220119 Status en voortgang programma duurzaamheid (349471)

inlichtingen bij

doorkiesnummer

Marleen Rodenburg

Aan de raadsleden en steunfractieleden van de gemeente Baarn

06 42230797

uw kenmerk ons kenmerk

333825 / 349471

datum

19 januari 2022

portefeuillehouder(s)

Wethouder Vissers Wethouder Prakke

onderwerp

Status en voortgang programma duurzaamheid

Geachte leden van de raad en steunfractieleden, Inleiding Sinds begin 2019 is het Programma Duurzaamheid van start gegaan. Inmiddels zijn we drie jaar verder en is er op de diverse onderdelen van het programma veel vooruitgang geboekt. Ook zijn extra middelen vrijgemaakt om de energietransitie te versnellen. • Zo is er capaciteit ingezet op duurzame warmte en zijn er quickscans gemaakt van twee bedrijventerreinen en een woonwijk. Op basis van deze onderzoeken worden oplossingen aangedragen voor het duurzaam verwarmen van panden in Baarn. De raad is over de status hiervan middels een aparte raadsinformatiebrief geïnformeerd. In Q2 2022 komt er een raadsvoorstel duurzame warmte in Baarn. • Daarnaast is er extra capaciteit ingezet op het ontwikkelen van het uitnodigingskader waar diverse participatietrajecten een belangrijk onderdeel van uitmaakte. Het uitnodigingskader is in november 2021 voorgelegd aan de raad en in december is dit kader vastgesteld. De RES (regionale energie strategie) is vastgesteld in juli 2021. • Op het gebied van energie besparen zijn meerdere campagnes gevoerd, al dan niet in samenwerking met de partijen die onderdeel uitmaken van BaarnDuurzaam (Baarnse Klimaat Alliantie, Energiek Baarn en Platform Ondernemend Baarn Duurzaam).

Deze laatste partijen hebben subsidie (een derde van het programmabudget) ontvangen om met name energie besparing onder de Baarnse bevolking te stimuleren en voor het project zonnepanelen bij de IJsbaan. We kunnen concluderen dat er goede stappen zijn gezet op de onderdelen energie besparen, duurzaam opwekken en duurzame warmte, maar om de ambitie 2030 zoveel mogelijk klimaat neutraal te zijn, waar te kunnen maken, zullen we nog meer en grotere stappen moeten zetten in de komende jaren.

1

In 2022 gaan we een Lokale Energie Strategie (LES) opstellen. In deze LES geven we aan hoe het concrete routeplan eruit ziet om in de komende jaren onze ambitie ‘zoveel mogelijk klimaatneutraal’ te bereiken. Ondertussen wordt reeds invulling gegeven aan activiteiten met betrekking tot energie besparing, duurzaam opwekken en duurzame warmte. In RES verband worden innovatieve opwekkingsbronnen verkend en heeft capaciteit op het netwerk en elektriciteitopslag prioriteit. Binnen de RES (en dit zal ook terugkomen in de LES) is minimaal 50% particuliere participatie bij energie opwek opgenomen. Ook bij ontwikkelingen als de Baarnsche Zoom zijn wij nauw betrokken om de ambitie klimaatneutraal te waarborgen. In deze raadsinformatiebrief informeren wij de raadsleden over de status en voortgang van de vijf onderdelen van het programma duurzaamheid: 1. 2. 3. 4. 5.

Energietransitie Duurzame mobiliteit Klimaatadaptatie Van afval naar grondstof Eigen organisatie

1) Energietransitie Binnen energietransitie onderscheiden we drie onderdelen: • Energie besparen • Duurzame opwek van elektriciteit • Duurzame warmte Energie besparen Terugblik BaarnDuurzaam (samenwerking tussen Baarnse Klimaat Alliantie, Energiek Baarn en Platform Ondernemend Baarn Duurzaam) heeft van de gemeente middelen ontvangen om op het onderdeel van energie besparen activiteiten uit te voeren, zoals advies en voorlichting aan bedrijven en inwoners van Baarn. Daarnaast is in samenwerking met BaarnDuurzaam de tweede bewaar editie van de Klimaatkrant uitgekomen en was er op zaterdag 30 oktober een Klimaatmarkt waar inwoners terecht konden voor vragen over duurzame maatregelen aan de woning, maar ook voor advies en informatie over zonnepanelen, afvalscheiding, ontkoppelen van regenwater, heuvelrugtuinen en de mogelijkheid tot inschrijven op zonnepanelen bij de IJsbaan. Deze marktdag was de eerste dag van een klimaatweek waarin tal van activiteiten hebben plaatsgevonden om het bewustzijn over klimaatverandering en het belang van het ondernemen van actie onder de Baarnse bevolking te vergroten. De RRE (regeling reductie energiegebruik) subsidie is succesvol verlopen. De subsidie is volledig gebruikt om Baarnse woningen te voorzien van kleine duurzame toepassingen. De RREW (regeling reductie energiegebruik woningen) is aangevraagd en verkregen.

