1418810 Toekomstplan 'Impuls sociale infrastructuur en toekomst sociaal ontwikkelbedrijf' rvs

RAADSVOORSTEL Zaaknummer

1418810

Onderwerp

Toekomstplan 'Impuls sociale infrastructuur en toekomst sociaal ontwikkelbedrijf'

Besluit in raad

25 februari 2026

Portefeuillehouder(s)

Wethouder Eijbaard

Naam steller

Joyce van Rennes

Status / Vertrouwelijkheid

Openbaar

Voorgestelde beslispunten: 1. Het Toekomstplan 'Impuls sociale infrastructuur en toekomst sociaal ontwikkelbedrijf' vast te stellen.

Samenvatting van het voorstel Onze gemeente werkt samen met zes andere gemeenten in de regio Amersfoort aan drie grote uitdagingen op het gebied van werk en participatie: 1. Impuls sociale infrastructuur en toekomst sociaal ontwikkelbedrijf 2. Hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur 3. Wet van school naar duurzaam werk voor jongeren Dit voorstel richt zich op de eerste opgave: het versterken van ondersteuning voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt en het bepalen van de rol van het sociaal ontwikkelbedrijf (RWA/Amfors). Het doel is een breed sociaal ontwikkelbedrijf dat inwoners meer kansen biedt op regulier werk of een passende plek. Het toekomstplan bestaat uit drie bouwstenen: • Bouwsteen 1: Continueren van huidige dienstverlening voor Wsw-doelgroep. • Bouwsteen 2: Uitbreiding naar nieuwe doelgroepen (Beschut werk, Banenafspraak) met betaalde dienstverbanden. • Bouwsteen 3: Ontwikkeling van modulair aanbod op maat per gemeente. De uitgangspunten: inwoners centraal, breed sociaal ontwikkelbedrijf, netwerkorganisatie, RWA/Amfors als onderdeel, en financiële gezondheid. Het plan dient als leidraad voor uitvoering en wordt ter besluitvorming aan de gemeenteraad voorgelegd. Aanleiding In november 2024 startte de regio Amersfoort met de opgave ‘Impuls sociale infrastructuur en toekomst sociaal ontwikkelbedrijf’.

Onze gemeente heeft drie grote uitdagingen op het gebied van werk en meedoen: 1. Meer steun voor mensen die moeilijk werk vinden; de sociale infrastructuur. Daarbij hoort ook een plan voor het sociaal ontwikkelbedrijf. 2. Verandering van de arbeidsmarkt; hoe zorgen we dat werk beter aansluit op mensen? 3. Van school naar werk voor jongeren; we willen dat jongeren sneller een vaste baan krijgen. Deze uitdagingen horen bij onze taak om iedereen een eerlijke kans te geven op werk. Dit voorstel gaat over de eerste uitdaging: Impuls sociale infrastructuur en toekomst sociaal ontwikkelbedrijf.

1

Opgave ‘Impuls sociale infrastructuur en toekomst sociaal ontwikkelbedrijf’ We willen betere hulp en begeleiding voor mensen die moeilijk werk vinden. Dit noemen we de sociale infrastructuur. Ook willen we duidelijk maken wat het sociaal ontwikkelbedrijf in de toekomst doet. Dit doen we samen met de gemeenten Amersfoort, Bunschoten, Baarn, Soest, Leusden en Woudenberg. Gemeente Nijkerk heeft een ander sociaal ontwikkelbedrijf (Inclusief Groep). Daarom doet Nijkerk niet mee in de berekeningen, maar kan wel meedoen aan onderdelen van bouwsteen 3. Sinds 2015 begeleidt de regio inwoners naar regulier werk. Voor mensen die ver van de arbeidsmarkt staan, is dat vaak niet haalbaar. Ook zien we dat werkloosheid onder jongeren stijgt. De regio haalt haar doelen niet voor beschut werk en de Banenafspraak. Daardoor zijn er te weinig passende werkplekken. Mensen die willen werken, missen kansen op betaald werk en ontwikkeling. Het Rijk vraagt gemeenten om een plan voor het sociaal ontwikkelbedrijf. Dit voorstel en het toekomstplan leggen uit waarom dit nodig is en hoe we het doen. Proces vooraf In fase A hebben de gemeenteraden vijf uitgangspunten (Uitgangspunten toekomst sociaal ontwikkelbedrijf) vastgesteld: 1. De behoefte en ontwikkelkansen van inwoners staan centraal. 2. De regio Amersfoort ontwikkelt een breed sociaal ontwikkelbedrijf. 3.

