Document · PDF

220222 Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie (360399)

Informatie in de Raad 6 april 2022, gemeente BaarnBij agendapunt: Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie3.049 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

inlichtingen bij

Sander Boot

doorkiesnummer

(035) 5481781

Aan de raadsleden en steunfractieleden van de gemeente Baarn

uw kenmerk ons kenmerk

353121 / 360399

datum

22 februari 2022

portefeuillehouder(s) onderwerp

Wethouder Vissers Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie

Geachte leden van de raad en steunfractieleden,

Op 13 juli 2021 berichtte ik u met een RIB (kenmerk 278638) over de stand van zaken ten aanzien van ons beleid op het gebied van klimaatadaptatie. Daarin is u toegezegd om eind 2021 of begin 2022 met een uitvoeringsagenda klimaatadaptatie op hoofdlijnen te komen. Deze agenda op hoofdlijnen presenteren we in deze RIB en vormt het kader voor verdere uitwerking van de agenda in 2022 en verder. Hoe zijn we tot een agenda gekomen In juli 2021 berichtten we dat we de stadsgesprekken hadden afgerond. De resultaten (conclusies en aanbevelingen) uit het rapport hebben we meegenomen in het opstellen van de agenda op hoofdlijnen. Voor een overzicht van effecten van klimaatverandering in Baarn hebben we gebruik gemaakt van de regionale klimaateffectatlas (www.klimaatvalleienveluwe.nl). Deze atlas belicht de thema’s lokale wateroverlast, hittestress en verdroging, de thema’s waarvoor gemeenten ‘aan de lat staan’ om een aanpak uit te werken en op te nemen in de uitvoeringsagenda. De informatie uit de klimaateffectatlas hebben we gecombineerd met onze eigen programma’s die impact hebben op de inrichting van de openbare ruimte (het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) en de Groenvisie) en met onze instrumenten die gericht zijn op het verduurzamen van particuliere terreinen om te komen tot een aanpak op hoofdlijnen.

Stationsweg 18 Postbus 1003 3740 BA Baarn t (035) 548 16 11 e gemeente@baarn.nl I Voor ons privacybeleid zie www.baarn.nl Bank Nederlandse Gemeenten NL28BNGH0285000594. Bij beantwoording graag datum en kenmerk brief vermelden

Hoe ziet de agenda op hoofdlijnen er uit? De agenda op hoofdlijnen staat in bijlage 1. Hoe we tot deze agenda zijn gekomen, beschrijven we in bijlage 2. Elk van deze projecten zal worden uitgewerkt in een factsheet zoals weergegeven in bijlage 3, zodat we eind 2022 een zorgvuldige afweging kunnen maken over de volgorde waarin we de projecten oppakken, de ambitie per project en de inzet van en dekking voor de daarvoor benodigde middelen. Generieke aanpak: communicatie en stimulering inwoners en bedrijven Naast bovengenoemde projectmatige aanpak van klimaatverandering, hanteren we ook een generieke, gemeentebrede aanpak. Die bestaat voornamelijk uit het vergroten van bewustzijn door het geven van voorlichting en het verlenen van subsidies voor duurzaam waterbeheer en klimaatadaptatie. De behoefte aan voorlichting en begeleiding bij het verduurzamen van de eigen leefomgeving kwam duidelijk naar voren uit de stadsgesprekken over klimaatverandering en adaptatie. Voorlichting Voorlichting geven we met name binnen het programma Heuvelrugtuinen en op de website van de gemeente (https://www.baarn.nl/inwoners/duurzaamheid-in-de-tuin_43968/). Het programma Heuvelrugtuinen richt zich op een duurzame, klimaatadaptieve invulling van particuliere tuinen.

