1406131 De waarde(n) van de Openbare Ruimte een afwegingskader bijlage 1 Rapport
Tekst van het document
De Waarde(n) van de Openbare Ruimte
Colofon In opdracht van Gemeente Baarn Beheer Ruimte & Omgeving Aukje Smet - a.smet-vandijk@baarn.nl Torsten Kooistra - t.kooistra@baarn.nl Auteur Cyber Advies - info@cyber-advies.nl Anneloes Voorberg-van Leeuwen Evert Swarts Evi-Mara van Beekhuizen Versie Concept 22-1-2026
Waar doen we het voor?
3.
We kijken naar belangrijke ontwikkelingen en opgaven waar we in de openbare ruimte een rol in spelen.
De openbare ruimte verdient meer dan ooit onze aandacht. We staan voor
Wat willen we bereiken in en met de openbare ruimte?
grote opgaven zoals klimaatadaptatie en biodiversiteitsverlies, én tegenstrij-
We kijken op een andere manier naar de openbare ruimte. Schoon, heel en
dige wensen van inwoners, zoals meer groen tegenover meer parkeerruimte.
veilig blijven belangrijk, maar de openbare ruimte kan op meer manieren het
Met beperkte middelen kunnen we niet alles tegelijk doen. Dit dwingt ons tot
welzijn van onze inwoners verbeteren. Dit noemen we kernwaarden.
scherpe, onderbouwde keuzes. Hoe zorgen we dat we integraal de juiste keuzes maken, die bijdragen aan onze strategische doelen, zoals de Omgevingsvisie? Door niet langer te sturen op ‘schoon, heel en veilig’, maar op kernwaarden. De belangen zijn groot, maar de mogelijkheden zijn helaas niet eindeloos. Het is daarom extra belangrijk dat we goed nadenken over wat we willen bereiken in de openbare ruimte en waar we ruimte voor willen én kunnen maken. Daarom introduceert dit document vier kernwaarden en een helder afwegingskader. Dit kader geeft de raad en de organisatie een eenduidige ‘meetlat’ om de toekomstige dilemma’s te beslechten. Waar gaat het uiteindelijk om? De openbare ruimte is van toegevoegde waarde! Ze moet bijdragen aan het welzijn van onze inwoners. Daarom zorgt
Onze manier van denken: vanuit de waarde(n) van de openbare ruimte
de gemeente ervoor dat de openbare ruimte goed wordt onderhouden. Zo kunnen inwoners op een prettige manier gebruik blijven maken van de ruimte. Maar op welke manier kan de openbare ruimte bijdragen aan het wel-
Onze kijk: De openbare ruimte is van toegevoegde waarde voor de kwali-
zijn van onze inwoners? Dat bepalen we op drie manieren:
teit van (samen)leven van onze inwoners. We werken vanuit kernwaarden en maken zo keuzes voor het beheer, de inrichting en het onderhoud.
1. 2.
De openbare ruimte is een samenspel van het fysieke en sociale domein. We sturen op waarden en maken keuzes op basis van een afwegingskader.
Welke keuzes maken we in de openbare ruimte? Om de waarde(n) van de openbare ruimte te versterken, moeten we bewuste keuzes maken. Niet alles kan tegelijk. Een nette uitstraling gaat niet altijd Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 3
samen met biodiversiteit. Ruimte voor parkeren gaat niet altijd samen met ruimte voor groen. Daarom is het belangrijk om te weten wat prioriteit krijgt. Dit verschilt per gebied. Welke waarden zijn belangrijk? Wat willen we bereiken? Waar willen we dat bereiken? En welke keuze maken we bij dilemma’s? Met een afwegingskader geven we richting aan veel voorkomende overwegingen in de openbare ruimte. Met gebiedspaspoorten geven we aan welke waarden in deze gebieden extra aandacht nodig hebben. Daarmee geeft dit document richting aan ons werk in de openbare ruimte. De richting verdient uitwerking in beleid, beheer en onderhoud.
Afwegingskader We kiezen voor
En waar het nodig is
• Meer groen • Andere vormen van mobiliteit dan auto • Natuurlijk beheer groen • Enige overlast accepteren van klimaatverandering en eigen verantwoordelijkheid inwoners • Functionele en kostenefficiënte inrichting • De ruimte is er voor de eigen inwoners
• Ruimte voor parkeren • Verzorgde openbare ruimte, recreatief groen • Gemeente neemt maatregelen m.b.v. extreme weersomstandigheden • Ruimte voor recreatie en toerisme • Bestrijden gevolgen klimaatverandering • Aandacht voor uitstraling en cultuurhistorie • Ruimte voor recreatie en toerisme Tabel 1. Volledig afwegingskader op bladzijde 20.
Doel Het doel van dit document is een waardengedreven richting voor de openbare ruimte. We beschrijven de toegevoegde waarde(n) van de openbare ruimte en geven zo richting aan de toekomstige inrichting en het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. De openbare ruimte is een samenspel van het fysieke en sociale domein. Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 4
Scope en structuur De Waarde(n) van de Openbare Ruimte is een uitwerking van beleid van het fysieke en sociale domein. Het dient als kapstok om kaders te geven voor beheer, beleid en inrichting in de openbare ruimte. Dit document introduceert vier kernwaarden en presenteert een helder afwegingskader. De ‘overwegingen’ die bij elke waarde worden beschreven, zijn de bouwstenen voor dat afwegingskader. Per waarde beschrijven we de overwegingen die samenkomen in het integrale afwegingskader op pagina 19. Voor het opstellen van de richting en de gebiedspaspoorten is gekeken naar brede wensen voor de leefomgeving. Deze zijn toegespitst naar de openbare ruimte: de ruimte die in eigendom is van de gemeente. Het document is als volgt opgebouwd: 1.
2.
3.
4.
De waarde(n) van de openbare ruimte. Een overzicht van de openbare ruimte op vier waarden. Wat vinden we belangrijk? Hoe gaat het nu? Waar willen we mee aan de slag? Welke overwegingen spelen er met betrekking tot deze waarde? Afwegingskader. Het toepassen van de waarden vraagt om keuzes. Met dit afwegingskader geven we prioriteit wanneer er keuzes moeten worden gemaakt in de openbare ruimte. Gebiedspaspoorten. Per gebied geven we aan op welke waarden we inzetten. Dit doen we met een beschrijving van het gebied, een overzicht waar we naar toe werken en een beschrijving van de situatie per waarde. Implementatie en randvoorwaarden. Waar moeten we met onze organisatie mee aan de slag om bij te dragen aan de waarde van onze openbare ruimte? Boven: Station Baarn. Onder: Lage Vuursche (bron: Spoorbeeld & Utrechtse Heuvelrug) Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 5
De waarde(n) van de openbare ruimte Dit hoofdstuk beschrijft de waarde(n) van de openbare ruimte. Het begint met een algemene toelichting op de waarde(n). Daarna volgt de uitwerking per waarde. De waarden zijn een samenvoeging van de 9 waarden: biodiversiteit, inclusiviteit, gezondheid, uitstraling, veiligheid, circulair, milieu, klimaatadaptatie en betrokkenheid. Alle 9 waarden zijn vanzelfsprekend belangrijk voor de openbare ruimte. Zo is de waarde Veiligheid de basis; de openbare ruimte moet veilig zijn. Betrokkenheid gaat over participatie van inwoners en is standaard onderdeel van ons beleid. De overige 7 waarden zijn samengevoegd in: • • • •
Biodiversiteit en natuur Klimaatadaptatie Toegankelijkheid en gezondheid Uitstraling en cultuurhistorie
Deze waarden zijn samengevoegd op basis van de huidige beleidskaders, aangevuld met opgehaalde inzichten uit sessies met zowel interne als externe stakeholders en diverse metingen1. De waarden geven aan waar het meeste waarde toegevoegd kan worden aan onze openbare ruimte. De uitwerking per waarde wordt als volgt beschreven: wat vinden we belangrijk, een schets van de huidige situatie en een beschrijving van de ambities voor de toekomst. Daarbij staat een overzicht van overwegingen die we meenemen in de keuzes voor beheer en inrichting van de openbare ruimte.
