220316 Veiligheidsprogramma en Uitvoeringsplan Ondermijning 2022 (369928)
Tekst van het document
inlichtingen bij
doorkiesnummer
Mette Meerdinkveldboom
Aan de raadsleden en steunfractieleden van de gemeente Baarn
(035) 548 18 51
uw kenmerk ons kenmerk
datum portefeuillehouder(s) onderwerp
362538 / 369928
16 maart 2022 Burgemeester Röell Veiligheidsprogramma en Uitvoeringsplan Ondermijning 2022
Geachte leden van de raad en steunfractieleden, Op 17 april 2019 heeft u het meerjarig veiligheidsbeleid vastgesteld in het Integraal Veiligheidsplan 2019-2022 BES. Op basis van dat plan stellen wij jaarlijks het veiligheidsprogramma vast. Onlangs hebben wij het Veiligheidsprogramma voor 2022 vastgesteld. De prioriteiten in dit programma – ondermijning, zorg en veiligheid, High Impact Crimes, jeugdoverlast en -criminaliteit en jeugd, alcohol en drugs– sluiten aan op de prioriteiten uit het veiligheidsplan. Ook het Uitvoeringsplan Ondermijning 2022 hebben wij vastgesteld. 2022 is het laatste jaar van het Integraal Veiligheidsplan. Dit jaar zal gestart worden met de evaluatie van dit plan en met de voorbereiding van het nieuwe Integraal Veiligheidsplan samen met de andere BES-gemeenten, politie en Openbaar Ministerie. Naar aanleiding van de evaluatie is het mogelijk dat in de prioritering vanwege nieuwe ontwikkelingen aanpassingen doorgevoerd worden. Ook in 2021 liep door Corona het veiligheidsjaar anders dan voorgaande jaren. Activiteiten hebben niet of in aangepaste vorm plaatsgevonden. Denk hierbij aan voorlichting aan ondernemers of inwoners, activiteiten in de Week van de Veiligheid en overleg over evenementen die al dan niet door konden gaan.
De bijeenkomst Veilig Online over de gevaren van digitale criminaliteit en hoe men zich hier tegen kan beschermen, kon wel plaatsvinden. Ook in 2021 hebben de maatregelen in het kader van Corona invloed gehad op de veiligheidscijfers. Het aantal woninginbraken nam nog verder af, evenals het aantal vernielingen. In 2022 wordt een diepgaander onderzoek verricht naar de kerngroep drugsgebruikende jongeren en dealers en er wordt gestart met de activiteiten uit het plan van aanpak Jeugd en Drugs, waaronder een mediacampagne en voorlichting. Op het gebied van ondermijning staan er schouwacties op het programma, evenals trainingen en voorlichting aan inwoners en ondernemers. Tevens zetten we in op het tegengaan van de overlast in de Pekingtuin. Stationsweg 18 Postbus 1003 3740 BA Baarn t (035) 548 16 11 e gemeente@baarn.nl I Voor ons privacybeleid zie www.baarn.nl Bank Nederlandse Gemeenten NL28BNGH0285000594. Bij beantwoording graag datum en kenmerk brief vermelden
Ook zal er dit jaar extra aandacht zijn voor voor de gevaren van cybercrime, met onder andere een communicatiecampagne en voorlichting. Ten slotte worden in het voorjaar de resultaten van de Veiligheidsmonitor 2021 bekend en gaan we aan de slag met de uitkomsten hiervan. U treft een exemplaar van het Veiligheidsprogramma 2022, het Uitvoeringsplan Ondermijning 2022 en de Terugblik resultaten ondermijning 2021 ter informatie bij deze brief aan.
Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Baarn,
drs. C.E. Creveld gemeentesecretaris
M.A. Röell burgemeester
Bijlagen: Veiligheidsprogramma 2022 Uitvoeringsplan Ondermijning 2022 Terugblik resultaten ondermijning 2021
Stationsweg 18 Postbus 1003 3740 BA Baarn t (035) 548 16 11 e gemeente@baarn.nl I Voor ons privacybeleid zie www.baarn.nl Bank Nederlandse Gemeenten NL28BNGH0285000594. Bij beantwoording graag datum en kenmerk brief vermelden
Veiligheidsprogramma 2022
Gemeente Baarn Team ontwikkeling ruimte/omgeving Openbare Orde en Veiligheid
Burgemeester en wethouders van Baarn 15 maart 2022
Veiligheidsprogramma 2022
1
Inleiding De basis voor dit veiligheidsprogramma is het Integraal Veiligheidsplan 2019-2022 (IVP). Dit plan is opgesteld in samenwerking met de gemeenten Bunschoten, De Bilt, Eemnes en Soest. In het IVP is het veiligheidsbeleid vastgesteld en zijn de gezamenlijke prioriteiten gesteld. Het IVP is door de gemeenteraad op 17 april 2019 vastgesteld. Dit programma sluit aan op de Veiligheidsstrategie Midden-Nederland 2019-2022, zoals dat door de deelnemende gemeenten, politie en Openbaar Ministerie van Midden-Nederland in april 2019 is vastgesteld. 2022 is het laatste jaar van het IVP. Dit jaar zal gestart worden met de evaluatie van dit IVP en met de voorbereiding van het nieuwe IVP samen met de andere gemeenten, politie en OM. Aan het einde van 2021 bleek al dat nieuwe ontwikkelingen vroegen om aanpassingen. Daarom zijn voor 2022 nieuwe activiteiten op het gebied van het tegengaan van cybercrime toegevoegd. Door Corona verliep het veiligheidsjaar wederom anders dan voorgaande jaren. Enerzijds hebben activiteiten niet of in aangepaste vorm plaatsgevonden vanwege de dan geldende maatregelen, zoals voorlichting aan groepen bewoners op locatie en acties in het kader van de Week van de Veiligheid. Anderzijds heeft Corona ook dit jaar effect gehad op de veiligheidscijfers. Zo nam het aantal woninginbraken af en het aantal meldingen jongerenoverlast toe.
Ook het aantal gevallen cybercrime is (landelijk) toegenomen. Hoewel dit in dit IVP niet als prioriteit is benoemd, zal daar al wel in 2022 via voorlichting aandacht aan worden besteed, gezien de toename hiervan in de samenleving. Dit veiligheidsprogramma geeft een overzicht van de doelen en acties van het integraal veiligheidsbeleid. Op de laatste pagina is de rapportage geregistreerde criminaliteit opgenomen met een overzicht van de aangiftecijfers en meldingen van jeugdoverlast en overlast door verwarde personen in de afgelopen vier jaar.
