1036988 Kunst- en cultuurvisie 2025 - 2030 bijlage 1 Kunst- en cultuurvisie

41

HOOFDSTUK 5. WAARIN INVESTEREN?

5.2 Wat is een cultuurhuis? Cultuurhuizen zijn eigentijdse verschijningsvormen van wat tot enkele

In veel cultuurhuizen wordt de kern gevormd door een bibliotheek(achtige)

jaren geleden ook wel multifunctionele accommodaties werden

functie in combinatie met horeca. De dominante trend is dat het uitlenen

genoemd. In zijn boek Publiek Vastgoed onderscheidt Marc van Leent

van boeken afneemt, waardoor de bibliotheek is veranderd in de richting

(2012) drie soorten vermogen die door een cultuurhuis kunnen

van een centrum dat op meerdere gebieden actief is: kennis en informatie,

worden geleverd:

ontwikkeling en educatie, kunst en cultuur, lezen en literatuur, ontmoeting

•

Accommoderend vermogen: het gebouw kan in een

en debat. Op die manier heeft de openbare bibliotheek nieuwe manieren

ruimtebehoefte voorzien.

gevonden om de gebruikers aan te spreken en haar publieke missie te

Socialiserend vermogen: het gebouw biedt gelegenheid voor

vervullen.

•

activiteiten en ontmoeting. •

Inspirerend vermogen: het gebouw kan functioneren als een

Aanvankelijk was het cultuurhuis een concept om de gewenste functies te

‘hotspot’.

behouden in dorpen op het platteland. De afgelopen jaren is de formule echter ook opgerukt naar de steden: eerst naar de buitenwijken en nu ook naar de centra. Veel goed functionerende cultuurhuizen zijn geslaagde pogingen tot cross-over, die voortvloeien uit creatief denken over de

huisvesting van maatschappelijke en culturele functies.

42

HOOFDSTUK 5. WAARIN INVESTEREN?

De waarde van de cross-overs:

Scholieren kunnen er huiswerk maken en samenkomen. Ouderen kunnen

•

Het behoud van voldoende massa (financieel, organisatorisch en

er lezen, aan activiteiten deelnemen of hulp krijgen bij praktische zaken.

ruimtelijk) om als organisaties professioneel te kunnen (blijven)

Ouders kunnen er met hun kinderen heen. Zzp’ers kunnen er werken.

functioneren.

Organisaties kunnen er activiteiten organiseren voor uiteenlopende

•

Het behoud van voldoende aanloop en gebruik.

doelgroepen. In een samenleving waarin de individualisering voortgaat en

•

De mogelijkheid een nieuw type culturele voorziening te vormen (de

door de digitalisering het persoonlijke contact minder wordt, voorziet het

meest uiteenlopende combinaties hebben in de afgelopen tien jaar het

in mogelijkheid voor ontmoeting en verdieping.

De reden dat bibliotheekfuncties vaak worden benut als drager voor vormen

van cross-over, is dat de bibliotheek door het openbare karakter van de dienstverlening en door de ruimtelijke opzet een publieke zone realiseert die voor veel groepen toegankelijk en aantrekkelijk is. Je kunt er onbeperkt verblijven zonder dat je entree moet betalen of iets moet consumeren.

Tegenwoordig wordt dit wel een ‘third place’ genoemd: een plek waar je, naast je woning en werk, naar toe gaat om te ontspannen en waar je deel

Kenmerken van een ‘third place’

licht gezien). • Het is neutraal terrein. Je hebt geen uitnodiging nodig en iedereen kan binnenkomen. • Het is ongestructureerd. Je kunt komen en gaan wanneer je wilt. • Het is niet duur. • Het is een plek om te praten. Gesprekken zijn de hoofdactiviteit, maar het spelen van spellen is ook gebruikelijk. • Het is dichtbij huis of werkplek. Idealiter kun je naar je er naartoe lopen. • Het heeft ‘stamgasten’, maar vreemden zijn zeer welkom.

uitmaakt van het sociale leven. Het is een maatschappelijke voorziening. Mensen kunnen er elkaar ontmoeten.

