220622 Beantwoording moties en amendement Uitnodigingskader zonne- en windenergie (426389)

17 / 36

Opgewekt en opgeslagen

vóór 2040 of zelfs 2050, doordat men ook de langlopende effecten van zo'n kerncentrale moet meten: zijn de onderdelen bijvoorbeeld bestand tegen langdurige straling, en wat doet het zout qua corrosie? Het is ook maar de vraag of er grootschalig gebruik gemaakt gaat worden van dergelijke reactoren. Immers, in 2050 moet het klimaatprobleem zijn opgelost en als deze reactoren niet vóór 2040 in gebruik kunnen worden genomen, draagt dit dan voldoende en tijdig bij aan het oplossen van het klimaatprobleem?

4.3.4

Kernfusie

Twee atomen fuseren niet zomaar. Daarvoor moet het al heel heet zijn, en er moeten een heleboel (waterstof)atomen in een relatief kleine ruimte zitten. Een hoge temperatuur zorgt ervoor dat de atomen heel snel bewegen, waardoor ze tegen elkaar botsen. Dit doen ze met zulke hoge snelheid, dat de natuurlijke afstotingskracht tussen atomen (denk aan twee magneten met dezelfde polen) overwonnen worden. Daarop trekken de kernen van een atoom elkaar aan, en verandert een waterstofatoom met één kern in een atoom met twee kernen: helium. Het is een ingewikkeld proces, maar het staat aan de basis van alle leven op aarde. Want vanuit helium ontstaat door fusie weer een nieuw element, en zo verder, tot alle stoffen die we tegenkomen op aarde, van koolstof tot ijzer, uiteindelijk ontstaan. De zon stoot die deeltjes uit en in de loop van miljarden jaren ontstonden zo planeten, en water, en al het andere. Bij fusiereactoren op aarde proberen we hetzelfde proces na te bootsen. Dat kan een heleboel energie opleveren met een piepkleine voetafdruk: een gram waterstof ‘verbranden’ in een fusiereactor levert 90.000 kWh aan energie op; hetzelfde als 11.000 kilo steenkool. Daarbij komt praktisch geen CO2 vrij. Om dat te laten gebeuren is wel een heleboel energie nodig, het moet immers heel warm zijn voordat er fusie plaatsvindt.

Maar ben je daar eenmaal, dan houdt het proces zichzelf in stand; er is dus alleen in het begin een hoop energie nodig om het proces op gang te brengen. Maar als dat energie uit windmolens of zonnepanelen is, stoot ook dat geen CO2 uit (Seijlhouwer, 2021). Kernfusie klinkt veelbelovend, maar het duurt nog vele jaren voordat duidelijk is of de experimenten succesvol zijn. Kernfusie is een enorm complexe onderneming, die nog veel technische uitdagingen moet overwinnen. Voordat het zover is, zijn we decennia verder, denken experts (Grote doorbraak in kernfusie: de heilige graal van energie, 2022).

4.4 Financieel aspect In deze paragraaf gebruiken wij dezelfde splitsing als die wij hiervoor gebruikten: ‘gewone’ kerncentrales, SMR’s, thoriumcentrales en kernfusiecentrales. Milieu Centraal (Kernenergie, 2019) merkt sowieso op dat een kerncentrale constant moet voorzien in een energiebehoefte. Immers, als je hem alleen wil inzetten op het moment dat bijvoorbeeld zonne- of windenergie niet voldoende voorziet in de behoefte, wegen de kosten niet op tegen de baten. Dit moet dus ook worden meegenomen in de overweging om een kerncentrale te bouwen, in welke vorm dit dan ook is. ‘Gewone’ kerncentrales Zoals eerder al werd genoemd, zijn de kosten voor het bouwen van een nieuwe ‘gewone’ kerncentrale hoog. Hoe hoog precies, dat is onbekend. De Rijksoverheid heeft wel vijf miljard euro gereserveerd voor de bouw van twee nieuwe kerncentrales. EPZ, een partij die een nieuwe kerncentrale wil ontwikkelen, raamt de kosten op 8 tot 10 miljard, wat zou betekenen dat de vijf miljard vanuit de Rijksoverheid slechts een bijdrage is (Plan voor twee nieuwe kerncentrales, tegenstanders wijzen op de kosten, z.d.). Op dit moment is er in ieder geval genoeg en goedkoop uranium beschikbaar als brandstof voor een kerncentrale.

Opgewekt en opgeslagen

18 / 36

SMR’s Omdat SMR's klein van omvang zijn, kan het ontwerp ervan worden gestandaardiseerd en kan de productie ervan in de fabriek worden geoptimaliseerd voor massaproductie in serie. Dit betekent dat SMR’s veel sneller en tegen lagere kosten kunnen worden geproduceerd dan een conventionele kerncentrale, wat een enorm bouwproject is dat verscheidene jaren in beslag neemt (Small Modular Reactors of SMR, z.d.). Een schatting van de Rolls-Royce SMR, die men in het Verenigd Koninkrijk ontwikkelt, is dat de eerste vijf reactoren €2,5 miljard euro kosten en dat dit afneemt tot €2 miljard euro voor de volgende vijf reactoren. Als we deze schatting aanhouden zouden de aanschafkosten (of bouwkosten) van een ‘gewone’ kerncentrale en een SMR elkaar niet veel ontlopen. Thoriumcentrales De schattingen voor de kosten van een thoriumreactor lopen ver uiteen. In 2015 werd voor een thoriumreactor de volgende stelling gedaan: hiervoor is de komende 10 jaar een paar honderd miljoen euro nodig, voor onderzoeksdoeleinden (Ekker, 2015). Of dit daadwerkelijk is geïnvesteerd, is niet duidelijk. De TU Delft interviewde in 2019 twee wetenschappers. Zij willen een klein prototype bouwen van een gesmolten-zoutreactor (thoriumreactor). De kosten daarvan worden op € 200 miljoen geschat (Wassink, 2019).

Daarna zal het nog tientallen miljarden euro’s kosten om een thoriuminfrastructuur op te bouwen (Thoriumcentrales; de nieuwe toekomst?, 2019). Kernfusiecentrales De kosten van de ITER, een kernfusiereactor in Frankrijk, worden geschat op ruim 20 miljard euro. Het is niet duidelijk of toekomstige reactoren (dit is de eerste grootschalige in zijn soort), goedkoper gaan worden. De Europese Unie, China, India, Japan, Korea, Rusland en de Verenigde Staten nemen deel aan dit project. Aantekening hierbij is dat veel landen hun bijdrage niet leveren in de vorm van geld, maar bijvoorbeeld door de onderdelen te leveren die nu in Frankrijk in elkaar gezet zullen worden (Van Hal, 2020).

19 / 36

Opgewekt en opgeslagen

5 Waterstof In hoofdstuk twee leest u over de inzet van waterstof. We gaan in op wat het is, wat de potentie is en we bekijken de technische uitvoerbaarheid en het financiële aspect.

5.1 Wat is Waterstof? Waterstof is het meest voorkomende element in het universum. Het is kleurloos, geurloos, smaakloos en zeer licht ontvlambaar. Waterstof komt in de natuur niet in pure vorm voor, want het bindt zich gelijk aan andere atomen. We moeten waterstof dan ook maken. In de energiewereld is waterstof een energiedrager, net als bijvoorbeeld aardgas en steenkolen. Energiedragers bevatten energie in de vorm van warmte, brandstof of kracht. Waterstof is een zogeheten secundaire energiedrager omdat het niet uit de natuur wordt gewonnen, zoals hiervoor al is aangegeven. Bij het gebruik van waterstof om warmte te winnen, wordt waterstof verbrand. Hierbij komt warmte vrij die vervolgens gebruikt kan worden om gebouwen te verwarmen. Bij deze verbranding komt, in tegenstelling tot verbranding van aardgas, geen koolstofdioxide vrij. In dit hoofdstuk bespreken wij waterstof enkel als manier voor energieopslag. Dit volgt de vraag uit de motie van de gemeenteraad van Baarn, die op 21 december 2021 is ingediend. Volgens Waterstofnet, een kennis- en samenwerkingsplatform voor waterstof, is voor grootschalige waterstofopslag een ondergrondse opslag noodzakelijk (Over waterstof, z.d.). Hierbij kan je denken aan zoutgrotten, uitgeputte olievelden, gasvelden, waterhoudende ondergrondse lagen en zoutwaterreservoirs.

