1331285 Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst Utrecht rvs

RAADSVOORSTEL Zaaknummer

1331285

Onderwerp

Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst Utrecht (ODU) Zienswijze Ontwerpbegroting ODU 2026 en Ontwerpbijdrageverordening

Besluit in raad

24 september 2025

Portefeuillehouder(s)

Wethouder De Vries

Naam steller

Albert van 't Riet

Status / Vertrouwelijkheid

Openbaar

Voorgestelde beslispunten: 1. Het college toestemming te verlenen tot het treffen van de Gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst Utrecht; 2. Een zienswijze in te dienen op de Ontwerpbegroting ODU 2026 (inclusief Kadernota 2026) en/of de Ontwerpbijdrageverordening ODU; 3. De reactiebrief aan het bestuur van de ODU vast te stellen. 4. Op grond van de Ontwerpbegroting ODU 2026 de structurele bijdrage voor 2026 en jaren daarna met de gewogen loon-/prijscompensatie te verhogen. Samenvatting van het voorstel Het college is voornemens deel te nemen aan de nieuwe, nog op te richten, Omgevingsdienst in Utrecht. Zij vraagt daarom de gemeenteraad om toestemming tot deelname aan de nog op te richten Omgevingsdienst Utrecht door het treffen van de Gemeenschappelijke Regeling Omgevingsdienst Utrecht (GR ODU). Ook stelt zij voor om een (positieve) zienswijze te geven op de Ontwerpbegroting ODU 2026 en de Ontwerpbijdrageverordening ODU. Aanleiding Op 17 oktober 2024 heeft het algemeen bestuur van de ODRU en de RUD Utrecht de ontwerpGemeenschappelijke regeling ODU vastgesteld. Het dagelijks bestuur heeft dit ontwerp op 24 oktober 2024 aan de colleges van de deelnemende gemeenten en provincie gezonden. Conform het vereiste in de Wet gemeenschappelijke regelingen (verder: Wgr) hebben de colleges hun gemeenteraden/staten om zienswijzen op dit ontwerp gevraagd.

Inmiddels hebben vrijwel alle raden een reactie met zienswijze gegeven en zijn deze beoordeeld door het (gezamenlijk) algemeen bestuur van de ODRU en RUD Utrecht. De ingezonden zienswijzen tonen brede steun voor de fusie en het beoogde kwaliteitsvoordeel. Er wordt erkend dat de vorming van één Omgevingsdienst kansen biedt voor synergie en verbetering van de dienstverlening. De gemeenten Bunnik en De Bilt hebben verzocht om een zeer beperkte tekstuele wijziging. Tegelijkertijd hebben verschillende gemeenten aandacht gevraagd voor de financiële consequenties van de fusie en de planning. Het (gezamenlijk) algemeen bestuur heeft in zijn vergadering van 18 april 2025, naar aanleiding van de zienswijzen, een aangepaste planning en de (zeer beperkt) aangepaste GR ODU vastgesteld, ten einde de GR-ODU te treffen.

1

Bij brief d.d. 22 april 2025 heeft het (gezamenlijk) algemeen bestuur van de ODRU en de RUD Utrecht de colleges een voorstel gezonden tot het treffen van de Gemeenschappelijke regeling ODU (verder: GR-ODU). Die brief met als bijlage de concept-Gemeenschappelijke regeling ODU bevat een reactie op de door gemeente Baarn ingediende zienswijze. Tevens bevat de brief een toelichting en argumentatie voor de aanpassingen. Op 11 juli heeft het algemeen bestuur van de ODRU en de RUD Utrecht ingestemd met de Ontwerpbegroting ODU 2026 (inclusief kadernota 2026) en de Ontwerpbijdrageverordening ODU. Op 14 juli 2024 heeft het dagelijks bestuur de Ontwerpbegroting ODU 2026 (inclusief kadernota 2026) en de Ontwerpbijdrageverordening ODU ter zienswijzen aan de deelnemende gemeenten en provincie gezonden. De structurele bijdrage van gemeente Baarn aan de nieuwe ODU is € 633.500. Dit is een verhoging met 3% ten opzichte van 2025. Deze verhoging is het gevolg van indexatie (ten opzichte van de bijdrage 2025), met dien verstande dat de gemiddeld gehanteerde indexatie 3,5% bedraagt. De stijging van de structurele kosten is hiermee in lijn met de door de raad gestelde norm, geen stijging van kosten behalve indexatie, zoals dit aan het college is meegegeven en meegenomen is in de zienswijze.