43

Samengevat zijn de kenmerken van een cultuurhuis: •

Aantrekkelijk voor jongeren (leerlingen) en ouderen (zzp’ers, gepensioneerden).

•

Goedkope, sfeervolle en inspirerende werk- en verblijfplekken.

•

Principieel openbaar van karakter.

•

Kern: openbare bibliotheek + horeca.

•

Ontmoetings-, leer-, werk-, oefen- en cursusplekken.

In Nederland zien we twee hoofdvormen: 1.

Culturele cultuurhuizen: bibliotheek met theater, museum of filmhuis.

2.

Maatschappelijke cultuurhuizen: bibliotheek met welzijn, zorg, sport, gemeenteloketten.

44

HOOFDSTUK 5. WAARIN INVESTEREN?

5.3 Exploitatielasten beperkt houden Op het gebied van cultuur zijn er alleen uitkeringen van het rijk voor

Een complicerende factor is dat de bouw- en de huisvestingskosten in

het bibliotheekwerk en de combinatiefunctionaris (cultuurcoach); de

de afgelopen jaren flink zijn gestegen. Het huidige subsidieniveau van

zogeheten ‘Brede SPUK’. Lokale culturele initiatieven kunnen

het theater en de bibliotheek is onvoldoende om de gestegen

daarnaast maar zelden een beroep doen op de publieke landelijke

kapitaallasten en overige vastgoedgerelateerde kosten die bij een

cultuurfondsen (zoals het Fonds Podiumkunsten) of op provinciale

investering komen kijken in de vorm van huur te betalen.

regelingen. Zodoende hangt het financiële draagvlak voor lokaal

Investeringen in culturele voorzieningen leiden daarom vrijwel altijd

cultuurbeleid vooral af van de algemene uitkering uit het

tot hogere subsidie-uitgaven voor de gemeente. Die subsidie komt via

Gemeentefonds die op haar beurt sterk afhankelijk is van het

de huur in regel weer terug bij de gemeente in haar rol als

inwoneraantal. Dit maakt dat kleinere gemeenten maar weinig

vastgoedeigenaar, maar dit geldt niet voor andere huisvestingslasten.

middelen hebben voor kunst en cultuur, waardoor er prioriteiten

moeten worden gesteld. In het Informatiedocument is het VNG-

In het concrete geval van Baarn betekenen de beperkingen van de

ringenmodel opgenomen, dat laat zien waaruit het culturele

gemeentebegroting dat we geen investeringen kunnen doen die

basispakket van kleinere gemeenten bestaat. Dit wordt grotendeels

vervolgens leiden tot een structureel fors hogere (subsidie)last. Als we

met subsidies in stand gehouden. Bij investeringen (eenmalig van

in culturele gebouwen willen investeren, moeten we selectief zijn,

karakter) is het belangrijk te beseffen dat er ook altijd een structureel

zodat de druk op de gemeentelijke financiën binnen de perken blijft.

effect is op de exploitatie van een organisatie en dus voor de benodigde subsidie.

45

Bijlage 1. Uitkomst enquêtes

BIJLAGE 1

Enquête en bijeenkomst jongeren Zie op de website ‘Meedoen.Baarn.nl’ voor de volledige verslagen. Enquête

Bijeenkomst

• Door bijna 200 scholieren (12-18

• Verder gepraat over deze

jaar) ingevuld

onderwerpen

• Meer dan de helft is 15 jaar of jonger

• Wat is er goed? En wat kan er beter?