Deze subsidie is een vervolg op de RRE subsidie en loopt tot juli 2022. Het verschil met de RRE subsidie is dat de regeling nu ook geldt

2

voor bewoners van huurwoningen. In samenwerking met Eemland wonen wordt deze regeling onder de aandacht gebracht van huurders. Begin 2021 is samen met een intermediaire partij een collectieve inkoopactie voor isolatie, ventilatie en PV-panelen georganiseerd: Winst uit je woning. Alle woningeigenaren zijn hierover aangeschreven en konden gebruik maken van het advies van een onafhankelijke adviseur. In de brief zijn de subsidiemogelijkheden en de EnergieCoaches van EnergiekBaarn onder de aandacht gebracht. In het kader van de actie zijn ruim 300 offertes verstrekt en enkele tientallen maatregelen uitgevoerd. Vanuit Rijksoverheid komt er een nationaal isolatieprogramma. Het accent bij het programma zal gericht zijn op het uitfaseren van slecht geïsoleerde woningen en slimme inzet van de hybride warmtepomp. Gemeenten en energieloketten worden ondersteund bij hun lokale communicatieinzet. Als gemeente zullen we hier onze acties nauw op aansluiten. Vooruitblik • Activiteiten energiebesparing door BaarnDuurzaam • Voortzetten gezamenlijke activiteiten energiebesparing BaarnDuurzaam.

• Voortzetten RREW subsidie • Voortzetten duurzaamheidslening • We voeren campagnes over verduurzamen van eigen woning/pand • Subsidieregeling duurzame initiatieven • Aansluiten nationaal isolatieprogramma Rijksoverheid Duurzame elektriciteit opwekken Terugblik In de zomer van 2021 is de Regionale Energiestrategie 1.0 (RES 1.0) van energieregio Amersfoort vastgesteld. In de RES zijn de regionale plannen voor de energietransitie vastgelegd, zowel voor het opwekken van meer duurzame elektriciteit als voor de warmtetransitie. Samen met andere gemeenten, de provincie en het waterschap Vallei & Veluwe willen we in de RES Regio Amersfoort 0,5 terawattuur (TWu) duurzame elektriciteit opwekken. In de RES 1.0 zijn de plannen uit de Concept RES, die vastgesteld is in 2020, verder uitgewerkt. Hiervoor is gesproken met verschillende belangengroepen en zijn onderzoeken gedaan om de haalbaarheid van verschillende ideeën nader te bepalen. De zonneweide bij de ijsbaan is het enige lopende project in Baarn dat in de RES 1.0 is opgenomen. Daarnaast liggen er voor Baarn ambities vast voor grootschalige zon-op-bedrijfsdaken en zogenoemde solar carports (met zonnepanelen overdekte parkeerplaatsen). Om invulling te geven aan de Baarnse klimaatambities en ter aanvulling van de RES, is in Baarn ook een traject opgezet om tot een beleidskader voor grootschalige zonne- en windenergie te komen.

Uit een uitvoerig participatietraject zijn mogelijke locaties voor zonneweides gekomen (de Zonnekaart) en voorwaarden waaronder die ontwikkeld mogen worden. In december 2021 heeft de gemeenteraad dit zogenoemde uitnodigingskader vastgesteld.

3

Vooruitblik In regionale context wordt de RES 1.0 verder uitgewerkt. In juli 2023 dient de RES 2.0 aan het Nationaal Programma Regionale Energiestrategie (NP RES) overhandigd te worden. Het uitnodigingskader en de projecten die daaruit voortvloeien zullen bij de RES worden ingebracht, ter onderbouwing van de regionale ambities. Het uitnodigingskader biedt het framework voor zonneweides in de gemeente Baarn. In 2022 worden de vastgestelde gebieden opengesteld en worden de eerste initiatieven verwacht. Als vervolg op het uitnodigingskader komt er In Q2 van 2022 een raadsvoorstel m.b.t. de procedure omtrent initiatieven zonneweides. Een Lokale Energiestrategie (LES) wordt uitgewerkt. In de LES wordt uitgeschreven hoe de gemeente Baarn energieneutraliteit wil bereiken. Hierin zal aandacht zijn voor grootschalige opwek met zonneweides, kleinschalige bijdragen door particulieren en kansen en mogelijkheden voor energieopslag. Uitgangspunt is de Baarnse ambitie om in 2030 zoveel mogelijk klimaatneutraal te zijn. Duurzaam verwarmen In de Transitievisie Warmte (vastgesteld in 2020) is een eerste aanzet gedaan naar hoe we in Baarn van het aardgas af willen. De raad is het afgelopen jaar geïnformeerd (1) over ‘Het plan van aanpak haalbaarheidsstudies’ (RIB maart 2021) en (2) over ‘De stand van zaken duurzame warmte’ (RIB november 2021).