Onderdeel hiervan zijn seminars over duurzaam waterbeheer (afkoppelen, opvangen, hergebruiken van regenwater), ontstenen, bodemverbetering, inheemse en klimaatbestendige planten en bomen, et cetera. Subsidies De subsidieregeling die de gemeente al heeft ten behoeve van duurzaam waterbeheer zijn subsidie voor aanleg van groene daken en voor afkoppelen van regenwater. In het kader van de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie verkennen we of we daar subsidies aan toe kunnen voegen voor regentonnen en compostvaten (composteren van GFT-afval en toepassen in de eigen tuin zorgt voor bodemverbetering, waardoor de bodem water beter en langer kan vasthouden. Dit zorgt voor betere hitte- en droogtebestendige tuin). Vervolg We werken bovenstaande agenda in 2022 verder uit, waarbij we de acties en maatregelen, projectplanning en benodigde middelen per project in beeld brengen (factsheets per project). In het najaar van 2022 leggen we uw raad een uitgewerkte uitvoeringsagenda klimaatadaptie voor. De raad maakt op basis van de uitgewerkte agenda keuzes ten aanzien van ambitie, prioriteiten, inzet van middelen en kostendekking. De door de raad vastgestelde uitvoeringsagenda vormt zowel inhoudelijk als qua benodigde middelen input voor het nieuwe Programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie[1].

De benodigde middelen voor uitvoering van de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie zullen deels geborgd worden in het nieuwe omgevingsprogramma Water, Riolering en Klimaatadaptatie, deels via algemene middelen, voor die onderdelen die we niet uit de rioolheffing mogen financieren. Dit laatste deel wordt geborgd in het eerstvolgende planningsinstrument van de P&C-cyclus na vaststelling van de uitgewerkte uitvoeringsagenda - bijvoorbeeld in de voorjaarsnota 2023. [1] Het huidige Gemeentelijk Water en Rioleringsplan (GWRP) is geldig tot en met 2022. Onder de huidige wetgeving (Wet milieubeheer) is een rioleringsplan wettelijk verplicht. Dit betekent dat we per 1 januari 2023 een nieuw, door de raad vastgesteld rioleringsplan zouden moeten hebben. Alternatief is het huidige rioleringsplan te verlengen. Verlenging biedt het college de ruimte om de uitgewerkte uitvoeringsagenda klimaatadaptatie, en de keuzes die de raad hier eind 2022 over maakt, goed te verwerken in het nieuwe rioleringsplan. Dit heeft daarom de voorkeur van het college. Wat er nodig is voor verlenging van het rioleringsplan en wie hierover een besluit neemt, hangt af van de geldende wetgeving. Onder de huidige wetgeving moet de raad instemmen met verlenging en moeten de provincie (als toezichthouder gemeentelijke financiën) en het waterschap (als ontvanger van rioolwater) om advies worden gevraagd.

Onder de omgevingswet vervalt het rioleringsplan als verplichte planvorm en daarmee de noodzaak tot instemming van de raad en advies van genoemde instanties. Wel moet het college te allen tijde een goede onderbouwing hebben voor de kostendekking van haar gemeentelijke watertaken. Het college komt vóór de zomer van 2022 met een voorstel (onder huidige wetgeving) of informatie (onder de Omgevingswet) aan de raad voor/over verlenging van het huidige GWRP. Onder de Omgevingswet zal het rioleringsplan een omgevingsprogramma worden waarin we bovendien klimaatadaptatie verankeren, vandaar de term ‘Programma Water, Riolering en Klimaatadaptatie’.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Baarn,

drs. C.E. Creveld gemeentesecretaris

M.A. Röell burgemeester

Bijlagen: Bijlage 1 Groslijst adaptatieprojecten Bijlage 2 Beschrijving effecten en selectie projecten Bijlage 3 Voorbeeld factsheet

Bijlage 1 Groslijst adaptatieprojecten Project Professorenbuurt Eemdal 5 Nieuwe Oosterhei/ Eemdal Midden Noordschil Stationsplein Eemstraat/ Dorpsstraat/ Burg. Penstraat Staatsliedenbuurt Transvaal Centrum Vijvers Eemdal