• Vragen over kunst- en

• Is een cultuurcoach specifiek voor

cultuurparticipatie (beoefenen en

jongeren van toegevoegde waarde?

bezoeken) • Vragen over wensen en behoeftes (aanbod in Baarn) 47

Zelf kunst maken

BIJLAGE 1

Uitkomsten

55

53

Muziek

Dans/theater 44

43

Poëzie/verhalen/spoken word

Hoge participatie, maar er is duidelijk

Sociale media/bloggen

behoefte aan meer aanbod dat is

Fotografie/film

23

gericht op jongeren:

16

Tekenen/schilderen

18

16

Kleding/sieraden maken

15

Anders

•

Festivals en evenementen

•

Popconcerten en dance-events

•

Plaats om samen te komen met andere

Doe ik niet

Toevoegingen aan het kunst- en cultuuraanbod Theater- en/of dansvoorstellingen 59

jongeren •

Filmvertoningen

(Pop)concerten en/of dance-events

Dansclub/uitgaansgelegenheid/feesten

42 35

41

Museum en/of tentoonstellingen

37

Festivals en/of evenementen

31

•

en film) •

27

Programmering De Speeldoos (theater Aanbod en uiterlijk bibliotheek

15 11

Creatieve lessen/cursussen

Een plaats om samen te komen met andere jongeren Anders Er hoeft niets toegevoegd te worden

48

BIJLAGE 1

Enquête inwoners •

Door bijna 600 inwoners ingevuld

•

86% is 45 jaar of ouder

•

Hoge participatie: culturele evenementen (83% minimaal 2 keer per jaar) en De Speeldoos (75% minimaal 2 keer per jaar)

•

Lage participatie: bibliotheekbezoek (meer dan 50% nooit of bijna nooit)

•

Bijna 60% gaf aan via de Baarnsche Courant op de hoogte te worden gebracht van culturele activiteiten en evenementen in Baarn

49

BIJLAGE 1

Uitkomsten Inwonersenquête Professionele programmering en films

Driekwart van de respondenten is bereid

zijn de voornaamste redenen voor bezoek

om een uur of langer te reizen voor

aan De Speeldoos.

voorstellingen en concerten buiten Baarn. Bereidheid tot reizen voor een voorstelling of concert buiten Baarn

Redenen voor bezoek aan De Speeldoos Professionele theater- en/of dansvoorstellingen

Maximaal een kwartier 9%

Films 17%

Maximaal een halfuur

45%

Amateurvoorstellingen

Maximaal een uur Evenementen en/of bijeenkomsten 29%

Reistijd maakt niet uit

Ik ga (bijna) nooit naar De Speeldoos 0%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

35%

50

BIJLAGE 1

Terzijde: uitkomst bevestigt wat we weten uit onderzoek over theaterpubliek • 75% van de bezoekers woont binnen een straal van 13 km van een theater. • de maximale reistijd van bezoekers voor regulier theateraanbod ligt bij 30 à 40 minuten. Betekent dat voor de inwoners van Baarn de podia in Amersfoort, Hilversum en Utrecht goed bereikbaar zijn en zelfs Amsterdam nog.

51

BIJLAGE 1

Uitkomsten Inwonersenquête en gespreksavonden

Knelpunten • Te weinig plaats en mogelijkheden voor expressie en ontwikkeling • Er is weinig te doen voor jongeren

• Verbeterpunten cultuurdeelname en cultuurmarketing • Behoefte aan herijking van het subsidiebeleid

• Aantasting organisatiekracht • Tekortkomingen culturele accommodaties • Tekort aan ontmoetingsplekken bij jong en oud 52

BIJLAGE 1

Uitkomsten Inwonersenquête en gespreksavonden

Behoeftes en toevoegingen • Creatieve lessen/cursussen/workshops • Plaats ontmoeting andere liefhebbers kunst en cultuur (cultuurhuis) • (Pop)concerten en live muziek • Kleinschalige, toegankelijke evenementen • Museum en/of tentoonstellingsruimte

53

Bijlage 2. Contouren van het nieuwe evenementenbeleid

54

BIJLAGE 2. CONTOUREN VAN HET NIEUWE EVENEMENTENBELEID

Evenementen dragen bij aan een levendige en aantrekkelijke gemeenschap. De gemeente brengt daarom apart het evenementenbeleid naar de raad. Hierin zal een nieuw subsidiebeleid worden voorgesteld en staat omschreven welke rol de gemeente oppakt in de stimulering en facilitering van de evenementen, zodat organisatoren beter om kunnen gaan met de

vele regels rondom evenementen en de ervaren 'regeldruk' vermindert.

