1167305 Startnotitie Armoede- en Schuldhulpverleningsbeleid bijlage 1 Startnotitie (gewijzigd n.a.v. aangenomen amendement)

Startnotitie ontwikkeling Armoede- en Schuldhulpverleningsbeleid gemeente Baarn 1. Inleiding De gemeente Baarn zet zich in voor bestaanszekerheid voor alle inwoners en stelt daarom een nieuw armoede- en schuldhulpverleningsbeleid op. Bestaanszekerheid betekent dat mensen over voldoende middelen en mogelijkheden beschikken om een stabiel en waardig leven te leiden. Het gaat niet alleen om een toereikend inkomen, maar ook om betaalbaar wonen, toegang tot zorg, onderwijs, werk en sociale zekerheid. Omdat het invloed heeft op deze verschillende levensdomeinen is bestaanszekerheid ook onderdeel van de nota Baarn Vitaal. Het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid bepaalt de richting voor gemeentelijke inzet en ambities op het gebied van het voorkomen van geldzorgen. Armoedebestrijding en schuldhulpverlening zijn geen doelen op zich, maar middelen om bestaanszekerheid te vergroten. Deze startnotitie beschrijft de visie op bestaanszekerheid, de huidige situatie van het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid in de gemeente Baarn en schetst een aantal uitgangspunten die van belang zijn voor het nieuw op te stellen beleid. Ook wordt er een eerste aanzet gegeven voor de kansen en uitdagingen die van belang zijn. Tijdens het beleidsproces wordt vastgesteld welke doelen en ambities aansluiten bij de behoeften van inwoners.

Input voor deze notitie is verkregen uit het onderzoek van de rekenkamer, het onderzoek naar het huidige schuldhulpverleningsbeleid van KWIZ, gesprekken met sleutelpersonen uit het maatschappelijk veld in Baarn en gesprekken met medewerkers van de gemeente. Visie op bestaanszekerheid De gemeente Baarn streeft naar een samenleving waarin alle inwoners, ongeacht hun achtergrond of inkomen, volwaardig kunnen deelnemen. Dit betekent dat een laag inkomen of schuldenproblematiek geen belemmering mogen vormen voor meedoen in de samenleving. Hierbij hebben we een speciale aandacht voor kinderen. Armoede en schulden ontstaan vaak door structurele oorzaken en opeenstapelingen van levensgebeurtenissen. De gemeente zet daarom in op een brede aanpak, in plaats van enkel te focussen op financiële ondersteuning. De gemeente gelooft in de kracht van de Baarnse gemeenschap en wil inwoners, maatschappelijke partners en ondernemers actief betrekken bij het ontwikkelen en uitvoeren van gemeentelijk beleid. Vertrouwen vormt hierbij de basis, aangezien het verleden, met name de toeslagenaffaire, heeft laten zien hoe desastreus de gevolgen kunnen zijn wanneer je uitgaat van wantrouwen. Duizenden gezinnen raakten onterecht in financiële en sociale problemen door strenge fraudeverdenkingen en een gebrek aan menselijke maat. Dit onderstreept de noodzaak 1

van ondersteunend en rechtvaardig beleid waarin inwoners met respect en vertrouwen worden benaderd. Recente ontwikkelingen In onze samenleving groeit het besef dat bestaanszekerheid meer is dan enkel voldoende inkomen om rond te komen. Ook in de gemeente Baarn kijken we kritisch naar hoe we inwoners op dit gebied kunnen ondersteunen. Bestaanszekerheid is een breed begrip dat meer omvat dan alleen voldoende inkomen. Het gaat om het hebben van een menswaardig bestaan, waarin een persoon kan voorzien in basisbehoeften en volwaardig kan deelnemen aan de samenleving. Het is het recht op een fatsoenlijk bestaan, met een plek waar je thuis kunt komen, een inkomen waarop je kunt rekenen, en kansen voor je kinderen. In Baarn zetten we ons al volop in voor bestaanszekerheid. Toch willen we stappen blijven zetten. Dit doen we door de aanbevelingen vanuit onderzoek en inwoners en ervaringsdeskundigen te betrekken. Uit gesprekken met inwoners en partners, maar ook uit onderzoek, blijkt dat de aanpak duidelijker, efficiënter en breder moet. We willen niet alleen traditionele oplossingen bieden, maar echt iets veranderen. Armoede en schulden ontstaan vaak door een opeenstapeling van problemen, niet alleen door individuele keuzes. Daarom kijken we verder dan financiële steun. We zorgen voor maatwerk, bieden kansen en werken samen om inwoners écht vooruit te helpen.