De partijen die mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt ondersteunen vormen samen een netwerkorganisatie. 4. RWA/Amfors is, als sociaal ontwikkelbedrijf, onderdeel van de netwerkorganisatie. 5. Het toekomstig sociaal ontwikkelbedrijf zorgt ervoor dat RWA/Amfors financieel gezond is. De afgelopen periode startte de regio met fase B: het toekomstplan. Met dit plan wil de regio Amersfoort het sociaal ontwikkelbedrijf verbreden naar een breed sociaal ontwikkelbedrijf. Het doel: meer mogelijkheden voor inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt om door te stromen naar regulier werk, of om een passende plek te vinden die aansluit bij hun behoeften en mogelijkheden. Het toekomstplan Het toekomstplan brengt drie bouwstenen in beeld. Samen vormen deze bouwstenen de basis voor de toekomst van het sociaal ontwikkelbedrijf: · Bouwsteen 1: De huidige dienstverlening van RWA/Amfors. Namelijk het bieden van werkplekken en ontwikkeling aan inwoners met een Wsw-indicatie. De eerste bouwsteen richt zich op het verder continueren van deze dienstverlening en ondersteuning voor deze (krimpende) groep. · Bouwsteen 2: Uitbreiding naar basisdienstverlening voor nieuwe doelgroepen (Beschut werk en Banenafspraak) met betaalde dienstverbanden en inzet op de ontwikkeling. · Bouwsteen 3: Een nader te ontwikkelen modulair aanbod.

Het doel is om aanbod te ontwikkelen op basis van de behoeften van en meerwaarde voor inwoners. Op deze manier zorgen we ervoor dat er een (meer) flexibele schil aan aanbod is, volledig gericht op wat de inwoner nodig heeft. Het aanbod kan per gemeente verschillen. Het toekomstplan dient in principe als leidraad om bouwsteen 2 uit te voeren. Een daaropvolgende implementatie van bouwsteen 3 is mogelijk op basis van de implementatieagenda. Het college stelt de raad voor om het toekomstplan over het sociaal ontwikkelbedrijf vast te stellen (bijlage 1). Beoogd effect

2

Deze opgave heeft als doel om de ondersteuning en begeleiding van personen met een afstand tot de arbeidsmarkt te versterken, in de arbeidsmarktregio Amersfoort. Zodat iedereen die kan werken kansen krijgt op de arbeidsmarkt, die passen bij de behoeften, talenten en wensen. De regio Amersfoort wil inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt ondersteunen en ontwikkelen richting (betaald) werk, en daarbij de bestaande infrastructuur van het sociaal ontwikkelbedrijf benutten. Het toekomstplan biedt een kader voor: · Het versterken van de sociale infrastructuur; · De door ontwikkeling van RWA/Amfors tot een breed sociaal ontwikkelbedrijf. Dit is een sociaal ontwikkelbedrijf met een bredere doelgroep en sterkere focus op ontwikkeling en integratie in de reguliere arbeidsmarkt, dan een smal sociaal ontwikkelbedrijf. · Het bieden van passende werkplekken en ontwikkelmogelijkheden voor doelgroepen binnen de Participatiewet. Argumenten 1.1 De uitvoering draagt bij aan inclusieve arbeidsmarkt en maatschappelijke participatie Door te verbreden naar een breed sociaal ontwikkelbedrijf kunnen we maatwerk bieden aan inwoners die (nog) niet direct kunnen deelnemen aan regulier werk. Zo voorkomen we dat mensen tussen wal en schip vallen. Tegelijkertijd vergroot het de kans op duurzame participatie. De onderliggende visie is dat iedereen een eerlijke kans op werk verdient.

Werk of maatschappelijk participeren is belangrijk voor de bestaanszekerheid en welzijn van inwoners. Het biedt een plek voor persoonlijke ontwikkeling en groei, het opbouwen van sociale contacten en het vergroten van zelfvertrouwen. Het zorgt ervoor dat mensen zich verbonden voelen met anderen. En het gevoel hebben dat zij bijdragen aan de maatschappij en zelfredzaam zijn. Door te participeren ontstaat perspectief. 1.2 Het plan draagt bij aan een positief effect op meerdere leefgebieden van inwoners. Maatschappelijke participatie heeft vaak ook een positief effect op andere leefgebieden. Bijvoorbeeld op het zelfvertrouwen, zingeving, mentale en fysieke gezondheid en inkomen. Ook vermindert succesvolle doorstroom naar werk of participatie de druk op uitkeringen, zorg en begeleiding. 1.3 Zonder bijsturing dreigt verlies van infrastructuur, expertise en ontwikkelkansen voor inwoners. Wanneer bijsturing uitblijft, leidt dat op meerdere vlakken negatieve gevolgen. De Wsw-doelgroep die uitsluitend bij Amfors werkzaam is krimpt de komende jaren verder. Zonder nieuwe instroom in andere doelgroepen wordt de organisatie nu al gedwongen om werk en op termijn werksoorten af te stoten. Dat heeft directe gevolgen, namelijk: · Minder ontwikkelkansen en werkplezier voor huidige medewerkers. · Minder diversiteit in werkplekken. · Minder sociale dynamiek op de werkvloer.