Hoe duurzaam het gebruik van waterstof voor warmtewinning is, hangt af van de wijze waarop waterstof geproduceerd wordt. In 2020 vond de productie volgens het Expertisecentrum Warmte vooral plaats door middel van elektriciteit, grotendeels opgewekt met aardgas. Waardoor er alsnog koolstofdioxide vrijkomt. Als in de toekomst een productiewijze wordt ontwikkeld waarbij waterstof koolstofdioxidearm of -neutraal wordt geproduceerd, kan waterstof een duurzaam alternatief vormen. Waterstof kent volgens het Expertisecentrum Warmte andere eigenschappen dan aardgas, maar het is niet gevaarlijker of minder gevaarlijk dan aardgas. Het betekent wel dat er nieuwe normen en protocollen moeten worden opgesteld als waterstof grootschalig toegepast gaat worden. Ook moet er volgens hen aan waterstof een geur moeten worden toegevoegd, net als bij aardgas. Beide zijn van nature reukloos en bij een lek moet men wel kunnen constateren dat er daadwerkelijk een lekkage is. Amersfoort is bezig met de ontwikkeling van een waterstof-hub om de potentie hiervan te kunnen ervaren.

5.2 De potentie Waterstof kent, net als andere duurzame alternatieven, voor- en nadelen. Waterstof zal in een paar specifieke gevallen een bijdrage kunnen leveren aan de doelstelling van Baarn om in 2030 klimaatneutraal te zijn. Het gaat dan vooral om zwaar transport en hoge temperatuur processen in de industrie (Van der Burg, z.d.). Elektriciteit kan worden opgeslagen in waterstof en omdat waterstof meer energie kan opslaan dan elke andere stof op aarde (Waterstof, z.d.) is het een heel goede oplossing voor het probleem dat het elektriciteitsnet steeds voller wordt (de zogeheten netcongestie).

Opgewekt en opgeslagen

20 / 36

Ook kan waterstof prima worden vervoerd waardoor je eventueel elektriciteit kan importeren als het op een duurzame manier wordt geproduceerd. Daarnaast kan het (met aanpassingen) in het huidige gasnet worden vervoerd. Deze zogenoemde ‘groene waterstof’ is op dit moment alleen erg duur om te maken, is ingewikkeld en kost daardoor ook veel tijd (Waterstof, z.d.). Een laatste nadeel van waterstof is dat de productie niet efficiënt is, er gaat veel energie verloren in vergelijking met (bijvoorbeeld) aardgas. Als je waterstof omzet in elektriciteit verlies je ongeveer 40 procent van de energie. Wanneer je elektriciteit omzet in waterstof, verlies je circa 25 procent.

Waterstof

Voordelen

Nadelen

•

•

• • •

Bestaand gasnetwerk kan worden gebruikt (met nodige aanpassingen) Haalt elektriciteit van het net en wordt in een andere vorm opgeslagen Kan zeer veel energie opslaan Kan ook worden geïmporteerd

• •

•

Op dit moment staat techniek nog in de kinderschoenen Per gasveld/gesteente moet onderzocht worden of deze geschikt is voor opslag Industrie en mobiliteit krijgen op dit moment voorrang omdat het hier efficiënt kan zijn Veel energieverlies

5.3 Technische uitvoerbaarheid Zoals hierboven reeds beschreven, geeft TNO ook aan dat het bestaande aardgasnetwerk geschikt is voor het vervoer van waterstof vanuit een ondergrondse opslag (Van der Burg, z.d.). Er zullen echter wel wat aanpassingen nodig zijn. In 2021 heeft het kabinet Gasunie gevraagd om het bestaande gasnetwerk geschikt te maken voor het vervoer van waterstof (Kabinet: Gasunie gaat gasnetwerk ombouwen voor waterstof uit windernergie, 2021). Dit zou wel tot gevolg hebben dat gebouwen direct van het aardgas af gaan; immers, deze leidingen kunnen óf aardgas óf waterstof vervoeren, niet beide tegelijkertijd. Dat betekent dus dat, indien de keus voor waterstof wordt gemaakt, dit direct voor gehele wijken zal moeten gebeuren. Maar vóórdat waterstof de huizen bereikt, zal het eerst opgeslagen moeten worden. Eerder is al genoemd dat, onder andere, lege gasvelden hiervoor geschikt zijn. Per gasveld zal volgens TNO echter gekeken moeten worden of het betreffende veld veilig genoeg is voor opslag. Bij zoutgrotten is dit niet nodig, deze hebben zich qua veiligheid al bewezen bij opslag van aardgas. TNO zegt dat “de risico’s van interactie van waterstof met

gesteenten, vloeistoffen, en micro-organismen in reservoirs, en de langetermijneffecten van cyclische belasting en blootstelling aan waterstof op putmaterialen” nog onderzocht zal moeten worden (Van der Burg, z.d.). Op dit moment is bijna alle waterstofproductie in de wereld ‘grijze waterstof’, waarbij aardgas wordt gebruikt om waterstof te maken (Van der Burg, z.d.). Dit is natuurlijk niet duurzaam. Een alternatief is ‘blauwe waterstof’, waarbij vrijgekomen CO2 ondergronds wordt opgeslagen. Bij blauwe waterstof gebruikt men nog steeds aardgas. De meest duurzame vorm, waarmee op dit moment volop wordt geëxperimenteerd, is groene waterstof. Hierbij worden duurzame energiebronnen ingezet om waterstof te maken. Deze duurzame energiebronnen worden nu echter gebruikt om de netcongestie tegen te gaan. Zie afbeelding 5 voor een overzicht van de drie vormen waterstofproductie.

21 / 36

Opgewekt en opgeslagen

Dit alles betekent dat een waterstofcentrale neerzetten, geen lokale aangelegenheid is. De Rijksoverheid en de provincie zullen hier ook bij betrokken moeten zijn, als Baarn groene waterstof in 2030 als alternatief ziet; er zal namelijk een waterstofcentrale gebouwd moeten worden die aansluit op duurzame energiebronnen zoals windmolens of zonneparken.

Afbeelding 5: drie vormen van waterstofproductie

5.4 Financieel aspect De productiekosten van groene waterstof zijn nog twee tot drie keer hoger dan de kosten van het produceren van grijze waterstof (Van der Burg, z.d.). Daarnaast kost het verwarmen via groene waterstof ongeveer vier keer zoveel als het verwarmen met aardgas (Schermer, 2019). Zoals gezegd kan waterstof worden ingezet binnen het bestaande gastnetwerk, dit zou ongeveer 700 miljoen euro kosten (op de schaal van geheel Nederland). De kosten van een nieuwe waterstofketel en een nieuw kooktoestel komen voor rekening van de burger maar zullen niet veel hoger zijn dan die van nieuwe gastoestellen (Schermer, 2019). Omdat er nog relatief weinig bekend is over het verwarmen van gebouwen middels waterstof, is het ook nog niet duidelijk wat de hoogte van de investering zou zijn. Het financiële aspect voor een geheel waterstofproject kunnen wij nog niet volledig inschatten, dit moet nog verder worden onderzocht. Het Expertisecentrum Warmte verwacht dat in het komende decennium duidelijker zal worden of waterstof een kosteneffectieve toekomst heeft.

Opgewekt en opgeslagen

22 / 36

6 Energieopslag Ter inhoudelijke afsluiting van dit rapport, treft u hieronder een aantal alternatieve mogelijkheden voor energieopslag.

6.1 Batterijen Een mogelijkheid voor het opslaan van energie is het gebruik van batterijen. Er zijn batterijen voor kleinschalige opslag en batterijen voor grootschalige opslag. Beide mogelijkheden zullen verderop aan bod komen. Batterijen kunnen op twee manieren worden gebruikt voor energieopslag: als tijdelijke opslag en als zogeheten peakshaving. Bij tijdelijke opslag kan men thuis energie opslaan die door zonnepanelen wordt opgewekt, en deze op een later moment (of op een andere locatie waar geen stroomvoorziening is) gebruiken. Peakshaving betekent dat een batterij schommelingen in energieproductie of –consumptie kan opvangen en zorgt daarmee voor een continue energievoorziening en een stabiel energienet. Als er op een bepaald moment bijvoorbeeld meer stroom nodig is dan dat het net op dat moment kan leveren, zorgt peakshaving ervoor dat er alsnog stroom geleverd kan worden. Kleinschalige opslag Bij kleinschalige opslag kan je denken aan een huisbatterij. Deze batterij kan worden gebruikt voor energieopslag van een klein bedrijf of kantoor met zonnepanelen. Hierbij wordt een deel van de energieproductie van overdag opgeslagen, zodat deze 's avonds gebruikt kan worden. Hierbij is men uiteraard wel afhankelijk van het aantal zonuren op een dag; bij weinig zonuren kan men alsnog afhankelijk zijn van het elektriciteitsbedrijf.