Voorgesteld wordt om het college toestemming te verlenen voor het treffen van de GR-ODU en daarnaast een positieve zienswijze in te dienen op de Ontwerpbegroting ODU 2026 en de Ontwerpbijdrageverordening ODU. Er is geen sprake van strijdigheid met het algemeen belang of het recht. In de voorgestelde zienswijze wordt aandacht gevraagd voor een evenredige samenstelling van het Dagelijks bestuur en het op termijn in beeld brengen van de dan eventueel bereikte efficiencyvoordelen als gevolg van schaalvoordelen en procesoptimalisaties. Na het verlenen van de gevraagde toestemming zal het college het besluit tot het treffen van de GR-ODU bekrachtigen. Bij een positieve besluitvorming voor de gestelde deadline (8 oktober 2025) kan de ODU per 1-12026 alle milieutaken gaan uitvoeren. Beoogd effect Eén robuuste omgevingsdienst in de provincie Utrecht die vanuit kennis en kunde inspeelt op maatschappelijke ontwikkelingen. Deze Omgevingsdienst Utrecht bereikt beter haar doelen, draagt bij aan een gezonde, veilige en duurzame leefomgeving. Daarbij levert zij een gelijk speelveld op voor inwoners en bedrijven voor de hele provincie Utrecht. Argumenten 1.1 Het college heeft toestemming van de raad nodig voordat hij de GR ODU kan treffen.

Het college is volgens artikel 51, eerste lid, van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) bevoegd een gemeenschappelijke regeling te treffen tussen gemeenten en de provincie. Hiervoor is op grond van artikel 51, vierde lid Wgr voorafgaand toestemming nodig van de raad. De raad kan deze toestemming alleen weigeren op grond van strijd met het recht of strijd met het algemeen belang. Zij kan geen voorwaarden aan de toestemming verbinden. 1.2 Er is brede steun voor de voorgestelde GR-ODU. De deelnemende gemeenten en provincie Utrecht hebben in hun zienswijze een brede steun en betrokkenheid uitgesproken naar de besturen van de ODRU en RUD Utrecht. 1.3 U heeft een inhoudelijke reactie ontvangen die recht doet aan uw zienswijze. Uw college heeft een zienswijze ingediend waarin de input vanuit de gemeenteraad is meegenomen. De beantwoording van deze zienswijze komt volledig tegemoet aan het verzoek om tijdig de financiële consequenties voor gemeente Baarn in beeld te brengen.

2

Het proces en de planning is nu zodanig aangepast dat het college nu inclusief de financiële consequenties het verzoek aan de raad kan doen om toestemming te verlenen tot het treffen van de nieuwe gemeenschappelijke regeling (en deelname hierin). De (financiële) consequenties voor de gemeente als gevolg van de nieuwe Omgevingsdienst ODU zijn helder. 1.4. Uit de zienswijzen van twee gemeenten volgen enkele aanpassingen in de definitieve GR. De gemeenten Bunnik en De Bilt hebben opmerkingen geplaatst die tot tekstuele aanpassingen hebben geleid van de ontwerp-GR ODU. Er is geen sprake van strijdigheid met het algemeen belang of het recht. 2.1 De Ontwerpbegroting ODU 2026 is zorgvuldig tot stand gekomen. De basis voor deze ontwerpbegroting en bijdrageverordening zijn de bestuurlijke afspraken zoals verwoord in het Richtingsplan. Ook is ingegaan op kwaliteitsverbetering, innovatie en de actuele robuustheidscriteria waar Omgevingsdiensten aan moeten voldoen. Voor gemeente Baarn is in de basis uitgegaan van het ten minste voortzetten van de taken met bijbehorende inzet conform de Dienstverleningsovereenkomst RUD 2025. De Ontwerpbegroting ODU 2026 en Ontwerpbijdrageverordening ODU onderbouwt de gemeentelijke bijdrage. Het integraal uurtarief (variabel deel + vast deel) bedraagt € 81,75.