Toelichting op de kolommen in onderstaande tabellen Hieronder worden de lopende en nieuwe activiteiten beschreven. De projecten/activiteiten zijn gerangschikt op de veiligheidsvelden. De activiteiten zijn in een schema weergegeven, waarbij per activiteit de volgende informatie wordt verstrekt.
Veiligheidsveld Titel Doelstelling Stand van zaken Aanpak en planning Betrokken partijen
2
Activiteit Te realiseren doel in 2022 volgens het IVP 2019-2022 Beschrijving van activiteiten/acties in 2021 (de reguliere taken zijn hier niet beschreven) De producten, diensten of activiteiten in 2022 om de doelstelling uit het IVP te halen Interne en externe veiligheidspartners
Veiligheidsprogramma 2022
Veiligheidstaken voor 2022 Titel Doelstelling Stand van zaken
Aanpak en planning
Betrokken partijen
Woninginbraken (prioriteit uit IVP, als onderdeel van High Impact Crimes) Doelstelling: maximaal 100 inbraken bij woningen in 2022. In 2020 was het laagste aantal woninginbraken van jaren te zien (79) en in 2021 is dat aantal nog lager geworden: 71. Dat is een afname van 10% ten opzichte van 2020. Deze afname kan deels worden toegeschreven aan de coronamaatregelen zoals de avondklok, die ervoor zorgden dat mensen meer thuis bleven. Dit jaar gaven de coronamaatregelen opnieuw minder mogelijkheden om acties te houden, bijvoorbeeld tijdens de Week van de Veiligheid. Wel zijn er brieven verstuurd naar omliggende woningen van een woning waarin is ingebroken, om de bewoners te waarschuwen en is er via social media aandacht besteed aan preventie van woninginbraak 1. verzorgen algemene of buurtgerichte voorlichting om mensen erop te wijzen dat zij zelf verantwoordelijk zijn voor inbraakpreventie van hun woning. Actie: verspreid over het jaar (OOV en communicatie) 2. inwoners betrekken bij het signaleren van verdachte personen of situaties: via (online) voorlichtingsbijeenkomsten (Preventieavonden), via social media en/of inschakelen lokale media inzet bewoners activeren/stimuleren. Actie: verspreid over het jaar (politie en OOV) 3.
politie verricht na woninginbraak een buurtonderzoek, attendeert omringende bewoners over adequate beveiliging en stuurt een Burgernetbericht uit waarin wordt gevraagd om informatie ten behoeve van de opsporing. Actie: voortdurend na inbraak (politie) 4. versturen brief na woninginbraak aan ‘besmette’ woningen. Actie voortdurend na inbraak (OOV) 5. uitdelen solar-lampen ten behoeve van stegen verlichten. Actie: 3e of 4e kwartaal (OOV) 6. periodiek plaatsen van verplaatsbare waarschuwingsborden op toegangswegen van buurten waar veel is ingebroken. Actie: indien nodig (OOV) 7. deelname aan week van de veiligheid (begin oktober) en donkere dagen offensief met preventieve en repressieve acties. Actie: 4e kwartaal (OOV en politie onder voorbehoud) 8. checken Digitaal Opkopers Register (DOR) en controleren handelaren. Actie: verspreid over het jaar (boa’s) 9. in BES-verband: inzetten op quick response, onderling tekstkar delen en gezamenlijk een of meerdere Mobeye alarmsystemen aanschaffen. Actie: verspreid over het jaar (politie, OOV) Gemeente, politie, woningcorporatie, inwoners(groepen) Veiligheidsprogramma 2022
3
Titel Doelstelling Stand van zaken
Aanpak en planning
Betrokken partijen
Titel Doelstelling Stand van zaken
4
(huiselijk) Geweld Streven naar het verminderen van het aantal geweldsdelicten. In 2021 is het aantal geweldsincidenten gedaald van 73 naar 50, een afname van 32%. Het aantal registraties huiselijk geweld is licht gedaald, van 14 naar 13. In 2021 is de Wet tijdelijk huisverbod (het tijdelijk uit huis plaatsen van een dader van huiselijk geweld) geen enkele keer toegepast. 1. afhankelijk van geweldsincidenten worden acties (bijv. Burgernet, testen op gebruik middelen bij verdachten, bij huiselijk geweld opleggen tijdelijk huisverbod waarna zorg in gang wordt gezet,) gestart. Actie: na geweldsdelicten (politie en OOV) 2. het melden van huiselijk geweld en kindermishandeling laagdrempelig houden via het meldpunt Veilig Thuis en faciliteren gecoördineerde zorg voor slachtoffers door een sluitende ketenaanpak; aansluiten op de landelijke voorlichting door mensen meer bewust te maken van mogelijke signalen van geweld. Actie: voortdurend (Veilig Thuis, Lokaal Team, Pit Baarn, scholen en politie) 3. aanpak Top X (een persoonsgerichte aanpak van max. 10 personen, die zich bezighouden met criminaliteit). Actie: voortdurend (interventiespecialist, politie e.a.) Politie, OM, Veilig Thuis, GGD, GGZ, Veiligheidshuis en gemeente
Autokraak, vernielingen en fietsdiefstal (veelvoorkomende criminaliteit – vvc) Voor 2022 zijn de jaarlijkse doelstellingen: autokraken: maximaal 80, vernielingen: maximaal 90, fietsendiefstal: maximaal 50 Het aantal autokraken is in 2021 fors toegenomen ten opzichte van 2020 (van 76 naar 116, toename van 53%). Het relatief lage aantal van 2020 leek een gevolg te zijn van de coronamaatregelen waardoor er minder auto’s geparkeerd werden bij met name horecagelegenheden in het buitengebied en in de avond. In 2021 gingen mensen weer meer op stap in het buitengebied. Ook speelt de ligging van de gemeente een rol: vlakbij belangrijke snelwegen waardoor mobiele bendes snel de gemeente binnenrijden, toeslaan en vertrekken. Ook de afgelegen parkeerterreinen met weinig sociale controle in natuurgebieden zijn gevoelig voor autokraak. Door de politie zijn vorig jaar drie autokrakers in Baarn op heterdaad betrapt. Ook is een tekstkar ingezet om bewoners en bezoekers van het buitengebied te wijzen op de gevaren van autokraak.
