigade zorgt ook voor koppelkansen. Zo kunnen mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt worden opgeleid tot leerling-fixers en kan er ook meer werkgelegenheid worden gecreëerd. Daarnaast is er voor een grootschalige Fix-brigade ook Europese subsidie beschikbaar. Zo heeft Amsterdam €911.485,- aan Europese subsidies binnengehaald, terwijl zij zelf €400.000,investeren. Om deze reden is het effectiever als een Fix-brigade door de regio kan worden opgezet.

15

4. Communicatie De ervaring leert dat communicatie erg belangrijk is bij de doelgroep die te maken heeft met energiearmoede. Vaak is er argwaan over de gemeente bij de doelgroep. Hierdoor vereist de doelgroep een zorgvuldige benadering om zo effectief mogelijk aan de slag te gaan. Verschillende actoren binnen Baarn zijn nodig om de communicatie zo voorspoedig mogelijk te laten verlopen. De manier waarop deze lokale actoren de gemeente ondersteunen in de communicatie is ook beschreven in dit hoofdstuk. De communicatiedoelstellingen en de communicatiemiddelen die nodig zijn om de doelstellingen te halen worden beschreven om de uitvoering zo goed mogelijk te laten verlopen.

4.1.

Communicatiedoelstellingen

1. De eerste doelstelling is het informeren van de doelgroep over energiearmoede. Het doel is om de inwoners uit de gekozen wijken op de hoogte te brengen over energiearmoede en welke gedragsveranderingen kunnen helpen om de energierekening zo laag mogelijk te krijgen. 2. De tweede doelstelling is het informeren van inwoners in de gekozen wijken over de concrete aanpak energiearmoede in Baarn. Wat gaat er gebeuren in Baarn om energiearmoede tegen te gaan? 3. De derde doelstelling is de doelgroep vertrouwen geven over de uitvoering van de aanpak energiearmoede. Vertrouwen is nodig om achter de voordeur te komen bij de doelgroep. De inwoners moeten ook geïnformeerd worden op welke datum en tijd de maatregelen worden uitgevoerd in hun wijk.

4.2.

Communicatiemiddelen

De communicatiemiddelen worden gekoppeld aan de communicatiedoelstellingen en de boodschap. De middelen zijn gericht en afgestemd op de doelgroep. 1. Nieuwsbrief (informeren, verduidelijken) Actoren: BBS, Eemland Wonen In de nieuwsbrieven van BBS en Eemland Wonen kan de eerste informatie over de aanpak energiearmoede gecommuniceerd worden naar de inwoners toe. 2. Flyers (informeren, verduidelijken) Actoren: Lokaal O, Voedselbank, Kringloopcentrum Bij Lokaal O, de Voedselbank en het Kringloopcentrum kunnen flyers worden neergelegd over de aanpak energiearmoede in Baarn.

16

3. Social media (informeren, verduidelijken) Actoren: Pit Baarn, gemeente Baarn Op de sociale mediakanalen van de gemeente Baarn en Pit Baarn kan er een artikel komen over de aanpak energiearmoede. Momenteel staat er al een bericht op de site van de gemeente Baarn waarin staat dat er meer bekend zal worden in de loop van 2022. 4. (Online) Krant (informeren, verduidelijken) Een stuk in de lokale krant over de aanpak energiearmoede.

5. Persoonlijk benaderen (motiveren, overtuigen) Actoren: EnergiekBaarn, Pit Baarn Pit Baarn heeft sleutelfiguren en wijkteams binnen Baarn. De sleutelfiguren zijn inwoners uit de wijk die een nauwe band hebben met buurtbewoners. De wijkteams zijn professionals die werkzaam zijn in de wijk en een bekend gezicht zijn voor buurtbewoners. 6. Fysieke bijeenkomst (presentatie) (motiveren, overtuigen) Tot slot zal er een fysieke bijeenkomst plaatsvinden, georganiseerd door de gemeente samen met EnergiekBaarn. Energiecoaches zullen hier spreken over de kleine maatregelen en hoeveel energie dit kan besparen. Daarnaast zal gedrag ook een belangrijk onderwerp zijn tijdens deze bijeenkomst.

17

5. Organisatie Om de aanpak energiearmoede zo goed mogelijk uit te voeren is er een bepaalde organisatiestructuur nodig. Het is van belang dat er duidelijk gecommuniceerd moet worden met de doelgroep. De doelgroep is over het algemeen argwanend over de gemeente dus dit vraagt een voorzichtige en zorgvuldige aanpak samen met andere actoren.