Adaptatiethema’s - Wateroverlast; - Hittestress; - Wateroverlast - Hittestress; - Wateroverlast - Hittestress - Wateroverlast - Hittestress - Wateroverlast - HIttestress - Wateroverlast - Hittestress - Hittestress - Wateroverlast - Hittestress - Hittestress - Wateroverlast - Hittestress - Verdroging

Kwetsbare groepen Verdroging stedelijk gebied

Hittestress Verdroging

Verdroging landeljk gebied: Laagte van Pijnenburg Baarnsche Zoom

Verdroging

Lokale wateroverlast; Hittestress; Verdroging; Overstromingsrisico

Koppelkans IBOR Groenvisie Groenvisie IBOR Mobiliteitsvisie IBOR IBOR IBOR Aanpak hittestress icm. eventuele restopgaven wateroverlast Verbeteren robuustheid en waterkwaliteit icm. maatregelen waterschap (baggeren) Projecten sociaal domein Verkenning risico’s en aanpak. Beheer en onderhoud openbaar groen (focus Pekingtuin en Cantonspark). Initiatieven van derden

Integrale aanpak duurzaamheid bij nieuwbouw: klimaatadaptatie, energietransitie, duurzame mobiliteit, gezondheid

Bijlage 2 Beschrijving effecten en selectie projecten Wateroverlast Onderstaande figuur geeft locaties weer waar bij een bui van 74 mm in 1 uur wateroverlast ontstaat (ovalen). De figuur toont aan dat we voor aanpak van wateroverlast deels ‘werk met werk’ kunnen maken. Het betreft het nemen van maatregelen tegen wateroverlast binnen projecten van het IBOR (paarse vlakken) en Groenvisie (gele vlakken).

Overlap met IBOR

De locaties die overlap hebben of verband houden met het IBOR (paars) zijn: Bedrijventerrein Noordschil (13); Fockema Andrealaan e.o., professorenbuurt (2); Eemnesserweg (3) Laanstraat/Nieuwstraat (4) Eemstraat e.o (6); Eemweg e.o. (7) Van deze locaties zijn 3 en 7 recentelijk aangepakt. Hierbij zijn (op locatie of op de ‘heuvel’ boven de locatie) regenwater en vuil water van elkaar gescheiden en structuren aangelegd om regenwater te infiltreren of af te voeren naar oppervlaktewater of laagtes in het terrein, waardoor het minder snel tot overlast leidt. Locatie 6 staat op de planning om aan te pakken en deel 2 van het IBOR-project in Transvaal draagt bij aan het verminderen van afvoer naar locatie 4. In de periode 2022-2030 worden IBOR-projecten uitgevoerd die de overlast op locaties 2 en 13 zullen verminderen.

Overlap met groenrenovatie

Locaties die geheel of gedeeltelijk overlappen met de Groenvisie zijn: Eemweg/Doormanlaan (locatie 7); Eemdal Midden (locatie 12; Betreft wijkdelen Eemdal 1, 2 en 4, tussen August Jansenlaan en Koekoeksbloemlaan); Eemdal Zuid (locatie 11; Betreft wijkdeel Eemdal 5); Groenrenovatie op locatie 11 (Eemdal 5) wordt uitgevoerd in 2022. Locatie 12 volgt later. Bij de groenrenovaties wordt zoveel mogelijk overbodige verharding verwijderd en vervangen door openbaar groen en onverhard terrein. Dit vermindert de afstroming van verhard oppervlak en vergroot de mogelijkheid water op te vangen en te infiltreren. Aanvullend wordt gekeken naar mogelijkheden om water vast te houden op de plek waar het valt, in de vorm van projectmatige toepassing van groene gevels en daken, regentonnen en halfopen verharding. Overige locaties wateroverlast