Een huisbatterij werkt als volgt: Zonnepanelen wekken stroom op; Een regelaar stuurt opgewekte stroom naar apparaten die dat op dat moment nodig hebben; Is er een overschot (men wekt meer stroom op dan dat er wordt verbruikt), dan gaat dit overschot naar de huisbatterij zodat je het op een later moment alsnog kan gebruiken; Is de huisbatterij volledig vol, dan wordt stroom teruggegeven aan het elektriciteitsnet; Wekken de zonnepanelen geen stroom op maar heeft men het op dat moment wel nodig, dan wordt stroom uit de huisbatterij gehaald; Als de huisbatterij leeg is en zonnepanelen kunnen geen stroom opwekken, dan wordt stroom tegen inkooptarief van het elektriciteitsnet gehaald. Grootschalige opslag Grootschalige opslag noemt men ook wel een containerbatterij omdat het de grootte heeft van een halve of hele zeecontainer. Deze opslagmogelijkheid is bedoeld voor energieopslag bij grote wind- of zonneparken en deze energie wordt met name gebruikt voor peakshavingmomenten. Het kan ook worden gebruikt voor een continue stroomvoorziening op bijvoorbeeld evenementenlocaties of bouwlocaties waar geen netaansluiting is.

6.1.1

Innovaties in batterijen

Op het gebied van batterijen en opslag hierin, zijn diverse innovaties gaande. Op dit moment is batterijopslag vooral gaande in lithium-ionbatterijen maar in de toekomst gaan er mogelijk alternatieven komen. Hieronder worden 3 alternatieven genoemd, deze lijst is echter niet uitputtend. Er zijn nog meer innovaties gaande, men is nog niet zeker welke techniek in de toekomst het beste alternatief gaat vormen voor huidige opslagmogelijkheden.

23 / 36

Opgewekt en opgeslagen

Battolyser De Technische Universiteit Delft heeft een zogeheten Battolyser ontwikkeld. Dit is een apparaat dat twee werelden combineert: dat van energieopwekking doormiddel van waterstof, en de opslag van energie doormiddel van een batterij. Bij het opladen van de batterij worden twee materialen gegenereerd die de basis vormen voor het maken van zuurstof en waterstof. Wanneer de batterij vol is, gaat deze waterstofgas maken en dit kan dan weer worden gebruikt voor energie. In 2021 gaven de ontwikkelaars van de Battolyser aan dat zij klaar zijn voor commerciële opschaling van hun apparaat, waardoor we deze in de toekomst mogelijk vaker terug gaan zien. Zoutwaterbatterijen Zoutwaterbatterijen kunnen worden gebruikt voor kleinschalige opslag, dus bijvoorbeeld in combinatie met het gebruik van zonnepanelen. Dit is één van de jongste vormen van een thuisbatterij maar is een stuk duurzamer dan bijvoorbeeld een lithium-ionbatterij of een loodzuurbatterij. Het is een milieuvriendelijkere, meer veilige en meer onderhoudsarme optie dan de hiervoor genoemde batterijen. Er worden geen zeldzame stoffen gebruikt en zij zijn ook niet giftig. Nadelen van deze vorm van batterijen is dat het een grote installatie betreft, men zal bijvoorbeeld een kamer of garage vrij moeten maken om een dergelijke thuisbatterij te installeren.

Mogelijk worden zij in de toekomst kleiner, wat grootschaliger thuisgebruik in de hand zal werken. Grafeenbatterijen De verwachting is dat grafeenbatterijen binnenkort op grote schaal ingezet kunnen gaan worden. Groot voordeel bij deze vorm van batterijen is dat een apparaat zeer snel opgeladen kan worden en weinig energie verbruiken. Dit betekent dat een smartphone binnen een aantal minuten is opgeladen en (bijvoorbeeld) een week lang mee kan gaan voordat je hem opnieuw moet opladen. Deze vorm van opslag lijkt nabij en biedt veel voordelen. Het is bijvoorbeeld ook duurzamer dan de huidige lithium-ionbatterijen: er is geen koeling nodig zoals bij lithiumionbatterijen en aluminium, dat ook gebruikt wordt bij grafeen, is meer voorhanden dan lithium en kan bovendien makkelijker worden gewonnen.

6.2 Innovatie in energieopslag Ter afsluiting halen wij kort nog een voorbeeld van innovatie in energieopslag aan: perslucht. Perslucht Wanneer er overproductie is door hernieuwbare energiebronnen zoals wind en zon, kan samengeperste lucht worden opgeslagen door hiervoor de overtollige energie te gebruiken. Als op een later moment de zon niet schijnt of het niet waait, kan deze perslucht door een turbine worden geblazen en drijft daardoor een generator aan die stroom opwekt. Hiervoor moeten tanks diep onder de grond worden aangelegd, waarin de perslucht wordt opgeslagen. Bij het samendrukken van lucht warmt deze op, waardoor een deel van de energie (circa 30 procent) verloren gaat. Als de lucht vervolgens weer uitzet als het door een turbine blaast, koelt deze weer sterk af. Zo sterk dat de installatie zelfs zou kunnen bevriezen. Er is dus ook weer een manier nodig om de installatie op te warmen, wat de efficiëntie nog verder omlaag brengt tot onder de 50 procent. Op dit moment is het dus nog niet een heel efficiënte manier van energieopslag en –opwekking.

Opgewekt en opgeslagen

24 / 36

7 Conclusie In dit hoofdstuk concluderen wij op basis van de voorgaande hoofdstukken of de betreffende productiewijze van warmte en/of energie haalbaar is voor Baarn om haar klimaatdoelstelling ‘klimaatneutraal in 2030’ te halen. Waar mogelijk, splitsen wij de conclusies uit in aparte conclusies voor elektriciteit en warmte.

7.1 Hydro-energie Elektriciteit Voor Baarn is de enige mogelijkheid om een centrale te bouwen, een rivierkrachtcentrale. Dit is een bewezen techniek en de Eem kan hiervoor worden gebruikt. Andere waterkrachtcentrales, zoals een stuwdamcentrale of een getijdecentrale, zijn door ruimtegebrek of een gebrek aan eb en vloed niet haalbaar. Of er nog hoogteverschillen gemaakt moeten worden in de Eem om voldoende elektriciteit op te kunnen wekken, moet nog onderzocht worden. Een rivierkrachtcentrale is technisch uitvoerbaar kan meegenomen worden in de doelstelling van Baarn om in 2030 klimaatneutraal te zijn. De vraag is echter hoe snel een dergelijke centrale gebouwd kan worden. Hier is meer onderzoek voor nodig. Een middelgrote waterkrachtcentrale kost volgens onze schatting tussen de €32 en €40 miljoen, maar daarmee kan je direct meer dan de volledige elektriciteitsbehoefte van Baarn voorzien. Warmte Technisch gezien lijkt aquathermie mogelijk in Baarn. Er zijn verschillende warmtebronnen vlakbij Baarn (de Eem, de Beltvijver, het Pluismeer, de Grote Kom (Baarnse bos) en diverse sloten). Wel zal er, als er gebruik gemaakt gaat worden van deze warmtebronnen, een WKO aangelegd moeten worden, omdat het dan gaat om verwarmen middels oppervlaktewater (TEO). Dit wordt nader onderzocht. Per Baarnse wijk moet men onderzoeken welk warmtenet het meest geschikt is.

De technische mogelijkheden zijn echter wel aanwezig en kunnen in Baarn in gebruik worden genomen. Ook verwarmen middels afvalwater (TEA) kan een bijdrage leveren doordat de rioolwaterzuiveringsinstallatie in Soest dichtbij is. Deze installatie kan alleen niet de hele warmtevoorziening dragen en zal dus altijd onderdeel moeten uitmaken van een mix van productiemogelijkheden.

7.2 Geothermie In deze paragraaf maken we geen onderscheid tussen het gebruik van (ultradiepe) geothermie voor warmte en voor elektriciteit; in beide gevallen moet namelijk water worden opgepompt. Aardwarmte is altijd aanwezig en is daarmee een constante en betrouwbare vorm van warmtelevering. Aardwarmte is dus een zeer vaak te gebruiken warmtebron, zeker in vergelijking met zonnewarmte. De vraag is alleen of het financieel dan wel geologisch gezien haalbaar is. Diverse onderzoeken laten zien dat dat op dit moment niet zeker is. De opstartkosten zijn bijvoorbeeld zeer hoog, al zijn de kosten als de installatie volledig operationeel is wel heel stabiel waardoor je een duidelijke begroting kan opstellen voor meerdere jaren. Hoe hoog de opstartkosten zijn, is op dit moment niet bekend en zou nog nader onderzocht moeten worden. Buiten financiële moeilijkheden zijn er nog meer zaken die er voor zorgen dat geothermie waarschijnlijk niet zal bijdragen aan de Baarnse klimaatdoelstelling. Zo geeft het College van Gedeputeerde Staten van Utrecht in een Statenbrief van 7 december 2021 aan dat het potentieel van aardwarmte nog onzeker is. Het College van Gedeputeerde Staten concludeert dat de kennis over de dikte en temperaturen van de gesteentelagen onder de

25 / 36

Opgewekt en opgeslagen

provincie nog niet voldoende is, maar dat die kennis door seismisch onderzoek en analyses van de bodem wel flink is verbeterd. Ook over het waterdoorlatend vermogen van de gesteentelagen is nog relatief weinig bekend. PanTerra heeft in opdracht van de provincie Utrecht onderzoek gedaan naar de potentie van aardwarmte in te provincie. Hiervoor hebben zij gebruik gemaakt van bestaande data. Op basis van die data concludeert PanTerra dat er teveel onzekerheid is om een betrouwbare inschatting van de winbare waardwarmte te maken. Het bestuurlijk draagvlak voor geothermie in Baarn lijkt vanuit de provincie dus niet groot te zijn op dit moment, doordat de provincie zich richt op de hiervoor genoemde uitkomsten van het onderzoek van PanTerra.