1
Voor een toelichting op de methode voor de metingen, zie bijlage 4. Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 6
Onze kijk: In onze openbare ruimte staat ecologische waarde en biodiversiteit centraal omdat het bijdraagt aan de (positieve) gezondheid van onze inwoners. Inrichting en het beheer zijn gericht op variatie in soorten, bloeiende planten en bomen en meer bestuivers en andere dieren.
Wat vinden we belangrijk?
Waarde 1 - Biodiversiteit en natuur in Baarn
Verschillende (inheemse) soorten. Biodiversiteit draait om soortendiversiteit
Eén van de waarden van de openbare ruimte is die van biodiversiteit en natuur.
van flora en fauna. Diversiteit aan plantsoorten en daarmee het voorkomen
Baarn is een groene gemeente. Niet alleen vanwege het groen in de gemeen-
van een monocultuur heeft allerlei positieve effecten. Het groen is weerbaar-
telijke openbare ruimte, maar ook door bosgebieden en polderlandschap bui-
der tegen ziekten en plagen en zorgt zo voor een leefomgeving voor een gro-
ten de kernen. Samen zijn zij waardevol voor de biodiversiteit.
tere verscheidenheid aan fauna, bovengronds en ondergronds. Inheems soortgebruik zorgt ervoor dat exoten zich minder snel verspreiden. We behouden zo
Als we het hebben over biodiversiteit dan bedoelen we de variatie van leven,
de flora en fauna die onze regio eigen is.
zoals verschillende soorten planten, dieren en ecosystemen. Ecosystemen omvatten de wisselwerking tussen organismen en hun omgeving. Denk hierbij aan
Kwaliteit van ecosystemen. Voor gezonde flora en fauna in water is de water-
de dieren en planten in een park, vijver of zelfs een grote boom. Dankzij de
kwaliteit van groot belang. Door te zorgen voor het terugdringen van schade-
variatie in soorten blijft de natuur in evenwicht.
lijke stoffen en zwerfvuil in de leefomgeving en in het oppervlaktewater zorgen we voor betere voorwaarden voor vogels, vissen en waterinsecten om zich in
De versnippering van groen en natuurgebieden resulteert in geïsoleerde flora
ons water te vestigen.
en fauna populaties, die daardoor achteruitgaan of uit de gemeente verdwijnen. Een grote biodiversiteit zorgt daarmee voor het produceren van zuurstof,
Aaneengesloten groen- en watergebieden. Hoe beter het groen en water met
het afbreken van dode planten en dieren, het bestuiven van planten, het zui-
elkaar zijn verbonden, hoe beter dieren zich kunnen verplaatsen en hun diver-
veren van water en het beheersen van plagen. Kortom, het is essentieel voor
siteit en aantal toeneemt. Daarom hebben we een gezonde groenblauwe struc-
de gezondheid en het welbevinden van onze inwoners.
tuur. Ook de verbinding tussen groentypen onderling is belangrijk. Daarom zijn onze groenvakken gelaagd en hebben we een geleidelijke opbouw tussen bijvoorbeeld gras en bosplantsoen. Zo herbergen we meer soorten.
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 7
Hoe gaat het nu?
Waar gaan we mee aan de slag?
Om te weten welk uitgangspositie we hebben, zijn er openbare gegevens ver-
We hebben de ambitie om ook op het gebied van soortendiversiteit en het ge-
zameld en geanalyseerd, hebben we buiten verschillende locaties gemeten en
bruik van inheemse soorten de stap te maken naar een goede prestatie. Om
is er een inschatting gemaakt samen met experts. De resultaten geven we weer
onze waarde op biodiversiteit en groen te behouden en op het gebied van soor-
op een schaal van vijf letters.
tendiversiteit en inheemse soorten te versterken, is het nodig dat deze ambities binnen onze plannen en organisatie worden opgepakt. Op het gebied van
Perfect
Goed
Redelijk
Matig
Slecht
inrichting, beheer en organisatie gaan we met de volgende zaken aan de slag.
A+ A B C D Tabel 2. Schaalverdeling voor meting van de waarde(n) van de openbare ruimte.
Uit de inventarisatie van openbare gegevens en de eigen meting komen de resultaten die zijn weergegeven in de onderstaande tabel. Hoe staan we ervoor
Eigen meting
Openbare gegevens
Gemiddeld
Verschillende (inheemse) soorten
B
B
B
Kwaliteit van ecosystemen
B
A
A
Aaneengesloten groen- en watergebieden
B
A
A
Totaal B A B Tabel 3. Hoe staat Baarn ervoor op het gebied van biodiversiteit en natuur.
Op het gebied van biodiversiteit en natuur staan we er redelijk voor. Met name op de hoeveelheid groen en de kwaliteit daarvan. Voor de categorie soortendiversiteit is meer ruimte voor verbetering, met name in diversiteit van soorten en in voorzieningen voor fauna.
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 8
Overwegingen Natuurlijk waar het kan, verzorgd waar het moet. Het bevorderen van de biodiversiteit gaat gepaard met een inrichting en onderhoud met een natuurlijker karakter, zowel buiten als binnen de kom. Wanneer natuurlijk beheer wordt toegepast, zorgt dit voor een ander beeld dan we vanuit het verleden gewend zijn. Dit kan worden ervaren als minder verzorgd. We houden er rekening mee dat in de centra en op sommige plaatsen in wijken of buurtcentra een verzorgde uitstraling belangrijk is, maar kiezen ook bewust op veel plekken voor natuurlijk beheer. Groen waar het kan, parkeren waar het moet. De ruimte langs straten en in woonwijken is beperkt. Als we meer groen willen, gaat dat ten koste van parkeerplekken. Bij inrichting van nieuwe wijken of herinrichtingen hebben we rekening te houden met parkeernormen. Voor meer groen zullen we die bewust moeten aanpassen. Dit gebeurt altijd na zorgvuldige afweging. Extra maatregelen voor bomen waar nodig, op een andere plek waar het moet. De ondergrondse ruimte is schaars door kabels, leidingen en riolering. De energietransitie vraagt om extra ruimte. Boomwortels gaan hiermee niet samen. Daarom kunnen bomen niet op kabels en leidingen worden geplaatst zonder extra kostbare maatregelen. Wanneer mogelijk plaatsen we bomen op een andere plek waar ze voldoende groeiruimte hebben. Natuurlijk waar het kan, functioneel waar het moet.
Gras dat niet wordt gemaaid is minder bespeelbaar of te gebruiken als plek voor een picknick of barbecue. In parken, bij speelplekken of andere recreatieve plekken zorgen we voor gras dat bruikbaar is. Op andere plekken kiezen we bewust voor meer natuurlijk beheerd, kruidenrijk gras.