Een nieuw subsidiemodel In het nieuwe evenementenbeleid willen we als gemeente de subsidie gaan toekennen aan evenementen die aansluiten bij de doelstellingen en uitgangspunten en die bijdragen aan de doelen van beleid. In dat kader is het belangrijk dat evenementen bijdragen aan de kernwaarden van Vorstelijk Baarn en bijdragen aan een positieve profilering van de gemeente. Omdat de subsidiebudgetten een grens kennen moeten er keuzes worden gemaakt. Op basis van de doelstellingen, uitstraling en doelgroepen worden er naar verwachting drie soorten evenementen onderscheiden: A. Beeldbepalende evenementen (on-brand lees ‘merk) B. Verbindende evenementen (brand ondersteunend) C. Basisevenementen.

Hoofdpunten strategisch evenementenbeleid

Contouren van het nieuwe evenementenbeleid 1. 2. 3.

Evenementen dienen dezelfde doelen als het kunst- en cultuurbeleid. Een evenwichtig en gevarieerd evenementenaanbod wordt beoogd. Er moet ruimte zijn voor nieuwe initiatieven of eenmalige bijzondere evenementen. 4. Evenementen moeten zoveel mogelijk verduurzamen. 5. De gemeente kan organisatoren op verschillende manieren ondersteunen, maar het is niet de bedoeling dat de gemeente de organisatie van evenementen overneemt. 6. De gemeente benoemt een evenementencoördinator die een aanspreekpunt is voor organisatoren en helpt de weg te vinden naar het juiste loket voor vergunningen, subsidie en praktische zaken (beveiliging, verkeersregeling, EHBO, en dergelijke). 7. Buro Vrijwillige Inzet van PIT Baarn ondersteunt bij de werving van vrijwilligers en geeft informatie en advies. 8. De gemeente heeft twee verzekeringen afgesloten in verband met evenementen: (a) een vrijwilligersverzekering en (b) een collectieve evenementenverzekering. 9. De gemeente stelt gratis materialen ter beschikking (zoals dranghekken en afvalcontainers). Ook wordt stroom gratis beschikbaar gesteld, net als water van tappunten. 10. Via Buro Vrijwillige Inzet van PIT Baarn kan gratis gebruik worden gemaakt van verkeersregelaars, EHBO’ers en beveiligingsmensen. 11. De gemeente kan subsidies toekennen aan evenementen (zie hierna).

De globale inhoud van het nieuwe beleid schetsen we in het kader hiernaast. 55

Bijlage 3. Onderzoek bibliotheekfuncties

56

BIJLAGE 3

Onderzoek naar transformatie bibliotheken Recent heeft Berenschot een onderzoek uitgevoerd onder bibliotheken die in de afgelopen jaren onderdeel zijn geworden van een cultuurcluster (een gebouw met meerdere culturele functies). De onderzoeksgroep bestond uit vijftien bibliotheken die in de periode vanaf 2015 zo’n transformatie hebben doorgemaakt. Voor drie momenten in de tijd (stand-alone, 1 jaar na opening en 3 jaar na opening) werd in kaart gebracht wat de effecten van een transformatie waren op (a) de ledenaantallen, (b) de bezoekaantallen (drempeloverschrijdingen) en (c) het aantal activiteiten uitgesplitst naar verschillende categorieën.