Zo daalt het werkplezier en verdwijnt de onderlinge samenhang en ontstaat een neerwaartse spiraal: minder werksoorten en minder sociale verbinding leiden tot minder mogelijkheden voor Amfors om mensen duurzaam te plaatsen en te ontwikkelen. Op termijn leidt dit tot verlies van de infrastructuur van Amfors. Dat betekent dat de veilige plek voor inwoners om zich te ontwikkelen en te werken komt te verdwijnen. Terwijl het sociaal ontwikkelbedrijf een unieke plek is voor personen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt om zich te ontwikkelen en ontplooien. 1.4 De regio werkt gefaseerd toe naar een breed sociaal ontwikkelbedrijf en samenwerking binnen het netwerk. De gefaseerde overgang van een smal naar een breed sociaal ontwikkelbedrijf biedt nieuwe kansen. RWA/Amfors kan hierdoor een grotere variatie aan ontwikkeltrajecten aanbieden, zodat inwoners meer mogelijkheden krijgen

3

om door te stromen naar regulier werk of een passende (werk)plek. Tegelijkertijd zorgt de inrichting als netwerkorganisatie ervoor dat samenwerking met werkgevers, onderwijs en maatschappelijke organisaties versterkt. Zo vergroten we de kans op duurzame participatie. En stimuleren we andere organisaties om inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt te ondersteunen en in dienst te nemen. 1.5 De regio geeft invulling aan haar taakstelling op Beschut Werk. Gemeenten moeten inwoners met een indicatie Beschut werk begeleiden naar betaald werk. Het Rijk stelt per gemeente een taakstelling vast, maar schrijft niet voor hoe gemeenten dit organiseren. In maart 2025 hebben 35 (38%) inwoners in de regio Amersfoort een beschutte werkplek. Daarmee haalt de regio haar taakstelling niet. Met de uitvoering van het toekomstplan geeft de regio verdere invulling aan deze landelijke taakstelling. Specifiek streeft de regio ernaar om in 2030 91% van haar taakstelling te behalen. Dit is het huidige landelijke gemiddelde. Het Rijk stelt voldoende middelen beschikbaar. 1.6 De regio geeft invulling aan het ’10.000 banenplan’ van de Rijksoverheid. De Rijksoverheid stelt middelen beschikbaar om 10.000 extra banen te creëren bij sociaal ontwikkelbedrijven. Het doel is dat iedereen een kans krijgt om mee te doen op de arbeidsmarkt.

Door samen te werken zorgen we voor meer werkplekken, begeleiding en ondersteuning. Zo helpen we mensen om hun talenten te gebruiken en zelfstandig te worden. Deze samenwerking is belangrijk voor een inclusieve samenleving waarin iedereen kan bijdragen. Deze werkplekken zijn voor mensen die niet in aanmerking komen voor beschut werk, maar wel behoefte hebben aan ondersteuning van sociaal ontwikkelbedrijven. Met het toekomstplan geeft de regio invulling aan deze landelijke ambitie. 1.7 Het plan biedt een gefaseerde aanpak met getoetste financiële en organisatorische kaders. Een te snelle implementatie zonder voldoende personele, organisatorische en financiële borging brengt risico’s met zich mee. De kwaliteit van de dienstverlening en de continuïteit van de ondersteuning kunnen dan onder druk komen te staan. Het toekomstplan focust daarom op een gefaseerde aanpak: eerst investeren in stabiliteit, daarna in verbreding. Zo bouwen we aan een duurzame ontwikkeling van RWA/Amfors. De financiële berekeningen zijn onafhankelijk getoetst door experts om de kwaliteit en betrouwbaarheid te borgen. De adviezen van experts zijn verwerkt in de berekeningen. 1.8 Het is belangrijk om de gemeenteraad een centrale rol te geven in deze opgave. De gemeenteraad is nauw betrokken bij deze opgave.