2.2 De structurele kostenverhoging blijft ruim onder de in de zienswijze gestelde 0% (exclusief indexatie). De totale kostenstijging voor Baarn betreft totaal 3%. Dit is (voor Baarn) minder indexatie/inflatiecorrectie van 3,5%. 2.3 De basis voor de bijdrageverordening zijn de bestuurlijke afspraken zoals verwoord wijkt weinig tot niet af van de Bijdrageverordening RUD.

in het Richtingsplan en

Financieringssystematiek Net als de RUD hanteert de ODU een (gemengde) output-financieringssystematiek waarbij de variabele bijdrage wordt gebaseerd op de afname van het aantal producten en diensten. Elk product/dienst heeft een prijskaartje, gebaseerd op het aantal uren dat dit product/dienst kost. Op deze wijze wordt het variabele deel van de bijdrage (uurtarief € 81,75) van de deelnemers vastgesteld. Samen met het vaste deel (naar rato), ter financiering van de vaste kosten, wordt de totale bijdrage per deelnemer bepaald. Deze totale bijdragen zijn verwerkt in de Ontwerpbegroting ODU 2026. Voor aanvullende opdrachten geldt een uurtarief van € 94,00 en bij een overschrijding van het aantal uur dat meer is dan 10% van de meerjarige dienstverleningsovereenkomst vindt een herrekening van de vaste bijdrage plaats. Projectmatige opdrachten zijn ook mogelijk. Voor projecten geldt een hoger uurtarief (opslag van 15% dan wel minimaal de verwachte inhuurkosten indien deze hoger zijn dan het reguliere uurtarief). Facturatie De ODU factureert (net als de RUD) per kwartaal een voorschot van de structurele bijdrage aan de gemeente. Verdeelsleutel bij een negatief exploitatiesaldo Is er sprake van een negatief exploitatiesaldo dan wordt dit saldo onttrokken aan de algemene reserve, tenzij het algemeen bestuur een andere resultaatverdeling vaststelt.

Als het negatieve exploitatiesaldo niet kan worden opgevangen door de algemene reserve van de Omgevingsdienst, dan dragen de deelnemers bij naar rato.

3

Het dagelijks bestuur informeert de deelnemers wanneer een negatief exploitatiesaldo dreigt, zo spoedig mogelijk na de constatering daarvan, en wanneer dit effect zal hebben op de deelnemersbijdragen. Verdeelsleutel bij een positief exploitatiesaldo Is er sprake van een positief exploitatiesaldo, dan wordt dit saldo toegevoegd aan de algemene reserve als weerstandsvermogen. Bereikt de algemene reserve een niveau van meer dan 7% van het totaal van de opbrengsten zoals opgenomen in de jaarrekening van het desbetreffende jaar, dan wordt het surplus terugbetaald aan de deelnemers (GR art.28, lid 3). 2.4 Inzicht in de eventuele efficiencyvoordelen als gevolg van de fusie zijn in deze fase nog niet in te schatten maar op termijn is dit inzicht wél wenselijk. Een fusieproces heeft tijd nodig om volledig tot ontplooiing te komen. Hoewel efficiencyvoordelen een logisch gevolg kunnen zijn van schaalvergroting, is het op dit moment niet passend om deze direct te onderzoeken. De prioriteit ligt bij een stabiele overgang en het garanderen van een hoogwaardige dienstverlening. Binnen een termijn van twee à drie jaar moeten schaalvoordelen en procesoptimalisaties hebben bijgedragen aan een efficiëntere uitvoering van taken. Dat is het moment waarop van de nieuwe dienst een uitgebreide evaluatie kan worden gevraagd waarbij alle mogelijkheden tot kostenbesparing in kaart worden gebracht.