Op basis van de verzamelde data is vast te stellen dat er duidelijke stijgingen zichtbaar zijn. Dit geldt vooral voor het aantal bezoeken (een groei van 76% !) en activiteiten en in mindere mate voor de ledenaantallen. Ook is zichtbaar dat de aard van de activiteiten enigszins verandert. De onderzoeksresultaten worden in de pagina's hierna bijgevoegd.

57

BIJLAGE 3

Gemiddelde stijging per categorie Bibliotheekleden Bibliotheekleden

Bezoeken

• In totaal is het aantal bibliotheekleden drie jaar na openen gestegen met gemiddeld 13% ten opzichte van toen de bibliotheek nog standalone was.

• Het bezoekaantal stijgt significant. Drie jaar na openen zijn er gemiddeld 76% meer bezoeken. Als een uitschieter wordt meegerekend, dan komt dit percentage uit op 96%.

• Dat het gemiddelde een stijging laat zien, komt vooral door het eerste jaar na openen. In de jaren erna is er een kleine daling te zien. Drie jaar na openen is het aantal bibliotheekleden t.o.v. één jaar na openen gedaald met gemiddeld 5%. Deze (lichte) daling bij de door ons bevraagde bibliotheken sluit aan bij de landelijke neergaande lijn van de afgelopen jaren: ten opzichte van 2019 is het aantal lidmaatschappen met 5% gedaald.

Bezoeken

• Er zijn grote verschillen te zien tussen de verschillende organisaties in het moment waarop het aantal bezoeken is gestegen. Bij een aantal organisaties is dit een constante stijging, bij een aantal anderen schoot dit pas omhoog drie jaar na openen.

• Natuurlijk hebben de organisaties te maken gehad met de coronajaren. Hierdoor zijn er een aantal dalingen te zien. Maar ondanks zo’n tijdelijke daling in bezoeken, is er uiteindelijk bij nagenoeg alle organisaties een behoorlijke stijging waarneembaar.

• Activiteitendsdfsdf Activiteiten • Gemiddeld steeg het aantal activiteiten met 15% drie jaar na openen. Bij één organisatie was er een hele grote stijging te zien (van maar liefst 1009%). Dit staat niet in verhouding met de resultaten van de andere organisaties, maar reken je deze mee dan komt de gemiddelde stijging uit op 214%.

• Het aantal activiteiten stijgt met name in het eerste jaar na openen. De jaren daarna blijft het aantal redelijk stabiel. • Op de volgende pagina’s gaan we dieper in op de verschillende categorieën activiteiten.

58

BIJLAGE 3

Het aantal activiteiten stijgt in elke categorie Figuur 2. Gemiddeld aantal activiteiten per categorie 250

Stand-

200

alone

1 jaar na openen

150

100

3 jaar na openen

50

0

• Figuur 2 laat het gemiddeld aantal activiteiten zien op drie momenten. NB: deze categorieën zijn gebaseerd op de jaarlijkse verplichte uitvraag t.b.v. de Bibliotheekmonitor • In het figuur is af te lezen dat het aantal activiteiten in alle categorieën drie jaar na het openen van de multifunctionele accommodatie zijn toegenomen. Bij ontmoeting & debat is er in het eerste jaar een enorme stijging te zien, deze vlakt in de jaren daarna af. • Met name de activiteiten rondom leesbevordering & kennismaking met literatuur stijgen. Dit geldt voor nagenoeg alle organisaties (en wordt dus niet veroorzaakt door een enkele uitschieter). • Op de volgende pagina geven we een relatieve verdeling van de activiteiten weer.