7.3 Kernenergie Genoemde technieken als de huidige techniek op basis van uranium en de potentiële techniek van thorium zijn voorhanden. Technische uitvoerbaarheid zou dus geen probleem moeten vormen maar de tijd die nodig is voor het doorlopen van het vergunningstraject en de bouw van een kerncentrale is zo lang dat het uitgesloten is dat voor 2030 kernstroom of -warmte uit een in Nederland nieuw te bouwen kerncentrale een bijdrage levert aan de klimaatdoestelling van Baarn. Er zijn wel diverse modellen die aantonen dat kernenergie onderdeel moet uitmaken van de energiemix van de toekomst. Daarnaast heeft de Nederlandse overheid vijf miljard euro gereserveerd voor het bouwen van twee nieuwe kerncentrales. Daarom kan kernenergie ná 2030 mogelijk wel in beeld komen als bijdrager van schone energie en warmte. In dat geval zou de huidige techniek op basis van uranium een mogelijkheid zijn, maar er zijn ook ontwikkelingen gaande in andere vormen van kernenergie: kernfusie, thoriumcentrales en SMR’s zijn voorbeelden hiervan die wij hebben beschreven. Deze technieken staan nog in de kinderschoenen, waarbij kernfusie op dit moment nog de techniek is die het verst weg lijkt. Deze techniek levert echter wel zeer schone energie op: geen uitstoot en nagenoeg geen radioactief afval. Experts verwachten niet dat er voor 2050 in Europa een commerciële thoriumcentrale komt.

7.4 Waterstof Een waterstofcentrale neerzetten is geen lokale aangelegenheid. De Rijksoverheid en de provincie zullen hier ook bij betrokken moeten zijn, als Baarn groene waterstof in 2030 als alternatief ziet; er zal namelijk een waterstofcentrale gebouwd moeten worden die aansluit op duurzame energiebronnen zoals windmolens of zonneparken. Echter, op dit moment is bijna alle waterstofproductie in de wereld ‘grijze waterstof’, waarbij aardgas wordt gebruikt om waterstof te maken. Dit is natuurlijk niet duurzaam. Een alternatief is ‘blauwe waterstof’, waarbij vrijgekomen CO2 ondergronds wordt opgeslagen. Bij blauwe waterstof gebruikt men nog steeds aardgas. De meest duurzame vorm, waarmee op dit moment volop wordt geëxperimenteerd, is groene waterstof. Hierbij worden duurzame energiebronnen ingezet om waterstof te maken. Deze duurzame energiebronnen worden nu echter gebruikt om de netcongestie tegen te gaan en niet zozeer als hernieuwbare energiebron voor warmte. Warmte Waterstof kent, net als andere duurzame alternatieven, voor- en nadelen. Waterstof zal in een paar specifieke gevallen een bijdrage kunnen leveren aan de doelstelling van Baarn om in 2030 klimaatneutraal te zijn. Het gaat dan vooral om zwaar transport en hoge temperatuur processen in de industrie.

TNO geeft aan dat het bestaande aardgasnetwerk geschikt is voor het vervoer van waterstof vanuit een ondergrondse opslag. Er zullen echter wel wat aanpassingen nodig zijn. In 2021 heeft het kabinet Gasunie gevraagd om het bestaande gasnetwerk geschikt te maken voor het vervoer van waterstof. Dit zou ongeveer 700 miljoen euro kosten (op de schaal van geheel Nederland). Dit zou wel tot gevolg hebben dat gebouwen direct van het aardgas af gaan; immers, deze leidingen kunnen óf aardgas óf waterstof vervoeren, niet beide tegelijkertijd.

Opgewekt en opgeslagen

26 / 36

Elektriciteit Elektriciteit kan worden opgeslagen in waterstof en omdat waterstof meer energie kan opslaan dan elke andere stof op aarde het een heel goede oplossing voor het probleem dat het elektriciteitsnet steeds voller wordt (de zogeheten netcongestie). Netcongestie is voor geheel Nederland een probleem en is dat dus ook voor Baarn. In die zin kan waterstof wel bijdragen. Ook kan waterstof prima worden vervoerd waardoor je eventueel elektriciteit kan importeren als het op een duurzame manier wordt geproduceerd. Deze zogenoemde ‘groene waterstof’ is op dit moment alleen erg duur om te maken, is ingewikkeld en kost daardoor ook veel tijd (Waterstof, z.d.). Een laatste nadeel van waterstof is dat de productie niet efficiënt is, er gaat veel energie verloren in vergelijking met (bijvoorbeeld) aardgas. Als je waterstof omzet in elektriciteit verlies je ongeveer 40 procent van de energie. Wanneer je elektriciteit omzet in waterstof, verlies je circa 25 procent. Het financiële aspect voor een geheel waterstofproject kunnen wij nog niet volledig inschatten, dit moet nog verder worden onderzocht.

7.5 Energieopslag Batterijen Een mogelijkheid voor het opslaan van energie is het gebruik van batterijen. Er zijn batterijen voor kleinschalige opslag en batterijen voor grootschalige opslag. Bij kleinschalige opslag kan je denken aan een huisbatterij. Deze batterij kan worden gebruikt voor energieopslag van een klein bedrijf of kantoor met zonnepanelen. Grootschalige opslag noemt men ook wel een containerbatterij omdat het de grootte heeft van een halve of hele zeecontainer. Deze opslagmogelijkheid is bedoeld voor energieopslag bij grote wind- of zonneparken en deze energie wordt met name gebruikt voor peakshavingmomenten. Op het gebied van batterijen en opslag hierin, zijn diverse innovaties gaande: • De Technische Universiteit Delft heeft een zogeheten Battolyser ontwikkeld. Dit is een apparaat dat twee werelden combineert: dat van energieopwekking doormiddel van waterstof, en de opslag van energie doormiddel van een batterij. In 2021 gaven de ontwikkelaars van de Battolyser aan dat zij klaar zijn voor commerciële opschaling van hun apparaat, waardoor we deze in de toekomst mogelijk vaker terug gaan zien. • Zoutwaterbatterijen kunnen worden gebruikt voor kleinschalige opslag, dus bijvoorbeeld in combinatie met het gebruik van zonnepanelen.

Dit is één van de jongste vormen van een thuisbatterij maar is een stuk duurzamer dan bijvoorbeeld een lithium-ionbatterij of een loodzuurbatterij. Nadelen van deze vorm van batterijen is dat het een grote installatie betreft, men zal bijvoorbeeld een kamer of garage vrij moeten maken om een dergelijke thuisbatterij te installeren. • De verwachting is dat grafeenbatterijen binnenkort op grote schaal ingezet kunnen gaan worden. Groot voordeel bij deze vorm van batterijen is dat een apparaat zeer snel opgeladen kan worden en weinig energie verbruiken. Deze vorm van opslag lijkt nabij en biedt veel voordelen. Het is bijvoorbeeld ook duurzamer dan de huidige lithium-ionbatterijen: er is geen koeling nodig zoals bij lithium-ionbatterijen en aluminium, dat ook gebruikt wordt bij grafeen, is meer voorhanden dan lithium en kan bovendien makkelijker worden gewonnen.

27 / 36

Opgewekt en opgeslagen

Perslucht Een laatste innovatie die wij hebben besproken is perslucht. Wanneer er overproductie is door hernieuwbare energiebronnen zoals wind en zon, kan samengeperste lucht worden opgeslagen door hiervoor de overtollige energie te gebruiken. Als op een later moment de zon niet schijnt of het niet waait, kan deze perslucht door een turbine worden geblazen en drijft daardoor een generator aan die stroom opwekt. De efficiëntie van deze manier van energieopwekking ligt onder de 50 procent en op dit moment is het dus nog niet een heel efficiënte manier van energieopslag en –opwekking. Mogelijk verandert dit in de toekomst.