3.1 De bijdrage die in de gemeentelijke begroting 2026 en daarna is opgenomen is toereikend. In de gemeentelijke begroting (RUD bijdrage 2026) is een structureel bedrag van € 633.500 voorzien. Dit bedrag kan wijzigen als gevolg van indexering en/of bij wijziging van taken die bij de RUD worden belegd. 4. De gemeenschappelijke regeling past binnen uitgangspunten die zijn vastgesteld in de Nota regionale samenwerking en verbonden partijen. De ODU sluit aan bij de drie doelen uit par. 1.1 van de Nota. 1. Ontwikkelkracht vergroten. 2. Uitvoeringskracht vergroten. Deze twee punten kan Baarn niet zelfstandig waarborgen. Een samenwerkingsverband is vereist. 3. Nabijheid waarborgen. De taken die de ODU uitvoert zijn voor de inwoners en ondernemers. Daar waar bij de uitvoering van taken sprake is van couleur locale wordt dat toegepast. Algemene risico's 1.1.1 Er is geen realistisch alternatief Indien de raad niet instemt met het treffen van de ontwerp gemeenschappelijke regeling dan is de gemeente per 1 januari 2026 geen deelnemer in de Omgevingsdienst Utrecht. De gemeente is verplicht om de aangewezen wettelijke milieutaken te beleggen bij de Omgevingsdienst van de provincie waarin zij zich bevindt. Dat is binnen de provincie Utrecht alleen de ODU omdat de RUD en ODRU op dat moment niet meer operationeel zijn.

1.1.2 De GR RUD en de GR ODRU blijven in verband met een zorgvuldige liquidatie voorlopig nog naast de GR ODU bestaan. Dit betekent o.a. ook dat er nog een dagelijks bestuur en een algemeen bestuur nodig zal zijn, naast de nieuwe structuur van de GR-ODU. Gemeente Baarn zal hier ten minste één AB-lid voor moeten blijven leveren. Vanuit de GR RUD en GR ODRU worden per 1-1-2026 geen inhoudelijke (VTH) taken meer uitgevoerd. 1.1.3 In het najaar volgt nog een liquidatieplan van de RUD Utrecht. Als gevolg van de oprichting van de nieuwe GR ODU zal de RUD Utrecht (en ODRU) moeten worden geliquideerd. Uit de eerste resultaten van een financiële quickscan (SWOT-analyse) blijkt dat de financiële risico’s en gevolgen beperkt zijn. Eventuele financiële gevolgen zijn voor de oorspronkelijke deelnemers van de betreffende diensten en incidenteel. Het liquidatieplan wordt in het najaar door het AB vastgesteld en ter zienswijze aangeboden. Check of

4

dit daadwerkelijk zo is 2.2.1 De gemeentelijke financiële bijdrage staat voor de aankomende twee 2 jaar vast. Wel is in de GR ODU een regeling opgenomen dat na de vaste periode van twee jaar weer wijzigingen mogelijk zijn. Hieraan zijn net als in de huidige GR RUD in bepaalde situaties voorwaarden en verplichtingen gekoppeld (zoals bijvoorbeeld een doorrekening van frictiekosten). 2.2.2 Bij niet voorziene grote ontwikkelingen en/of milieucalamiteiten kan de bijdrage hoger uitvallen. Wanneer op jaarbasis het aantal afgesproken DVO-uren wordt overschreden met 10% of meer, vindt er tevens een herrekening plaats van de vaste bijdrage. Door monitoring en zo mogelijk prioritering houden we dit risico beperkt. 3. De raad van Baarn heeft op 16 april 2025 een motie aangenomen waarin opgeroepen wordt bij alle gemeenschappelijke regelingen te pleiten voor een bevriezing van de groei van de uitgaven, een zgn. 0-lijn, minimaal voor de begrotingen voor 2026 en 2027. De ontwerpbegroting 2026 van de ODU is in lijn met die motie, met dien verstande dat de stijging van 3% veroorzaakt wordt door kostenstijgingen zoals de CAO.