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 9
Wat vinden we belangrijk? Tegengaan droogte, hemelwater vasthouden waar het kan. Droge perioden hebben een effect op de openbare ruimte. De bomen en planten krijgen tijdens deze perioden onvoldoende water om te overleven. De grond droogt uit, waardoor deze bij plotselinge neerslag juist te langzaam water opneemt. Daarom nemen we maatregelen om ervoor te zorgen dat bomen en planten vitaal blijven. We houden hemelwater vast waar kan, om de grondwatervoorraad aan te vullen. We beperken niet-noodzakelijk drinkwatergebruik, en het opvangen
Waarde 2 - Klimaatadaptatie in Baarn
van hemelwater binnen de gemeente zorgt dat drinkwatervoorraden minder uitgeput raken.
Ook wij hebben te maken met een veranderend klimaat. We krijgen vaker te maken met extreme weersomstandigheden. Dat gaat om grotere hoeveelhe-
Tegengaan hitte(stress). Langere periode van hitte zorgen voor meer gezond-
den neerslag die zorgen voor wateroverlast en langere perioden van droogte
heidsproblemen bij mensen en dieren. Gezondheidsproblemen als gevolg van
en hitte.
hitte noemen we hittestress. In de openbare ruimte nemen we daarom maatregelen om te zorgen voor een koelere omgeving, met name op plekken die nu
Met klimaatadaptatie bedoelen we dat we de openbare ruimte aanpassen aan
zorgen voor extra hitte, zoals verstening.
de nieuwe omstandigheden. Zo zorgen we ervoor dat inwoners minder last hebben van droogte, hitte of wateroverlast. Daarnaast is de openbare ruimte
Verminderen wateroverlast. Veel neerslag in korte tijd kan zorgen voor water-
zelf beter bestand tegen deze extreme omstandigheden.
overlast. Wanneer straten blank staan, kan dit gevolgen hebben voor de bereikbaarheid en de veiligheid. Water kan huizen en kelders instromen. Overbe-
Onze kijk: We streven naar een goede beheersing van extreme weersom-
lasting van de riolering kan ervoor zorgen dat water vanuit de riolering huizen
standigheden in de openbare ruimte. Water wordt goed opgevangen en er
in komt. Om wateroverlast te voorkomen, hanteren we het principe vasthou-
zijn voor iedereen verblijfsplekken in de buurt die verkoeling bieden. De
den - bergen - afvoeren. We nemen maatregelen om meer water vast te hou-
leefomgeving is bestand tegen te veel en te weinig water door voldoende
den in de bodem en in het groen. Zo zetten we extra in op afkoppelen van re-
sponswerking en groen dat tegen een stootje kan.
genwater. Op plekken waar dat mogelijk en nodig is, zorgen we voor waterberging.
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 10
Hoe gaat het nu?
Waar gaan we mee aan de slag?
Om te weten welk uitgangspositie we hebben, zijn er openbare gegevens ver-
Om onze waarde op klimaatadaptatie te behouden en op het gebied van
zameld en geanalyseerd, hebben we buiten verschillende locaties gemeten en
soortendiversiteit en inheemse soorten te versterken, is het nodig dat deze
is er een inschatting gemaakt samen met experts. De resultaten geven we weer
ambities binnen onze plannen en organisatie worden opgepakt. Op het ge-
op een schaal van vijf letters.
bied van inrichting, beheer en organisatie gaan we met de volgende zaken aan de slag.
Perfect
Goed
Redelijk
Matig
Slecht
A+ A B C D Tabel 4. Schaalverdeling voor meting van de waarde(n) van de openbare ruimte.
Uit de inventarisatie van openbare gegevens en de eigen meting komen de resultaten die zijn weergegeven in de onderstaande tabel. Hoe staan we ervoor
Eigen meting
Openbare gegevens
Vasthouden water tijdens droogte
B
Tegengaan hitte(stress)
B
B
B
Verminderen wateroverlast
B
A
B
Gemiddeld B
Totaal B B B Tabel 5. Hoe staat Baarn ervoor op het gebied van biodiversiteit en natuur.
Op het gebied van klimaatadaptatie staan we er redelijk goed voor. Een negatieve uitschieter is de gevoelstemperatuur op een zomerse dag op sommige plekken in Baarn. We hebben met het groen in onze gemeente wel veel mogelijkheden voor het opvangen van water en verminderen van hittestress. Als we naar de inrichting van onze openbare ruimte kijken, zien we dat dat op veel plekken al goed gebeurt.
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 11
Overwegingen Maatregelen klimaatadaptatie waar het moet, enige overlast accepteren is onvermijdbaar. Het veranderende klimaat zorgt voor meer extreme neerslag. Dit leidt tot wateroverlast. Wanneer dat nodig is, nemen we maatregelen om te zorgen dat de overlast geen hinder veroorzaakt voor vitale functies. Dat zijn bijvoorbeeld hulpdiensten, ziekenhuizen of scholen. Op andere plekken accepteren we dat er zo nu en dan water op straat of in tuinen staat, ook als dat het verkeer kan hinderen. Water in huizen willen we altijd voorkomen. De gemeente grijpt in waar het moet, eigen verantwoordelijkheid waar het kan. De gevolgen van klimaatadaptatie spelen niet alleen in openbaar gebied, maar ook op eigen terrein. Dat geldt ook voor maatregelen die de gemeente en inwoners kunnen nemen. Inwoners zijn verantwoordelijk voor de afwatering op hun eigen terrein. We verwachten van inwoners dat ze bijdragen aan klimaatadaptatie in de inrichting van hun tuin, zoals afkoppelen van regenwater en ontstenen. Wanneer in de wijk grote problemen zijn met hitte of structurele wateroverlast neemt de gemeente maatregelen. Bestrijden van gevolgen klimaatadaptatie waar het moet, voorkomen waar het kan. We streven naar het toepassen van maatregelen die hitte, droogte en wateroverlast voorkomen. Wanneer het niet anders kan, moeten we de gevolgen bestrijden.
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 12
Onze kijk: Onze openbare ruimte nodigt haar bewoners uit om te bewegen en te ontmoeten. Positieve gezondheid voor iedereen.
Wat vinden we belangrijk? Ontmoeting en bewegen. Ontmoeten en bewegen draagt bij aan de positieve
Waarde 3 - Toegankelijkheid en gezondheid in Baarn
gezondheid en het welbevinden van inwoners. Dit houdt in dat er voorzieningen zijn voor sporten en ontmoeten, dat de inrichting in de openbare ruimte
Met toegankelijkheid en gezondheid hebben we het over een openbare ruimte
uitnodigt tot sociaal contact en bewegen, en dat onze openbare ruimte ge-
die bewoners uitnodigt om te bewegen en elkaar te ontmoeten. In Baarn vin-
schikt is voor activiteiten als wandelen, fietsen, spelen en recreëren.
den we het belangrijk dat iedereen dagelijks functioneert, meedoet, zich mentaal en fysiek gezond voelt, geniet van het leven en een gezonde leefomgeving
Positieve gezondheid. Het stimuleren van een gezonde leefomgeving voor alle
ervaart.
inwoners, zorgen dat iedereen mee kan doen en de toegankelijkheid en (sociale) veiligheid verbeteren in de openbare ruimte zijn belangrijk om positieve
Voorzieningen voor fietsers en voetgangers, ontmoetingsplekken en toeganke-
gezondheid te stimuleren.
lijke gebieden in sport- en cultuurvoorzieningen én de groene gebieden dragen bij aan een toegankelijke openbare ruimte waarin onze inwoners gezond kun-
Inclusiviteit en toegankelijkheid. Het is belangrijk dat de openbare ruimte toe-
nen leven.
gankelijk is voor ouderen, kinderen (Child Friendly), kinderwagens en mindervaliden. Wegen en paden zijn breed genoeg en er zijn voor iedereen mogelijkheden tot wandelen en fietsen.
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 13
Hoe gaat het nu?