In een eerdere fase stelde de raad de uitgangspunten voor het sociaal ontwikkelbedrijf vast en was er een regionale bijeenkomst op 12 juni jl. waar raadsleden van de verschillende gemeenten geïnformeerd werden over de voortgang en mee konden denken over de vervolg fases. Dit toekomstplan heeft veel invloed op de ondersteuning van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Daarom is het belangrijk dat de gemeenteraad een centrale rol houdt. 1.9 De regie blijft bij gemeenten Gemeenten blijven verantwoordelijk voor het doorverwijzen van inwoners. De invloed op uitvoeringsorganisaties blijft beperkt. Zij houden hun huidige taken. Er komt alleen een extra instrument bij. Amfors en Eemkracht versterken gemeenten en partners. Zij zorgen samen voor uitvoering en ondersteuning. Het toekomstplan vraagt wel om een zorgvuldige invoering, zodat alle partijen goed samenwerken. 1.10 Participatietrajecten

4

Voorafgaand en tijdens het opstellen van het toekomstplan, waren verschillende partijen betrokken: · Regionale partijen, waaronder de regiogemeenten Amersfoort en uitvoeringsorganisaties. · Landelijk experts op het gebied van de Wsw en Participatiewet. Specifiek voerde een bureau met financiële expertise op het gebied van de Wsw en Participatiewet een toets uit op het rekenmodel. Daarnaast adviseerden experts van Divosa en de Vereniging Nederlandse Gemeenten de opgavegroep op basis van de inhoud van het toekomstplan. Advies- en cliëntenraden Binnen deze opgave spelen de regionale Adviesraden Sociaal Domein, Cliëntenraad WSW en Cliëntenraden een belangrijke rol. De regio betrekt hen bij de opgave via de ‘klankbordgroep inwonersperspectief’. De Adviesraad Sociaal Domein Baarn is hierbij goed vertegenwoordigd. Deze klankbordgroep adviseert over deze opgave. Het laatste overleg vond plaats in oktober 2025. In dit overleg gaven de Advies- en cliëntenraden advies op de inhoud van het toekomstplan. Het volgende overleg vindt plaats in Q1 2026. In dit overleg staat het informeren over het toekomstplan en het vragen van advies op de implementatie centraal. Financiële risico's Een vervolg op dit toekomstplan is noodzakelijk voor een financieel houdbare bedrijfsvoering van Amfors. Het toekomstplan voorziet nu alleen in bouwsteen 2. De eerste jaren is dit financieel haalbaar.

We dekken de kosten met middelen van RWA/Amfors, impulsbudgetten en voor de uitvoering met de integratie-uitkering en loonkostensubsidies. Op de lange termijn is dit echter niet genoeg om de infrastructuur financieel houdbaar te maken. Deze constatering is niet uniek. Veel andere sociaal ontwikkelbedrijven die deze transitie eerder maakten lopen ook tegen dit knelpunt aan. In 2026 ligt de focus op groei richting bouwsteen 2 en het implementatieagenda. RWA/Amfors heeft tijd nodig om te groeien. Daarnaast is er tijd nodig om een stevig plan voor de bedrijfsvoering en ontwikkeling van modules uit te werken. Fasering is dus noodzakelijk: bouwsteen 2 is nodig om bouwsteen 3 uit te voeren, en om de infrastructuur financieel houdbaar te maken. Algemene risico's Het plan is alleen haalbaar met structurele investering en aandacht vanuit de gemeenten en uitvoeringsorganisaties. Het succes hangt af van de bereidheid en capaciteit van alle partners om samen te werken en hun inzet op elkaar af te stemmen. Gemeenten moeten bijvoorbeeld voldoende inwoners laten instromen. Dat vraagt om heldere afspraken over rollen, taken en financiering in de keten. Zo voorkomen we versnippering en dubbelingen, en bieden we inwoners optimale ondersteuning.

Zonder deze inzet ontstaan de volgende risico’s: • Kwetsbare groepen raken uit beeld Als de keten onvoldoende samenwerkt, of als er te veel nadruk ligt op uitstroom en kostendekking, bestaat het risico dat kwetsbare groepen juist minder goed worden bediend. • Versnippering of rolonduidelijkheid Zonder versterking van de samenwerking binnen het netwerk, kan versnippering of rolonduidelijkheid ontstaan, wat de effectiviteit van de ondersteuning beperkt. Een duidelijke positie voor Amfors is daarbij essentieel. Organisaties moeten actief doorverwijzen en samenwerken. Het model valt of staat met die samenwerking. • Onvoldoende structurele financiering voor infrastructuur Amfors De huidige infrastructuur van Amfors kan op termijn niet in stand worden gehouden met uitsluitend bijdragen vanuit de Participatiewet. Dit vraagt om verdere door ontwikkeling van de infrastructuur in de implementatieagenda. Kosten, baten en dekking Incidentele middelen (ophoging Wsw bijdrage 2024 en impulsbudget) Vanaf 2025 ontvangen gemeenten jaarlijks een impulsbudget om de infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven te versterken. Centrumgemeente Amersfoort ontvangt dit budget namens de gemeenten die bij Amfors zijn