Veiligheidsprogramma 2022
Aanpak en planning
Betrokken partijen
Titel Doelstelling Stand van zaken
Het aantal vernielingen (59) nam af (met 40%), evenals het aantal fietsdiefstallen (65, -6%). De schadepost voor vernielingen aan gemeente eigendommen kwam in 2021 uit op ongeveer €15.868,-. In 2020 jaar was de totale schade aan gemeente eigendommen nog €6.725,-. In vergelijking met voorgaande jaren is er vooral tijdens de jaarwisseling veel schade gemaakt: €3.729,1. politie en gemeentelijke boa’s richten zich op hotspots waar vaak veelvoorkomende criminaliteit plaatsvindt (deels uitgaan gerelateerd); bij toename extra inzet plegen met gerichte, informatiegestuurde acties door regulier (horeca)koppel van de politie en boa’s. Acties: voortdurend en wanneer het aantal vernielingen, dat uitgaan gerelateerd is, toeneemt (politie en boa’s) 2. autokraak: afhankelijk van ontwikkelingen van het aantal autokraken flyers uitdelen op hotspots en andere acties. Actie: afhankelijk van ontwikkelingen (OOV en politie) 3. vernielingen: schade verhalen op de daders indien bekend en organiseren acties; periodiek publiceren vandalismemeter (van vernielingen aan gemeente eigendommen). Actie: afhankelijk van ontwikkelingen (OOV en politie) en vandalismemeter aan het eind van ieder kwartaal (OOV) 4. fietsdiefstal: bepalen hotspots en organiseren acties indien nodig (zoals uitdelen zadeldekjes en inzet lokfiets). Actie: afhankelijk van ontwikkelingen (OOV en politie) Politie, OM en gemeente
Veilige en leefbare buurten Versterken van de rol van de inwoners in hun buurt en daardoor het verhogen van het veiligheidsgevoel. De reguliere taken - in de vorm van toezicht en handhaving - ter verbetering van leefbaarheid en veiligheid zijn uitgevoerd. Een burgernetdeelnemer ontvangt een spraak- of sms-bericht wanneer er iets gebeurt in de omgeving. In Baarn zijn er 2.496 unieke personen die een SMS en spraakberichten ontvangen en 2.332 unieke personen die een e-mail ontvangen. De percentages komen redelijk overeen met het gemiddelde van alle gemeenten in Midden-Nederland. In totaal zijn in Baarn 202 nieuwe appdownloads geweest. In 2021 zijn in Baarn zes acties geweest: bij vier acties door personen vanuit de app of via het Burgernetnummer. Er is twee keer in de app naar aanleiding van een actie contact gezocht wordt met de meldkamer. In 2021 zijn er vanwege de coronamaatregelen geen bijeenkomsten georganiseerd over het vroegtijdig herkennen van verdachte situaties. Veiligheidsprogramma 2022
5
Aanpak en planning
6
Middels een online enquête is nagegaan hoe actief de WhatsApp Buurtpreventiegroepen zijn in Baarn. Vijftig beheerder van WABPgroepen zijn hiervoor benaderd. Tien beheerders hebben aangegeven dat hun groep nog actief is. Eén beheerder heeft aangegeven dat zijn groep niet meer actief is en één beheerder gaf aan het niet te weten. 38 beheerders hebben niet gereageerd op de enquête. De vraag rijst of deze 38 groepen nog actief zijn, aangezien de beheerders van deze groepen zijn benaderd via het emailadres waarmee bewoners zich ook kunnen aanmelden bij een groep. 1. een persoonsgerichte aanpak van (potentiële) daders van ernstige criminaliteit. Actie: voortdurend (politie en PGA/interventiespecialist) 2. wanneer geregistreerde veelpleger vrijkomt extra inzet plegen op betrokkene. Actie: direct na het vrijkomen (politie) 3. uitvoeren Burgernet-acties en verhogen betrokkenheid van de Burgernet-deelnemers met mails bij woninginbraak. Actie: mails over acties (politie) 4. relatiebeheer van Burgernet deelnemers bijhouden. Actie: het hele jaar (OOV met info politie) 5. aandacht vragen voor actualiseren beheer en activiteit in WhatsApp-groepen. Actie: 1e en 3e kwartaal (OOV) 6. organiseren van één of meerdere informatieavonden (Preventieavonden) over vroegtijdig herkennen van verdachte situaties en digitale veiligheid. Actie: 2e en 3e kwartaal (OOV en politie onder voorbehoud) 7.