Waar gaan we mee aan de slag?
Om te weten welk uitgangspositie we hebben, zijn er openbare gegevens ver-
We willen op alle opgaven goed scoren. Hiervoor werken we samen met het
zameld en geanalyseerd, hebben we buiten verschillende locaties gemeten en
Sociaal Domein om ook de openbare ruimte toegankelijk en gezond te maken.
is er een inschatting gemaakt samen met experts. De resultaten geven we weer
Om onze waarde op toegankelijkheid en gezondheid te versterken, is het no-
op een schaal van vijf letters.
dig dat onze ambities binnen onze plannen en organisatie worden opgepakt. Op het gebied van inrichting, beheer en organisatie gaan we met de volgende
Perfect
Goed
Redelijk
Matig
Slecht
zaken aan de slag.
A+ A B C D Tabel 6. Schaalverdeling voor meting van de waarde(n) van de openbare ruimte.
Uit de inventarisatie van openbare gegevens en de eigen meting komen de resultaten die zijn weergegeven in de onderstaande tabel. Hoe staan we ervoor
Eigen meting
Openbare gegevens
Gemiddeld
Ontmoeting en bewegen
B
B
B
Positieve gezondheid
B
A
B
Inclusiviteit en toegankelijkheid
B
B
B
Totaal B B B Tabel 7. Hoe staat Baarn ervoor op het gebied van toegankelijkheid en gezondheid.
Op het gebied van toegankelijkheid en gezondheid staan we er redelijk voor. Op positieve gezondheid doet Baarn het iets beter. De sociale veiligheid in Baarn springt er positief uit, evenals een gezond milieu. Met name op ‘ontmoeting en bewegen’ en ‘inclusiviteit en toegankelijk’ is er ruimte voor verbetering.
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 14
Overwegingen Minder auto’s waar het kan, parkeren op plekken waar we daarvoor kiezen. Uit participatie met inwoners blijkt dat ze graag meer fiets- en wandelmogelijkheden hebben en minder ruimte voor de auto’s in de wijken. Aan de andere kant zeggen inwoners dat er soms meer behoefte is aan meer parkeervoorzieningen om de parkeeroverlast, met name in het centrum, te verminderen. Baarn moet toegankelijk blijven voor iedereen, maar auto’s moeten niet tot overlast leiden. We kiezen bewust voor toegankelijkheid en verkeersveiligheid. Toegankelijke natuur waar het moet, biodiversiteit en natuur beschermen waar het kan. Baarn is rijk aan buitengebied en heeft daardoor veel natuur en biodiversiteit. Onze prioriteit is om dit te beschermen en te versterken. We kijken ook zorgvuldig naar locaties waar we onze natuur toegankelijk kunnen maken, zodat ook ouderen en mindervaliden gebruik kunnen maken van deze locaties.
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 15
Wat vinden we belangrijk? Gebruik van materialen. Wat betreft het (circulair) gebruik van materialen vinden we het belangrijk dat de materialen de uitstraling, historie en functionaliteit in onze leefomgeving versterken. De materialen maken de inrichting van de omgeving compleet. Waar mogelijk maken we daarom keuzes om de inrichting in deze gebieden op elkaar aan te laten sluiten. Centrum en beschermd dorpsgezicht. In deze gebieden straalt de cultuurhis-
Waarde 4 - Uitstraling en cultuurhistorie in Baarn
torie en charme van de openbare ruimte. Deze gebieden verdienen een aparte aanpak om de historie en charme te behouden en te versterken. In het
De vierde waarde van Baarn is uitstraling en cultuurhistorie. Deze waarde is van
centrum gaat het voornamelijk om de Brink en de Laanstraat. In deze gebie-
toepassing in het centrum van Baarn en de beschermde dorpsgezichten. Het
den willen we de inrichting en het beheer aan laten sluiten bij het gebruik en
gaat over het (circulair) gebruik van materialen in de inrichting van de openbare
de historie. De inrichting en het beheer van Het Rode Dorp willen we verster-
ruimte.
ken zodat de uitstraling aansluit bij het speciale dorpsgezicht. Dit geldt ook voor de wijk P.H.W. park. Lage Vuursche daarentegen is een toeristisch ge-
Uitstraling en cultuurhistorie is een belangrijk onderdeel van de Baarnse iden-
bied. We willen hier de cultuurhistorie beschermen én versterken.
titeit: Vorstelijk Baarn. Het beschermd dorpsgezicht gaat, naast het centrum, over Het Rode Dorp, Lage Vuursche, Eembrugge en de wijk P.H.W. park. Deze gebieden hebben bijzondere architectuur, cultuurhistorische waarde en een rijke historie. De gebieden hebben een andere inrichting en beheermethode. Onze kijk: In onze openbare ruimte is de functionaliteit en de historie zichtbaar. De inrichting van de openbare ruimte versterkt de uitstraling van de gebieden.
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 16
Hoe gaat het nu?
Waar gaan we mee aan de slag?
Om te weten welk uitgangspositie we hebben, zijn er openbare gegevens ver-
We willen op alle opgaven goed blijven scoren. Het is belangrijk om de gebie-
zameld en geanalyseerd, hebben we buiten verschillende locaties gemeten en
den goed te blijven onderhouden en blijvend in te zetten op behoud van de
is er een inschatting gemaakt samen met experts. De resultaten geven we weer
identiteit: het dorpse, rustige en groene karakter van Baarn. Het is echter niet
op een schaal van vijf letters.
nodig om extra in te zetten op het verbeteren van deze kwaliteiten. Op het gebied van inrichting, beheer en organisatie gaan we met de volgende zaken
Perfect
Goed
Redelijk
Matig
Slecht
A+ A B C D Tabel 8. Schaalverdeling voor meting van de waarde(n) van de openbare ruimte.
aan de slag, zodat we de waarde en bestaande kwaliteiten behouden en versterken.
Uit de inventarisatie van openbare gegevens en de eigen meting komen de resultaten die zijn weergegeven in de onderstaande tabel. Hoe staan we ervoor
Eigen meting
Openbare gegevens
Gemiddeld
Gebruik materialen
B
A
A
Centrum en beschermd dorpsgezicht
A
A
A
Totaal A A A Tabel 9. Hoe staat Baarn ervoor op het gebied van toegankelijkheid en gezondheid.
Op het gebied van uitstraling en cultuurhistorie staan we er goed voor. Met name het gebruik van materialen kan iets verbeterd worden. Dit ligt met name aan achterstanden in het onderhoud van het materiaal in de openbare ruimte.
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 17
Overwegingen Uitstraling waar het moet, functioneel waar het kan. Er zijn bepaalde eisen die zorgen voor een veilige en functionele openbare ruimte. Veiligheid en functionaliteit gaat voor op de uitstraling van het gebied. Waar mogelijk maken we wel de keuze om de uitstraling in de gebieden te versterken. Uitstraling waar het lukt met oog voor duurzaam gebruik, en kostenefficiënt waar het kan. Materialen die passen bij de charmante cultuurhistorie van Baarn zijn vaak niet de meest kostenefficiënte optie. Waar het moet kiezen wij wel voor kostenefficiënte materialen, maar waar het onze charme en cultuurhistorie versterkt, kiezen we voor de materialen die hierbij passen.