5.1.

Samenwerking met actoren

De praktijk leert ons dat het voor de aanpak van energiearmoede van belang is dat er samenwerkingen zijn met verschillende partijen. Aangezien 75% van de doelgroep in een corporatiewoning woont is de (grootste) woningbouwvereniging een belangrijke samenwerkingspartner. Daarnaast is de welzijnsorganisatie een belangrijke samenwerkingspartner voor de communicatie en lokalisatie van de doelgroep. Ten slotte is de lokale energiecoöperatie een belangrijke samenwerkingspartner voor adviezen over energiebesparing en ondersteuning van adviezen aan de doelgroep. In Baarn zijn dit de woningcorporatie Eemland Wonen, de welzijnsorganisatie Pit Baarn en de energiecoöperatie EnergiekBaarn. Op het gebied van communicatie is het interessant om te kijken wat de mogelijkheden zijn om samen te werken met Lokaal O, de voedselbank en het kringloopcentrum. In tabel 3 zijn de actoren en hun bijdrage schematisch weergegeven. Bijdrage → Actoren ↓ Gemeente Baarn

Planvorming

Communicatie

Uitvoering

X

X

X

Eemland Wonen

X

X

X

Pit Baarn

X

X

X

EnergiekBaarn

X

X

X

Lokaal O

X

Voedselbank Baarn

X X

Uitvoeringsorganisatie BBS Tabel 3: Bijdrage actoren

18

5.1.2. Betrokkenheid Eemland Wonen Eemland Wonen is betrokken sinds de beginfase van de planvorming voor de aanpak energiearmoede. Er is gekeken naar mogelijkheden om samen te werken in de aanpak. Er is gebleken dat Eemland Wonen weinig kan bieden in een gezamenlijke aanpak maar de gesprekken lopen nog voor een potentiële samenwerking. Dit zal echter wel blijven bij ondersteuning in communicatie en meedenken in het proces. In de uitvoering zal Eemland Wonen betrokken blijven. Pit Baarn Pit Baarn is betrokken sinds de beginfase van de aanpak energiearmoede. Er is samen met Pit Baarn gekeken naar de lokalisatie, communicatie en uitvoering voor de aanpak energiearmoede. Pit Baarn is vroeg in het proces betrokken en heeft veel informatie kunnen geven over de doelgroep. In de uitvoering kan Pit Baarn helpen met zorgvuldige communicatie naar de doelgroep toe. Zogenoemde sleutelfiguren, inwoners uit Baarn, staan in contact met Pit Baarn en via deze sleutelfiguren kan een groot deel van de doelgroep bereikt worden. Daarnaast heeft Pit Baarn ook vindplekken in wijken waar fysieke bijeenkomsten georganiseerd kunnen worden. Pit Baarn wil ook graag ondersteunen door middel van wijkwerkers die kunnen functioneren als afsprakenmakers. EnergiekBaarn Er is samen met EnergiekBaarn gekeken of er gebruik kan worden gemaakt van de inzet van energiecoaches.

Er is gebleken dat de energiecoaches momenteel overbelast zijn en op de korte termijn geen ondersteuning kunnen bieden in de uitvoering van de verduurzamingsstrategie tegen energiearmoede. Wel is EnergiekBaarn bereidt om hun energiecoaches en advies in te zetten tijdens fysieke bijeenkomsten in de wijken. Samen met de gemeente zullen deze bijeenkomsten georganiseerd worden. Uitvoeringsorganisatie BBS (Bunschoten, Baarn en Soest) BBS regelt de werkzaamheden van de gemeente op het gebied van werk en inkomen. BBS heeft op postcodeniveau bestanden van inwoners die in aanmerking komen van de €800 energiecompensatie. Dit zijn inwoners die een inkomen hebben tot 130% van de bijstandsnorm. Deze gegevens kunnen volgens de AVG wet niet worden gedeeld met de gemeente. BBS heeft toegezegd dat de gemeente een brief op kan stellen die naar deze inwoners toegestuurd kan worden met de gegevens die BBS heeft. Hiermee kan deel van de doelgroep worden bereikt. Lokaal O & Voedselbank Baarn Lokaal O en de Voedselbank Baarn zijn twee partijen die nauw contact hebben met een deel van de doelgroep en een rol kunnen spelen in de communicatie. Lokaal O is een buurthuis-initiatief binnen Baarn waar naar alle waarschijnlijkheid ook een deel van de doelgroep te vinden is. Binnen het buurthuis is er ruimte voor initiatieven en workshops, wellicht ook voor energiearmoede om inwoners hierover te informeren.

