181583 Beleidsnota Sociaal Domein Baarn 2021-2024 bijlage 2 Advies adviesraad Sociaal Domein

Aan College B&W, Gemeente Baarn Baarn, donderdag 8 oktober 20

Onderwerp: gevraagd advies over ‘Baarn Vitaal’ Beleidsnota Sociaal Domein Baarn 2021-2024 Betrokken bij dit advies: de gehele Adviesraad Sociaal Domein Baarn (ASDB).

Samenvatting Voorgeschiedenis: De ASDB heeft in juli 2020 een preadvies gegeven. De ASDB kreeg de nieuwe conceptnota Baarn Vitaal op 16 september. Vervolgens was er voor de ASDB vier weken tijd om advies uit te brengen voor de deadline van 12 oktober. 1. Algemeen De ASDB is verheugd dat een aantal aandachtspunten en aanbevelingen uit ons eerdere preadvies is overgenomen in de nieuwe beleidsnota 2021-2024. De ASDB is positief over de geformuleerde toekomstvisie ‘Baarn Vitaal’. Het Beleidskader is helder gebaseerd vanuit een visie op gezondheid en de taak van de inwoner hierbij. De nota is verhelderend opgebouwd rondom de drie pijlers Vitaliteit, Basisvoorzieningen en Toegang naar Zorg. 2. Financiële aandachtspunten De ASDB signaleert dat sprake is van een afname van beschikbaar gestelde middelen terwijl de trends wijzen op een toegenomen vraag. De ASDB is bezorgd dat er geen aparte financiële reserves in de begroting voor het Sociaal Domein zijn opgenomen. De ASDB dringt aan op het zoveel mogelijk ontzien van onze doelgroepen als er financiële tekorten ontstaan. 3. Monitoring en indicatoren De ASDB is blij met de overzichtslijst in bijlage E. Deze overzichtslijst van activiteiten, samenwerkingspartners en Inkoop is goed bruikbaar. Zo krijgen wij informatie over het verloop van de activiteiten bij uitvoerders en inwoners en kunnen we het uitvoeringsproces op onderdelen volgen.

adviesraadsociaaldomein@baarn.nl

+31 6 524 18423

Pagina | 1

De ASDB betreurt dat doelen en doelstellingen in de beleidsnota onvoldoende SMART geformuleerd zijn. Desondanks zijn wij verheugd dat bepaalde indicatoren zijn benoemd in bijlage G. De ASDB adviseert de gemeente om bij de indicatoren de beginsituatie (als nulmeting) op te nemen, zodat voor alle betrokkenen duidelijk is waar naar toe wordt gewerkt in een bepaalde periode. 4. Organisatiewijziging In de beleidsnota wordt gesproken over “een wendbare organisatie die flexibel in kan spelen op de veranderingen”. De ASDB adviseert de gemeente aan te geven welk beeld beoogd wordt en duidelijk te onderbouwen hoe deze wendbaarheid en flexibiliteit gerealiseerd moeten worden. 5. Corona De gevolgen van corona zijn volgens ons onvoldoende helder geoperationaliseerd. De ASDB vraagt de gemeente om ons een realistische inschatting te geven van de effecten van corona, met name op de gebieden: toename eenzaamheid, schoolverzuim/ achterstanden, werkeloosheid, psychische problematiek en huiselijk geweld.

adviesraadsociaaldomein@baarn.nl

+31 6 524 18423

Pagina | 2

Toelichting Deze toelichting is als volgt opgebouwd:

A.Toekomstvisie Baarn Vitaal B. Financiële aandachtspunten B.1. Ontwikkeling zorggebruik en zorgkosten B.2. Flexibiliteit Budget Sociaal Domein B.3 Financiële positie kwetsbare inwoners

C.Vijf aandachtspunten D.Enkele aanvullingen / correcties

A. Toekomstvisie Baarn Vitaal De ASDB deelt de Visie op de samenleving en burgers met de sleutelwoorden ‘eigen kracht, zelfstandigheid, burger weet zelf het beste wat goed voor hem/haar is’. Dit betekent: 1. - werken aan ‘voorkomen is beter dan genezen’> preventie algemeen (zoals sporten en cultuuraanbod) mbt gezondheid en welbevinden en preventie in het bijzonder mbt bepaalde doelgroepen (bijvoorbeeld valpreventie ouderen). 2. - voorlichting en advisering (onder andere via PIT) in het algemeen en daarnaast projecten gericht op doelgroepen (bijvoorbeeld: project langer zelfstandig wonen). Met een schil eromheen van vrijwilligersorganisaties en mantelzorgondersteuning om het mogelijk te maken. In feite vallen pijlers Vitaliteit en Basisvoorzieningen hieronder. 3. - de derde schil met de opvang voor mensen die het zonder specialistische zorg niet redden. Dit is waar bijvoorbeeld de Wmo en Jeugdwet voor bedoeld zijn.

