1070983 Resultaten quickscan locatie-onderzoek cultuurhuis rvs

RAADSVOORSTEL Zaaknummer

1070983

Onderwerp

Resultaten quickscan locatie-onderzoek cultuurhuis

Besluit in raad

18 december 2024

Portefeuillehouder(s)

Wethouder Veldhuizen

Naam steller

Dirk Eekma

Status / Vertrouwelijkheid

Openbaar

Voorgestelde beslispunten: 1. Een cultuurhuis met een geprogrammeerd theater en bibliotheek te realiseren op de locatie Rembrandtlaan 35, omdat de quickscan aantoont dat een cultuurhuis in het centrum niet haalbaar is. 2. Het college opdracht te geven om in overleg met het Baarnse culturele veld de inhoudelijke invulling van het cultuurhuis uit te werken en deze samen met het plan voor gezamenlijke huisvesting theater en bibliotheek van december 2021, de basis te laten zijn voor een nieuw huisvestingsplan en ontwerp voor het cultuurhuis. 3. Een kleinschalige, levendige voorziening voor cultuur en ontmoeting in het centrum te realiseren. 4. Een voorbereidingskrediet van € 25.000 beschikbaar te stellen om de uitgangspunten voor een kleinschalig, levendige voorziening voor cultuur en ontmoeting in het centrum op te stellen. Samenvatting van het voorstel Met de realisatie van een cultuurhuis wil het college de maatschappelijke kracht van cultuur vergroten. In het Baarnse cultuurhuis smelten culturele initiatieven samen tot een doeltreffende eenheid. Het theater, de bibliotheek en andere culturele organisaties vormen de bouwstenen van dit cultuurhuis. Het is niet haalbaar om in het centrum van Baarn een cultuurhuis met een programmering met landelijke artiesten en voorstellingen te realiseren. Deze conclusie wordt getrokken op basis van de studie van bureau IMOSS.

Het inpassen van een cultuurhuis op de huidige locatie van het theater aan de Rembrandtlaan is wel haalbaar. De inhoudelijke invulling van het cultuurhuis wordt uitgewerkt op basis van het plan gezamenlijke huisvesting theater en bibliotheek van december 2021. In dit plan is sprake van behoud en verbetering van de grote theaterzaal. Het kan in basis rekenen op draagvlak bij de bibliotheek en het theater. Het plan zal aansluiten op het actuele gemeentelijke beleid, zoals de Kunst- en Cultuurvisie, het Plan Maatschappelijke Vastgoed en de Lokale Energie Strategie. De investering wordt vooralsnog indicatief geschat op € 15 tot 17 miljoen. In het verlengde van het raadsbesluit van 3 juli 2024 komt er ook een kleinschalige en levendige voorziening voor cultuur en ontmoeting in het centrum. Aanleiding Met de realisatie van een cultuurhuis wil het college de maatschappelijke kracht van cultuur vergroten. In het Baarns cultuurhuis smelten culturele initiatieven samen tot een doeltreffende eenheid. Het theater, de bibliotheek en andere culturele organisaties vormen de bouwstenen van dit cultuurhuis.

1

Het theater in het Baarns Cultuurhuis is een katalysator voor verbeelding en emotie. Hier bloeit talent op, worden verhalen tot leven gebracht en ontstaan magische momenten. Acteurs, dansers en muzikanten delen hun passie met het publiek. Ongeacht of zij professional of amateur zijn. De bibliotheek vormt het andere fundament van het cultuurhuis. Hier vind je niet alleen boeken, maar ook kennis, inspiratie en ontmoetingen. Kinderen ontdekken hun eerste verhalen, leerlingen vinden hier studiemateriaal en volwassenen verbreden hun horizon. De bibliotheek speelt ook een cruciale rol in digitale ondersteuning. Daarnaast biedt de bibliotheek taalcursussen en workshops, Zo draagt ze bij aan een actieve deelname aan de moderne (informatie)samenleving. De samenwerking tussen theater, bibliotheek en de andere Baarnse culturele organisaties creëert een dynamische omgeving. Dit maakt het mogelijk om nieuwe doelgroepen te bereiken, de programmering te versterken en creativiteit te stimuleren. Het Baarnse cultuurhuis is een laagdrempelige ontmoetingsplek waar cultuur, educatie en samenleven hand in hand gaan. Voor jong en oud. Het bevordert leefbaarheid en saamhorigheid en versterkt de identiteit en levendigheid van Baarn. Zie ook raadsvoorstel juni 2024.