toezicht op en handhaven van de ‘kleine ergernissen’ en criminaliteit in de horeca; bij het terugdringen van criminaliteit en buurtoverlast zorgen voor een flexibele en gerichte inzet van boa’s en politie. Actie: voortdurend (politie en boa’s) 8. verzorgen communicatie waarbij iedereen wordt gewezen op de eigen verantwoordelijkheid om ‘kleine ergernissen’ te voorkomen en elkaar hierop aan te spreken. Actie: enkele keren per jaar (communicatie en OOV) 9. herstellen schade aan gemeentelijke eigendommen en opruimen vervuiling, waardoor de veiligheidsgevoelens onder inwoners verhogen. Actie: zo spoedig mogelijk na melding/constatering (Beheer) 10. wensen en initiatieven vanuit de buurt/wijk oppakken en samen met de andere partners zoeken naar mogelijkheden om samen de veiligheid ter plaatse te verbeteren. Actie: afhankelijk van verzoeken en mogelijkheden (OOV en anderen) 11. aanpak verwarde, overlastgevende en zorgmijdende personen via een lokale persoonsgerichte aanpak of andere gerichte zorg. Actie: voortdurend (PGA/interventiespecialist en anderen)
Veiligheidsprogramma 2022
Betrokken partijen
Titel Doelstelling Stand van zaken
Aanpak en planning
Betrokken partijen
Titel Doelstelling Stand van zaken
Aanpak en planning
12. inzetten op het verhogen van de aangiftebereidheid door aandacht hiervoor te vragen op (social) media. Actie: enkele keren per jaar (communicatie en OOV) Gemeente, politie, inwoners, woningcorporaties, Lokaal Team en anderen
Veilig uitgaan Een afname van uitgaansgerelateerde overlast, geweld en criminaliteit. Ook in 2021 is door de coronamaatregelen de horeca beperkt open geweest. De uitbreiding van de terrassen is ook in 2021 gebleven. De overlast van uitgaanspubliek is – mede door de lockdowns – beheersbaar gebleven. Ook op de momenten wanneer de horeca weer (beperkt) open mocht, heeft dit niet geleid tot veel overlast. Het horecaoverleg heeft in 2021 twee keer plaatsgevonden. De nulmeting heeft plaatsgevonden, wat heeft geleid tot het sluiten van twee horecagelegenheden, omdat de benodigde informatie niet kon worden overlegd. 1. tweemaal per jaar overleg met Koninklijke Horeca Nederland. Actie: in voor- en najaar (OOV en economische zaken) 2. handhaving door politie en boa’s op de geldende coronamaatregelen, plus aandacht voor doorschenken aan dronken personen, schenken aan personen onder 18 jaar, drugsgebruik en overlast van rondhangende jongeren en jongvolwassenen tijdens en na het uitgaan. Actie: voortdurend (politie, boa’s en OOV) 3. controle op het functioneren van de (paracommerciële) horecabedrijven conform de wet- en regelgeving. Actie: voortdurend (OOV) Gemeente, politie en alcoholverstrekkers
Veilig ondernemen bedrijven Verbeteren veiligheid op bedrijfsterreinen. Verminderen van het aantal aangiftes bedrijfsinbraken. De ondernemers zijn – in samenwerking met politie, gemeente en brandweer – actief met het Keurmerk Veilig Ondernemen Bedrijventerreinen (KVO-B) op beide bedrijventerreinen. Daarnaast hebben twee schouwmomenten en twee gerichte handhavingsacties plaatsgevonden op de twee bedrijventerreinen. Naar aanleiding hiervan zijn 21 signalen onderzocht, waarbij geen sprake bleek te zijn van ondermijning. Vier signalen zijn nog in onderzoek. 1. voortzetten van de acties voor het Keurmerk Veilig Ondernemen Bedrijventerreinen: periodiek overleggen, Veiligheidsprogramma 2022
7
Betrokken partijen
Titel Doelstelling
Stand van zaken
Aanpak en planning
Betrokken partijen
8
jaarlijks een schouw over beide terreinen, bij behoefte en indien mogelijk (online) informatiebijeenkomsten en informatie over veiligheid verstrekken. Actie: het hele jaar (economische zaken, beheer, politie, brandweer en OOV) 2. uitvoeren schouw industrieterrein en winkelgebied in het kader van aanpak ondermijnende criminaliteit. Actie: jaarlijks (OOV, politie) Gemeente, politie, brandweer en bedrijven
Veilige evenementen Door een goede voorbereiding met betrokken partners en onder verantwoordelijkheid van de organisatie van het evenement een rustig en veilig verloop van het evenement. In verband met corona is intensiever dan vooraf verwacht afstemming en overleg met verschillende betrokken partijen geweest, vanwege de aanpassingen die gemaakt moesten worden op standaard aanvragen en evenementen. Er is een regionaal evenementenoverleg opgezet door de Veiligheidsregio Utrecht (VRU), waar vergunningverleners, VRU en politie bij aangesloten zijn en er is met de verschillende evenementenorganisatoren intensief contact geweest over de maatregelen die zij hebben moeten treffen en het doorgaan of annuleren van de evenementen. De evenementenkalender is regelmatig geüpdatet op de website. Een schriftelijke evaluatie van het evenementenbeleid heeft tot weinig reacties geleid. Het niet doorgaan van veel evenementen in verband met de corona maatregelen kan hier een oorzaak van zijn. De landelijke intocht van Sinterklaas bij Paleis Soestdijk dit jaar betrof wederom een van tevoren opgenomen filmopname en is goed verlopen. 1. werken conform de beleidsregels en met het oog op de dan geldende maatregelen voor evenementen. De evenementenkalender wordt voortdurend bijgewerkt en regelmatig bekend gemaakt, met een goede spreiding van evenementen.
Actie: gehele jaar (OOVevenementenvergunningverlening) 2. overleg over evenementen met betrokken partners en aanvragers. Actie: bij risicovolle of grote evenementen (OOV-evenementenvergunningverlening en adviseurs) 3. regionaal evenementenoverleg met vergunningverleners van andere gemeenten, VRU en politie voortzetten. Actie: in beginsel om de week, mogelijk minder vaak als er minder veranderingen op evenementengebied zijn als gevolg van de coronamaatregelen (OOVevenementenvergunningverlening, VRU, politie) Organisatie evenement, politie, VRU, GHOR (Geneeskundige Hulp bij Ongevallen in de Regio), RUD en gemeente Veiligheidsprogramma 2022
Titel Doelstelling Stand van zaken
Aanpak en planning
Betrokken partijen
Titel
Overlastgevende jeugd (prioriteit uit IVP) Verminderen van overlast van (groepen) jongeren Het aantal meldingen jongerenoverlast is in 2021 met 11% gedaald van 194 naar 173. Ook dit jaar waren, vanwege de coronamaatregelen, scholen dicht en konden jongeren minder naar sport of andere hobby’s. Een integrale aanpak op problematisch groepsgedrag was in 2021 niet nodig. Wel werd er in de laatste twee weken van 2021 veel overlast ervaren in de Pekingtuin, eind 2021 en in 2022 is daarop extra ingezet. De ontwikkelingen rond jeugdgroepen wordt continu gemonitord door politie, gemeente en jongerenwerk volgens de ‘7 stappen aanpak’. In deze aanpak worden signalen met elkaar gedeeld en, indien nodig, een integraal beeld en een plan van aanpak gemaakt. Alle partners hebben hierin een aandeel. 1. jongerenwerk, wijkagenten en boa’s onderhouden goede contacten met elkaar, leerplicht, de jongeren en de scholen. Actie: voortdurend (jongerenwerk, politie en boa’s) 2. monitoren en bespreken van overlast gevende jongeren in een periodiek overleg van gemeente, politie, jongerenwerk en maatschappelijk werk (JOR = jongeren in openbare ruimte). Actie: minimaal zesmaal per jaar overleg (waarvan twee keer in breder verband een themabijeenkomst). Indien nodig een gezamenlijke aanpak bepalen aan de hand van de 7 stappen aanpak (politie, jongerenwerk, wijkwelzijnswerk en gemeente OOV en Samenleving) 3.
