1431965 Aanpassingen van het RvO Beantwoording technische vragen Lijst Schouten

Memo Aan Onderwerp

: Gemeenteraad Baarn : Beantwoording technische vragen Lijst Schouten inzake wijziging regelement van orde

Van Datum

: Griffier : 9 februari 2026

Geachte raads- en steunfractieleden, De fractie van Lijst Schouten heeft technische vragen gesteld over het raadsvoorstel Aanpassingen van het RvO. Hieronder de vragen en de beantwoording van de griffie. Korte inleiding van dhr. Schouten waarom het naar zijn mening niet geagendeerd had mogen worden: Vanwege het feit dat het voorstel en de tekst en context conflicteert met wet- en regelgeving. Onder andere Artikel 27 van de gemeentewet en artikel 1 van de grondwet. In de toelichting wordt expliciet gesteld dat het doel van het voorstel is om afsplitsing te ontmoedigen en raadsleden daarvoor niet te belonen. Daarmee wordt bewust een onderscheid gemaakt tussen gelijk gekozen raadsleden op basis van een politieke keuze, wat raakt aan het vrije mandaat artikel 27 gemeentewet en het gelijkheidsbeginsel artikel 1 grondwet. Zolang deze fundamentele juridische bezwaren niet zijn weggenomen, acht ik behandeling onzorgvuldig. Dan de gestelde vragen die inhoudelijk niet zijn beantwoord, wat mijn stellingname hierboven onderschrijft. Vraag 1 Kunt u bevestigen dat het een expliciet beoogd effect van dit voorstel is om afsplitsing van raadsleden te ontmoedigen, zoals ook letterlijk in de toelichting is opgenomen? Antwoord Ja dat kan gelezen worden in de argumenten die beschreven staan bij 1.3 en 1.4.

In het raadsvoorstel wordt expliciet in argument 1.3 benoemd dat het voorstel mogelijk ertoe kan leiden dat afsplitsing wordt ontmoedigd, maar de kern van het argument bij 1.3 is dat raadsleden die zich afsplitsen hiervoor niet worden beloond. Bij 1.4 is de kern wel ontmoedigen om dichter bij de verkiezingsuitslag te blijven. Vraag 2 Erkent u dat de in het voorstel genoemde maatregelen ertoe leiden dat gelijk gekozen raadsleden structureel minder faciliteiten en invloed hebben wanneer zij zich afsplitsen, terwijl hun wettelijke positie als raadslid ongewijzigd blijft? Antwoord Wat betreft faciliteiten is het antwoord ja, voor invloed kan dat niet zo in het algemeen gesteld worden. De mate van invloed van een individueel raadslid hangt af van velerlei factoren. Bij puur en alleen stemmingen an sich is de invloed gelijk, daar heeft ieder raadslid één stem. Het aannemen van dit voorstel leidt er wel toe dat raadsleden die zich afsplitsen minder faciliteiten hebben dan raadsleden die deel uitmaken van een fractie. Risico’s en kanttekeningen worden in het raadsvoorstel expliciet benoemd. Dit laat echter onverlet dat hun formele rechtspositie als raadslid ongewijzigd blijft. Dit

voorstel beperkt niet de wettelijke mogelijkheid om tussentijds van fractie te veranderen of als zelfstandig raadslid verder te gaan. In een memo aan het presidium in januari is deze tekst opgenomen: “Voorop staat dat wettelijk is vastgelegd dat volksvertegenwoordigers op persoonlijke titel worden gekozen. Een gekozen lid van de gemeenteraad kan zich dan ook afsplitsen van de partij waarvoor hij of zij op de lijst heeft gestaan bij de gemeenteraadsverkiezingen, zonder zijn of haar zetel te verliezen. Het raadslid kan zich aansluiten bij een andere fractie of zelfstandig verdergaan. Daar kan je als gemeenteraad niets aan veranderen. Als raad kun je wel besluiten om (praktische) gevolgen te verbinden aan fractieafsplitsing en het ontstaan van een nieuwe fractie door hier zaken over op te nemen in het Reglement van Orde van de raad.“ Vraag 3 Is voorafgaand aan dit voorstel expliciet getoetst of het bewust ontmoedigen van een politieke keuze van raadsleden zich verdraagt met het vrije mandaat en het gelijkheidsbeginsel, en zo ja, door wie? Antwoord Uitgangspunt van ons kiesstelsel is dat volksvertegenwoordigers op persoonlijke titel worden gekozen en benoemd. Dit uitgangspunt is gebaseerd op artikel 27 van de Gemeentewet en artikel 129 Grondwet. De Kieswet, artikel 27 van de Gemeentewet en artikel 129 Grondwet zeggen niets over het verbinden van praktische gevolgen m.b.t.