Opgewekt en opgeslagen

28 / 36

8 Begrippenlijst −

Aquathermie: verwarmen en/of koelen van gebouwen doormiddel van afvalwater, drinkwater of oppervlaktewater.

−

Battolyser: een apparaat, ontwikkeld door TU Delft, dat opslag en energieopwekking combineert. Opslag in een batterij, energieopwekking door waterstof.

−

Bronnet: vorm van een warmtenet waarbij water naar woningen stroomt op lage temperatuur, dit is de temperatuur van de waterbron.

−

Expertisecentrum Warmte: kenniscentrum voor warmte, ondersteunt gemeenten vanuit technisch, economisch en duurzaam oogpunt. Hier zijn veel organisaties in vertegenwoordigd, o.a. VNG, ministeries van Economische Zaken en Klimaat en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en TNO.

−

Geothermie: het gebruikmaken van de natuurlijk aanwezige bron aardwarmte uit heet water dat zich 500 meter of meer onder de grond bevindt, in (poreuze) zand- en gesteentelagen.

−

Kernfusie: de huidige techniek van het genereren van warmte in kerncentrales

−

Kernsplijting: een toekomstige techniek van het genereren van warmte in kerncentrales

−

kW: kilowatt, een eenheid van elektrisch vermogen

−

Middentemperatuurwarmtenet: een warmtenet waarin water stroomt dat circa 70 graden Celsius warm is. Dit warmtenet is onder andere geschikt voor matig geïsoleerde woningen.

−

MW: Megawatt, een eenheid van elektrisch vermogen.

−

Peakshaving: een techniek waarbij stroompieken worden verlaagd, zodat men altijd aanbod van stroom kan blijven houden.

−

Perslucht: een innovatieve vorm van energieopslag. De samengeperste lucht wordt in tijden van overproductie opgeslagen en wanneer er op een later moment een tekort aan stroom is (zon schijnt niet / geen wind) dan wordt deze perslucht door een turbine geblazen om stroom op te wekken.

−

PJ: Petajoule, een eenheid van energie.

−

RES: Regionale Energiestrategie, zijn in Nederland onderverdeeld in Energieregio's. Baarn maakt onderdeel uit van RES Amersfoort.

−

Rotliegend: gesteentelaag van waaruit aardwarmte gewonnen kan worden middels geothermie. Deze gesteentelaag bevindt zich (onder andere) onder de provincie Utrecht.

−

SMR: Staat voor Small Modular Reactor, een kleine kernreactor met veel vermogen.

29 / 36

Opgewekt en opgeslagen

−

TEA: Thermische Energie uit Afvalwater. Een vorm van aquathermie waarbij warmte/energie wordt gewonnen uit afvalwater, via een rioolbuis of een rioolzuiveringsinstallatie.

−

TED: Thermische Energie uit Drinkwater en vorm van aquathermie waarbij warmte/energie wordt gewonnen uit (gebruikt) drinkwater.

−

TEO: Thermische Energie uit Oppervlaktewater en vorm van aquathermie waarbij warmte/energie wordt gewonnen uit oppervlaktewater.

−

TJ: Terrajoule, een eenheid van energie.

−

Thorium: een scheikundig element dat zich leent voor energieopwekking in een kerncentrale. In de toekomst mogelijk een alternatief voor uranium.

−

TNO: Nederlandse organisatie voor Toegepast-Natuurwetenschappelijk Onderzoek. Heeft een onafhankelijke positie en richt zich op diverse vormen van onderzoek, onder andere op duurzaamheid.

−

TVW: Transitievisie Warmte. Gemeenten moeten per wijk aangeven hoe en wanneer zij van het aardgas af gaan, dit staat in de TVW.

−

Uranium: een scheikundig element dat op dit moment wordt gebruikt voor energieopwekking in een kerncentrale.

−

WARM-studie: Waarde van Aardwarmte en Regionale Mogelijkheden-studie. Is een handvat voor gemeenten om aardwarmte in te gaan zetten en op te nemen in de TVW en/of RES. Uitgevoerd door EBN, eigendom van de Nederlandse Staat (aandelen in handen van Ministerie van Economische Zaken en Klimaat).

−

Warmtenet: een netwerk van leidingen onder de grond, waar warm water doorheen stroomt ( ook wel bekend als stadsverwarming).

−

Warmtepomp: een warmtepomp haalt warmte van buiten het gebouw (uit bijvoorbeeld aarde of water) en geeft deze warmte af in het gebouw. Is een duurzaam alternatief voor het gebruik van aardgas.

−

Warmtewisselaar: een warmtewisselaar brengt warmte van het ene gas of de ene vloeistof over op een ander gas of andere vloeistof, zonder dat deze met elkaar in contact komen. Een warmtewisselaar kent twee functies: regelen van temperatuur en het hergebruiken van warmte die al in het proces aanwezig is.

−

WKO: Warmte-en koudeopslag. Hierbij slaat men warmte- of koude ondergronds op. De warmte of koude kan op een later moment afgegeven worden aan gebouwen om deze te verwarmen of te koelen. Maakt onderdeel uit van een duurzame vorm van energiegebruik.

Opgewekt en opgeslagen

30 / 36

9 Literatuurlijst -

Aquathermie (z.d.). Zelf Energie Produceren. Geraadpleegd op 10 juni 2022, van https://www.zelfenergieproduceren.nl/kennisbank-duurzaam/hernieuwbare-energie2/aquathermie/#:~:text=Voordelen%20en%20nadelen%20aquathermie&text=Warmte%20onttrekken %20uit%20oppervlaktewater%20levert,meer%20zuurstof%20in%20het%20water.

-

Aquathermie: warmte uit water (z.d.). Drinkwaterplatform. Geraadpleegd op 16 mei 2022, van https://www.drinkwaterplatform.nl/aquathermie-warmte-uit-water/

-

Brugman, A. (2019). Heeft de kernfusiereactor de toekomst?. Natuurkunde.nl. Geraadpleegd op 10 juni 2022, van https://www.natuurkunde.nl/artikelen/3434/heeft-de-kernfusiereactor-de-toekomst

-

Ciucci, M. (2021). Kernenergie. Europees Parlement. Geraadpleegd op 10 juni 2022, van europarl.europa.eu/factsheets/nl/sheet/62/kernenergie

-

Conijn, F. (2020, 19 juni). Hoe water het Friese Heeg van het gas kan afhelpen. Financieel Dagblad. Geraadpleegd op 10 juni 2022, van https://fd.nl/futures/1346587/hoe-water-het-friese-heeg-van-hetgas-kan-afhelpen

-

De Groot, J.H., & Cals, G. (z.d.). Geothermie als aanjager van de energietransitie. Larderel Energy. Geraadpleegd op 13 juni 2022, van https://www.larderel.nl/projecten

-

Ekker, H. (2015). Is thorium een alternatief voor uranium? NOS. Geraadpleegd op 10 juni 2022, van https://nos.nl/artikel/2030739-is-thorium-een-alternatief-voor-uranium

-

Energie (z.d.). Nucleair Nederland. Geraadpleegd https://www.nucleairnederland.nl/themas/energie/

-

Energieopslag met water kan in Nederland (2018). De Ingenieur. Geraadpleegd op 18 mei 2022, van https://www.deingenieur.nl/artikel/energieopslag-met-water-kan-in-nederland

-

Green Deal ultradiepe geothermie (z.d.). Geothermie Nederland. Geraadpleegd op 13 juni 2022, van https://geothermie.nl/index.php/nl/geothermie-aardwarmte/geothermie-in-nederland/green-dealultradiepegeothermie#:~:text=De%20Green%20Deal%20Ultradiepe%20Geothermie,meer%20dan%20vier%20kil ometer%20diepte

-

Grote doorbraak in kernfusie: de heilige graal van energie (2022, 10 februari). RTL Nieuws. Geraadpleegd op 10 juni 2022, van https://www.rtlnieuws.nl/tech/artikel/5287100/kernfusie-iter-jet-energie

-

Kabinet: Gasunie gaat gasnetwerk ombouwen voor waterstof uit windernergie (2021, 30 juni). Geraadpleegd op 13 juni 2022, van https://nos.nl/artikel/2387381-kabinet-gasunie-gaat-gasnetwerkombouwen-voor-waterstof-uit-windenergie

-

Kernenergie (z.d.). Energie Voor Elkaar. https://energievoorelkaar.nu/kernenergie/

31 / 36

Geraadpleegd

op

10

op

juni

13

juni

2022,

2022,

van

van

Opgewekt en opgeslagen

-

Nobels, F.S., en Oudshoorn, M.S. (2014, 25 maart). Geothermische energie rendabel binnen 10 jaar?. Rijksuniversiteit Groningen. Geraadpleegd op 13 juni 2022, van https://www.astro.rug.nl/~nobels/Geothermische_energie_Nobels_Oudshoorn.pdf