verzorgen van voorlichting op (basis)scholen over gevolgen van foutief gedrag (waaronder vuurwerkoverlast) door Halt. Actie: periodiek en vuurwerkvoorlichting in december (Halt). 4. optreden tegen overlast veroorzakende (groepen) jongeren. Actie: voortdurend (politie en boa’s) 5. optreden tegen schoolverzuim. Actie: voortdurend (leerplichtambtenaar) 6. gecoördineerde aanpak van jongeren, die in het justitieel traject terechtkomen, in Veiligheidshuis en Lokaal Team. Actie: voortdurend (PGA/interventiespecialist en Lokaal Team) Gemeente, politie, OM, jongerenwerk, maatschappelijk werk, jeugdzorg, scholen en Halt
Jeugd, alcohol en drugs (prioriteit uit IVP)
Veiligheidsprogramma 2022
9
Doelstelling
Stand van zaken
Aanpak en planning
Betrokken partijen
Titel Doelstelling
Stand van zaken
10
Vermindering gebruik alcohol en drugs door jongeren en aanpak drugsdealen. Dit moet – behalve een gezondheidsverbetering – leiden tot een vermindering van overlast en criminaliteit In 2021 is door het programma Straatwaarde(n) van het RIEC MN een onderzoeksrapport met conclusies en aanbevelingen opgemaakt over Jeugd en Coke in Baarn. De resultaten van het onderzoek zijn toegelicht aan de gemeente en samenwerkingspartners, en op basis daarvan is een plan van aanpak ontwikkeld samen met de partners. Daarnaast is begin 2022 door de raad een motie aangenomen waarin diepgaander onderzoek naar drugsgebruik en drugsdealen is gevraagd. 1. uitvoeren plan van aanpak. Actie: 1e , 2e en 3e kwartaal (OOV, Samenleving en partners) 2. diepgaander onderzoek laten uitvoeren (2e en 3e kwartaal (OOV, Samenleving, externe opdrachtnemer) 3. evaluatie activiteiten. Actie: 3e kwartaal (OOV en Samenleving) 4. eventuele borging en aanpassing activiteiten. Actie: 3e en 4e kwartaal (OOV en Samenleving) 5. training Be Aware op de middelbare scholen. Actie: gehele jaar (Samenleving, Pit Baarn) 6. Lokaal Preventie Akkoord met daarin onder andere de onderwerpen alcohol en roken. Aandacht voor verkoop alcohol onder de 18 jaar, zoals bij (sport) verenigingen en winkels. Actie: gehele jaar (Samenleving) Gemeente, politie, Pit Baarn, GGDrU, scholen, Halt, jongeren en hun ouders
Ondermijning (prioriteit uit het IVP) Aanpak van de diverse vormen van georganiseerde criminaliteit en ondermijning, waaronder hennepteelt, drugshandel, witwaspraktijken, vastgoed-fraude en mensenhandel, in nauwe samenwerking met alle partijen. In Utrecht Oost is gezamenlijk gekozen voor de prioriteiten autobranche en buitengebied, gerelateerd aan drugs. In de aanpak wordt ook het versterken van de bewustwording en de informatiepositie meegenomen, alsmede het vergroten van de bestuurlijke weerbaarheid. Er zijn in 2021 30 bibob-onderzoeken gedaan. Twee vergunningsaanvragen zijn na de bibob-procedure niet verleend, vier onderzoeken zijn nog in behandeling. Iedere zes weken verzamelen, delen en verrijken partners aan de lokale ondermijningstafel informatie en signalen over ondermijning. In 2021 zijn 37 casussen met signalen van ondermijning afgehandeld. Twee signalen zijn ingediend bij het Districtelijk Team Ondermijning en in behandeling genomen bij het RIEC. Andere signalen zijn overgedragen aan een partner of een handhavingszaak geworden. Weer andere signalen gaven geen aanleiding tot vervolginterventies, Veiligheidsprogramma 2022
Aanpak en planning
bleken geen ondermijning te zijn of er waren onvoldoende feiten om tot een vervolg te komen. Om de bewustwording intern te vergroten over het thema is de projectleider digitaal aangeschoven bij een aantal teamoverleggen. In de Week van de Veiligheid zijn boa's en de projectleider Ondermijning in gesprek gegaan met winkeliers en horeca-eigenaren om hen te wijzen op de risico's van ondermijning. In het najaar heeft de gemeente, samen met de politie, via een interactieve belevingsbus voorlichting gegeven aan inwoners over ondermijning. Hierbij zijn twaalf mogelijke signalen van ondermijning opgehaald, die worden onderzocht. Na activiteiten zoals een integrale schouw en het sluiten van drugspanden zijn persberichten uitgestuurd naar lokale media om inwoners en ondernemers continu bewust te maken over vormen en signalen van ondermijning. Ten slotte zijn vier panden gesloten in verband met drugs. Ook is twee keer een last onder dwangsom in verband met drugsdealen opgelegd. 1. uitvoering geven aan het bibob-beleid voor het gehele BESgebied. Actie: voortdurend (OOV) 2. uitvoering geven aan gecoördineerde aanpak hennepplantages. Actie: voortdurend op incidenten (OOV en externe partijen) 3. voortzetten lokaal ondermijningsoverleg en toepassen focusthema per kwartaal, zowel intern als extern (thema’s vastgoed, drugs, ethiek/integriteit, witwassen).