Advies ASDB: zorg voor een naadloze aansluiting tussen de drie pijlers of beter nog: zorg dat er een overlap is tussen de pijlers, zodat niemand tussen twee pijlers vast komt te zitten. Dat zien we graag helder geborgd in het beleid, zodat onze doelgroepen niet in de klem kunnen komen.

adviesraadsociaaldomein@baarn.nl

+31 6 524 18423

Pagina | 3

B. Financiële aandachtspunten B.1. Ontwikkeling zorggebruik en zorgkosten De ASDB signaleert een algemene trend in Nederland dat kosten uit de wet langdurige zorg (WLZ) geschoven worden naar de ziektekosten. Voor cliënten betekent dat dat zij hun eigen risico in moeten zetten. Dit kan de drempel naar de zorg verhogen. Advies ASDB: zorg dat het eigen risico niet ingezet wordt, waardoor de toegankelijkheid van de zorg wordt geborgd. De ASDB signaleert een tendens dat er eerder een groepsaanbod wordt gegeven (denk aan valpreventie of dagbesteding) dan dat zorg op maat wordt gerealiseerd. Tegelijkertijd is er veel specialistische zorg nodig en wordt het aangeboden. Dit is te zien in de Cijfers Zorggebruik uit ‘Waar staat je gemeente’ : cijfers Baarn ten opzichte van cijfers Landelijk - per 10.000 verzekerden > o langdurige zorg: Baarn 496 tegenover Landelijk 192 o kosten: Baarn €4.188 tegenover Landelijk €1.124 o medisch specialistische zorggebruikers: Baarn 5.999 tegenover Landelijk 5.706 o WLZ / zorg in instelling: Baarn €3.868 tegenover Landelijk €928 o Wijkverpleging: Baarn 4 tegenover Landelijk 1 (zorgaanbieder die 80% zorg levert) en Zorg thuis: Baarn 425 tegenover Landelijk 147. De ASDB signaleert hier een mogelijk groot financieel knelpunt voor onze doelgroepen.

De ASDB adviseert duidelijk te onderbouwen hoe rekening wordt gehouden met de verwachte groei van het aantal ouderen. Daarnaast adviseren wij dat duidelijker wordt omschreven hoe de gemeente het principe “voorkomen is beter dan genezen” SMART vorm geeft. Uit de nota blijkt dat er een afname is van de ingezette middelen terwijl de trends wijzen op een toename van de vraag. De ASDB adviseert het college om te voorkomen dat het budget opgaat aan de steeds stijgende kosten en de vraag naar specialistische hulp. Budgetten zullen worden verschoven richting groepsbenadering / preventie. Advies ASDB: Wij vragen de gemeente te waarborgen aan onze doelgroepen dat niemand last krijgt van de gesignaleerde verschuiving.

adviesraadsociaaldomein@baarn.nl

+31 6 524 18423

Pagina | 4

B.2. Flexibiliteit Budget Sociaal Domein Citaat Beleidsnota (het gedeelte onder het schema op pagina 12): “Voor de komende jaren ziet er als volgt uit: In deze budgetten is voor de jaren vanaf 2022 een taakstelling opgenomen van € 409.000. Als het Rijk vanaf 2022 structureel extra middelen beschikbaar stelt voor jeugdhulp (zoals voor 2019 tot en met 2021 is gedaan) kan de taakstelling hiermee worden verlaagd. Baarn heeft geen aparte reserve voor het sociaal domein. Wel is een aantal beleidsrisico’s binnen het sociaal domein beschreven in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing in de begroting 2021. Als het nodig is wordt hiervoor een beroep gedaan op de algemene reserve van de gemeente. Wij willen de middelen die in de begroting zijn opgenomen meer ontschot gaan inzetten dan in de periode 2017- 2020. De begroting is daarvoor sinds 2020 ingericht met de bestuurlijke producten Vitaliteit, Basis/toegang en Toegang naar zorg. Binnen deze producten zijn wij vrij om met de gelden te schuiven, zolang de beleidsdoelen maar worden bereikt. Tussen deze producten schuiven we alleen na goedkeuring door het college. Wij leggen over de inzet van de gelden altijd verantwoording af bij de tussentijdse rapportages en de jaarrekening. Bovendien gebruiken we indicatoren om aan te geven in hoeverre we onze doelen bereiken.” (NB.

