191760 VOBP Drakenburgergracht Zorg 2020 bijlage 11 Notitie Oude Bosgroeiplaatsen en Boskernen
Tekst van het document
:370914 :20201008 Onderbouwing bosgroeiplaatsen.docx :
Notitie Oude Bosgroeiplaatsen en Oude Boskernen Een studie ten behoeve van bestemmingsplan Drakenburgergracht Zorg 2020
Concept ter bespreking
Sweco De Holle Bilt 22 3732 HM De Bilt Postbus 203 3730 AE De Bilt
+31 88 811 66 00 www.sweco.nl
Sweco Nederland B.V. 30129769 De Bilt
Maurits Moes Adviseur Ruimtelijke Ordening +31 6 22 24 65 03
Titel
Notitie Oude Bosgroeiplaatsen en Oude Boskernen
Subtitel
Een studie ten behoeve van bestemmingsplan Drakenburgergracht Zorg 2020 370914 20201008 Onderbouwing bosgroeiplaatsen.docx Concept
Maurits Moes maurits.moes@sweco.nl
Inhoudsopgave 1
Aanleiding .............................................................................................................. 4
2
Oude Bosgroeiplaatsen en Oude Boskernen Eemeroord ................................. 8
3
Oude Bosgroeiplaatsen en Oude Boskernen Nieuwenoord ........................... 10
4
Conclusie .............................................................................................................. 12
Bronvermelding: .................................................................................................................. 13
1
Aanleiding
In het Beleidskader Wet natuurbescherming (beleidskader Wnb) van de provincie Utrecht is een aantal wettelijke taken van de provincie nader uitgewerkt, onder meer in de Verordening Natuur en Landschap (VNL) en in de Beleidsregels Natuur en Landschap (BNL) die erin zijn opgenomen. Vooral de Beleidsregels natuur en landschap provincie Utrecht 2017 bevatten voor het plangebied relevante bepalingen. Op basis van de beleidsregels is een groot deel van het plangebied van beide zorgterreinen aangemerkt als Oude bosgroeiplaats. Ook bevinden zich enkele Oude boskernen op beide terreinen. Zie afbeelding 1.
Afbeelding1 : Oude Bosgroeiplaatsen (groen) en Oude Boskernen (oranje, paars en rood) op de terreinen van Eemeroord (Sherpa) en Nieuwenoord (Amerpoort), Beleidsregels Natuur en Landschap, Provincie Utrecht 2017
De Beleidsregels natuur en landschap Provincie Utrecht 2017 (hierna: Beleidsregels) definiëren een Oude bosgroeiplaats als "...een boslocatie die in het midden van de negentiende eeuw als bos op de historische kaarten staat aangegeven en tot op heden onafgebroken een boslocatie is gebleven." Deze locaties zijn waardevol vanwege de goed ontwikkelde bosbodem en daarmee samenhangende flora en fauna. Oude boskernen worden gedefinieerd als 'actuele groeiplaats van autochtone bomen en struiken die afstammelingen zijn van de oorspronkelijk inheemse flora die na de ijstijd op eigen kracht Nederland heeft bereikt. De groeiplaats kan zowel een bos betreffen als een houtwal of een enkele boom of struik die als relict van het oorspronkelijk bos te beschouwen is'. Belangrijk hierbij is de aanwezigheid van een bosbodem van 150 jaar of ouder. Zoals in afbeelding 1 aangegeven, worden grofweg de onbebouwde delen van de terreinen van Eemeroord (Sherpa) aangeduid als Oude Bosgroeiplaats. Langs de Zandheuvelweg bevindt zich een strook Oude Boskern. Het terrein van Amerpoort is, met uitzondering van twee bebouwde vlekken en de noordzijde van het terrein, volledig aangeduid als Oude Bosgroeiplaats, met verspreid over het terrein ook Oude Boskernen van verschillende aard. Volgens de beleidsregels zijn ontwikkelingen binnen de Oude Boskernen en Oude Bosgroeiplaatsen feitelijk niet mogelijk.