Haalbaarheidsstudies bedrijventerreinen De Noordschil en De Drie Eiken: In samenwerking met het Platform Ondernemend Baarn Duurzaam (POBD) zijn we aan de slag gegaan met een haalbaarheidsonderzoek. Met behulp van de expertise van adviesbureaus DuraDesign en Transition Hero zijn de mogelijke scenario’s voor de energietransitie in kaart gebracht voor de Noordschil en De Drie Eiken. We hebben een viertal workshops georganiseerd waarbij POBD vertegenwoordigd was. Bij de grootste bedrijven op de Noorschil (Nijhof & Inproba) zijn werkbezoeken geweest. De meest kansrijke scenario’s worden samen met de direct belanghebbenden verder uitgewerkt en vertaald naar uitvoeringsplan(en) voor De Drie Eiken en De Noordschil. Gezien de verschillen tussen deze bedrijventerreinen gaan we er nu vanuit dat het zal gaan om twee verschillende trajecten. De eindrapportage zal begin 2022 gereed zijn. In Q2 2022 worden de resultaten gedeeld met de gemeenteraad. Kansenverkenning Staatsliedenwijk: De Staatsliedenwijk met Sportcentrum de Trits is in de Transitievisie Warmte naar voren geschoven als kansrijke wijk om mee te starten. Begin 2021 hebben we een quickscan uitgevoerd om de belangen en behoeften van de betrokken partijen scherp te krijgen.

Op basis van die inzichten zijn we met Eemland Wonen, de Trits, Stedin en de collega’s die betrokken zijn bij opgaven in de Staatsliedenwijk aan de slag gegaan met een kansenverkenning. RVO heeft een subsidie van ruim

4

20.000 euro toegekend voor deze kansenverkenning. Bureau Boom uit Delft is ingeschakeld om het proces inhoudelijk te begeleiden. Ook dit traject bevindt zich in de eindfase. Begin 2022 leggen we de laatste hand aan de rapportage. Ook zal dan de laatste in de reeks van werksessies plaatsvinden. In Q2 2022 worden de resultaten gedeeld met de raad. Duurzame mobiliteit Na de vaststelling van de mobiliteitsvisie wordt er volop ingezet op het stimuleren van duurzame vormen van vervoer. Voor het openbaar vervoer staat de provincie aan de lat. De gemeente Baarn zet vooral zwaar in op het stimuleren van fietsgebruik. Zo wordt er aan diverse nieuwe fietsroutes gewerkt die moeten leiden tot een afname van het woon-werk autoverkeer maar ook het stimuleren van recreatief fietsen. Snellere fietsmogelijkheden door elektrische fietsen en speed-pedelec maken dit aantrekkelijker. Een voordeel van de corona is dat het thuiswerken een enorme boost heeft gekregen. Het is de verwachting dat ‘hybride’de nieuwe werkstandaard gaat worden. Op regionaal niveau wordt onderzocht op welke wijze dit nog verder gestimuleerd kan worden. Ook andersoortige stimuleringsprojecten moeten daar verder in gang gezet gaan worden. Zo werken we aan alternatieven voor het gebruik van fossiele brandstoffen. In 2021 is er afgesproken dat er voor de laadpalen een vernieuwd beleidsstuk laadinfra voor de gemeente Baarn komt.