Kosten, baten en dekking Conform de Ontwerpbegroting ODU 2026 (in samenhang met de Ontwerpbijdrageverordening ODU) wordt jaarlijks 4.994 uur afgenomen en bedraagt de jaarlijkse bijdrage van gemeente Baarn aan de ODU € 633.500,- Dit is een verschil van 3% ten opzichte van het jaar 2025 (RUD). Aanpak / Uitvoering De gemeenschappelijke regeling ODU komt tot stand nadat de in de ODRU en RUD Utrecht deelnemende colleges hebben ingestemd (ieder college na toestemming van zijn raad/staten). De tekst van de gemeenschappelijke regeling ODU wordt bekendgemaakt in het Provincieblad Utrecht. Tevens draagt het provinciebestuur zorg dat de gewijzigde tekst wordt gepubliceerd bij de decentrale regelgeving op overheid.nl. De dag na de bekendmaking in het Provincieblad treedt de regeling Omgevingsdienst Utrecht in werking. Na de inwerkingtreding van de GR ODU kunnen de benodigde inschrijvingen bij de Kamer van koophandel, Belastingdienst, UWV, BNG, etc. worden gerealiseerd. Per 1 januari 2026 zal de taakuitvoering voor de deelnemers dan worden uitgevoerd door de nieuwe Omgevingsdienst Utrecht. Na de start van Omgevingsdienst Utrecht per 1 januari 2026 worden de colleges en raden/staten betrokken in het besluitvormingsproces om de gemeenschappelijke regelingen RUD Utrecht en ODRU op te heffen.

Daartoe stellen het algemeen bestuur van de ODRU en het algemeen bestuur van de RUD Utrecht een liquidatieplan (en een begroting 2026) op. Raadsrapporteurs De voorbereiding van de fusie en alle benodigde stukken, staat onder enorme tijdsdruk. De stukken zijn pas zeer kort voor de collegevergadering aangeleverd. Dat houdt in dat de raadsrapporteurs niet voorafgaand aan de collegevergadering hebben kunnen adviseren. Zij zullen tijdig voor de raadsvergadering, via een memo, alsnog hun advies met de raad delen. Duurzaamheid Aan dit voorstel zijn geen specifieke duurzaamheidsaspecten verbonden. Wel kan vermeld worden dat de Omgevingsdient Utrecht in opdracht van en namens de gemeente verschillende duurzaamheidstaken uitvoert. Communicatie De programma-organisatie ontvangt het raadsbesluit en de zienswijzebrief per mail. Evaluatie 5

Niet van toepassing

Burgemeester en wethouders van Baarn,

drs. C.E. Creveld gemeentesecretaris

S. de Vries locoburgemeester

Bijlagen: 1.1 Aanbiedingsbrief Ontwerpbegroting 2026 ODU 1.2 Ontwerpbegroting 2026 ODU 1.3 Aanbiedingsbrief Ontwerp bijdrageverordening 1.4 Ontwerp bijdrageverordening 1.5 Reactiebrief raad 2.1 Aanbiedingsbrief GR ODU aan colleges ter instemming-Baarn 2.2 Reactie ODU op zienswijze GR Baarn 2.3 Concept GR Omgevingsdienst Utrecht gemarkeerd 2.4 Concept GR Omgevingsdienst Utrecht ongemarkeerd

6