Actie: iedere zes weken (OOV en andere teams) 4. in samenwerking met het RIEC actie ondernemen op signalen van georganiseerde criminaliteit. Actie: direct op incidenten of meldingen (OOV, politie en andere teams) 5. in BES-verband: externe en interne communicatiestrategie uitvoeren. Actie: geheel jaar (OOV, communicatie) 6. communicatiestrategie vanuit BES-verband doorvertalen naar een lokale communicatiestrategie met een jaarplanning per thema. Actie: geheel jaar (OOV, communicatie) 7. trainingen organiseren om bewustwording te stimuleren op ondermijning en de versterking van de informatiepositie in het signaleren van ondermijning. Actie: geheel jaar (OOV) 8. schouwen van gebieden, controle op leegstaande panden en versterken van big data analyse. Actie: geheel jaar (OOV) 9. interne deskundigheidsbevordering door diverse trainingen. Actie: geheel jaar (OOV, RIEC) 10. vergroten ondermijningsbeeld van Baarn door onder andere nauwere samenwerking met Burgerzaken en scriptieonderzoek naar interne/externe bronnen om ondermijningssignalen te verrijken en ontwikkelingen te signaleren. Actie: : geheel jaar (OOV) 11. ontwikkelen basisniveau bestuurlijke aanpak mensenhandel. Actie: gereed eind 2022 (OOV met Samenleving)
Veiligheidsprogramma 2022
11
Betrokken partijen
Gemeente, politie, OM, woningcorporaties, energiebedrijven, Belastingdienst en het RIEC
Titel Doelstelling
Zorg en Veiligheid (prioriteit uit het IVP) Een goede samenwerking tussen professionals Veiligheid en professionals Zorg, zodat een afname ontstaat van het totaal aantal casussen op gebied van complexe casuïstiek. Binnen de samenwerkingsverbanden worden de PGA en de Top-X aanpak gecontinueerd. In 2021 werden gemiddeld 3 personen per keer in PGA-verband besproken. Er is afstemming geweest met buurgemeenten en partners over forensische zorg. 1. in BES-verband: een (communicatie)campagne voeren om de meldingsbereidheid in het kader van zorgelijk gedrag van personen bij inwoners en professionals te verhogen. Actie: geheel jaar (OOV, communicatie) 2. in BES-verband: ontwikkelen regiobreed beleid op woonoverlast. Actie: in 2022 (OOV) 3. in BES-verband: door regionale samenwerking in de PGA helpen gemeenten elkaar in het zoeken van oplossingen voor overeenkomende casuïstiek. Actie: geheel 2022 (PGA/interventiespecialist en OOV) Gemeente, politie, organisaties
Stand van zaken
Aanpak en planning
Betrokken partijen
Titel Doelstelling Stand van zaken
Aanpak en planning
Betrokken partijen 12
Radicalisering Radicalisering: voorkomen en ondervangen gevolgen van radicalisering van personen. Er is voor radicalisering een casusoverleg met buurgemeenten, politie en andere partners waarin individuele gevallen worden besproken. Er is gestart met het versturen van een mailing radicalisering, waarin professionals op de hoogte worden gehouden van ontwikkelingen op dit onderwerp, trainingen en aandacht wordt gegenereerd voor dit onderwerp. Er is online een basistraining Radicalisering gegeven aan professionals werkzaam voor of in de gemeenten. In 2021 is één signaal binnengekomen van mogelijke radicalisering. Dit heeft niet geleid tot casuïstiek. 1. onderhouden contacten gericht op vroegtijdige signalering van radicalisering. Actie: voortdurend (OOV en Samenleving) 2. verzorgen van mailing preventie van radicalisering. Actie: 1e en 3e kwartaal (OOV en Samenleving) 3. signaleren van mogelijke radicalisering en indien nodig, bespreken in casusoverleg met partners en acties uitvoeren. Actie: voortdurend (OOV, Samenleving, OM en politie) Gemeente, politie, organisaties Veiligheidsprogramma 2022
Titel Doelstelling Stand van zaken
Aanpak en planning
Betrokken partijen
Titel Doelstelling Stand van zaken
Aanpak en planning
Betrokken partijen
Titel Doelstelling
Stand van zaken
Aanpak en planning
Communicatie met de raad Informeren van de raad over de veiligheid in Baarn In 2021 heeft er een informatieavond plaatsgevonden waarin de raad werd geïnformeerd over handhaving in de brede zin, met onder andere het thema mensenhandel. 1. organiseren informatieavond voor de raad met politie en OM over de openbare orde en veiligheid in de gemeente. Actie: 3e kwartaal (OOV) 2. informeren van de raad over de (half)jaarlijkse veiligheidscijfers. Actie: 1e en 3e kwartaal (OOV) 3. informeren van de raad wanneer de actualiteit daar om vraagt door middel van een raadsinformatiebrief of persbericht. Actie: wanneer nodig (OOV) Gemeente, politie en OM
Veiligheidsbeleving Verhogen van de veiligheidsgevoelens onder de inwoners van Baarn In 2021 is wederom deelgenomen aan de Veiligheidsmonitor. In het voorjaar van 2022 worden de resultaten verwacht. De uitkomsten en aandachtspunten hiervan worden met de raad gedeeld en intern opgepakt. 1. bekendmaken uitkomsten Veiligheidsmonitor en oppakken van uitkomsten . Actie: 2e, 3e en 4e kwartaal (OOV) 2. herstellen en schoonhouden van plekken die vervuild of beschadigd zijn. Actie: zo spoedig mogelijk na melding/constatering (Beheer) 3. meer aandacht intern en extern voor het verbeteren en schoonhouden van de buitenruimte, wat de veiligheidsgevoelens onder inwoners verhoogt. Actie: voortdurend (OOV, communicatie) Gemeente
Cybercrime Het vergroten van bewustwording van digitale criminaliteit en de cyberweerbaarheid ertegen, om zo de effectiviteit en hopelijk de omvang ervan in te perken. De aanpak van digitale onveiligheid en criminaliteit moet net zo normaal worden als de huidige aanpak van de traditionele criminaliteit. In 2021 heeft een voorlichtingsbijeenkomst ‘Veilig online’ plaatsgevonden in samenwerking met stichting Welzijn Baarn, politie en de ABN AMRO-bank. 1. In BES-verband: communicatiecampagne fraude tegen burgers. Actie: 2e, 3e of 4e kwartaal (OOV, communicatie)
Veiligheidsprogramma 2022
13
2.
Betrokken partijen
14
In BES-verband: voorlichting aan senioren en ondernemers. Actie: 2e, 3e of 4e kwartaal (OOV, ondernemers- en seniorenverenigingen) 3. digitale veiligheid in de klas. Actie: nog nader te bepalen, 2022-2023. (OOV, scholen) Gemeente, scholen, ondernemers- en seniorenverenigingen.
Veiligheidsprogramma 2022
Rapportage geregistreerde criminaliteit In 2021 is de totale geregistreerde criminaliteit in Baarn met 16% gedaald ten opzichte van 2020. Deze daling van de geregistreerde criminaliteit is gunstiger dan de gemiddelde ontwikkeling in de regio (-10%). Omdat Baarn een relatief kleine gemeente is, kunnen procentuele stijgingen en dalingen snel groot zijn. Opvallende daler in Baarn is het aantal geweldzaken (-32%), een forse daling in vergelijking met de regio (-12%). Ook opvallend is de daling van het aantal meldingen van jongerenoverlast (-11%) en van vernieling (-40%). Het aantal vernielingen komt hiermee op het laagste niveau sinds 2018. Opvallende stijgers in Baarn zijn het aantal autokraken (+53%) en de verdubbeling van winkeldiefstal (+100%). Ook steeg het aantal registraties van drugshandel, -vervaardiging en/of bezit, naar van 5 naar 11 registraties (+120%). Regionaal is er juist een daling te zien in drugsdelicten (-3%). Net als in de regio nam het aantal meldingen van overlast van personen met verward gedrag toe (van 125 naar 162).