Bij de voedselbank komen inwoners die een laag inkomen hebben of tijdelijk niet hun rekeningen kunnen betalen. Dit is ook een gedeelte van de doelgroep die te maken heeft met energiearmoede. In de communicatie kan de voedselbank een rol spelen door informatie te delen over energiearmoede en de aanpak energiearmoede in Baarn.

19

5.2.

Uitvoering

In de doelgroepanalyse is te zien in welke wijken energiearmoede naar schatting het meeste voorkomt in Baarn. Dit zijn dan ook de focuswijken voor de aanpak energiearmoede in Baarn. Er zal gekozen worden voor een wijkgerichte aanpak gebaseerd op de doelgroepanalyse. Dit betekent dat de aanpak zal starten in de Nieuwe-Oosterhei. Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen huur- en koopwoningen. Op voorwaarde van succes en beschikbaarheid van financiële middelen wordt een soortgelijke verduurzamingsstrategie uitgerold in de hele gemeente. Vervolgens is de keuze gemaakt voor het uitvoeren van kleine energiebesparende maatregelen bij zo veel mogelijk woningen. De volgende stap in het proces is het vinden van een partij die dit voor de gemeente uit gaat voeren. Deze aanbesteding moet worden opgezet. Belangrijke criteria voor deze aanbesteding zijn het hebben van ervaring met de doelgroep, het kunnen geven van energiebesparingsadviezen en het kunnen inkopen en plaatsen van kleine energiebesparende maatregelen. Op de huidige markt zijn er een aantal partijen die dit pakket aan kunnen bieden. Het is wenselijk dat de aanpak na de zomer zal starten om de aankomende winter voor te zijn aangezien de energierekeningen dan zullen stijgen. Voordat een partij met de uitvoering gaat beginnen moet er duidelijke communicatie gestart worden naar de doelgroep toe.

Pit Baarn is bereid hun wijkwerkers in te zetten in Baarn. Deze wijkwerkers gaan functioneren als afsprakenmakers zodat de inwoners weten wanneer een energiefixer langs komt om kleine maatregelen te installeren. Daarnaast kan de gemeente ook gebruik maken van zogenoemde vindplekken. Dit zijn plekken in de wijk die inwoners kennen en inwoners weten dat ze daarheen kunnen voor vragen. Ten slotte mogen de sociale mediakanalen gebruikt worden van Pit Baarn. EnergiekBaarn gaat, in samenwerking met de gemeente, fysieke bijeenkomsten organiseren in de wijk waar de gemeente aan de slag gaat. Deze fysieke bijeenkomsten zullen voornamelijk gaan over gedragsverandering en energiebesparing en zullen vóór de aanpak plaatsvinden.

20

6. Planning

21

7. Begrippenlijst Energiearmoede: Door de stijging van de energieprijzen kunnen inwoners met een lager inkomen hun energierekening niet meer betalen. Dit kan worden bepaald door een aantal factoren: Laag inkomen, hoge energiekosten, lage woningkwaliteit en potentieel om mee te kunnen doen aan de energietransitie. AVG-wet: De algemene verordening gegevensbescherming. Dit zijn de belangrijkste regels voor de omgang met persoonsgegevens in Nederland. Voor dit onderzoek betekent dit dat het onmogelijk is om de doelgroep op adresniveau in kaart te brengen. Energiefixer: Een (vrijwillige) klusser die energiebesparende maatregelen installeert in woningen en goed met de doelgroep om kan gaan. Maatregelen: Waterzijdig inregelen: Waterzijdig inregelen is het inregelen van de cv installatie in een woning. Door een cv installatie goed waterzijdig in te regelen kan de warmte beter verspreid worden door de woning en kan er veel energie worden bespaard. Tochtstrips: Strips die worden aangebracht bij deuren of ramen om tocht tegen te gaan. Op deze manier kan er minder warmte lekken uit een woning. Radiatorfolie: Folie dat de straling van de radiator kan reflecteren. Op deze manier kan de warmte terug de woning in gereflecteerd worden. Kierdichting: Het dichten van kieren om warmtelekken tegen te gaan. Radiatorventilatoren: Ventilatoren die onder de radiator vastgemaakt kunnen worden.