-

Over ultradiepe geothermie. (z.d.). EBN. Geraadpleegd op 13 juni 2022, https://www.ebn.nl/energietransitie/new-energy/programma-udg/over-ultradiepe-geothermie/

van

-

Over waterstof. (z.d.). WaterstofNet. Geraadpleegd op 13 https://www.waterstofnet.eu/nl/waterstof/hoe-verloopt-opslag-en-distributie

van

-

Plan voor twee nieuwe kerncentrales, tegenstanders wijzen op de kosten (z.d.). NOS. Geraadpleegd op 10 juni 2022, van https://nos.nl/artikel/2359014-plan-voor-twee-nieuwe-kerncentrales-tegenstanderswijzen-op-de-kosten

-

Regionale Klimaatmonitor (z.d.). Rijksoverheid. Geraadpleegd op https://klimaatmonitor.databank.nl/dashboard/dashboard/energieverbruik

-

Schellekens, J., Verbeek, W., Van Gils, H., & Den Ouden, B. (2020). WARM: een studie naar de potentie van aardwarmte als duurzame warmtebron voor de gebouwde omgeving, glastuinbouw en industrie. EBN. Geraadpleegd op 13 juni 2022, van https://kennisbank.ebn.nl/wpcontent/uploads/2020/09/Potentie-van-aardwarmte-als-duurzame-warmtebron-WARM2020.pdf

-

Schenk, D. (2016). 5 vragen over kernreactoren. NewScientist. Geraadpleegd op 13 juni 2022, van https://www.newscientist.nl/blogs/5-vragen-over-kernreactoren/

-

Schermer, W. (2019). Waterstof. Huis Energieneutraal Maken. Geraadpleegd op 13 juni 2022, van https://www.huisenergieneutraalmaken.nl/waterstof/

-

Segers, R., Niessink, R., Van den Oever, R. & Menkveld, M. (2020, 25 augustus). Warmtemonitor 2019. TNO. Geraadpleegd op 10 juni 2022, van https://www.cbs.nl/-/media/_pdf/2020/35/warmtemonitor2019.pdf

-

Seijlhouwer, M. (2021, 18 juni). Wat is kernfusie? En maakt het straks zonnepanelen en windmolens overbodig? Change Inc. Geraadpleegd op 13 juni 2022, van https://www.change.inc/energie/wat-iskernfusie-en-maakt-het-straks-zonnepanelen-en-windmolens-overbodig-36563

-

Small Modular Reactors of SMR (z.d.). Nucleair Forum. Geraadpleegd op 10 juni 2022, van https://www.nucleairforum.be/thema/innovatie/small-modular-reactors

-

Thoriumcentrales; de nieuwe toekomst? (2019). WISE. Geraadpleegd op 10 juni 2022, van https://wisenederland.nl/artikel/thoriumcentrales-de-nieuwe-toekomst/

-

Van Dalen, R. (2021, 2 maart). Zo zit het: dit zijn de voordelen en nadelen van een kerncentrale in Nederland. Dagblad van het Noorden. Geraadpleegd op 13 juni 2022, van https://dvhn.nl/groningen/Hoe-zit-het-eigenlijk-Dit-zijn-de-voordelen-en-de-nadelen-van-eenkerncentrale-in-Nederland-26621063.html

-

Van der Burg, L. (z.d.). 15 dingen die je moet weten over waterstof. TNO. Geraadpleegd op 13 juni 2022, van https://www.tno.nl/nl/aandachtsgebieden/energietransitie/roadmaps/co2-neutrale-

Opgewekt en opgeslagen

juni

13

juni

2022,

2022,

van

32 / 36

industrie/waterstof-voor-een-duurzame-energievoorziening/15-dingen-die-je-moet-weten-overwaterstof/ -

Van Hal, G. (2020, 27 juli). Bouw miljarden kostende testreactor voor kernfusie van start. Volkskrant. Geraadpleegd op 8 juni 2022, van https://www.volkskrant.nl/wetenschap/bouw-miljarden-kostendetestreactor-voor-kernfusie-van-start~b4a7f122/

-

Voor- en nadelen waterkracht (z.d.). Essent. Geraadpleegd op 10 juni https://www.essent.nl/kennisbank/stroom-en-gas/duurzame-energie/waterkracht

-

Wassink, J. (2019). ‘Nederland zal thoriumreactor hard nodig hebben’. Geraadpleegd op 10 juni 2022, van https://www.tudelft.nl/delft-integraal/articles/nederland-zal-thoriumreactor-hard-nodig-hebben

-

Wat is ultradiepe geothermie? (z.d.). Geothermie Nederland. Geraadpleegd op 13 juni 2022, van https://geothermie.nl/index.php/nl/geothermie-aardwarmte/wat-is-ultradiepe-geothermie

-

Waterkracht (z.d.). Milieu Centraal. Geraadpleegd op 10 juni https://www.milieucentraal.nl/klimaat-en-aarde/energiebronnen/waterkracht/

-

Waterkrachtcentrale voor duurzame energie (z.d.). Essent. Geraadpleegd op 9 juni 2022, van https://www.essent.nl/kennisbank/stroom-en-gas/duurzame-energie/waterkrachtcentrale

-

Waterstof (z.d.). Milieu Centraal. Geraadpleegd op 13 juni 2022, https://www.milieucentraal.nl/klimaat-en-aarde/energiebronnen/waterstof/#inleiding

33 / 36

2022,

2022,

van

van

van

Opgewekt en opgeslagen

Beantwoording motie Uitnodigingskader zon- en windenergie Verduurzaming woning bereikbaar voor iedereen Inleiding In 2021 stelde de gemeenteraad het uitnodigingskader zonne- en windenergie vast. Het doel van dit uitnodigingskader is om aan te geven waar zonneweides en windmolens al dan niet gerealiseerd kunnen worden in Baarn. En onder welke voorwaarden. Op dit uitnodigingskader zijn twee moties en één amendement ingediend. Deze terugkoppeling vormt de beantwoording van de motie ‘Verduurzaming woning bereikbaar voor iedereen’ ingediend door PVDA, Groenlinks en ChristenUnie/SGP. In de motie vroegen de indieners om binnen Baarn In kaart te brengen welke inwoners niet in staat zijn om hun woning te verduurzamen en wat zij nodig hebben om deze verduurzaming bereikbaar te maken. Leeswijzer In de beantwoording van de motie gaan we in op de stand van zaken ten aanzien van de haalbaar- en betaalbaarheid van de energietransitie binnen Baarn, welke acties reeds zijn ondernomen om verduurzamen van woningen toegankelijk te maken, de uitdagingen in de huidige aanpak ten aanzien van verduurzamingen woningen en het plan van aanpak ten aanzien van verduurzamen woningen. Conclusie Voor verschillende groepen inwoners vormt het verduurzamen van de woning op dit moment of in de toekomst een uitdaging.

Voor woningeigenaren geldt dat het verduurzamen van hun woning een eigen verantwoordelijkheid is. Op basis van het bouwjaar van de woning, eerder toegepaste verduurzamingsmaatregelen en het definitieve energielabel zien we dat het merendeel van de woningen in Baarn energielabel C of lager heeft. Hieruit maken we op dat er nog voldoende mogelijkheden zijn om verduurzamingsmaatregelen toe te passen. Te denken aan het toepassen van isolatiemaatregelen. Verduurzamingsmaatregelen brengen kosten met zich mee die, al dan niet via een lening, voor de rekening van woningeigenaren komt. Op basis van de financiële draagkracht van inwoners blijkt uit de analyse van DEGO (Rijksoverheid, 2022) dat tot aan een investeringsbedrag van €15.000 woningeigenaren inwoners binnen Baarn in de positie zijn om dit bedrag te financieren. Wanneer de investeringsbedragen hoger liggen, wordt dit voor een groep binnen Baarn een uitdaging. Dit bedrag ligt bijvoorbeeld hoger wanneer een woning alle verduurzamingsmaatregelen nog moet toepassen. Deze woningen duiden we aan met een energielabel G. Dit speelt met name in buurten Amaliapark, Schilderswijk en Nieuwe-Oosterhei. Het verduurzamen van een woning vormt dus met name een financiële uitdaging. We bieden momenteel ondersteuning met de Duurzaamheidslening Baarn.