Immers, volgens artikel 4.4. lid 4 van de Beleidsregels is herbeplanting op andere grond niet mogelijk na kappen van houtopstanden. Dit geldt voor Oude Bosgroeiplaatsen in het buitengebied. Omdat zowel Sherpa als Amerpoort een (her)ontwikkel opgave hebben, hebben zij verzocht het bestemmingsplan te herzien. Met dit bestemmingsplan wordt een uitbreiding van 20% van het aantal vierkante meters bruto vloeroppervlak mogelijk gemaakt. Met het oog op nog onvoorziene ontwikkelingen binnen de zorg in de toekomst, is het doel om deze uitbreidingsopgave flexibel in te vullen.
Omdat zowel door Amerpoort en Sherpa, als Provincie Utrecht getwijfeld wordt aan de juistheid van het kaartmateriaal behorend bij de Beleidsregels, die in de huidige vorm de beoogde ontwikkelingen binnen het plangebied belemmeren, is aan de hand van verschillende bronnen1 voor beide zorginstellingen nagegaan voor welke delen van de terreinen vervolgens sprake kan zijn van Oude Bosgroeiplaatsen en Oude Boskernen. Deze bronnen (zie afbeelding 2 voor uitsnede Topotijdreis en afbeelding 3 voor Kaart groen erfgoed van de RCE) beschrijven in kaartbeeld de inrichting van de percelen door de tijd heen.
Afbeelding 2: uitsnede Topotijdreis, jaren 1850, 1900, 1955 (bos gekapt Sherpa), 2000, bron: www.topotijreis.nl
1 www.topotijdreis.nl;
www.landschapinnederland.nl/kaart-groen-erfgoed; bomeninventarisatie op het terrein van Eemeroord door BSN, kaartbeeld van het ministerie van Oorlog, foto’s uit de jaren ’70 van het terrein van Sherpa en een inventarisatie door Ruimte voor Advies op het terrein van Nieuwenoord
Aan de hand van dit historisch bureauonderzoek, gecombineerd met een bezoek aan de terreinen door ecologisch experts, zijn kaartbeelden uit de navolgende hoofdstukken tot stand gekomen. Hieruit kan worden geconcludeerd dat, hoewel er wel degelijk sprake lijkt te zijn van de aanwezigheid van Oude Boskernen en Oude Bosgroeiplaatsen op beide terreinen, deze niet in dezelfde mate aanwezig zijn als vastgelegd op kaartbeelden uit de Beleidsregels.
Afbeelding 3: kaart eerste Bosstatistiek (1938-1942) (bron: www.landschapinnederland.nl, kaart groen erfgoed)
2
Oude Bosgroeiplaatsen en Oude Boskernen Eemeroord
Op onderstaande afbeelding zijn de Oude Bosgroeiplaatsen en Oude Boskernen weergegeven, zoals die volgens de Beleidsregels aanwezig zijn op het terrein van Sherpa. Deze beslaan een groot deel van het terrein. Zelfs op plaatsen waar gebouwen (hebben ge)staan, zich verharding bevindt en tot 60 jaar geleden aantoonbaar geen bomen hebben gestaan die onderdeel uitmaken van een Oude Bosgroeiplaats.
Afbeelding 4: Oude Bosgroeiplaatsen (groen) en Oude Boskernen (rood en oranje) op het terrein van Sherpa (bron: webkaart.provincie-utrecht.nl) Na raadpleging van de verschillende bronnen, kunnen de Oude Bosgroeiplaatsen op het terrein van Sherpa op grond van het leeftijdscriterium "...een boslocatie die in het midden van de negentiende eeuw als bos op de historische kaarten staat aangegeven en tot op heden onafgebroken een boslocatie is gebleven” worden ingeperkt tot de kaart op afbeelding 5. Van de overgebleven Oude Bosgroeiplaatsen kan niet met zekerheid worden gesteld dat deze niet als zodanig aan te merken vallen. Het is dus niet gezegd dat de resterende ’vlekken’ ook daadwerkelijk aan te merken zijn als Oude Bosgroeiplaats op grond van de cirteria die daarvoor gelden. Hierover dient veldonderzoek uitsluitsel te bieden.