Vetgedrukte passages door ASDB) De ASDB is bezorgd over het feit dat er geen aparte reserve is opgenomen in de begroting voor het Sociaal Domein, ondanks de recente positieve berichtgeving in de Baarnsche Courant “dat het college een sluitende begroting voor 2021 kan presenteren”. De ASDB is extra bezorgd over a) de opgenomen taakstelling (lees bezuiniging) van € 409.000 vanaf 2022, b) de voorgenomen ontschotting en c) het schuiven met de budgetten. En bovendien geeft de nota aan dat slechts de goedkeuring van het college nodig is voor het schuiven met de gelden. Advies ASDB: Wij achten het onwenselijk dat een budget binnen het Sociaal Domein tussentijds aan andere doelen besteed kan worden. Indien onontkoombaar, krijgen wij graag de verzekering dat dergelijke voorgenomen wijzigingen eerst aan de ASDB voor advies moeten worden voorgelegd, alvorens te worden doorgevoerd.

adviesraadsociaaldomein@baarn.nl

+31 6 524 18423

Pagina | 5

B.3 Financiële positie kwetsbare inwoners Uit diverse bronnen blijkt > * DIVOSA (vereniging voor gemeentelijk directeuren in het sociaal domein) > stelt dat de tekorten in het sociaal domein fors blijven. Het afgelopen half jaar werd duidelijk dat de structurele problemen niet worden aangepakt. Dit ondanks de extra middelen die voor het sociaal domein die in de Miljoenennota zijn aangekondigd en die voorlopig wat extra financiële ruimte bieden. * ANBO (belangen vereniging ouderen) > stelt dat “één op de drie ouderen aangeeft aan dat ze zich ernstige zorgen maken over de pensioenen” en naast deze zorg houden de ouderen hun hart vast voor de stijgende lasten. De ANBO geeft aan dat een op de vier zegt dit niet financieel te trekken. Veel ouderen zetten zich schrap voor wat 2021 voor hen in petto heeft. Uit onderzoek door o.a. het Algemeen Dagblad blijkt dat zeven van de tien rekening houdt met stijgende uitgaven door hogere zorguitgaven en duurdere boodschappen. Ongeveer een kwart van de ouderen 26 zegt dat financieel niet meer te trekken. * Voedselbanken / SCP (sociaal en cultureel planbureau) > zien dat steeds meer oudere, chronisch zieke of invalide klanten in het bestand van de voedselbanken terecht komen.

“Dat de voedselbank meer structurele klanten krijgt, is verrassend”, zegt Stella Hoff, armoedeonderzoeker bij het Sociaal en Cultureel Planbureau (op basis van gegevens van net voor de Coronacrisis). "Er is al vijf jaar economische bloei in Nederland. En dus daalt de armoede", zegt ze. Maar niet iedereen profiteert. Hoff: "Er is een groep die achterblijft en waar de armoede dieper wordt. Mensen die nu arm zijn, hebben een inkomen dat een stuk verder onder de armoedegrens ligt dan een paar jaar geleden.” * Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau en het Centraal Planbureau is de voornaamste oorzaak van de groeiende armoede de jaarlijkse verlaging van de bijstandsuitkering die door de overheid in 2011 is ingezet. De ASDB verneemt graag: * of het bovenstaande ook geldt voor Baarn * of het college onze mening deelt dat deze ontwikkelingen duidelijk maken dat er naast de groeiende hulpvraag van inwoners tot 65 jaar, ook de groep 65-plussers met onvoldoende bestaansmiddelen aan het groeien is. Advies ASDB: Wij vragen de gemeente om te voorkomen dat er straks onvoldoende middelen zijn voor die groepen inwoners van Baarn die het toch al zwaar te verduren hebben. Wij adviseren de gemeente om daarom een aparte reserve op te nemen voor het Sociaal Domein, die uitsluitend binnen dit domein besteed kan worden.