Overlastlocaties die geen overlap hebben met het IBOR of Groenvisie zijn: Componistenwijk (1) Bosstraat (5) Stationsplein (8) Pekingpark (9) Oude Oosterhei (10) Voor deze locaties wordt in eerste instantie geen apart programma opgezet voor bestrijding van wateroverlast. Deels lijkt dit niet nodig omdat de overlast binnen de perken lijkt te blijven (locaties 1, 5, 9), deels omdat al acties zijn uitgevoerd of gepland op de locatie zelf of op plekken vanwaar het water naar de locatie toe stroomt. Dit geldt voor: Locatie 1, Componistenwijk (afkoppelen delen Hoog Baarn (F. Huycklaan, J. van Lenneplaan, Roos van Dekemahof), waardoor minder regenwater over de flanken naar lagere delen stroomt); locatie 8, Stationsplein (infiltratievoorzieningen in het verleden, aanvullende voorzieningen in nabije toekomst, afkoppelen bovenstrooms in verleden en toekomst, mogelijk ontstening); locatie 10, Oude Oosterhei (afkoppelen in het verleden (Oosterstraat)); Voor deze overige locaties lijkt vooralsnog een generieke aanpak die voor heel Baarn wordt uitgerold (zie onder communicatie later in de brief) te volstaan. Als zich mogelijkheden voordoen vanuit andere adaptatiethema’s en/of andere projecten, zullen we uiteraard mogelijkheden bekijken om eventuele resterende risico’s op wateroverlast versneld aan te pakken. Selectiecriteria

Bij de selectie van projecten die we met prioriteit aanpakken, maken we gebruik van de volgende criteria: Meekoppelkansen met al geplande projecten IBOR, Groenvisie en Mobiliteitsvisie; Mate van overlast/schade bij hevige buien; Kansen om locatie samen met andere adaptatiethema’s op te pakken als integraal project; Op basis van het eerste criterium komen we uit op de projecten 2 (Professorenbuurt), 11 (Eemdal 5), 12 (Eemdal Midden) en 13 (Bedrijventerrein Noordschil). Op basis van het tweede criterium komt daar nog 1 locatie bij: 8 (Stationsplein). Tenslotte is er nog een aantal locaties in het centrum waar we bestrijding van restrisico’s op wateroverlast kunnen combineren met bestrijding van mogelijke hittestress (zie onder). Het betreft met name locaties 4 (Laanstraat/Nieuwstraat), locatie 5 (Bosstraat) en locatie 6 (Eemstraat, Dorpstraat,

Prof. Penstraat). Voor elk van deze locaties werken we dit jaar een factsheet uit (zie bijlage 3), waardoor u een betere afweging kunt maken tussen uit te voeren projecten die we opnemen in de definitieve agenda. Hittestress Wijkgericht

Onderstaande figuur uit de klimaateffectatlas laat zien welke delen van Baarn onder warme omstandigheden een hoger dan gemiddelde temperatuur kennen en daardoor mogelijk een verhoogde mate van hittestress ondervinden.

Te zien is dat het gaat om de volgende locaties: Staatsliedenbuurt; Centrum (begrensd door Zandvoortweg, Kerkstraat, Faas Eliaslaan, Schoolstraat, Leestraat, Nieuw Baarnstraat, Eemnesserweg) Nieuwe Oosterhei. Transvaal

Zoals blijkt uit onderstaande figuur, komen deze locaties grotendeels overeen met de locaties in Baarn waar het laagste percentage groen te vinden is. Uitzondering is de wijk Transvaal, die juist bovengemiddeld veel groen kent.

Percentages groen in delen van Baarn. Hoe lichter de kleur, hoe minder groen.