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 18
Afwegingskader In dit schema staan de overwegingen per waarde en hun afwegingen weergegeven. Ze geven richting aan keuzes rond inrichting, beheer en organisatie. We kiezen voor
En waar het nodig is
Natuurlijk beheer, kruidenrijk groen
Verzorgd groen • Verkeersveiligheid • Geselecteerde woonwijken en parken • Geselecteerde voorzieningen en centrum
Meer groen
Parkeermogelijkheden bij: • Centrum • Voorzieningen • In wijken conform parkeernorm
Natuurlijk beheer groen
Bomen op een andere plek met voldoende groeiruimte
Functioneel groen voor spelen en recreëren • Delen van parken • (In)formele speelplekken • Recreatieve ontmoetingsplekken Extra maatregelen voor bomen die bij/op kabels en leidingen staan
Klimaatadaptatie • •
Enige overlast accepteren Eigen verantwoordelijkheid inwoners
Voorkomen van en voorbereiden op extreme weersomstandigheden door klimaatverandering
We kiezen voor
En waar het nodig is
Toegankelijkheid en gezondheid
Biodiversiteit en natuur
Natuur en biodiversiteit beschermen
Toegankelijke natuur • (In de buurt van) woonwijken • Recreatiegebieden
Voorrang voor natuur en inwoners
Recreatie en toerisme • Dorpscentra • Bestaande recreatiegebieden in het buitengebied
Andere vormen van mobiliteit
Ruimte voor parkeren • Nabij voorzieningen • (In de buurt van) woonwijken
Uitstraling en cultuurhistorie Functioneel
Uitstraling • Centrum en beschermd dorpsgezicht
Kostenefficiënt
Uitstraling • Centrum en beschermd dorpsgezicht
Maatregelen nemen ter voorbereiding op extreme weersomstandigheden • Toegankelijkheid hulpdiensten • Vitale functies • Schade aan gebouwen Bestrijden van gevolgen extreme weersomstandigheden • Wanneer effecten al optreden • Voorkómen sterfte beplanting • Crisissituaties
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 19
Gebiedspaspoorten Onze openbare ruimte is niet slechts een fysieke ruimte—het is een samenkomst van historie, natuur, cultuur, economie en het dagelijks leven van inwoners en bezoekers. Het is van invloed op en het voegt waarde toe aan de kwaliteit van het (samen)leven van onze inwoners. De gebiedspaspoorten geven richting aan de waarden, voor een duurzame en toekomstbestendige inrichting van onze openbare ruimte. Gebiedspaspoorten vormen de basis voor een integrale benadering van de ruimtelijke kwaliteit per type gebied. De gebieden zijn als volgt ingedeeld: • • • •
Centrum & Beschermd dorpsgezicht Woongebied Sport en recreatie Bedrijventerrein
Elk paspoort bestaat uit een beschrijving van het gebied, waar we mee aan de slag gaan en de situatie per waarde. De paspoorten geven op deze manier de kenmerken, de eigenheid, en de (toegevoegde) waarde voor onze openbare ruimte weer. Daarmee leggen de paspoorten de basis voor keuzes die bijdragen aan het behoud en de versterking van de kwaliteiten van onze openbare ruimte, maar ook aan het oplossen van hedendaagse vraagstukken, zoals klimaatadaptatie, biodiversiteit, toegankelijkheid en positieve gezondheid. We maken inzichtelijk waar de prioriteiten liggen en hoe we als gemeente samen met onze inwoners, ondernemers en andere partners kunnen bouwen aan de waarde van de openbare ruimte.
Cantonspark (bron: Baarnsche Courant)
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 20
CENTRUM & BESCHERMD DORPSGEZICHT Beschrijving Het centrum van Baarn is het hart van de gemeente. Elke week is hier de markt en langs de Laanstraat en Brink zijn vele winkels en cafés te vinden. Mensen komen hier om te winkelen, te ontmoeten of te genieten van een van de horecamogelijkheden. Het centrum is onderdeel van het beschermd dorpsgezicht en heeft een kleinschalig en historisch karakter. De beschermde dorpsgezichten zijn Het Rode Dorp in Baarn, P.H.W. park in het westen van Baarn, Lage Vuursche en buurtschap Eembrugge. Deze worden gekenmerkt door hun cultuurhistorie.
Boven (v.l.n.r.): P.H.W. park, het centrum, het Rode Dorp Linksonder: Lage Vuursche Rechtsonder: Eembrugge
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 21
Waar werken we naar toe?
Situatie per waarde
Waarden Biodiversiteit en natuur Verschillende (inheemse) soorten
➢ Andere soorten bij vervanging of nieuwe bomen, toevoegen andere planten voor meer diversiteit ➢ Meer aandacht voor kleur in beplanting
CENTRUM • Voornamelijk bomen en vaste planten, geen water • Monocultuur in bomen BESCHERMD DORPSGEZICHT • Aanwezig groen heeft weinig biodiversiteit
Klimaatadaptatie Vasthouden water tijdens droogte
➢
Tegengaan hitte(stress) Verminderen wateroverlast
De maatregelen zijn maatwerk per locatie. Te denken valt aan maatregelen als meer vergroening en waterberging waar mogelijk. Concrete maatregelen worden meegenomen in de aanpak en (her)inrichtingsprojecten
Toegankelijkheid en gezondheid Ontmoeting en bewegen
➢
Meer (toegankelijke) ontmoetingsplekken, met name rondom de Laanstraat en Brink en in de beschermde dorpsgezichten
Positieve gezondheid
➢ ➢ ➢ ➢
Overzichtelijke inrichting Veilige oversteekplekken Parkeerproblematiek aanpakken Met inrichting sturen op verblijfplekken toeristen
Inclusiviteit en toegankelijkheid
➢
Toegankelijkheid van het centrum verbeteren voor mindervaliden en ouderen
Uitstraling en cultuurhistorie Gebruik materialen
➢ ➢
Centrum en beschermd dorpsgezicht
➢
Bljven inzetten op materiaalgebruik dat past bij cultuurhistorie Cultuurhistorie benadrukken in inrichting Meer groen om de uitstraling van de rijke cultuurhistorie en identiteit te versterken
CENTRUM & BESCHERMD DORPSGEZICHT • Water loopt niet overal goed weg • Bomen zorgen voor schaduw en verkoeling
CENTRUM • Ruimte stimuleert ontmoeten, verblijven en lopen • Veel obstakels en barrières • Geen goede routes voor slechtzienden • Geen belijning en eenduidige inrichting, shared space BESCHERMD DORPSGEZICHT • Voorzieningen voor inwoners om elkaar te ontmoeten ontbreken soms • Veel toerisme in Lage Vuursche, leefbaarheid onder druk CENTRUM • Functionele inrichting is goed • Indeling kan beter voor meer herkenbaarheid • Aantrekkelijk en schoon BESCHERMD DORPSGEZICHT • Cultuurhistorie en karakteristieke uitstraling • Rode Dorp is niet goed vindbaar
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 22
WOONGEBIED Waar werken we naar toe? Waarden Biodiversiteit en natuur Verschillende (inheemse) soorten
➢ Andere soorten bij vervanging of nieuwe bomen toevoegen voor meer diversiteit ➢ Gazon zonder gebruiksfunctie omvormen naar waardevol groen ➢ Meer aandacht voor kleur in beplanting
Kwaliteit van ecosystemen
➢ Meer gelaagdheid aanbrengen in het groen ➢ Zorg voor jaarrond bloeiende planten
Aangeengesloten groen- en watergebieden
➢ Watervoorzieningen toevoegen en verbinden in buurten waar die er (weinig) zijn ➢ Faunavoorzieningen toevoegen
Klimaatadaptatie
Beschrijving
Vasthouden water tijdens droogte
➢ Maatwerk per wijk, bijvoorbeeld in het toevoegen van waterberging.