Bron: Bureau Regionale Veiligheidsstrategie Midden-Nederland
Veiligheidsprogramma 2022
15
Uitvoeringsplan Ondermijning Baarn 2022 De gemeente Baarn werkt samen met partners zoals het Openbaar Ministerie, de Belastingdienst, het Regionale Informatie- en Expertise Centrum (RIEC), de politie, bewoners en ondernemers om ondermijnende criminaliteit te voorkomen, signaleren en aan te pakken. Hieronder worden de activiteiten voor 2022 kort toegelicht. Focusthema’s In 2022 zullen de hieronder genoemde focusthema’s centraal staan in de interne deskundigheidsbevordering en/of externe communicatie: • Vastgoed (intern en extern) • Drugs (intern en extern) • Witwassen (intern en extern) • Ethiek en integriteit (intern) Ondermijningsoverleg Iedere zes weken verzamelen, delen en verrijken partners aan de lokale ondermijningstafel informatie en signalen over ondermijning. Samen stemmen ze een doeltreffende aanpak af. Zo kan ondermijning na onderzoek daadwerkelijk vastgesteld of uitgesloten worden. Schouwacties De gemeente Baarn verrijkt systeemkennis met straatkennis. Samen met andere partners bezoeken we wijken, industrieterreinen, het winkelgebied en buitengebieden om mogelijke signalen van ondermijning vast te stellen en met inwoners en ondernemers in gesprek te gaan. Hiermee versterken we onze informatiepositie en blijven we in verbinding. Per kwartaal vindt een integrale schouwactie plaats, waarbij een bepaald gebied wordt geselecteerd.
Interne deskundigheidsbevordering De interne deskundigheidsbevordering wordt op verschillende manieren bereikt, namelijk door trainingen, workshops en de focusthema’s binnen het ondermijningsoverleg. In 2022 staan de volgende activiteiten op de planning: •
• •
Blik op ondermijning: een in 2021 ontwikkeld bewustwordingsconcept met vraag- en antwoordkaarten zal nu – na de versoepeling van de coronamaatregelen en het thuiswerkadvies – binnen diverse afdelingen worden gelanceerd. Training ethiek en integriteit voor ambtenaren, bestuurders en raadsleden Training bestuurlijke rapportage voor handhavers en boa’s
Voorlichting en bewustwording Er wordt ingezet op een drietal doelstellingen, te weten (1) het creëren van bewustzijn over betekenis, bestaan en impact van ondermijnende criminaliteit, (2) ervoor zorgen dat alle doelgroepen ondermijnende criminaliteit onacceptabel vinden en (3) de meldingsbereidheid vergroten en aanzetten tot preventie acties. In 2022 staan de volgende activiteiten op de planning: • •
Nieuwsberichten (krant/social media) n.a.v. activiteiten, actualiteit en de focusthema’s Communicatie richting ondernemers over financiële weerbaarheid door COVID-19 en benadering van georganiseerde criminaliteit
Innovatieproject Criminelen zijn innovatief dus overheden moeten in de bestrijding van ondermijning ook slimmer worden. Hogeschool Saxion, de Politieacademie, de politie, het OM, het RIEC en de BES-gemeenten (met Baarn als
1
hoofdpartij) zijn een onderzoek gestart om te kijken of via geuren in de lucht vastgesteld kan worden of er signalen zijn van het enerzijds opslaan van drugs of anderzijds de aanwezigheid van een drugslab op een bepaalde locatie. In 2022 wordt onderzocht of een pilot m.b.t. dit onderzoek gestart kan worden.
2
Resultaten
ndermijning
Baarn 2021
Ondermijnende criminaliteit samen bestrijden De gemeente Baarn werkt samen met partners zoals het Openbaar Ministerie, de Belastingdienst, het Regionale Informatie- en Expertise Centrum (RIEC), de politie, bewoners en ondernemers om ondermijnende criminaliteit te voorkomen, signaleren en aan te pakken. In deze infographic staan de resultaten hiervan in 2021.
Meldingen 2021 Baarn 112 ondermijning Misdaad Anoniem meldingen
11
Acties na deze meldingen
Interne signalen van ondermijning
11
Behandeld door handhavers
Meldingen vanuit het Lokaal Team
4
Doorgegeven aan de politie
Meldingen van ondernemers
7
Ingebracht in het lokaal ondermijningsoverleg
Meldingen van bewoners
23
Bestuurlijke
sluiting panden 3 panden zijn door de burgemeester gesloten o.a. in het kader van de Opiumwet.
Bibob 30 Bibob-onderzoeken 2 vergunningsaanvragen zijn na Bibob-procedure niet verleend 4 onderzoeken in behandeling
Veiligheidsmonitor
Mensenhandel & uitbuiting
Baarn heeft als eerste gemeente het thema ondermijning toegevoegd aan de Veiligheidsmonitor. Zo meten we de effecten van ondermijning in de samenleving en worden blinde vlekken zoveel mogelijk voorkomen. De uitkomsten worden verwacht in maart 2022.
2 gevallen in onderzoek van vormen van mensenhandel en arbeidsuitbuiting.
ndermijningsoverleg Iedere zes weken verzamelen, delen en verrijken partners aan de lokale ondermijningstafel informatie en signalen over ondermijning. Samen stemmen ze een doeltreffende aanpak af. Zo kan ondermijning na onderzoek daadwerkelijk vastgesteld of uitgesloten worden. Boa
Politie
RIEC
Bouwinspecteur
Juridisch beleidsmedewerker openbare orde en veiligheid
Medewerker burgerzaken
Inspecteur bouw- en woningtoezicht
Projectleider ondermijning
Medewerker openbare orde en veiligheid
Flexibel Afhankelijk van casus kunnen ook andere professionals aan tafel schuiven, zoals: Handhavingsjurist
Leerplichtambtenaar
Belastingdienst
ndermijningsoverleg resultaten 37 casussen met signalen van ondermijning afgehandeld met de verschillende uitkomsten: • Het signaal is een handhavingszaak geworden; • Het signaal gaf geen aanleiding tot vervolginterventies en het signaal is afgesloten; • Er was geen sprake van ondermijning; • Onvoldoende feiten om tot vervolg te komen; • Het signaal is overgedragen aan een convenantpartner in het ondermijningsoverleg, zoals de Belastingdienst en het RIEC; • 2 signalen zijn ingediend bij het Districtelijk Team Ondermijning (DTO) en in behandeling genomen bij het RIEC.