Beoogd effect • Een cultuurhuis aan de Rembrandtlaan, waarin de bibliotheek, het theater, theaterhoreca en andere culturele functies zijn verenigd. Het theater heeft onder meer een grote zaal (circa 350 stoelen) en een kleine zaal (circa 100 stoelen) die geschikt zijn voor landelijk bekende, professionele voorstellingen en voor gebruik door (Baarnse) culturele initiatieven en organisaties. Het wordt een laagdrempelige plek voor ontmoeting, samenwerking en kruisbestuiving. Deze is gericht op het creëren van een rijk en divers cultureel aanbod, op meedoen en participatie en op de stimulering van levendigheid. • Het verbeteren van de exploitatiemogelijkheden van het theater met een nieuwe, goed uitgeruste kleine theaterzaal. Waardoor, in tegenstelling tot de huidige situatie, gelijktijdige programmering met de grote theaterzaal mogelijk is. • Een kleinschalige, levendige voorziening voor cultuur en ontmoeting in het centrum en daarmee de aantrekkingskracht en levendigheid van het centrum van Baarn verder vergroten. Argumenten 1.1. Op basis van de resultaten van de quickscan is een cultuurhuis met een theater met landelijke programmering in het centrum niet haalbaar. Het is niet haalbaar om in het centrum van Baarn een cultuurhuis met een programmering met landelijke artiesten en voorstellingen te realiseren. Deze conclusie wordt getrokken op basis van de studie van bureau IMOSS.

Het inpassen van een cultuurhuis op de huidige locatie van het theater aan de Rembrandtlaan is wel haalbaar. De resultaten van de quickscan zijn bijgevoegd in de bijlagen. 1.2. Volwaardig cultuurhuis is op locatie Rembrandtlaan 35 mogelijk. Op de locatie Rembrandtlaan is voldoende ruimte om een volwaardig cultuurhuis te realiseren volgens de ambities uit de Kunst- en Cultuurvisie. • • • • •

Er is voldoende ruimte voor het theater met landelijke programmering, theaterhoreca, de bibliotheek, mogelijk de dansschool en flexibele ruimtes voor multifunctioneel gebruik. Het volume is stedenbouwkundig goed inpasbaar. Er is voldoende parkeergelegenheid op eigen terrein en in de omgeving met uitwijkmogelijkheid naar de parkeerplaats bij de sportvelden. De locatie is goed bereikbaar voor autoverkeer en de verkeerstromen zullen naar verwachting niet bovenmatig toenemen. Er is een goede functioneel-ruimtelijke inpassing mogelijk.

2.1. Naast de bibliotheek en het theater wordt ook de rest van het Baarnse culturele veld betrokken.

2

Er wordt een inhoudelijk plan en een huisvestingsplan met ontwerp, investeringsvoorstel en exploitatieprognose voor het cultuurhuis uitgewerkt. Het plan gezamenlijke huisvesting theater en bibliotheek van december 2021 vormt hiervoor de basis. In dit plan is sprake van behoud en verbetering van de grote theaterzaal. Het kan in basis rekenen op draagvlak bij de bibliotheek en het theater. Er wordt voortgebouwd op de plannen en het ontwerp die in februari 2023 aan de raad zijn aangeboden. Het plan zal aansluiten op het actuele gemeentelijke beleid, zoals de Kunst- en Cultuurvisie, het Plan Maatschappelijke Vastgoed en de Lokale Energie Strategie. 2.2. Aangepast plan op huidige locatie is kostenefficiënter Door het cultuurhuis te ontwikkelen op de huidige locatie van het theater kunnen investeringen uit het verleden behouden blijven. Het aangepaste plan vergt een lagere investering dan een volledig nieuw gebouw. Wel wordt de investering hoger dan op dit moment in de begroting is voorzien (zie Kosten, baten en dekking). 2.3. Doorlooptijd realisatie is korter dan volledige nieuwbouw De totale doorlooptijd voor de vernieuwbouw op basis van plan 2021 wordt geschat op ca. 3,5 jaar, gerekend van moment van raadsbesluit in december 2024 tot en met inrichting (zie Aanpak / Uitvoering).