Stap 1 bij de uitwerking is een verkenning om vast te stellen of de hogere temperaturen in deze wijken ook werkelijk als hittestress worden ervaren. Dit is extra belangrijk voor de wijk Transvaal, omdat deze juist groener is dan het Baarnse gemiddelde. Als de ervaring overeenkomt met de gegevens uit de atlas, is Stap 2 het verkennen van mogelijkheden om hier iets aan te doen. Stap 3 is dan het selecteren van maatregelen die effectief, haalbaar en betaalbaar zijn. Bij de uitvoering van deze maatregelen (Stap 4) kunnen we bij twee van de drie locaties met minder dan gemiddeld groen in de wijk werk met werk maken: Staatsliedenbuurt (IBOR); Nieuwe Oosterhei (Groenvisie); Bij uitvoering van deze programma’s valt te denken aan maatregelen om meer schaduw te creëren (grote bomen) en verharding te vervangen door groen (verharding neemt meer warmte op en straalt deze, ook ’s nachts, uit. Deels vallen deze maatregelen samen met die voor de bestrijding van wateroverlast. Voor het centrum van Baarn ligt nog geen aanpak klaar. Deze zullen we in 2022 verder moeten verkennen, afwegen en uitwerken voor de definitieve uitvoeringsagenda. Te denken valt aan het vergroten van schaduwwerking in het centrum (kunstmatig of natuurlijk), waar mogelijk verminderen van verharding, isolatie van huizen en effectgerichte maatregelen voor kwetsbare groepen om hittestress te verminderen.

In het recente verleden zijn er projecten uitgevoerd waarbij het openbaar groen nog niet tot volle wasdom is gekomen (Laanstraat, parkeerterrein ‘Laanplein’). Hier zal de schaduwwerking van openbaar groen nog toenemen ten opzichte van de huidige situatie. In de wijk Transvaal zijn en worden al maatregelen genomen die eventuele hittestress kunnen verminderen. Recent is een project uitgevoerd (Transvaal fase 1, Molenweg e.o.) waarbij de openbare ruimte is heringericht. Op korte termijn gaat de gemeente nog een vergelijkbaar project uitvoeren (Transvaal fase 2, Altalaan, Wittelaan, Sophialaan). In beide delen wordt regenwater afgekoppeld. Dit komt ten goede aan de vegetatie in de wijk, waardoor deze gezonder is en daardoor beter groeit en meer verkoeling (schaduw) biedt. Daarnaast is het bij de uitvoering van het project Altalaan e.o. zaak verharding te minimaliseren en bij eventuele vervanging 4

van bomen droogtebestendige beplanting aan te brengen. Of na uitvoering van deze projecten (nog) sprake is van bovengemiddelde hittestress, en dus of er nog aanleiding is voor maatregelen, zal eerst moeten worden onderzocht. Gericht op kwetsbare groepen

Bij de aanpak van hittestress is het niet alleen van belang te weten waar verhoogde temperaturen voorkomen, maar ook te weten welke bevolkingsgroepen hier last van kunnen hebben en waar zich deze bevinden. Dit moet nog verder worden onderzocht. Een goed beeld hiervan kan leiden tot een verschuiving of aanvulling in de aanpak van hittestress, ook naar buiten de gebieden waar sprake is van verhoogde temperaturen. Waterkwaliteit

Tenslotte heeft hitte, maar ook verdroging (zie onder) effect op de waterkwaliteit. Opwarming en gebrek aan verversing van water kunnen zorgen voor allerlei kwaliteitsproblemen, zoals blauwalg, botulisme, zuurstofloosheid en (dus) sterfte onder watervogels en waterleven. We richten ons op het verbeteren van de waterkwaliteit, in samenwerking met het waterschap. Te denken valt aan het baggeren van de watergangen en het opsporen en aanpakken van bronnen van verontreiniging, zoals foutaansluitingen in de riolering, waarbij afvalwater op het regenwaterriool, en in het oppervlaktewater terecht komt, maar ook door voorlichting aan bewoners te geven om ongewenste ontlasting van (water-)vogels en honden te verminderen. Verdroging Stedelijk gebied