Stand van zaken december 2021 12 casussen in behandeling in het ondermijningsoverleg
4
2
5
1
signalen
signalen
signalen
signaal
vanuit de politie
vanuit een burger
vanuit de gemeente
(handhaving, Openbare orde & veiligheid, Burgerzaken)
Aanpak adresfraude
Waar wonen mensen écht? Baarn maakt gebruik van de Landelijke Aanpak Adresfraude (LAA). Diverse systemen worden aan elkaar gekoppeld en signalen worden opgehaald bij andere afdelingen in het kader van opsporing van fraude en ondermijning. Dit draag bij aan de kwaliteit van adresgegevens in de BRP.
door samenwerking tussen professionals in het ondermijningsoverleg
Schouwacties De gemeente Baarn verrijkt systeemkennis met straatkennis. Samen met andere partners bezoeken we wijken, industrieterreinen, het winkelgebied en buitengebieden om mogelijke signalen van ondermijning vast te stellen en met inwoners en ondernemers in gesprek te gaan. Hiermee versterken we onze informatiepositie en blijven we in verbinding.
Bedrijventerreinen 2 schouwmomenten en 2 gerichte handhavingscontroles.
Resultaten 21 signalen onderzocht en geen sprake van ondermijning
4 signalen nog in onderzoek
Buitengebied In 2021 heeft een voorschouw plaatsgevonden om mogelijke risicolocaties te identificeren. Vervolgens zijn 21 adressen bezocht op basis van de voorschouw.
Resultaten 1 illegale bebouwing
6 gestolen verkeersborden
Autobranche
Geen ondermijningsactiviteiten
Inwoners geven aan benaderd te zijn voor de verhuur van hun schuur of loods
Baarn telt 61 bedrijven in de autobranche. Bij enkele bedrijven is de informatiepositie onvoldoende om ondermijning vast te stellen of uit te sluiten. Daarom vinden controles plaats.
Resultaten 49 bedrijven onderzocht: geen sprake van ondermijning
2022: onderzoek overige 12 bedrijven
Recreatieparken Vanaf 2020 en tijdens een gerichte hercontrole in 2021 zijn recreatiewoningen individueel bezocht en wordt geschouwd voor mogelijke misstanden. In september 2021 werd een synthetisch xtc-lab in een koopbungalow opgerold waarbij verdachten zijn aangehouden.
Illegale
afvaldrugsdumpingen In 2021 zijn er meerdere illegale vaten met drugsafval aangetroffen en opgeruimd. Op 15 afzonderlijke plekken in de natuur langs de Zevenlindenweg is vloeistof van drugslabs gestort. 6000 liter gifgrond is weggezogen en gesaneerd om te natuur te herstellen.
OMG 1 stopgesprek met maatschappelijke voorziening in het kader van activiteiten van een criminele motorbende op diens locatie.
Voorlichting/bewustwording Week van de Veiligheid - Weerbaarheidsgesprek De Week van de Veiligheid vormde de aftrap voor boa’s en de projectleider Ondermijning om met winkeliers en horeca-eigenaren kort in gesprek te gaan en hen te wijzen op de risico’s van ondermijning. Na dit gesprek kregen de ondernemingen symbolisch een sticker ‘weerbaar tegen ondermijning’.
Aftrap met burgemeester Checklist met tips voor ondernemers 37 ondernemers bezocht
Ondermijningsbus Via een interactieve belevingsbus op de Brink heeft de gemeente, samen met de politie, voorlichting gegeven over ondermijning.
58 bezoekers 12 mogelijke signalen van ondermijning opgehaald, die worden onderzocht.
Horeca Vanwege de coronamaatregelen maken criminelen misbruik van de financiële situatie van horecaondernemers. In dat kader heeft de burgemeester een brief gestuurd om hen een hart onder de riem te steken en te wijzen op mogelijke risico’s.
Ondernemersvereniging Een bewustwordingstraining over ondermijning tijdens de jaarvergadering van Stichting de Verenigde Bedrijven Noordeik voor ondernemers is vanwege de coronamaatregelen uitgesteld naar 2022.
Communicatie Na alle activiteiten is een persbericht uitgestuurd naar lokale media om inwoners en ondernemers continu bewust te maken over vormen en signalen van ondermijning.
Interne bewustwording Het bevorderen van interne deskundigheid en het creëren van bewustzijn intern staat hoog op de agenda. Door de coronamaatregelen hebben helaas niet alle activiteiten kunnen plaatsvinden. • Interne teamoverleggen: de projectleider is digitaal aangeschoven bij een aantal overleggen, waaronder het Lokaal Team. • Blik op ondermijning: een blik met vraag- en antwoordkaarten om in teamverband met elkaar over ondermijning in gesprek te gaan is gereed. De uitrol is uitgesteld vanwege corona.
Innovatieproject Criminelen zijn innovatief dus overheden moeten in de bestrijding van ondermijning ook slimmer worden. Hogeschool Saxion, de Politieacademie, de politie, het OM, het RIEC en de BES-gemeenten (met Baarn als hoofdpartij) zijn een onderzoek gestart om te kijken of via geuren in de lucht vastgesteld kan worden of er signalen zijn van het enerzijds opslaan van drugs of anderzijds de aanwezigheid van een drugslab op een bepaalde locatie. In 2022 volgt meer informatie
Wist je dat? … inwoners van Baarn de geur van een xtc-lab associëren met de geur van De Ruijter fabriek die vroeger in Baarn gevestigd was.
Aandachtspunten 2022: Capaciteitstekort bij politie en minimale inzet van 8 uur per week van de projectleider ondermijning.
Financiële weerbaarheid van lokale ondernemers door COVID-19 en benadering van georganiseerde criminaliteit.
Bezit van vastgoed en de verhuur van panden kunnen risico’s vormen in het kader van ondermijning.
Interne bewustwording op het thema ethiek en integriteit bij medewerkers, bestuurders en raadsleden.