De Rijksoverheid stelt ook leningen met lage rentes beschikbaar om de verduurzaming van woningen haalbaar en betaalbaar te maken voor groepen woningeigenaren die het zelf niet kunnen bekostigen. Ook inwoners die momenteel een woning huren, lopen aan tegen financiële uitdagingen. Deze uitdagingen hebben veelal te maken met het oplopen van de energierekening doordat de woningen onvoldoende geïsoleerd zijn. Hier ligt een verantwoordelijkheid voor de woningcorporaties en particuliere verhuurders. Eemland wonen, de woningcorporatie met de meeste woningen in Baarn, onderneemt stappen om hun vastgoedportefeuille te verduurzamen. Dit is opgenomen in de prestatieafspraken. Ook stelt beleid uit de Rijksoverheid dat corporaties vanaf 2028 enkel woningen mogen verhogen met het energielabel D of hoger. Voor particuliere verhuurders geldt deze maatregel vanaf 2030. Dit betekent dat voor bijna 40% van de woningvoorraad in Baarn op dit

moment wordt gewerkt aan een uitvoeringsplan voor verduurzaming door diegene die er verantwoordelijk voor zijn. Voor woningeigenaren geldt dat er meer handelingsperspectief moet worden geboden. Dit handelingsperspectief gaat komen vanuit de Rijksoverheid en vanuit de gemeente Baarn. Op welke manier we als gemeente dit perspectief bieden, leggen we vast in de Lokale Energie Strategie. Activiteiten die hierin worden opgenomen zijn onder ander advisering door energiecoaches. Stand van zaken

Verdeling vastgoedobjecten koop en huur - 2021

Om een inschatting te maken Totaal 100% 11.693 objecten welke groep inwoners niet in staat zijn om hun woning op dit Koopsector 61,4% 7178 objecten moment of in de toekomst te Huursector 38,6% 4515 objecten verduurzamen, starten we met een analyse. Hierin kijken we Corporatiewoning 25,3% 2957 objecten naar de financiële ruimte van 1558 objecten inwoners van Baarn ten opzichte Particuliere huur 13,3% van hun woningen. De informatie is afkomstig van de DEGO-monitor, Klimaatmonitor en Waar Staat je Gemeente-monitor van de Rijksoverheid. Allereerst kijken we naar de verdeling van het aantal koop- en huurwoningen binnen Baarn. Met name de inwoners met een koopwoning zijn zelf verantwoordelijk voor het verduurzamen van hun vastgoed. Dit vormt 61,4% van de doelgroep. De situatie van deze groep inwoners bekijken we verder in de analyse. De verantwoordelijkheid van het verduurzamen van huurwoningen ligt bij de verhuurders zelf. Hierop is recentelijk beleid op gemaakt vanuit de Rijksoverheid. Woningeigenaren uit Baarn starten met het verduurzamen van hun woning om zich voor te bereiden op de toekomst. Door het isoleren van hun woning blijft de warmte binnen, waardoor ze minder gas nodig hebben om de woning te verwarmen. Ze plaatsen ook zonnepanelen om voor eigen verbruik elektriciteit op te wekken.

Woningen die gebouwd zijn na 1990 hebben een isolatieniveau wat nodig is om los te koppelen van gas. Woningen voor die tijd vragen om een grotere investering op het gebied van isolatie. Hoe zuinig en duurzaam een woning is, wordt aangeduid met een energielabel. Het label vormt het startpunt om te beoordelen wat je kunt doen om het comfortabeler en energiezuiniger te maken. De labels lopen van A (groen) naar G (rood). We werken de komende jaren naar het verduurzamen van minimaal label B. Woningen met een energielabel B zijn voldoende energiezuinig om los te koppelen van het gas.

Baarn telt 11.684 woningen. Het merendeel van deze woningen heeft een energielabel C of lager. Er bestaat dus nog voldoende ruimte om isolatiemaatregelen toe te passen aan de woning. Te denken aan extra isolatie van de spouwmuur, vloer of dak en HR++ glas op in de ramen slaapkamer. Wanneer dat is afgerond, zijn de woningen op niveau B. De kosten om deze verduurzamingsmaatregelen toe te passen variëren tussen de €5000 en €50.000 afhankelijk van soort woning en huidig energielabel.

Definitieve energielabels 2021

Dit soort investeringen vragen een eigen vermogen van inwoner uit Baarn. In de naastgelegen kaart leest u het percentage aan huishoudens met een laag inkomen (laagste klasse 25%) en een hoog gasverbruik (hoogste 50%). Dit speelt met name in buurten Amaliapark, Schilderswijk en Nieuwe-Oosterhei.

De inkomensklasse zetten we hier af tegen de financiële draagkracht van inwoners met koopwoningen. Uit de analyse van DEGO (Rijksoverheid, 2022) blijkt dat inwoners investeringen tussen de €5000 en €15.000 vanuit eigen middelen kunnen bekostigen. Wanneer de investeringen oplopen naar €20.000 en hoger neemt de haalbaarheid en betaalbaarheid van het verduurzamen van de woningen af. Dit speelt met name in de buurten Professorenwijk, Schilderswijk, Eemdal Noord, Eemdal -Zuid, Nieuwe-Oosterhei en Oud-Oosterhei. Hier geldt dat minder dan 65% van de woningeigenaren een investering van €20.000 of hoger kan bekostigen.

Voor deze buurten geldt dat het bouwjaar van de woningen veelal ligt tot de 1950 en 2010. Enkel de buurten Schilderswijk en OudOosterhei tellen ook nog diverse woningen voor 1930. De energielabels in deze buurten liggen veelal in de categorie D, F en G, waardoor er nog ruimte is tot verbetering. Deze ruimte brengt wel hogere investeringskosten met zich mee.

Uitgevoerde en lopende acties Handelingsperspectief voor woningeigenaren In 2020 en 2021 heeft Baarn de subsidieregelingen RRE en RREW ontvangen. De gelden uit deze regelingen boden Baarn de mogelijkheid om gerichte acties in te zetten om woningeigenaren en inwoners in een huurwoning handvatten te bieden voor het verduurzamen van hun woning. Verschillende acties zijn uitgezet waaronder een Inkoopactie zonnepanelen en isolatie. Wanneer zij deelnamen aan deze actie, konden ze tegen een aantrekkelijk tarief het huis verduurzamen. Onderzoek naar energiearmoede Baarn Om meer inzicht te krijgen in de doelgroepen die binnen Baarn kampen met energiearmoede is een onderzoek uitgevoerd. In dit onderzoek is gekeken naar de doelgroep die energiearmoede ervaart en daardoor minder draagkracht heeft om hun woning te verduurzamen. Het gaat hier zowel kleine en grote verduurzamingsmaatregelen. Het onderzoeksrapport en bijbehorend uitvoeringsprogramma wordt gepresenteerd aan het college van B&W en via een raadsinformatiebrief aan de gemeenteraad. Duurzaamheidslening gemeente Baarn Voor veel maatregelen, zoals isolatie, zonnepanelen of een warmtepomp, kunnen inwoners gebruik maken van de Duurzaamheidslening. Met de Duurzaamheidslening lenen inwoners tegen een lage rente en met gunstige voorwaarden geld via de gemeente Baarn.

Inwoners kunnen een bedrag lenen van minimaal € 2.500 en maximaal € 25.000. Nationaal isolatieprogramma Om mensen te helpen bij het isoleren van hun woning komt het kabinet met het Nationaal Isolatieprogramma om slecht geïsoleerde huur- en koopwoningen snel en slim aan te pakken. Het ministerie van BZK heeft, vooruitlopend op de Voorjaarsnota, alvast meer informatie gegeven over verhoging van de middelen aan gemeenten voor de aanpak van energiearmoede in 2022. Het gaat om een additionele € 150 miljoen voor energiebesparende maatregelen en € 68,5 miljoen voor de lokale isolatieaanpak. De verdeling van de middelen per gemeente wordt opgenomen in de voorjaarsnota die het kabinet voor 1 juni aan de Tweede Kamer stuurt. Over de voorwaarden voor de toekenning worden gemeenten begin juni geïnformeerd.

Uitdagingen Door een beperkt beschikbare informatie is het niet mogelijk om volledig in kaart te brengen wie momenteel en in de toekomst problemen gaan ervaren met de betaalbaarheid van de woningverduurzaming. Wel is het mogelijk om een schatting te maken waar in Baarn het verduurzamen van woningen een hoge bijdrage aan financiële middelen vraagt. Deze schatting is gemaakt in de paragraaf ‘Stand van zaken – in cijfers’. De haalbaarheid en betaalbaarheid van de energietransitie en in het verlengde het verduurzamen van woningen blijft een aandachtspunt. Uit de analyse blijkt dat het verduurzamen van een woning met name een financiële uitdaging vormt voor een specifieke groep inwoners binnen Baarn. Het bieden van gunstige leningen als de duurzaamheidslening Baarn biedt voor sommigen een uitkomst. Toch maar voor anderen geldt dat zij ook niet in staat zijn om een lening terug te betalen. Voor die groep wordt ook op landelijk niveau bekeken hoe zij kunnen meedoen in de energietransitie. Plan van aanpak verduurzamen woningen in de Lokale Energie Strategie Om de energietransitie haalbaar te maken voor alle inwoners van Baarn, biedt de gemeente ondersteuning op verschillende vlakken. Activiteiten als advisering vanuit energiecoaches maakt hier onderdeel van uit.