59

BIJLAGE 3

De aard van de activiteiten verandert Figuur 3. Relatieve verdeling van de activiteiten 40%

Standalone

30%

1 jaar na openen

20%

3 jaar na openen

10%

0%

• Omdat we zowel kleinere als grotere organisaties hebben bevraagd, loopt het aantal activiteiten per organisatie uiteen. Daarom laten we in figuur 3 ook de relatieve verdeling van de activiteiten zien. Hiermee is te zien welke activiteiten relatief meer of minder worden uitgevoerd na de transformatie. • In het figuur is af te lezen dat er drie jaar na openen relatief minder activiteiten worden uitgevoerd op educatie & ontwikkeling en (aanzienlijk) minder op kunst & cultuur. Let op: dit zijn relatieve getallen. Figuur 2 op de voorgaande pagina laat zien dat de activiteiten in absolute zin zijn gestegen. • De andere categorieën laten een stijging zien. Met name activiteiten rondom leesbevordering & kennismaking met literatuur en activiteit rondom ontmoeting & debat worden relatief meer uitgevoerd. • Het eerste jaar na openen is er een behoorlijke daling te zien in de categorie Kennis & informatie. Er worden dan dus relatief minder van deze activiteiten uitgevoerd. In de jaren erna stijgt dit aandeel weer.

60

Verantwoording

61

Verantwoording afbeeldingen

Verantwoording

Pagina:

Deze kunst- en cultuurvisie is in de eerste helft van 2024 tot stand

P.1. Cultureel Festival in de straat Optreden bij de vioolbouwer. Foto Gaston Lamaitre 2021.

gekomen na raadpleging van het culturele veld, maatschappelijke

P.2. Vocalgroup 310 tijdens de Koepelconcerten. Foto Glen van Kamperdijk 2022.

organisaties inwoners en specifiek jongeren. Voor het

P.4. Expositie Atelier Langs Jan, kunstwerken gemaakt door kinderen van 6 tot 16

participatietraject en voor het schrijven van de visie heeft de

jaar. Foto TPJ Verhoeven Photography 2022. P.11. Uitvoering 'Zooi! Mooi?' Door dansdocent Jamie-Dee van den Oudenrijn op de

gemeente de hulp ingeschakeld van Cor Wijn en Emma Fuchs van

JPS Montinischool. Foto Kunst Centraal 2023.

adviesbureau Berenschot. De kunst- en cultuurvisie is in oktober 2024

P.15 Optreden vanuit de Vorstelijk Baarn Express in de Laanstraat en op de Brink.

vastgesteld door het college en wordt in november 2024 voorgelegd

Foto Baarns Mannenkoor 2023.

ter goedkeuring aan de gemeenteraad van Baarn.

P.18. Cultureel Festival Royal Disco in the Park. Foto Gaston Lamaitre 2021. P.26. Meetings and Goodbyes, Ant Physical Theatre. Foto Theaterie ‘t Open Doekje 2023.

Looptijd en evaluatie

P. 40. Uitvoering eindmusical basisschool NBS in Theater de Speeldoos. Foto Theater

De Kunst- en cultuurvisie kent een looptijd van 6 jaar. Na deze periode

de Speeldoos 2023. P. 41 Kerstconcert van het Dagkoor dat repeteert in het theater. Foto Theater de

zal de visie worden geëvalueerd. Dit zal gebeuren samen en in dialoog

Speeldoos 2023.

met betrokkenen. De evaluatie vindt plaats aan de hand van de drie

P. 44. Danscafé voor ouderen op de vrijdagmiddag. Foto Theater de Speeldoos 2023.

ambities (culturele meerwaarde, maatschappelijke meerwaarde,

P 46. Sunday Session Theatercafé De Speeldoos. Foto Carla Gorter – 2022.

economische meerwaarde). Naar aanleiding van deze evaluatie zal de

P. 54. All Together Ontmoetingsfestival. Foto All Together Ontmoetingsfestival 2019.

visie worden herijkt. Hierbij is het logisch dat de ontwikkeling van de

P. 56. Marcel van Roosmalen tijdens Heel Nederland Leest. Foto Bibliotheek Eemland 2023.

nieuwe visie mede afhankelijk is van de realisatie van het cultuurhuis.

P. 61. Motie van Wanorde door Toneelgroep Karakter in theater de Speeldoos. Foto Toneelgroep Karakter 2023. 62