Regels die werken voor mensen, meer aandacht voor wat inwoners nodig hebben. Zo bouwen we samen aan een toekomst waarin iedereen in Baarn zeker is van een goede basis. In Baarn ligt het percentage huishoudens dat in armoede leeft onder het landelijk gemiddelde. Volgens de nieuwe methode om armoede in Nederland te meten, leeft 2,0% van de huishoudens in Baarn in armoede, terwijl het landelijke gemiddelde op 3,1% ligt. Hoewel het percentage in Baarn lager is, maakt dat de situatie voor de betrokken huishoudens niet minder ingrijpend. Juist in een stad waar het al goed gaat, willen we dat iedereen mee kan doen. Met het nieuwe beleid wil de gemeente Baarn inspelen op de veranderende kijk op bestaanszekerheid. Er gebeurt al veel in onze gemeente binnen het huidige beleid. In het nieuwe beleid zetten we in om bestaande initiatieven meer te verbinden en te versterken. Tegelijkertijd leggen we vast welke nieuwe stappen we de komende jaren zetten om bestaansonzekerheid verder te verminderen. Het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid staat niet op zichzelf, maar is nauw verweven met andere uitvoeringsprogramma’s binnen de brede visie Baarn Vitaal. Door 2

de verschillende programma’s beter op elkaar af te stemmen, zorgen we ervoor dat regels elkaar niet tegenwerken, maar juist ten goede komen aan onze inwoners. We werken aan een Baarn waarin iedereen mee kan doen en een zeker bestaan kan opbouwen. 2. Huidig beleid Recentelijk zijn er twee onderzoeken naar het huidige armoede- en schuldhulpverleningsbeleid uitgevoerd: ‘Rekenkamer onderzoek Armoedebeleid & Schuldhulpverlening 2024’ en ‘Baarn onder de loep: Evaluatie van de schuldhulpverlening middels cijfers, beleid en perspectieven’ van KWIZ (2025). Overlappende bevindingen zijn hieronder uitgeschreven. Daarbij zullen we de successen behouden in het beleid en zullen we de uitdagingen aanpakken. Successen: Vroegsignalering Beide onderzoeken benadrukken de belangrijke rol van de vroegsignalering van schuldhulpverlening en het belang van de laagdrempeligheid en zichtbaarheid zoals het nu ervaren wordt. Armoedepact Ook benadrukken beide onderzoeken het Armoedepact als een stap richting een meer integrale aanpak, waarbij verschillende organisaties samenwerken om inwoners beter te ondersteunen. Organisaties weten elkaar beter te vinden en inwoners kunnen hierdoor sneller en gerichter geholpen of doorverwezen worden.

Ruimhartig beleid In beide rapporten wordt genoemd dat Baarn relatief ruimhartig beleid voert ten opzichte van minima, met diverse regelingen zoals de energietoeslag en ondersteuning via sociale fondsen. Voor vrijwel alle regelingen geldt in Baarn dat inwoners met een inkomen tot 130% van het wettelijk sociaal minimum in aanmerking komen. Daarnaast blijkt het beleid ook succesvol als het gaat om de zogenaamde ‘armoedeval’. De armoedeval is een landelijk fenomeen waarbij inwoners te maken krijgen met een teruggang van nettoinkomen wanneer zij vanuit een bijstandssituatie gaan werken. Uit de meest recent uitgevoerde inkomenseffectrapportage (2023) blijkt dat de armoedeval in onze gemeente minimaal is. Met andere woorden; het loont om te werken vanuit een bijstandssituatie. Uitdagingen: Meten & Monitoren De beleidsstukken bevatten volgens beide rapporten algemene doelstellingen die niet specifiek of meetbaar zijn (SMART). Dit maakt het lastig om te beoordelen of de gestelde doelen worden bereikt. 3

Informatievoorziening Beide onderzoeken signaleren dat er tekortkomingen zijn in de informatievoorziening richting zowel inwoners als ketenpartners. Er is behoefte aan een sociale kaart en duidelijke communicatie over het aanbod van ondersteuning. Complexe procedures Het aanleveren van documenten wordt door zowel inwoners als ketenpartners als lastig ervaren, wat de toegang tot hulp vertraagt en de laagdrempeligheid vermindert.

3. Nieuw beleid - uitgangspunten Het huidige beleid is aan vernieuwing toe, want het huidige beleid liep tot 2023. Daarnaast adviseerde de rekenkamer in 2024 een integraal beleid waarin schuldhulpverlening en armoede samengevoegd wordt. De gemeente wil graag in samenspraak met inwoners en het maatschappelijke veld van Baarn de ambities en doelen van het gemeentelijke Armoede- en Schuldhulpverleningsbeleid bepalen. Voor het beleid zijn enkele uitgangspunten opgesteld op basis van de eerdere beleidsstukken en de bevindingen en aanbevelingen van onderzoek. 11 Uitgangspunten: 1. Bestaanszekerheid als uitgangspunt Het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid draagt bij aan een brede bestaanszekerheid. We ondersteunen inwoners die (tijdelijk) niet zelfstandig kunnen deelnemen aan de samenleving en helpen hen waar nodig om weer grip op hun leven te krijgen. Tegelijkertijd stimuleren we participatie en bieden we perspectief, zodat iedereen zo veel mogelijk mee kan doen. 2. Vertrouwen als basis We voeren gesprekken met onze inwoners op basis van vertrouwen. Inwoners ervaren minder stress en krijgen duurzame oplossingen aangereikt. Beleidsmaatregelen worden ontworpen vanuit vertrouwen, zonder onnodige controles. Dit is een les uit het verleden, zoals de toeslagenaffaire, waar wantrouwen leidde tot schrijnende situaties. 3.