Daarbij wordt ervan uitgegaan dat er geen volledig nieuw ontwerp wordt gemaakt, maar dat het bestaande ontwerp wordt aangepast op basis van de eisen aan het cultuurhuis. 2.4. Verbreding met extra functies is mogelijk In Baarn hebben we een rijk en divers cultureel aanbod, zowel passief als actief. Dat willen we zo houden en zo mogelijk uitbreiden met nieuwe culturele initiatieven waardoor het publieksbereik verder groeit. Ook is het belangrijk dat er aansluiting wordt gezocht bij de uitvoering van het beleid in het sociaal domein en bij de economische functies zoals netwerken, toerisme en recreatie. Eén van de instrumenten om deze doelen te bereiken is het samenbrengen van culturele functies in een cultuurhuis en samenwerking te bevorderen. Het cultuurhuis wordt een laagdrempelige plek voor ontmoeting, samenwerking en kruisbestuiving. De kern wordt gevormd door de bibliotheek en het theater waarin landelijke programmering plaatsvindt. Het takenpakket van de bibliotheek is de afgelopen jaren gegroeid als gevolg van beleid van de rijksoverheid. Door toevoeging van multifunctionele ruimtes en voorzieningen ontstaan gebruiksmogelijkheden voor vele culturele initiatieven en organisaties. Consequentie is dat een uitbreiding van het plan (extra oppervlakte) nodig is. 2.5. Bereiken doelstellingen door samenwerking en heldere afspraken Een cultuurgebouw is veel meer dan de ‘stenen’.

De samenwerking is gericht op het bereiken van de cultureelmaatschappelijke doelstellingen van de gemeente in het belang van de inwoners. Visie, ambities en doelstellingen worden uitgewerkt. Dit geldt ook voor de samenwerking, het bestuursmodel, activiteiten en exploitatieprognoses. 2.6. Verdere verduurzaming mogelijk De gemeente heeft de ambitie een voorloper en voorbeeld te zijn in de verduurzaming van ons maatschappelijk vastgoed (zie Duurzaamheid). In het plan uit 2021 werd uitgegaan van behoud van de grote theaterzaal. Inmiddels is duidelijk dat de buitengevel en klimaatinstallatie van de zaal aan vernieuwing toe zijn. Sinds een paar jaar mogen grootverbruikers (zoals het cultuurhuis) geen stroom meer terug leveren aan het net. Daarom wordt een alternatief klimaatsysteem met warmte-koudeopslag in de bodem (WKO) onderzocht. 2.7. Mogelijkheden om activiteiten theater voort te zetten tijdens realisatie cultuurhuis Tijdens de realisatie van de vernieuwbouw wordt ook de te behouden grote theaterzaal buiten gebruik gesteld. In het plan wordt gekeken naar de mogelijkheden voor tijdelijke huisvesting van het theater en/of alternatieve programmering ter overbrugging van deze periode. 3.1. Een kleinschalige levendige voorziening in het centrum draagt bij aan de levendigheid van het centrum

3

Bij een levendig centrum horen cultuur en ontmoeting. In het raadsbesluit van 3 juli 2024 wordt gesteld dat “een levendige invulling van Hoofdstraat 1, waarin andere culturele en educatieve functies kunnen worden ondergebracht”, onlosmakelijk is verbonden “met theater en bibliotheek op de Rembrandtlaan, waar mogelijk uitgebreid met andere (culturele) functies” (of zoals in dit voorliggende voorstel, een cultuurhuis). Er wordt zo snel mogelijk een kleinschalige en levendige voorziening voor cultuur en ontmoeting in het centrum gerealiseerd. De gemeente kijkt voor deze voorziening verder dan alleen de Hoofdstraat 1, bijvoorbeeld naar de Laanstraat, om tot een optimale culturele- en ontmoetingsplek te komen die het levendig centrum versterkt. Uitgangspunt is het scenario Levendig waarvoor de gemeenteraad in 2017 heeft gekozen voor het centrum van Baarn. Daarin staat onder andere: • Omdat winkels als trekkers van minder belang worden, moet worden gekeken naar andere functies in het centrum, zoals cultuur, welzijn & zorg (diensten), horeca en wonen. Met name een cultureel aanbod draagt sterk bij aan een levendig centrum. • Het mixed-use of multifunctioneel zoneringsmodel, dat in december 2022 werd vastgesteld, is het Laanplein het economisch zwaartepunt en de Brink het dorpshart van het levendig centrum met een dominante ontmoetingsfunctie en culturele functies. 3.2.