Hierdoor verspreid de warmte zich sneller door een woning. Raamfolie: Folie die om de ramen geplakt kan worden. Deze folie zorgt voor een isolerende luchtlaag tussen het venster en de folie. Hierdoor kan de warmte terug naar binnen worden weerkaatst. Kozijnfolie: Zie definitie raamfolie. Buisisolatie: Isolatie van buizen in een woning waardoor de warmte van het water wat er doorheen stroomt niet verloren gaat. Douchetimer: Een waterdichte wekker tijdens het douchen die kan ondersteunen in gedrag. Tochtborstel: Een borstel onder een buitendeur die ervoor kan zorgen dat er minder warmte verloren gaat. Brievenbusborstel: Een borstel voor de brievenbus die ervoor kan zorgen dat er minder warmte verloren gaat. Warmte-reflecterende isolatiefolie: Reflecterende folie (op dak) die in de winter de warmte binnen kan houden en in de zomer de warmte van de zon buiten kan houden.

22

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

> Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag

Gemeente Baarn Postbus 1003 3740 BA BAARN

Directoraat-Generaal Bestuur, Ruimte en Wonen

Directie Bouwen en Energie

Turfmarkt 147 Den Haag Postbus 20011 2500 EA Den Haag www.linkedin.com/company/ ministerie-van-bzk Kenmerk

2022-0000021794 Uw kenmerk

Datum

20 januari 2022

Betreft

Beschikking middelen aanpak energiearmoede Werkmapnummer: 2021-98992

Geacht college van Burgemeester en Wethouders, Het Rijk kent u met deze beschikking een specifieke uitkering toe van € 135.146. Specifieke uitkeringen zijn middelen uit 's Rijks kas die onder voorwaarden worden verstrekt. Deze uitkering wordt verstrekt onder voorwaarde dat deze middelen worden besteed aan ondersteuning van huishoudens (huurders en eigenaar bewoners) met een laag besteedbaar inkomen die te maken hebben met hoge energielasten als gevolg van gestegen energieprijzen in combinatie met de lagere energetische kwaliteit van de woningen. VERSTREKT DOOR Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK)

TOEGEKEND AAN College van B&W van de gemeente Baarn DATUM 20 januari 2022

TYPE Specifieke uitkering NAAM Aanpak energiearmoede

KENMERK 2022-0000021794

CODERING C55 BEDRAG € 135.146

Directoraat-Generaal Bestuur, Ruimte en Wonen

Directie Bouwen en Energie

Kenmerk

JAAR Jaar waarvoor bedrag wordt toegekend: 2022 en de periode tot 1 mei 2023. Datum waarop uiterlijk eindverantwoording plaatsvindt: 15 juli 2024. BASIS VAN DE VERSTREKKING Het betreft een specifieke uitkering op basis van artikel 4 van begroting van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2022 (kamerstukken 2021/2022, 35 925 VII, nr. 3) en de Financiële verhoudingswet, artikel 17, lid 1. BELEIDSDOELSTELLINGEN Een recent onderzoek van TNO (TNO: De feiten over energiearmoede in Nederland - Energiearmoede en de energietransitie, september 2021) laat zien dat ongeveer 550.000 huishoudens in Nederland te maken hebben met energiearmoede. Ze hebben een laag inkomen en hoge energiekosten en/of wonen veelal in een huis dat niet goed is geïsoleerd. Ongeveer 75% van deze huishoudens woont in een corporatiewoning, 12% in een koopwoning en een vergelijkbaar percentage huurt van een particuliere verhuurder.