Het plan waarmee de gemeente inwoners ondersteunt bij het verduurzamen, wordt als onderdeel van de Lokale Energie Strategie (LES) aan de gemeenteraad voorgelegd. Zo wordt de samenhang in de verduurzamingsopgave geborgd. De LES zal aan het einde van 2022 voor de raad worden gebracht.

Beantwoording amendement Uitnodigingskader zon- en windenergie Versnelling en maximalisatie zon op dak Inleiding In 2021 stelde de gemeenteraad het ‘Uitnodigingskader zonne- en windenergie’ vast. Het doel van dit uitnodigingskader is om aan te geven waar in Baarn zonneweides en windmolens al dan niet gerealiseerd kunnen worden en onder welke voorwaarden. Deze terugkoppeling vormt de beantwoording van het amendement ‘maximalisatie zon op dak’ ingediend door PVDA, GroenLinks, D66 en ChristenUnie/SGP. In het amendement wordt het college verzocht om een actieve rol in te nemen in het versnellen en maximaliseren van zon-op-dak en op geschikte plekken langs infrastructuur. Ook vroegen de indieners aan het college om toe te lichten welke bijdragen hun inspanningen (kunnen) leveren aan de 0,001 TWh uit de RES alsmede aan de doelstelling Baarn klimaatneutraal in 2030 uit het Baarns Klimaatakkoord. Conclusie Als Baarn willen we toewerken naar een Klimaatneutrale gemeente in 2030. Dit betekent dat activiteiten binnen Baarn geen negatief effect hebben op het klimaat, waarmee we zeggen: geen emissie van CO2 en andere broeikasgassen. Investeren in zonne-energie op daken en langs infrastructuur draagt bij aan de opwek van hernieuwbare elektriciteit, waardoor het gebruik van fossiele energie afneemt. Dit draagt bij aan een klimaatneutraal Baarn.

We zien dat inwoners en bedrijven in Baarn steeds meer inzetten op zonne-energie. Sinds 2011 zien we een stijging in het aantal zonnepaneelaansluitingen en daarmee ook de opwek van zonne-energie. We wekken met elkaar dus steeds meer hernieuwbare (en schone) elektriciteit op. Als college zetten we in op het toegankelijk en betaalbaar maken van de aanschaf van zonnepanelen voor woningeigenaren door onder andere een inkoopactie Zonnepanelen. Het college draagt bij aan de 0,001 TWh ambitie vanuit de RES door daar waar kan te faciliteren in het gesprek met initiatiefnemers voor grootschalige zonneprojecten. Dit gebeurt momenteel met de initiatiefnemers van een zonne-installatie bij de IJsbaan en initiatiefnemers die potentie zit in de realisatie van een zonneweide binnen Baarn. Ook vormt het Uitnodigingskader zonne- en windenergie houvast in de vorm van voorwaarden waarbinnen initiatiefnemers kunnen starten. Toch is enkel inzetten op maximalisatie van groot- en kleinschalige zon-op-dak-projecten onvoldoende om klimaatneutraal te worden. Wanneer alle daken binnen Baarn worden vol gelegd, dan wordt 92% van de huidige elektriciteitsvraag gedekt. Hiervan wordt ook uitgegaan van plaatsen van zonnepanelen op daken die hiervoor uiteindelijk niet geschikt blijken. Deze vraag staat gelijk aan bijna 77 hectare aan zonneweides.

Door de stijgende vraag naar elektriciteit door het elektrificeren van ons dagelijkse bestaan, groeit deze vraag gestaag. Inzetten op zon-op-dak vormt wel een goed begin. We blijven inwoners, ondernemers en investeerders motiveren om te investeren in zonneprojecten. Op welke manier we dat als gemeente doen, leggen we vast in de LES. Activiteiten die hierin opgenomen worden zijn onder andere inkoopacties voor zonnepanelen en het aanbieden van professioneel advies vanuit de energiecoaches. Leeswijzer In de beantwoording van het amendement gaan we in op de stand van zaken ten aanzien van zon op kleinschalig en grootschalige daken, welke acties reeds zijn ondernomen om zon op dak te maximaliseren en de uitdagingen ten aanzien van maximalisatie van zonnepanelen op daken.

Stand van zaken Zon op daken - in cijfers Baarn heeft diverse soorten vastgoed en daarmee diverse soorten daken. De daken van gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed, bedrijfspanden en gebouwen van VvE’s kunnen geschikte plekken zijn om zonnepanelen te leggen. Met zonnepanelen op daken en boven parkeerplaatsen is in het Uitnodigingskader uitgesproken dat we circa 5,5 hectare kunnen realiseren.

Het aantal zonnepaneelinstallaties op daken groeit. In 2021 telt Baarn (naar schatting) 2208 zonnepaneelinstallaties (CBS,2021). Dit totaal aantal delen we op in installaties op daken van woningen en in installaties op commerciële daken. Voor woningen geldt dat we in 2011 in totaal 16 zonnepaneelaansluitingen telden. Inmiddels staat de teller op 2102 zonnepaneelaansluitingen. Dat betekent dat er op circa 18% van de Baarnse woningvoorraad zonnepanelen liggen. Deze aansluitingen zijn huur- en koopwoningen tezamen. In totaal zijn er 106 installaties op bedrijfsmatig vastgoed. Dit vormt 4,8% van het geheel. Hiervan hebben 35 installaties een groot Aantal zonnepaneelinstallaties binnen Baarn (absolute aantallen) vermogen (>15 kW) op daken. 2019

2020

In 2020 werd 6.944.444 kWh Totaal aantal installaties 1603 1853 opgewekt uit hernieuwbare Aantal installaties op woningen 1512 1751 bronnen. Wanneer we deze opwek afzetten tegen de Aantal installaties op commerciële daken 91 102 elektriciteitsverbruik in Baarn zien Aantal installaties Groot vermogen op dak (>15kW) 29 34 we een te kort ontstaan. Het verbruik bedroeg in 2020 in totaal 72.749.000 kWh (CBS, 2021). Dit is het verbruik van woningen, bedrijven en instellingen gebundeld. Er is dus een tekort van bijna 66.000.000 kWh aan hernieuwbare elektriciteit. Dit te kort staat gelijk aan de opwek van bijna 77 hectare aan zonneweides. De verwachting is dat de elektriciteitsvraag stijgt, doordat steeds meer elektrisch zal worden aangedreven, bijvoorbeeld voertuigen en warmtepompen. De maximalisatie van zon-op-daken zorgt ervoor dat inwoners en ondernemers steeds meer kunnen voorzien in hun eigen elektriciteitsbehoefte.

2021 2208 2102 106 35

Hernieuwbare elektriciteitsopwekking en elektriciteitsvraag - 2020 (kWh) Totaal opgewekte hernieuwbare elektriciteit

6.944.444

Totale elektriciteitsvraag

72.749.000

Woningen (inclusief zonnestroom achter de meter)

32.900.000

Bedrijven en instellingen

38.849.000

Tekort aan hernieuwbare elektriciteit

66.000.000

Uit de analyse van Zonnedakje (2021) blijkt dat het merendeel van de vastgoedobjecten in Baarn een gemiddelde tot zeer goede potentie heeft om zonnepanelen op te leggen. Dit is berekend op basis van zoninval. Hierin de draagkracht van daken niet meegenomen. Het aantal zonnepanelen op particuliere en commerciële daken kan de komende jaren theoretisch gezien dus nog groeien. Wanneer op alle daken die geschikt en mogelijk geschikt zijn zonne-installaties geïnstalleerd worden, zorgt dat voor een geschatte opwek van 67.014.000 kWh per jaar. Dit vormt 92% van de huidige elektriciteitsvraag. De verwachting is dat de elektriciteitsvraag alleen maar gaat stijgen, doordat onze technologieën steeds meer worden aangedreven op elektriciteit. Je kunt hier denken aan elektrische auto’s en warmtepompen. De maximalisatie van zon op daken zorgt ervoor dat inwoners en ondernemers steeds meer kunnen voorzien in hun eigen elektriciteitsbehoefte, maar niet dat we volledig Klimaatneutraal kunnen worden. Uitgevoerde en lopende acties Handelingsperspectief voor woningeigenaren In 2020 en 2021 heeft Baarn de subsidieregelingen RRE en RREW aangevraagd en ontvangen. Met deze regelingen kon de gemeente gerichte acties inzetten om woningeigenaren en huurders handvatten te bieden voor het verduurzamen van hun woning. Woningeigenaren zijn inkoopacties voor zonnepanelen aangeboden.