Een kleinschalige voorziening in het centrum bevordert ontmoeting, cultuur en participatie Wanneer de bibliotheek vanuit het centrum naar de Rembrandtlaan wordt verplaatst, komt er in het centrum een laagdrempelige inloop- en ontmoetingsplek. Hiervoor worden uitgangspunten uitgewerkt en deze worden voor de zomer van 2025 aangeboden aan de raad. 3.3. Mogelijkheid om Hoofdstraat 1 te verkopen Het pand Hoofdstraat 1 is in het Plan Maatschappelijk Vastgoed aangemerkt als strategisch bezit vanwege de hierin gehuisveste bibliotheek. Als de bibliotheek verhuist, kan de gemeente kiezen voor een nieuwe (maatschappelijke) invulling of verkoop. Zie Kosten, baten en dekking. 4.1. Voorbereidingskrediet nodig voor opstellen uitgangspunten Voor het opstellen van de uitgangspunten van de kleinschalige voorziening in het centrum is begeleiding door een extern adviesbureau nodig, omdat hiervoor binnen de gemeentelijke organisatie onvoldoende capaciteit beschikbaar is. 5.1. Geheimhouding bijlage 5 raadsvoorstel Het college heeft op bijlage 5 "Waardering herontwikkeling theater- en bibliotheeklocatie" bij het raadsvoorstel geheimhouding opgelegd.

Er is sprake van een belang zoals genoemd in artikel 5.1 lid 2b van de Wet open overheid: "Het openbaar maken van informatie blijft achterwege voor zover het belang daarvan niet opweegt tegen de economische of financiële belangen van de Staat, andere publiekrechtelijke lichamen of bestuursorganen." In bijlage 5 "Waardering herontwikkeling theater- en bibliotheeklocatie" bij het raadsvoorstel staan gedetailleerde berekeningen met betrekking tot de waardering van de genoemde locaties. Het bekend worden van deze berekeningen kan de economische belangen van de gemeente schaden bij een eventuele verkoop van (één van) de locaties. Financiële risico's - Het cultuurhuis kan een hogere investering vergen dan de afgegeven indicatie. Dit kan het gevolg zijn van de verdere planuitwerking, het opnieuw moeten aanbesteden van de ontwerpdiensten (zie Algemene risico’s), extreme prijsstijgingen in de bouw of een tegenvallende aanbesteding van de werken. - De hogere investeringen kunnen leiden tot een verslechtering van de weerstandspositie van de gemeente. Er staan namelijk andere grote investeringen op de rol, zoals de renovatie van de basisscholen en uitbreiding van Het Baarnsch Lyceum, welke tot een afname van de Algemene Reserve kunnen leiden. Reserves zijn onderdeel van het eigen vermogen. Een afname van de reserves leidt tot een verlaging van de solvabiliteit en daarmee op lange

4

termijn de financiële weerbaarheid van een gemeente. - De exploitatielasten van het cultuurhuis kunnen hoger uitvallen. Door de extra investering, zullen de kapitaallasten hoger uitvallen. De samenwerkingspartners van het cultuurhuis zijn, zonder aanvullende subsidie, niet in staat deze lasten te dragen. Dit betekent dat de hogere lasten per saldo op de exploitatie van de gemeente zullen drukken. - Aandachtspunt is het evenwicht tussen de investering in het cultuurhuis en de subsidies voor culturele activiteiten. De jaarlijkse begroting voor Kunst en Cultuur bedraagt ongeveer € 1,7 miljoen, waarvan ongeveer € 1,4 miljoen bestemd is voor theater en bibliotheek. Met een aanvullende investering in het cultuurhuis komt het zwaartepunt van de gemeentelijke investeringen op het gebied van kunst en cultuur nog sterker bij theater, bibliotheek en huisvesting te liggen. De consequentie hiervan is dat naar verwachting geen of slechts zeer beperkte extra middelen meer beschikbaar zijn voor nieuwe projecten of programma’s, bijvoorbeeld op het gebied van cultuurparticipatie. Algemene risico's - De voorbereiding en realisatie van het cultuurhuis kan langer duren dan voorzien. Het is niet zeker of het ontwerp van het plan 2021 kan worden voortgezet met dezelfde architect en adviseurs.