adviesraadsociaaldomein@baarn.nl

+31 6 524 18423

Pagina | 6

C. Vijf Aandachtspunten De ASDB legt de volgende aandachtspunten voor: C.1 Lokaal Team en Integrale Toegang De ASDB wil prioriteit leggen bij uitbreiding en het efficiënter maken van het Lokaal Team en bij het realiseren van Integrale Toegang. C.2 Begeleiding laaggeletterde burgers en nieuwkomers De ASDB is bezorgd dat bepaalde groepen burgers (met name laaggeletterde burgers en nieuwkomers) de wegen niet kunnen vinden om tot handelen te komen. Denk aan: maatschappelijk-/burgerinitiatieven. Wij adviseren de gemeente om het voor iedereen duidelijk te maken waar deze initiatieven te vinden zijn: hoe word je hier naar toe geleid? gaat dat via de gemeente of een andere organisatie? C.3 Leren van good practices De ASDB adviseert om good practises initiatieven in de regio en het land goed te bekijken. Indien opportuun: toepassen in de Baarnse situatie, met inbedding van een monitoring en rapportage systeem. C.4 Vergroten netwerk van inwoners De ASDB vindt de nota op het punt van ‘het vergroten van het netwerk van burgers met een klein netwerk’ enerzijds optimistisch/idealistisch en anderzijds onvoldoende SMART geformuleerd. Wij krijgen graag een toelichting hierop.

C.5 Zelfredzaamheid ouderen Citaat nota Bijlage A (Onderaan pagina 14 en bovenaan pagina 15): “Zelfredzaamheid komt ook terug in het mogelijk maken dat inwoners langer zelfstandig kunnen wonen, maar ook gebruik kunnen blijven maken van het openbaar vervoer. Aandachtspunten zijn hierbij bewustwording van ouderen, flexibele ouderenzorg en diversiteit van het woningaanbod. Dit blijft de komende jaren actueel. De ASDB vraagt de gemeente aandacht voor de uitkomsten van onderzoek door adviesbureau HEVO (huisvesting en vastgoed). Daaruit is naar voren gekomen dat, ook in kleinere gemeenten tot 30.000 inwoners, het aantal 80 plussers verdubbelt tot 2040.De vergrijzing blijkt een sprong te maken van 15,3 procent nu tot 23,1 procent in 2040, daarnaast groeien de zorgindicaties tot 2050 met een miljoen.

adviesraadsociaaldomein@baarn.nl

+31 6 524 18423

Pagina | 7

Met deze ontwikkeling zal ook Baarn in woningen en de woonomgeving rekening moeten houden. HEVO stelt dat dit niet betekent dat gemeenten zelf moeten investeren in bijvoorbeeld geschikte woningen voor (zorgbehoevende) ouderen, maar dat ze partijen bij elkaar moeten brengen en de noodzakelijke ontwikkelingen faciliteren. Het gaat daarbij onder meer om woningcorporaties, beleggers en zorginstellingen. Daarnaast kunnen gemeenten in lokale zorgvisies afspraken vastleggen op welke manier het hoofd geboden kan worden aan de toenemende vergrijzing en stijgende zorgbehoefte. HEVO stelt ook dat er aandacht zal moeten zijn voor een “verhoogd” voorzieningenniveau. Dit wordt gesignaleerd door andere brancheorganisaties. De ASDB adviseert de gemeente om de komende jaren de vinger aan de pols te houden door de regie te blijven voeren voor de zorg van zowel voldoende ouderenhuisvesting als een goed voorzieningenniveau.

D. Tekstuele aanpassingen / correcties Pagina 3: bij inleiding 2e alinea De ASDB stelt voor om ‘aparte tijd’ te vervangen door ‘bijzondere tijd’.

Pagina 8: laatste alinea, laatste zin Daarom zetten wij ons…, daar moet het woord ‘in’ worden toegevoegd.

Pagina 13: 3e alinea ‘De ASDB bestaat uit……..’ Het moet zijn> De ASDB bestaat uit enkele leden van de voormalige Wmo-raad en de Allochtonenraad, aangevuld met leden uit verschillende disciplines. N.B.: De SGB en SR zijn geen onderdeel van de ASDB. Beide functioneren apart van de ASDB en zijn (anno 2020) geen officiële adviesraad voor het college. Let op er staat ook: De ASDB voorziet de gemeente van gevraagd en ongevraagd advies als het gaat om communicatievraagstukken. Dit moet zijn beleidsvraagstukken.

adviesraadsociaaldomein@baarn.nl

+31 6 524 18423

Pagina | 8