Afbeelding 5: Oude Bosgroeiplaatsen (lichtgroen) en Oude Boskernen (donkergroen) op het terrein van Sherpa (bron: Sweco)
3
Oude Bosgroeiplaatsen en Oude Boskernen Nieuwenoord
Op afbeeldingen 6 en 7 zijn de Oude Bosgroeiplaatsen en Oude Boskernen weergegeven, zoals die volgens de Beleidsregels te vinden zijn op het terrein van Nieuwenoord (Amerpoort). Opvallend is dat slechts één vlek, waarop voor een deel gebouwen te vinden zijn, niet aangemerkt is als Oude Bosgroeiplaats of Oude Boskern. Alle overige bebouwing en verharding, waar vanzelfsprekend de aanwezigheid van houtopstanden uitgesloten is, zijn desondanks opgenomen als Oude Bosgroeiplaats (lichtgroen) en Oude Boskern (paars, oranje en rood).
Afbeelding 6: Oude Bosgroeiplaatsen (groen) op en rondom het terrein van Amerpoort (bron: webkaart.provincie-utrecht.nl)
Afbeelding 7: Oude Boskernen (oranje, paars en rood) op en rondom het terrein van Amerpoort (bron: webkaart.provincie-utrecht.nl)
Na raadpleging van de verschillende bronnen, kunnen de Oude Bosgroeiplaatsen op het terrein van Amerpoort op grond van het leeftijdscriterium "...een boslocatie die in het midden van de negentiende eeuw als bos op de historische kaarten staat aangegeven en tot op heden onafgebroken een boslocatie is gebleven” worden ingeperkt tot de kaart op afbeelding 8. Ook de Oude Boskernen zijn op enkele locaties ingeperkt. Uit de verschillende geraadpleegde bronnen blijkt dat op deze locaties sprake is van verstoring: er bevindt zich bebouwing binnen de boskern, het wordt doorsneden door verharding etc. Van een 'actuele groeiplaats van autochtone bomen en struiken die afstammelingen zijn van de oorspronkelijk inheemse flora die na de ijstijd op eigen kracht Nederland heeft bereikt [...]’ kan in de huidige vorm, zoals die op de beleidskaarten van de provincie weergegeven is, in geen geval sprake zijn.
Afbeelding 8: Oude Bosgroeiplaatsen (lichtgroen) en Oude Boskernen (donkergroen) op het terrein van Amerpoort (bron: Sweco)
4
Conclusie
Naar aanleiding van het provinciale beleid inzake Oude Bosgroeiplaatsen en Oude Boskernen hebben beide zorginstellingen onderzoek laten uitvoeren naar feitelijk aanwezige of restanten van beide bostypen. De resultaten hiervan zijn in bovenstaande kaarten gepresenteerd. Op beide terreinen zijn reeds veel gebouwen aanwezig, zijn oude gebouwen gesloopt en wordt voorzien in ontsluiting en parkeergelegenheden. Voorts is een groot deel van de bebossing pas in de laatste decennia ontstaan, zoals blijkt na raadpleging van verschillende aangehaalde bronnen. Onderhavige notitie is gebaseerd op verschillende open data. Daarnaast zijn twee veldonderzoeken uitgevoerd: een bomeninventarisatie op het terrein van Sherpa en een onderzoek naar bosgroeiplaatsen en boskernen op het terrein van Amerpoort. Het aan de hand hiervan gegenereerd kaartbeeld geeft een indruk van mogelijk aanwezige bosgroeiplaatsen en boskernen. Hiervan is niet onomstotelijk vastgesteld of de restanten volledig voldoen aan de criteria van Oude Bosgroeiplaatsen en Oude Boskernen. Hiernaar dient aanvullend onderzoek verricht te worden ten tijde van herijking van de Beleidsregels.
Bronvermelding: • • • •
Bomeninventarisatie en inspectie Sherpa, 2013 Inventarisatie bomen woonwijk Eemeroord, 2013 Sherpa VTA rapportage bomen Zandheuvelweg, 2016 Kaartmateriaal website Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, landschap in Nederland: https://landschapinnederland.nl/kaart-groen-erfgoed • Kaartmateriaal www.topotijdreis.nl • Fotomateriaal terrein Sherpa (jaren ’70) • Topografische kaart Ministerie van Oorlog, 1952 Notitie Oude Bosgroeiplaatsen en Oude boskernen, Ruimte voor Advies, 11 augustus 2020.