De gemeente kan de middelen die met deze beschikking beschikbaar worden gesteld gericht inzetten om deze huishoudens in een kwetsbare positie vanwege de gestegen energielasten op korte termijn te ondersteunen bij het nemen van maatregelen om de energierekening te verlagen. Het Rijk ondersteunt uw gemeentelijke aanpak met een financiële bijdrage van € 135.146. De specifieke manier waarop dit kan plaatsvinden vergt maatwerk en is aan de gemeente. Veel gemeenten hebben beleid gericht op ondersteuning van huishoudens in een kwetsbare inkomenspositie waar de aanpak van energiearmoede onderdeel van uitmaakt of waarop hiervoor aangesloten kan worden. Daarnaast hebben veel gemeenten reeds beleid ontwikkeld gericht op reductie van energiegebruik van huishoudens in het algemeen1 en daar een infrastructuur voor staan via bijvoorbeeld energieloketten, afspraken met woningcorporaties en energiecoöperaties. Hier zou waar mogelijk - gezien de urgentie van de problematiek - op voortgebouwd moeten worden om deze huishoudens zo snel mogelijk te bereiken. Elke maatregel die kan helpen de energierekening te verlagen of het energiegebruik in de woning te verminderen kan daarbij worden ingezet.

Te denken valt aan de inzet van (vrijwillige) energiecoaches, energiedisplays, inregelen van CV-systemen, de inzet van kleine energiebesparende maatregelen zoals tochtstrips en radiatorfolie tot aan een bijdrage aan grotere isolatiemaatregelen zoals vloer- of spouwmuurisolatie in huur- en koopwoningen. Ook andere type maatregelen die bijdragen aan het reduceren van de energierekening zijn mogelijk. Hierbij kan gedacht worden aan een 1 Onder andere met behulp van de Regeling specifieke uitkering reductie energiegebruik en de Regeling reductie energiegebruik woningen.

2022-0000021794

Directoraat-Generaal Bestuur, Ruimte en Wonen

Directie Bouwen en Energie

witgoedregelingen en andere vervangingsregelingen voor oude elektrische apparaten; mits dit aan de doelgroep (huishoudens die te maken hebben met energiearmoede) ten goede komt. Het is niet toegestaan de middelen als financiële compensatie uit te keren. Gelet op de urgentie van de problematiek rond de gestegen energieprijzen is het streven huishoudens waar mogelijk reeds deze en anders (voor) volgende winter ondersteuning te bieden. De inzet van middelen dient dan ook in 2022 en begin 2023 plaats te vinden. De besteding van deze middelen voor de gemeente moet voor 1 mei 2023 zijn afgerond. Via energy.nl heeft TNO data beschikbaar gesteld die gemeenten behulpzaam kunnen zijn bij de aanpak van energiearmoede. Het gaat dan over het aantal huishoudens, de huishoudsamenstelling en -type, het energieverbruik en de energetische kwaliteit van woningen. Daarnaast is informatie beschikbaar over het woningtype, bouwjaar, oppervlakte, status (koop dan wel (corporatie)huur) en de WOZ-waarde en de locatie. Het gaat om gegevens op geaggregeerd niveau. Data van individuele huishoudens zijn niet te achterhalen. Ook de Datavoorziening Energietransitie Gebouwde Omgeving (DEGO) van de VNG kan hierbij behulpzaam zijn. Op wijk- en buurtniveau is bijvoorbeeld het percentage huishoudens met een hoge energiequote en percentage huishoudens met een laag inkomen en hoog gasverbruik te vinden.

DEGO is te raadplegen via deqo.vnq.nl.

WIJZE VAN BETALING Het bedrag van de specifieke uitkering is ter hoogte van € 135.146. Dit bedrag zal in één keer in januari 2022 worden gestort op rekeningnummer NL28BNGH0285000594 ten name van de gemeente Baarn onder vermelding van aanpak energiearmoede BZK. Dit bedrag wijkt af van het bedrag genoemd in de Nota van Wijziging van de Begroting van BZK2 doordat we een deel van de middelen zullen afdragen aan het BTW-compensatiefonds3. De gemeente kan voor betaalde BTW aanspraak maken op dit BTW-compensatiefonds.

FINANCIËLE VERHOUDINGSWET U dient het beschikte bedrag jaarlijks uiterlijk op 15 juli van het jaar volgend op het begrotingsjaar te verantwoorden, zoals geregeld in de Financiële verhoudingswet, artikel 17a.

VERANTWOORDING U verantwoordt via het systeem van single information, single audit (SiSa), zoals bepaald in de ministeriële regeling informatieverstrekking SiSa. Bij niet tijdig indienen van de verantwoordingsinformatie, treedt het maatregelenbeleid van het ministerie van BZK in werking. Er volgt opschorting van de uitbetaling van de algemene uitkering totdat de verantwoordingsinformatie is ontvangen, tot een maximum van 26 weken.