5

aangesloten. De verwachting, inclusief doorberekening, is dat het impulsbudget voldoende dekking biedt voor de uitvoering van de opgave. Het voordeel in vergelijking met de meeste sociaal ontwikkelbedrijven in Nederland is dat deze middelen niet gebruikt hoeven te worden voor de afbouw van de bestaande infrastructuur. Deze afbouw heeft grotendeels al plaatsgevonden. Deze middelen kunnen juist worden gebruikt voor de opbouw van een breed sociaal ontwikkelbedrijf. Structurele inzet van middelen uit de integratie-uitkering Participatie. Dekking voor de nieuwe instroom bestaan voor RWA/Amfors uit: · Loonkostensubsidie (vertrekt door de gemeente). · Begeleidingsvergoeding (verstrekt door de gemeente). · Omzet van uitgevoerd werk (derden). Het Rijk stelt middelen beschikbaar aan gemeenten voor de realisatie van beschutte werkplekken. Gemeenten ontvangen hiervoor de integratie-uitkering Participatie. Deze uitkering is onderdeel van het gemeentefonds en niet geoormerkt. Onder deze uitkering vallen budgetten voor zowel de doelgroep Beschut werk als de doelgroep Banenafspraak. Onderdeel van deze uitkering zijn: · Middelen voor het bekostigen van de Wsw loonkosten en het saldo van bedrijfskosten en -opbrengsten. · Middelen voor de begeleiding van personen met een indicatie Beschut Werk. · De Rijksbijdrage sociale infrastructuur.

Deze bijdrage is bedoeld om werkplekken te creëren voor mensen uit de Banenafspraak die (nog) niet bij een reguliere werkgever aan de slag kunnen. De basis van dit plan is dat de gemeente de middelen die zij ontvangt vanuit de integratie-uitkering inzet voor deze transitie. Een overzicht van deze middelen voor de gemeente Baarn staat in het toekomstplan, Bijlage 1 Toekomstplan ‘Sociale infrastructuur en toekomst sociaal, ontwikkelbedrijf’, pagina 37. Aanpak / Uitvoering Na de besluitvorming en afronding van het toekomstplan, wordt er begin 2026 een start gemaakt met het opstellen van de implementatieagenda. Hierin komen de stappen te staan die de regio neemt om het toekomstplan gefaseerd te implementeren. In eerste instantie ligt de focus op de implementatie van bouwsteen 2. Denk aan het maken van gezamenlijke afspraken over doorverwijzing om het beoogde aantallen te halen. Duurzaamheid Niet van toepassing. Communicatie De gemeenten in de arbeidsmarktregio Amersfoort voeren samen de opgave ‘Impuls sociale infrastructuur en toekomst sociaal ontwikkelbedrijf’ uit. De gemeenten Amersfoort, Leusden, Soest, Woudenberg, Baarn, Nijkerk en Bunschoten zijn onderdeel van de arbeidsmarktregio Amersfoort. Na besluitvorming wordt er door de opgavegroep gewerkt aan een implementatieagenda voor het uitvoeren van de tweede en derde bouwsteen.

Evaluatie De opgavegroep blijft regelmatig overleggen over de uitvoering van het toekomstplan. Ook andere overlegstructuren stemmen met elkaar af. Zo zorgen we dat de afspraken in de implementatieagenda goed worden gevolgd. Dit helpt om samen te werken en problemen op tijd op te lossen.

6

Daarnaast ligt de focus op het maken van gezamenlijke afspraken binnen de regio over het ontwikkelen, implementeren en evalueren van modules.

Burgemeester en wethouders van Baarn,

drs. C.E. Creveld gemeentesecretaris

M.A. Röell burgemeester

Bijlagen: 1418810 Bijlage 1 Toekomstplan ‘Sociale infrastructuur en toekomst sociaal ontwikkelbedrijf’ 1418810 Bijlage 2 Advies van de Cliëntenraad WSW 1418810 Bijlage 3 Reactie op het advies van de Cliëntenraad WSW namens de betrokken wethouders in de regio Amersfoort

7