een fractieafsplitsing, zoals de mogelijkheid tot het laten benoemen van steunfractieleden en vertegenwoordiging in het presidium. De raad kan besluiten om in zijn eigen Reglement van Orde hier regels over op te nemen. De griffie heeft bij het opstellen van dit raadsvoorstel beoordeeld dat de voorliggende voorstellen niet strijdig zijn met de voornoemde artikelen. Er heeft geen externe juridische toetsing plaatsgevonden. Wel kan er onder meer verwezen worden naar de VNG, de mogelijkheden voor beperking worden ook in het modelreglement van de VNG worden1. De VNG geeft aan dat fractieafsplitsing en het ontstaan van een nieuwe fractie diverse praktische gevolgen kunnen hebben, te denken valt aan: fractievergoedingen en –faciliteiten, fractievoorzitterschap dan wel vertegenwoordiging in het presidium, zo nodig andere zitplaatsen in de raadszaal, bezetting in raadscommissies en eventueel de bezetting in raadscommissies door burgerraadsleden. In verschillende gemeenten zijn inmiddels voorbeelden te vinden van het beperken van rechten van raadsleden die zich afsplitsen van een fractie. De griffie heeft gebruik gemaakt van wat zij hebben opgenomen in het reglement van orde voor de wijzigingssuggesties in Baarn. In het voorliggende voorstel zelf wordt onder risico’s/kanttekeningen wel erkend dat de voorgestelde maatregelen de positie van afsplitsende raadsleden beperken.

Het is aan uw raad om daar een afweging in te maken. Vraag 4 Welke afweging is gemaakt om te bepalen dat het stapelen van deze maatregelen proportioneel is, en niet leidt tot een feitelijke beperking van de uitoefening van het raadslidmaatschap? Antwoord: In het voorstel is geen afzonderlijke proportionaliteitsafweging uitgewerkt. Dit voorstel beperkt niet de wettelijke mogelijkheid van een raadslid om tussentijds van fractie te veranderen of zelfstandig verder te gaan en leidt daarom niet tot een feitelijke beperking van de uitoefening van het raadslidmaatschap. Het raadslid behoudt alle wettelijke rechten. Het raadslid mag ook niet uitgesloten worden van deelname aan alle voorbereidende commissies voor de raadsvergadering. Het raadslid kan ook in alle andere commissies worden benoemd, maar maakt alleen geen deel uit van het presidium en van de klankbordcommissie die de gesprekken met de burgemeester voert, omdat hierbij in de desbetreffende regelingen is aangegeven dat de leden hierbij fractievoorzitters zijn en het betreffende raadslid geen fractievoorzitter is.

1

https://vng.nl/sites/default/files/2022-03/Bijlage-3-20220310-Model-reglement-van-orde-wijzigingen.docx

Tegelijkertijd wordt bij de risico’s/kanttekeningen in dit raadsvoorstel ook erkend dat het ontbreken van bepaalde ondersteuning ertoe zou kunnen leiden dat een raadslid mogelijk minder goed in staat is om zijn of haar rol te vervullen. Het is aan uw raad om te beoordelen of de maatregelen die zijn genoemd in het raadsvoorstel proportioneel zijn. Vraag 5 Kan worden uitgesloten dat deze systematiek ook bij andere legitieme politieke keuzes van raadsleden in de toekomst als sturend instrument wordt ingezet? Antwoord: Ja want dit raadsvoorstel richt zich specifiek op de situatie van een raadslid dat zich afsplitst van een fractie en het betreft puur de genoemde drie wijzigingen die staan benoemd bij concrete wijzigingen. Vraag 6 Kunt u toelichten waarom bij de recente uitbreiding van het aantal steunfractieleden een aanzienlijke kostenstijging geen bezwaar werd geacht, terwijl in dit voorstel een relatief beperkte en hypothetische kostenontwikkeling wél als dragend argument wordt opgevoerd? Antwoord In dit voorstel wordt het beperken van de kosten als één van de argumenten opgevoerd. Het is aan uw raad om te beoordelen of deze kostenoverweging hier al dan niet zwaarder wegen dan bij het voorstel over de uitbreiding van steunfractieleden.