Kinderen kunnen altijd meedoen Het is essentieel dat kinderen vanaf jonge leeftijd voldoende kansen krijgen om zich te ontwikkelen. Hierbij is het van belang dat ze de vrijheid voelen om keuzes te kunnen maken die ze zelf willen zonder ervaren prestatiedruk. Hierdoor kan armoede en sociale uitsluiting op latere leeftijd zoveel mogelijk voorkomen worden. In onze aanpak zorgen we ervoor dat kinderen altijd kunnen deelnemen. Hiermee streven we ernaar om generatiearmoede zoveel mogelijk te doorbreken. Dit doen we zowel lokaal, als regionaal in onderwijsverband. 4. We werken dicht bij de mensen, in hun eigen omgeving 4

De professionals, inclusief vrijwilligers, werken samen in een netwerk binnen de wijken, dicht bij de inwoners. Voor inwoners is het duidelijk waar ze met hun vragen terecht kunnen. De professionals zijn goed op de hoogte van wat er speelt in de wijk en kennen de beschikbare (particuliere) voorzieningen. We zijn een vertrouwd gezicht in de wijk en verlagen de drempel om ondersteuning te vragen wanneer dat nodig is. We vertrouwen op elkaars oordeel en zorgen ervoor dat inwoners niet van het kastje naar de muur worden gestuurd. De toegang is zonder drempels. 5. Duidelijke en meetbare doelen De gemeente wil meer inwoners bereiken met effectieve ondersteuning. We meten het bereik en de effectiviteit van minimaregelingen en we monitoren de voortgang van de hulpverlening aan de hand van bestaande benchmarks. We stellen meetbare, relevante doelen op, om waar nodig bij te sturen. 6. Regie en sturing vanuit de gemeente We versterken de regierol van de gemeente door te blijven investeren in onze eigen medewerkers en het borgen van behoud van kennis. We leggen heldere afspraken met ketenpartners vast, inclusief verantwoordelijkheden en verwachte resultaten. 7. Focus op preventie en vroegsignalering De gemeente ondersteunt bij ingrijpende levensgebeurtenissen om financiële bewustwording, voorlichting en educatie te bevorderen.

We blijven zelfredzaamheid en financiële vaardigheden van alle inwoners stimuleren door middel van workshops, trainingen en persoonlijke begeleiding. We blijven inzetten op vroegsignalering in samenwerking met Pit Baarn, woningcorporaties, werkgevers, energieleveranciers en zorgverzekeraars. We blijven daarbij monitoren wat de inwoner helpt en passen daar het afwegingskader op aan. 8. Eenduidigheid en overzicht Er is veel aanbod in Baarn. We vereenvoudigen het overzicht van regelingen, zodat inwoners de weg weten te vinden naar de juiste partij en niet ontmoedigd worden om hulp te zoeken. Daarnaast blijven we investeren in campagnes en communicatie om inwoners beter te informeren over beschikbare regelingen en hulp. 9. Maatwerk en specifieke doelgroepen We creëren beleid gericht op specifieke doelgroepen zoals ouderen, jongeren, zelfstandigen en inwoners met een licht verstandelijke beperking of verslavingsproblematiek. 10. Inzetten op participatie van inwoners We betrekken inwoners, de Adviesraad Sociaal Domein Baarn en ervaringsdeskundigen actief bij het opstellen van beleid. Ook na het opstellen van beleid werken we structureel samen met ervaringsdeskundigen zodat beleid blijft aansluiten bij de dagelijkse praktijk van inwoners. 11.

Financiële zelfredzaamheid stimuleren Wij gaan met de betreffende inwoners aan de slag om, waar mogelijk, uit de armoedesituatie te geraken, door scholing en/of een baan, en door begeleiding met het leren omgaan met geld. Baarnaars moeten zoveel mogelijk in staat gesteld worden om voor zichzelf te kunnen zorgen.

5

4. Proces De komende maanden zal de gemeente met relevante stakeholders (inwoners en organisaties) in gesprek gaan om de uitgangspunten te toetsen en verder uit te werken. Het proces is in de volgende fases te onderscheiden: - Betrekken inwoners - Betrekken organisaties - Terugkoppeling van participatieproces naar raad en stakeholders - Maken en vaststellen van het beleid - Implementatie Op 4 maart is er in het participatietraject van Baarn Vitaal een bijeenkomst over Bestaanszekerheid. Daarnaast is er een online (meedoenbaarn.nl) een vragenlijst over het beleidsthema Bestaanszekerheid.

6