De risico’s op verdroging in bebouwd gebied zijn nog niet goed in beeld gebracht. Deze actie zal in de uitvoeringsagenda worden opgenomen. Logischerwijs zal de gemeente aandacht hebben voor kwetsbaar openbaar groen, zoals de Pekingtuin en het Cantonspark. We zullen afwegen of hier speciale projecten voor moeten worden opgezet of dat de algemene aanpak volstaat. Deze algemene aanpak hebben we beschreven bij de thema’s ‘lokale wateroverlast’ en ‘hittestress’. Wat goed is tegen wateroverlast en hittestress (ontstenen, vergroenen, bodemverbetering, verlagen plantsoenen, opvangen, vasthouden, hergebruiken en infiltreren overtollig regenwater, aanleg groene daken) is in algemene zin ook goed voor de bestrijding van verdroging in stedelijk gebied. Landelijk gebied

In het buitengebied lopen al meerdere initiatieven van andere overheden en private partijen om de risico’s en maatregelen voor het tegengaan van verdroging te onderzoeken. Zo is het waterschap bezig met het in kaart brengen van de aard en omvang van verdroging in de Laagte van Pijnenburg en mogelijkheden om deze te bestrijden. Ook zijn er in de regio verkenningen ten aanzien van het verminderen van risico’s op bosbranden. Vooralsnog stelt Gemeente Baarn geen apart programma op en houden we de ontwikkeling van kennis en methoden in de regio goed in de gaten. Daarnaast neemt de gemeente actief deel aan initiatieven ter bestrijding van droogte (zoals in de Laagte van Pijnenburg) en faciliteren we waar mogelijk grensoverschrijdende projecten. Integrale aanpak klimaatadaptatie en duurzaamheid: nieuwbouw Zoals uit bovenstaande beschrijving blijkt, integreren we klimaatadaptatie zo veel mogelijk in bestaande initiatieven. In bestaand bebouwd gebied zijn de mogelijkheden om de leefomgeving vanuit klimaatadaptatie optimaal in te richten vaak beperkt door de bestaande inrichting. Hier doen we wat mogelijk is om de situatie te verbeteren. Bij nieuwbouw liggen die mogelijkheden wel, zeker als het gaat om een uitbreidingslocatie (mogelijkheden om optimaal klimaatadaptief in te richten bij een inbreidingslocatie zijn vaak ook beperkt door verschillende randvoorwaarden).

De Baarnsche Zoom biedt een unieke kans om een nieuwbouwwijk klimaatrobuust in te richten. Dat is ook nodig, gezien de uitdagingen die de locatie biedt. Vanuit klimaatadaptatie kan je hierbij denken aan een lage ligging (gevoelig voor wateroverlast door regen, uit oppervlaktewater en hoge grondwaterstanden) en een instabiele, slecht doorlatende bodem (zettingsgevoelig en weinig mogelijkheden voor verwerken van overtollig water in de bodem). Aandacht voor een klimaatrobuuste inrichting combineren we hier met andere duurzaamheidsthema’s, zoals duurzame mobiliteit, biodiversiteit, gezondheid en energietransitie. Gemeente Baarn past de methode van NL Greenlabel toe. Deze aanpak garandeert aandacht voor -en afstemming tusseneen scala aan duurzaamheidsthema’s.

Bijlage 3 Voorbeeld van een factsheet voor uit te werken projecten Project Planning Knelpunt

Maatregelen

Effect op

Kosten klimaatadaptatie Financiering

Planning Overlap

Staatsliedenwijk 2023 - Wateroverlast/Hoge grondwaterstand - Hittestress (zie thema hittestress) - Verdroging/vertraagd afvoeren hemelwater - Afkoppelen openbaar gebied - Afkoppelen particulier terrein (samen met de bewoners/Eemland Wonen) - Vergroenen - Verstening tegengaan (operatie steenbreek) - Wateroverlast - Hittestress - Verdroging Nog te bepalen - Afkoppelen opgenomen in IBOR 21-30 - Inhuur afkoppelcoach - Enkel vervangen bestaand groen/geen nieuw groen - Verbinding rioolstelsel met randsloot Drakenburgerweg - Voorbereiding 2022 - Uitvoering 2023-2024 - IBOR 21-30 - Groenvisie/uitvoeringsagenda - Mobiliteitsvisie

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/11323370/1