Dit bestaat uit een laadkaart, waarin prognoses komen en voorkeurslocaties. Door voorkeurslocaties aan te wijzen, wordt het aanlegproces van laadpalen versneld. Daarnaast wordt er ook meer ingestoken op deelauto’s. In bepaalde wijken worden parkeerplaatsen toegewezen voor deelauto’s, waardoor er minder “eigen auto’s” in de straat staan. Klimaatadaptatie In 2020 en 2021 heeft de gemeente risicodialogen over klimaatadaptatie gevoerd met de samenleving. Hierin kwam aan de orde wat we merken van klimaatverandering, of we er iets aan kunnen en moeten doen en, zo ja, wie hier een rol in heeft. Deze risicodialogen vormen input voor de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie. In het najaar van 2021 werken we aan een voorlopige uitvoeringsagenda. Deze presenteren we eind 2021, begin 2022 aan de raad via een raadsinformatiebrief. In 2022 werken we deze agenda, samen met belanghebbenden, uit tot een ‘definitieve’ uitvoeringsagenda, die we eind 2022 ter vaststelling aan de raad aanbieden. Deze uitvoeringsagenda bevat ook benodigde financiering en kostendekking. De kostendekking van watergerelateerde thema’s (lokale wateroverlast, verdroging) verwerken we in 2023 in het nieuwe Programma Water en Riolering. Intussen voeren we projecten en maatregelen uit die bijdragen aan een klimaatbestendiger Baarn.

Zo hebben we in 2020 en 2021 gewerkt aan het afkoppelen van regenwater bij rioolvervanging in de omgeving Smutslaan en Molenweg. Door af te koppelen en te infiltreren (het regenwater de bodem in laten lopen) verminderen we bij hoosbuien de wateroverlast op en om de Eemnesserweg. Ook hebben we deelgenomen aan het project Heuvelrugtuinen van de stichting Natuur en Milieu Utrecht. Dit project is erop gericht tuinen te vergroenen en zoveel mogelijk te laten aansluiten bij de

5

natuurlijke omgeving van de Utrechtse Heuvelrug. Er zijn inmiddels drie heuvelrugvoorbeeldtuinen gerealiseerd: bij de Groene Inval, het Poorthuis en naast het gemeentehuis. Tenslotte heeft u in 2021 het IBOR (Integraal Beheerplan Openbare Ruimte) vastgesteld. Dit plan richt zich op een integrale, stelselmatige upgrade van de openbare ruimte via een wijkaanpak. De noordrand van Baarn is het eerst aan de beurt. Ook hier gaan we de bestaande gemengde riolering vervangen door een gescheiden riolering. Omdat niet al het regenwater hier de bodem in kan, moeten we een deel afvoeren naar oppervlaktewater (sloten en vijvers). Voor de inzameling en het transport van dit overtollige regenwater (en grondwater) stellen we een hemelwaterstructuurplan op. En om te zorgen dat dat in de Baarnse Zoom, tussen Drakenburgerweg en A1, niet tot wateroverlast leidt, voeren we samen met het waterschap een studie uit hoe we het watersysteem daar toekomstbestendig en klimaatrobuust kunnen maken. Van afval naar grondstof Huishoudelijk afval 2021 is het eerste volle kalenderjaar waarbij huishoudelijk afval volgens het principe van omgekeerd inzamelen wordt opgehaald. Daarnaast is begin dit jaar uitvoering gegeven aan de wijziging van de afvalstoffenverordening, waarin staat dat per huishouden nog maar één restafvalcontainer mag worden gebruikt.

Overtollige containers zijn ingenomen; met enkele inwoners zijn maatwerkafspraken gemaakt. In de eerste helft van dit jaar is iets meer PMD, GFT en OPK ingezameld dan begroot. Conclusie uit de evaluatie is dat er een efficiencyslag is gemaakt doordat er minder restafval is opgehaald en dat dit waarschijnlijk zal leiden tot een kostenbesparing. Zwerfafval Dit jaar is de zwerfafvalcampagne HoudBaarnSchoon gecontinueerd. Er wordt meer samengewerkt met o.a. De Groene Inval en dankzij Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug is recent het aantal uitleenpunten voor opruimmaterialen sterk uitgebreid. Daarnaast is een separaat project uitgevoerd om bijplaatsingen bij een drietal hotspots te verminderen, zie hiervoor de raadsinformatiebrief van 29 september 2021. Bedrijfsafval In genoemde raadsinformatiebrief van 29 september informeerden we u ook over het project collectieve inzameling bedrijfsafval centrum. Inmiddels heeft de centrumcoöperatie gekozen voor een vorm van collectieve inzameling via een intermediaire partij, een Baarnse ondernemer. Deze start op korte termijn met circa 10 centrumondernemers die hun afval zullen aanbieden via het collectief. Ja/ja-sticker Op 1 januari van dit jaar is het opt-insysteem voor ongeadresseerd reclamedrukwerk ingevoerd. De ja/ja-stickers voor op de brievenbus zijn beschikbaar gesteld op het gemeentehuis. De implementatie is goed verlopen.