Tegengaan hitte(stress)
➢ Bomen met grote kronen ➢ Onnodige verharding omvormen naar groen of water (met name in gebieden met hittestress)
Verminderen wateroverlast
➢ Op plekken met wateroverlast zorgen voor voldoende waterafvoer
De meeste buurten zijn groen en ruim opgezet. Overal in het woongebied zijn
Toegankelijkheid en gezondheid
speelplekken en parken te vinden, waar kinderen vrij kunnen spelen en inwo-
Ontmoeting en bewegen
➢ Meer (toegankelijke) ontmoetingsplekken, met name in parken, speeltuinen en rondom het station. Ook voor de jeugd.
Positieve gezondheid
➢ Overzichtelijke inrichting ➢ Veilige oversteekplekken ➢ Parkeerproblematiek aanpakken
Inclusiviteit en toegankelijkheid
➢ Toegankelijkheid van de stoepen verbeteren
ners elkaar kunnen ontmoeten. Bewoners ervaren het woongebied als veilig en overzichtelijk, met voorzieningen zoals scholen, sportvelden en winkels op loop- en fietsafstand. De openbare ruimte biedt volop mogelijkheden om te ontspannen, samen te komen of juist de rust op te zoeken. In de woongebieden staat het wonen en (samen)leven centraal.
Uitstraling en cultuurhistorie Gebruik van materialen
➢ Materialen gebruiken die passen bij de inrichting van de buurt, rekening houdend met de cultuurhistorie van de plek
Situatie per waarde • • •
Weinig faunavoorzieningen Veel biodiversiteit in sommige wijken Veel grote bomen
• • •
Veel verharding in woonwijken Hittestress en wateroverlast hoger in oostelijk deel Bomen en parken zorgen voor schaduw en verkoeling
• •
Veel obstakels en barrières, weinig bankjes Geen toegankelijk route van station naar het centrum, stoepen niet goed toegankelijk Verkeer geconcentreerd buiten woonwijken
•
• • •
Functionele inrichting is goed Indeling stationsgebied kan beter voor meer herkenbaarheid en duidelijkheid Meer aandacht voor cultuurhistorie in inrichting
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 24
SPORT EN RECREATIE Waar werken we naar toe? Waarden Biodiversiteit en natuur Verschillende (inheemse) soorten
➢
Andere soorten bij vervanging of nieuwe bomen toevoegen voor meer diversiteit
Kwaliteit van ecosystemen
➢
Zorg in het aaneengesloten groen voor faunaroutes en schuilmogelijkheden zodat fauna zich door het gebied kan verplaatsen
Aangeengesloten groen- en watergebieden
➢
Sluit aan op omringend groen en water
Vasthouden water tijdens droogte
➢
Waterdoorlatende verharding
Tegengaan hitte(stress)
➢
Bomen kiezen met grote kronen en struiken met grote omvang
Verminderen wateroverlast
➢
Op plekken met wateroverlast zorgen voor voldoende waterafvoer, evt. lokaal bergen (maatwerk).
Klimaatadaptatie
Beschrijving
Toegankelijkheid en gezondheid Ontmoeting en bewegen
➢ ➢
Meer (toegankelijke) ontmoetingsplekken Vrij toegankelijke sportvoorziening
aan het bedrijventerrein De Drie Eiken. In dit uitgestrekte gebied zijn tal van
Positieve gezondheid
➢
Veilige oversteekplekken
sportmogelijkheden gerealiseerd. Je vindt er velden voor hockey, voetbal en
Inclusiviteit en toegankelijkheid
➢
Toegankelijkheid van het centrum verbeteren voor mindervaliden en ouderen
Gebruik materialen
➢
Materialen gebruiken die passen bij de inrichting van de omgeving en de aantrekkelijkheid van de ruimte vergroten
Centrum en beschermd dorpsgezicht
➢
Bebording plaatsen om het Rode Dorp aan te geven
Het sport- en recreatiegebied ligt in het noorden van Baarn, direct grenzend
basketbal, een atletiekbaan, voorzieningen voor skaten en fietscross, en banen voor racketsporten en tennis. Daarnaast is er een ijsbaan die in de wintermaanden voor schaatsplezier zorgt, en biedt de lokale volkstuinvereniging
Uitstraling en cultuurhistorie
ruimte aan liefhebbers van tuinieren. Het gebied is daarmee een belangrijke ontmoetingsplek voor sporters, recreanten en bewoners uit de omgeving, en speelt een centrale rol in het bevorderen van een gezonde, actieve leefstijl.
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 25
Situatie per waarde • • •
Weinig soortendiversiteit Geen water in de buurt Weinig grote bomen
• • •
Veel verharding Water loopt niet goed weg Hittestress
• • •
Openbare ruimte draagt niet bij aan gezondheid Veel obstakels en barrières, zoals hekken Opritten en entrees zijn niet goed toegankelijk
• • •
Functionele inrichting is goed Openbare ruimte is schoon Inrichting is onduidelijk en niet aantrekkelijk
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 26
BEDRIJVENTERREIN Waar werken we naar toe? Waarden Biodiversiteit en natuur ➢
Andere soorten bij vervanging of nieuwe bomen, toevoegen andere planten voor meer diversiteit
➢ ➢ ➢
Grotere bomen planten Faunavoorzieningen toevoegen Gezamenlijk beheer stimuleren
➢ ➢
Groenvakken met elkaar verbinden Verbinding maken met het omringende groen
Vasthouden water tijdens droogte
➢
Waterberging in groenvakken en groene zone
Tegengaan hitte(stress)
➢ ➢
Bomen kiezen met grote kronen Hoeveelheid groen vergroten, in groene zone waterpartijen vergroten
Verminderen wateroverlast
➢
Op plekken met wateroverlast zorgen voor voldoende waterafvoer
Verschillende (inheemse) soorten Kwaliteit van ecosystemen Aangeengesloten groen- en watergebieden Klimaatadaptatie
Boven: Bedrijventerrein de Drie Eiken. Onder: Bedrijventerrein Noordschil
Beschrijving
Toegankelijkheid en gezondheid Ontmoeting en bewegen
➢
Baarn beschikt over twee bedrijventerreinen: De Drie Eiken, gelegen in het
Meer (toegankelijke) ontmoetingsplekken voor ondernemers en bezoekers
noordoosten van de gemeente, en Noordschil in het noordwesten. Beide ter-
Positieve gezondheid
➢ ➢ ➢
Overzichtelijke inrichting Veilige oversteekplekken Parkeerproblematiek aanpakken
Inclusiviteit en toegankelijkheid
➢
merkt zich door een gedateerde inrichting met voornamelijk kleine bomen,
Toegankelijkheid verbeteren door middel van bredere stoepen en zitgelegenheden
kleine grasvelden en rozenvakken. Ondanks de functionele opzet ontbreekt
Uitstraling en cultuurhistorie
het momenteel aan grotere groene zones en is de uitstraling overwegend ver-
Gebruik materialen
reinen zijn strategisch gepositioneerd nabij belangrijke uitvalswegen, wat de bereikbaarheid voor ondernemers en bezoekers vergroot. Het gebied ken-
steend en vergrijsd.