De mate waarin het huisvestingsplan voor het cultuurhuis afwijkt van het oorspronkelijk plan is hiervoor medebepalend. Er wordt nagegaan of en onder welke voorwaarden de contracten binnen de aanbestedingsregels kunnen worden voortgezet. Indien nieuwe bureaus moeten worden geselecteerd en gecontracteerd, zal dit tijd en geld kosten. Bovendien kan dit leiden tot complicaties door kennisverlies, met onder andere een langere ontwerptijd tot gevolg. - Vanaf 2026 staat de begroting van de gemeente Baarn onder druk door afnemende bijdragen van het Rijk. Wanneer binnen het beleidsveld Cultuur een groot deel van de beschikbare middelen wordt ingezet voor een Cultuurhuis, bestaat het risico dat er in deze situatie weinig middelen overblijven voor nieuwe culturele activiteiten. Kosten, baten en dekking Kosten: De stichtingskosten van het aangepaste plan worden vooralsnog geschat op € 15 tot 17 miljoen. Dat is meer dan op dit moment in de begroting voorzien (zie Dekking). Ten eerste omdat de bouwkosten de afgelopen jaren verder zijn gestegen. Ten tweede omdat er naar verwachting extra investeringen nodig zijn om het plan aan te vullen c.q. te wijzigen op basis van het actuele beleid. Om de bedrijfszekerheid te borgen, dienen het bestaande theatergebouw aan de Rembrandtlaan en de bibliotheek aan de Hoofdstraat de komende jaren te worden onderhouden.

De verwachte onderhoudskosten worden opgenomen in het Meerjarenonderhoudsplan (MJOP) dat naar verwachting begin 2025 aan de raad zal worden aangeboden. Voor de realisatie van de kleinschalige, levendige voorziening voor cultuur en ontmoeting in het centrum is een voorbereidingskrediet van € 25.000 nodig. Dit wordt gedekt uit de reeds in de begroting van 2025 en 2026 opgenomen kredieten voor Hoofdstraat 1. Baten: Er kan in de toekomst een opbrengst worden gegenereerd door verkoop van het pand Hoofdstraat 1. Er is een studie naar het financieel resultaat verricht (Zie geheime bijlage 5.). Vertrekpunt voor de huidige ruimte van de bibliotheek is dat hier een functiewijziging plaatsvindt waarbij ook commercieel gebruik mogelijk wordt gemaakt. Voor de acht bestaande woningen zijn twee varianten onderzocht: 1.

Deze kunnen in het koopsegment worden aangeboden (na uitplaatsing van de bestaande bewoners). In dit geval worden de appartementen uitgepond en aangeboden op de vrije markt.

5

2.

Deze kunnen worden verkocht als sociale huurwoningen. Hierbij geldt als uitgangspunt dat de woningcorporatie de woningen overneemt van de gemeente.

Voor variant 1 wordt een financieel resultaat van € 3,6 miljoen binnen een onzekerheidsbandbreedte van € 3,0 tot 4,3 miljoen verwacht. Voor variant 2 wordt een financieel resultaat van € 2,6 miljoen binnen een onzekerheidsbandbreedte van € 2,1 tot 3,4 miljoen verwacht. Indien de gemeente een deel van het pand in eigendom houdt zal de opbrengst lager zijn. Deze opbrengsten vloeien naar de Algemene Reserve en worden niet als dekking voor de investering in het cultuurhuis en/of de centrumlocatie ingezet. Dekking: In de begroting is op dit moment € 11,8 miljoen opgenomen voor de bouw van het cultuurhuis. Daarnaast zijn in 2025 en 2026 voorbereidingskredieten van respectievelijk € 311.000 en € 300.000 begroot. In totaal is dus ruim € 12,4 miljoen begroot. Afgezet tegen de geschatte investering (zie Kosten), betekent dit dat er naar verwachting € 15 -/- € 12,4 = € 2,6 miljoen tot € 17 -/- € 12,4 = € 4,6 miljoen extra nodig is. Na uitwerking van het definitieve plan zal hiervoor een kredietaanvraag bij de raad worden ingediend voor het resterende deel. Voor de gemeente wordt de structurele kapitaallast voor deze extra investering geschat op € 65.000 tot € 115.000 per jaar. Uitgangspunten zijn een afschrijftermijn van 40 jaar en een rentevoet van 0% (conform het beleid vanaf 1 januari 2025).