Het aantal reacties en meldingen van inwoners is beperkt gebleven. Bij enkele overtredingen is een informerende brief naar de overtreder verzonden. Er zijn nog geen sancties opgelegd. Onbekend is wat het opt-insysteem aan milieuwinst heeft opgeleverd; dit is niet herleiden uit de totaal ingezamelde hoeveelheden oud papier en karton. Evaluaties van enkele

6

grotere gemeenten laten wel zien dat het systeem leidt tot een significante afname van de hoeveelheid oud papier. Eigen organisatie Vastgoed Voor het eigen vastgoed volgt de gemeente de landelijke normen op de aandachtsgebieden energieneutraal en aardgasvrij: • • •

2023 al het gemeentelijk (kantoren) vastgoed minimaal energie label C 2030 al het gemeentelijk vastgoed minimaal label A en 55% CO2 reductie t.o.v. 1990 2050 aardgasvrij.

De gemeentelijke kantoren voldoen aan de doelstelling voor 2023. Voor de doelstellingen voor 2030 en 2050 heeft de gemeente een inventarisatie gemaakt van noodzakelijke maatregelen. Daarbij is zoveel mogelijk de aansluiting gezocht bij het MJOP. De totale investeringsopgave in duurzaamheid t/m 2050 is ca € 2,5 miljoen. De panden die, naar verwachting, voor 2050 vervangen worden (De Trits, Gymzaal de Driespong, Hoofdstraat 1, Poorthuis, Theater/bibliotheek) maken, tenzij de investeringen rendabel zijn, geen onderdeel uit van deze opgave. De verduurzaming van deze panden maakt, zoveel als mogelijk, onderdeel uit van de ontwikkelopgave. En ook de panden die niet geheel in gemeentelijk bezit zijn en de woningen zijn geen onderdeel van deze opgave. Voor deze investeringen is tot 2025 dekking opgenomen in het MIP. in 2022 is er een bedrag van €133.000 opgenomen in de begroting. Dit maakt het mogelijk om het zwembad De Trits en het speeltuingebouw Oosterkwartier van zonnepanelen te voorzien. Woon- werkverkeer en dienstreizen Terugblik Er is medio 2020 een mobiliteitsscan uitgevoerd. Op basis van deze scan wordt een advies uitgebracht over maatregelen die kunnen worden toegepast om woon-werk verkeer en dienstreizen te verduurzamen. Het reisgedrag is het afgelopen jaar veranderd als gevolg van Covid.

Het merendeel van de ambtenaren heeft thuis gewerkt en werkt nog steeds overwegend thuis. Daarnaast is mede door het digitaal werken/vergaderen het zakelijk reizen afgenomen. Het ontwikkelen van maatregelen tot het verduurzamen van woon-werk verkeer en dienstreizen is in deze periode gepauzeerd. In de in 2021 gehouden werknemers enquête is het beeld uit 2020, dat onze werknemers ook in de toekomst voor een deel thuis willen blijven werken, bevestigd. Hierdoor nemen de reisbewegingen ook in de toekomst af.

7

Vooruitblik In het recent geformuleerde beleid over hybride werken is een van de uitgangspunten: Thuiswerken is duurzaam. Het woon-werk verkeer neemt af waardoor wordt bijgedragen aan duurzaamheid. Het kritisch kijken naar de noodzaak van zakelijke reizen en de mogelijkheid tot digitaal ontmoeten/vergaderen wordt gestimuleerd. De komende periode zal nader onderzoek gedaan naar te treffen maatregelen die het duurzaam reizen in deze nieuwe omstandigheden nog verder mogelijk maken. Zoals stimuleren gebruik van de fiets en openbaar vervoer. Duurzaam Inkopen Dit jaar is het traject ‘Inkopen met Impact gestart. Dit traject heeft als doel om samen met de medewerkers die veel met inkoop te maken hebben een nieuw Actieplan Maatschappelijk Verantwoord Inkopen op te stellen waarin we onze ambities voor de komende jaren en de bijbehorende concrete acties formuleren. Dit actieplan vloeit voort uit onze deelname aan het Manifest MVI. Daarnaast wordt expliciet aandacht besteed aan Impact in de Workshop Inkopen in de gemeente Baarn die dit jaar 6 keer heeft plaatsgevonden. Vooruitblik • Er is een uitgewerkt actieplan voor de komende jaren • Medewerkers hebben handvatten om invulling te geven aan Inkopen met Impact.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Baarn,

drs. C.E. Creveld gemeentesecretaris

M.A. Röell burgemeester

8