➢
Materialen gebruiken die de aantrekkelijkheid van de ruimte vergroten
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 27
Situatie per waarde • • •
Weinig groen en water Alleen rozenvakken en een aantal bomen Geen grote bomen
• •
Veel verharding Hittestress
• • •
Inrichting auto-gericht, parkeerproblematiek Ondernemers schouwen wekelijks op veiligheid Geen voetpaden, niet toegankelijk voor mindervaliden
• • •
Functionele inrichting is goed, maar geen uitstraling Bereikbaarheid is goed Schoon, heel en veilig op orde brengen
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 28
Bijlagen
Uitvoering Acties Wat
Wie
Wanneer
Toepassen van de waarden op de uitvoering van MUOR en in aanpassingen in de Openbare Ruimte
Beheer Ruimte & Omgeving, Ontwikkeling Ruimte & Omgeving
Na vaststelling van afwegingskader
Bomenbeleidsplan
Beheer Ruimte & Omgeving
2026
Beleidsplan Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten (BOSS)
Beheer Ruimte & Omgeving en Ontwikkeling Samenleving
2026
Programma’s onder de Omgevingswet
Beheer Ruimte & Omgeving, Ontwikkeling Ruimte & Omgeving
2027
Opstellen handboek Openbare Ruimte
Beheer Ruimte & Omgeving
Start 2027
1. 2. 3. 4.
Resultaten participatie Omgevingsvisie Kaders Zienswijzen inwoners per waarde Waardenmeting
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 29
Bijlage 1: Resultaten participatie Omgevingsvisie Over het algemeen kan worden gezegd dat onze inwoners tevreden zijn. “Het
• • • •
mag blijven zoals het is” en “Baarn is goed zo” zijn veel gehoorde opmerkingen. Mensen geven aan de groene omgeving, de rust en de aanwezige voorzieningen te waarderen. Maar vooral waarderen ze het dorpse karakter van Baarn.
Groen
• •
Meer fietsstraten (waar de auto te gast is). Een betere weginrichting, met meer ruimte voor fiets- en wandelroutes van en naar het centrum en tussen de wijken onderling. Bredere stoepen, waar ook mensen met een rolstoel of rollator gebruik van kunnen maken. Waar mogelijk minder ruimte voor geparkeerde auto’s, bijvoorbeeld door soms wat verder weg te parkeren, ondergronds te parkeren of de mogelijkheden van deelvervoer te benutten. Uit de vragenlijst blijkt dat één op de drie deelnemers geïnteresseerd is in deelvervoer. Maatregelen nemen om de overlast van doorgaand verkeer (vooral richting Soest) te beperken. Het centrum (Laanstraat) moet nog meer een verblijfsgebied worden.
Groen: ook het groen binnen de bebouwde kom wordt erg gewaardeerd. Tegelijkertijd geven mensen aan dat de laatste jaren veel groen is verdwenen.
(Positieve) Gezondheid
Dat geldt zowel voor de openbare ruimte als voor tuinen. Dat moet verande-
Mensen zijn over het algemeen van mening dat de leefomgeving voldoende
ren, want door klimaatverandering hebben we juist behoefte aan meer groen
kansen biedt voor gezond gedrag. Grote winst is te halen in het bieden van
en ruimte voor waterberging. Er wordt veel gepleit voor groenere straten en
meer ruimte voor wandelen en fietsen. Dit vraagt om een andere inrichting
tuinen met minder verharding. Ook geven zij aan dat er in hoog en laag Baarn
van veel Baarnse straten.
verschil is in kwaliteit en kwantiteit van het groen.
Veiligheid Klimaatadaptatie
De aandachtspunten op het gebied van een veilige leefomgeving hebben te
Op het gebied van klimaat vinden mensen dat moet worden ingespeeld op
maken met overlast door doorgaand verkeer en te hard rijden. Ook de be-
vernatting en verdroging, o.a. door meer ruimte te bieden voor waterberging,
perkte beschikbare ruimte op stoepen wordt door veel mensen als onveilig
daken af te koppelen van het riool en tuinen en straten te vergroenen.
gezien.
Mobiliteit Baarn wordt door velen gezien als een gemeente waar het faciliteren van de auto is doorgeslagen ten koste van de ruimte voor wandelen en fietsen. En dat terwijl vrijwel alles prima met de fiets bereikbaar is. Mensen pleiten voor meer aandacht voor fietsen en wandelen. Dat betekent: Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 30
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 31
Bijlage 2: Kaders
Trends en ontwikkelingen De gemeente is sinds 2023 bezig met een traject om het beheer van de open-
Beleidskaders
bare ruimte te professionaliseren. Zaken die al opgepakt zijn het op orde bren-
Dit document heeft een positie onder de Omgevingsvisie en Baarn Vitaal 2.0.
gen van de arealen, het opstellen van een Uitvoeringsprogramma Openbare
Deze beleidskaders zijn leidend voor deze visie. Hierdoor is ‘De Waarde(n) van
Ruimte, het anders organiseren van de financiën, en het op orde brengen van
de Openbare Ruimte’ een integrale visie voor de openbare ruimte, met zowel
het team. Een volgende stap is om het beleid op orde te brengen en vervolgens
een fysieke als sociale invalshoek.
ook een vertaling te maken naar het beheer. De gemeente ziet – gezien de opgaven en ambities die er zijn – een integrale visie die stuurt op de waarde(n)
De Omgevingsvisie beschrijft zeven integrale hoofdkeuzes voor de gemeente
van de openbare ruimte als een mooie kans om het beleid aan op te hangen.
Baarn. Deze keuzes hebben te maken met de identiteit van Baarn, kansengelijkheid, de manier waarop Baarn zich de komende 20 jaar kan ontwikkelen en de manier waarop Baarn met de buitenruimte omgaat. Baarn Vitaal 2.0 is een richtinggevend document over het sociale beleid waarin de onderwerpen Wonen & zorg, Preventie & gezondheid, Samenkracht, Bestaanszekerheid en Leefomgeving worden belicht. Dit document kan gebruikt worden als kader bij het maken van beleidskeuzes voor de ambtelijke organisatie, het college en de gemeenteraad.
Zienswijze van onze inwoners Onze inwoners maken gebruik van de openbare ruimte. In Baarn hechten we waarde aan dat we bij belangrijke onderwerpen als deze aan onze inwoners vragen welke wensen zij hebben. De volgende participatiemomenten hebben bijgedragen aan deze visie: • • •
De enquête voor de Omgevingsvisie. De participatieronde (gesprekken) voor de Omgevingsvisie. De bijeenkomst met inwoners en belanghebbenden met het onderwerp ‘Leefomgeving’ voor Baarn Vitaal 2.0.
Figuur 1. De positie van deze visie in de beleidsketen van visie naar uitvoering.
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 32
Bijlage 3: Zienswijzen inwoners per waarde
Resultaten enquête Omgevingsvisie: vragen over natuur en biodiversiteit
In deze bijlage staat een overzicht van de uitkomsten van de inwonersparticipatie die betrekking hebben op de waarden in dit document. Dit zijn de zienswijzen van de inwoners. De zienswijzen worden per waarde beschreven. Hieronder staat een overzicht van de waarden die inwoners het meest belangrijk vinden.
Meer natuur ten koste van Meer groen in de straat Liever groen in de straat recreatie ten koste van verder weg dan natuur ergens anders parkeren
Ja
Neutraal
Nee
Aantal keer dat onderwerpen zijn benoemd in gesprekken met inwoners voor de Omgevingsvisie Groen in wijken behouden / versterken Vergroenen van tuinen Parkeren minder / verder weg Biodivers beheren
0,0%
5,0%
10,0% 15,0% 20,0% 25,0%
Biodiversiteit en natuur in Baarn Het belang van natuur en groen in de leefomgeving wordt door inwoners hoog gewaardeerd. Natuur krijgt prioriteit boven recreatie en groen in de straat. Inwoners vinden het belangrijk het bestaande groen te behouden. Tuinen dragen ook bij aan het groen in de wijk. Inwoners zijn erover verdeeld of groen ten koste mag gaan van parkeerruimte in de straat. Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 33
Klimaatadaptatie in Baarn Inwoners zijn verdeeld over de vraag of er meer moet worden geïnvesteerd in klimaatadaptatie. Dit kan betekenen dat de gemeente al goed op weg is om de openbare ruimte meer klimaatadaptief te maken. In gesprekken kwam klimaatadaptatie weinig naar voren. Vergroenen wordt wel op prijs gesteld. Bij een inventarisatie onder stakeholders, waaronder belangengroepen, komt klimaatadaptatie wel als speerpunt naar voren.