Uitgangspunt is dat de realisatie van het cultuurhuis niet leidt tot bezuinigingen in de begroting. Er wordt nagegaan of voor de dekking van de kapitaallasten een reserve kan worden ingesteld. De gedachte is dat deze wordt gevuld met opbrengsten die de komende jaren uit verschillende bronnen (zoals de Baarnse Zoom en verkoop van gemeentelijk vastgoed) worden gegenereerd. Door realisatie van de Baarnse Zoom zullen de inkomsten uit de OZB stijgen. Ook kan worden gedacht aan een verhoging van de OZB-tarieven. Aanpak / Uitvoering Het cultuurhuis en de kleinschalige voorziening in het centrum worden als twee losstaande projecten uitgewerkt. Cultuurhuis 1. Uitwerking aangepaste plan: januari t/m december 2025 • Uitwerking aangepaste plan in overleg met culturele veld • Check op aanbestedingsregels en herstart ontwerpteam • Definitief Ontwerp, investeringskosten- en exploitatieraming • Voorbereiding besluitvorming gemeenteraad 2. Definitief raadsbesluit incl. aanvullend krediet: januari 2026 Indicatie vervolgproces: • Technisch ontwerp en aanbestedingsprocedure: februari t/m oktober 2026 • Bouwvoorbereiding, sloop, realisatie, inrichting: november 2026 t/m juni 2028 Kleinschalige voorziening centrum 1. Uitwerking plan: januari t/m mei 2025 • Uitwerking uitgangspunten en locaties • Voorbereiding besluitvorming gemeenteraad 2. Raadsbesluit incl.

krediet: juni 2025 Duurzaamheid De gemeente heeft de ambitie een voorloper en voorbeeld te zijn in de verduurzaming van ons maatschappelijk vastgoed. Het is daarom ook de ambitie een duurzaam gebouw te realiseren dat anderen kan inspireren en kan doen volgen. In de actualisatie van het Plan Maatschappelijk Vastgoed (april 2024) is de ambitie vastgesteld voor een aardgasvrije en CO2-neutrale vastgoedportefeuille in 2050. Door dit gebouw direct aan deze eisen te laten voldoen is het toekomstbestendig richting 2050 en voorkomt dit latere verbouwingen; als we het doen, doen we 6

het goed. Zo wordt bijvoorbeeld nagegaan of een zuiniger energiesysteem met minder terug levering van stroom aan het net kan worden gerealiseerd, bij voorbeeld door middel van een WKO-installatie (warmte-koudeopslag in de bodem). Communicatie Het theater, de bibliotheek en de Baarnse culturele organisaties zullen worden geïnformeerd over het raadsbesluit. Het plan voor het cultuurhuis aan de Rembrandtlaan wordt in overleg met theater, bibliotheek en andere Baarnse culturele organisaties uitgewerkt. Aanwonenden zullen in het kader van de Omgevingsvergunning met buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) worden betrokken bij de uitwerking van Definitief Ontwerp. Inwoners en pers zullen worden geïnformeerd over het raadsbesluit. Evaluatie Niet van toepassing

Burgemeester en wethouders van Baarn,

drs. C.E. Creveld gemeentesecretaris

M.A. Röell burgemeester

Bijlagen: 1070983 Resultaten quickscan locatie-onderzoek cultuurhuis bijlage 1 resultaten quickscan 1070983 Resultaten quickscan locatie-onderzoek cultuurhuis bijlage 2 locatieonderzoek 1070983 Resultaten quickscan locatie-onderzoek cultuurhuis bijlage 3 longlist locaties 1070983 Resultaten quickscan locatie-onderzoek cultuurhuis bijlage 4 ruimtestaat cultuurhuis 1070983 Resultaten quickscan locatie-onderzoek cultuurhuis bijlage 5 waardering herontwikkeling theater- en bibliotheeklocatie (geheim) 7

8