Resultaten enquête Omgevingsvisie: méér investeren in klimaatadaptatie 60% 40% 20% 0% Ja
Neutraal Ja
Neutraal
Nee Nee
Aantal keer dat onderwerpen zijn benoemd in gesprekken met inwoners voor de Omgevingsvisie Groen in wijken behouden / versterken Vergroenen van tuinen
0,0%
5,0%
10,0% 15,0% 20,0% 25,0%
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 34
Toegankelijkheid en gezondheid in Baarn Inwoners vinden het belangrijk dat de bereikbaarheid per fiets wordt verbeterd in het buitengebied, en fietsen een goed alternatief is voor de auto. Daarnaast vinden zij het erg belangrijk dat de gemeente verkeersveilig is en dat de parkeeroverlast verminderd wordt. Groen moet volgens velen echter niet ten koste gaan van parkeermogelijkheid. Ook geven inwoners aan dat de toegankelijkheid van paden en groene gebieden verbeterd kan worden. Dit wordt vooral belangrijk gevonden in het centrum.
Aantal keer dat onderwerpen zijn benoemd in gesprekken met inwoners voor de Omgevingsvisie Meer fiets en wandelen, minder auto Verkeersveiligheid Begaanbaarheid voetpaden
Resultaten enquête Omgevingsvisie: vragen over natuur en biodversiteit
Parkeren minder / verder weg (Verkeers)handhaving Meer parkeervoorz. voor minder overlast
0,0%
5,0%
10,0% 15,0% 20,0% 25,0%
80% 60% 40% 20% 0% Meer Meer voet- en bereikbaarheid fietspaden in de fiets buitengebied bossen Ja
Inzetten op meer Meer groen in de fietsstraten straat ten koste van verder weg parkeren
Neutraal
Nee
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 35
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 36
Uitstraling en cultuurhistorie in Baarn Veel van de opmerkingen van inwoners over uitstraling gaan over meer groen en minder zichtbaarheid of overlast van de auto. Mensen zien liever dat verder weg wordt geparkeerd om de auto uit cultuurhistorische gebieden te houden. Daarnaast wordt door een aantal mensen het groenonderhoud en schoonhouden van de leefomgeving als aandachtspunt benoemd.
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 37
op de negen waarden: 4 locaties met 3 groepjes en 3 personen per groepje. De binnenmeting bestond uit een interview met 10
Bijlage 4: Waardenmeting
medewerkers waarbij de negen waarden
Cyber Advies heeft voor de Waarde(n) van de Openbare Ruimte in Baarn een waardenmeting uitgevoerd om de huidige situatie in de gemeente te kunnen beoordelen. De meting bestaat uit drie verschillende onderdelen: een meting van effectindicatoren en een buitenmeting en binnenmeting op basis van prestatie-indicatoren. Tijdens de waardenmeting worden er negen waarden gemeten, zie figuur 1. De waardenmeting is gebaseerd op openbare data, een beoordeling van specifieke locaties in de gemeente en interviews met betrok-
werden besproken voor de gemeente als geheel. De metingen zijn gedaan aan de hand van de meetlatten A+, A, B, C, D waarin A+ over het algemeen als een uitstekende score geïnterpreteerd kan worden en D als een zeer slechte score. Voor de binnen- en buitenmeting werd een score toegekend per
Figuur 1 De negen waarden die zijn beoordeeld
ken medewerkers.
Buitenmeting: wat zien we aan waarden? Binnenmeting: hoe werken we?
Effectmeting: wat zeggen de cijfers?
Waarden meting waarde. De resultaten zijn verwerkt naar de waarden van de openbare
Methode De effectmeting is op 26 effectindicatoren en is gebaseerd op openbare, landelijke data en kaarten. Voor de buitenmeting zijn 12 locaties geanalyseerd
ruimte: biodiversiteit en natuur, klimaatadaptatie, toegankelijkheid en gezondheid en uitstraling en cultuurhistorie. Dit is in de grafiek hiernaast weergegeven. Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 38
Effectindicatoren Uit de meting blijkt dat de gemeente goed scoort op alle waarden met voor
Resultaat
alle waarden een B score behalve voor uitstraling en cultuurhistorie, dit scoort
De huidige waarden in totaal zijn weergegeven in de grafiek. Dit kan worden
een A. Wat betreft de waarde biodiversiteit en natuur scoort Baarn erg goed
gebruikt als afwegingskader bij keuzes over het versterken van de waarden.
op de hoeveelheid groen (boomkroonvolume) per wijk (A+) maar minder
De grafiek laat zien wat het verschil is tussen de ambitie en de gemeten waar-
goed op de soortendiversiteit wat betreft Rode lijst soorten (C). Wat betreft
den. Hier is een 5 meetlat A+ en een 1 meetlat D. Baarn scoort een A (3,5) op
klimaatadaptatie schiet het verkoelend effect van water en groen er positief
uitstraling en cultuurhistorie. Op biodiversiteit en natuur en toegankelijkheid
uit (A). Daarentegen is de score voor gevoelstemperatuur op een zomerse dag
en gezondheid is er B gescoord (3,1) en kan er nog een stap gezet worden om
een C. Voor de waarde toegankelijkheid en gezondheid scoort de gemeente
deze waarden te versterken. Op klimaatadaptatie moet meer actie onderno-
over het algemeen A’s en B’s. Er is 1 uitschieter: een C op sociale samenhang.
men worden om deze waarde te versterken. Dit is namelijk de laagste score,
De waarde uitstraling en cultuurhistorie scoort over het algemeen positief,
een 2,9.
met een A en een B op respectievelijk de leefbaarheid van de woonbuurt en fysieke verloedering.
Prestatie-indicatoren Tijdens de binnen- en buitenmeting zijn verschillende prestatie-indicatoren gemeten, waarvan de hoogste score een A is voor uitstraling. Dit houdt in dat
Kaders waardenmeting
Baarn hoog scoort op de kwaliteit van de fysieke ruimte en de mate waarop
De waardenmeting is uitgevoerd op basis van een gestandaardiseerde me-
de gemeente de identiteit van de gemeente in de inrichting en het beheer
thode van het Waardenmodel Leefomgeving, ontwikkeld door Cyber Advies.
verwerkt.
De effectindicatoren zijn gebaseerd op de beschikbaarheid van openbare
Het is interessant om één laag dieper te kijken. Baarn scoort gemiddeld vrij hoog, waarbij alle gemeten waarden een A of B scoren. Per prestatie-indicator zit de score soms op een C. Dit geldt voor de aanwezigheid van faunavoorzie-
data. De buitenmeting is gebaseerd op vooraf geselecteerde locaties die binnen een tijdsbestek van 3 uur konden worden bezocht. De binnenmeting wordt uitgevoerd aan de hand van standaard vragen per waarde.
ningen, en de inrichting en het beheer van de openbare ruimte dat een gezond leven faciliteert. Daarentegen scoort Baarn een A op voorzieningen voor de mentale gezondheid, het sociale veiligheidsgevoel en de identiteit met betrekking tot de inrichting van de gemeente.
Gemeente Baarn // Waarde(n) van de Openbare Ruimte - 39