1036988 Kunst- en cultuurvisie 2025 - 2030 bijlage 1 Kunst- en cultuurvisie aangepast n.a.v. amendementen
Tekst van het document
Cultuur in Baarn. Verrijkend, levendig en voor iedereen Kunst- en Cultuurvisie 2025-2030
Voorwoord Geachte lezer, Met groot genoegen presenteren wij u de Kunst- en Cultuurvisie 2025-2030. Deze visie weerspiegelt niet alleen de rijke verscheidenheid en diepgang van ons huidige cultuuraanbod, maar ook de grote waarde die wij hechten aan kunst en cultuur in onze gemeente. Cultuur speelt een essentiële rol in het versterken van onze identiteit en het bevorderen van een levendige en verbonden samenleving. Al vele jaren zien wij een indrukwekkend aantal initiatieven die de cultuur verrijken. Er is sprake van levendige (jeugd)projecten, inspirerende ontmoetingen en unieke culturele evenementen. De betrokkenheid en passie van iedereen die hieraan bijdraagt is bewonderenswaardig en verdient dan ook een compliment. Naast de opvallende tevredenheid over het culturele aanbod zijn er uitdagingen en kan het altijd beter.
De gemeente wil zorgdragen voor een rijk en divers cultureel leven waaraan iedereen kan meedoen (van jong tot oud). Mede daardoor kan cultuur bijdragen aan de levendigheid van onze gemeente. Mocht het cultuurhuis in Baarn gerealiseerd worden, dan zullen de ideeën die er daarvoor zijn een mooie bijdrage leveren aan een bruisende plek waar ook jongeren kunnen deelnemen aan creatieve en culturele activiteiten. Dit cultuurhuis zal een centrale ontmoetingsplaats worden die nieuwe mogelijkheden creëert voor zowel jong als oud om kunst en cultuur te beleven. Onze dank gaat uit naar alle betrokkenen die zich hebben ingezet voor de totstandkoming van deze visie. De betrokkenheid en inzet zijn van grote waarde geweest. Het is dankzij u dat wij nu kunnen bouwen aan een toekomst waarin kunst en cultuur nog meer een plek krijgen in het dagelijks leven van onze inwoners. We hopen dat deze visie niet alleen een reflectie is van de huidige stand van zaken, maar ook een uitnodiging om samen te blijven werken aan een cultuur die ons allen verbindt en inspireert. Laten we blijven meedoen, blijven ontmoeten, en vooral blijven genieten van de levendigheid die kunst en cultuur in onze gemeente brengen. Met oprechte waardering en dank. Mark Veldhuizen Wethouder
Inhoud 1. Uitgangspunten
4.4 Stimuleren van crowdfunding, sponsoring en fondsenwerving
1.1 Samenvatting
4.5 Toegesneden accommodatiebeleid
1.2 Participatief traject
4.6 Stimuleren van samenwerking
1.3 Informatiedocument
4.7 Festivals en evenementen ondersteunen
1.4 Wat verstaan we onder kunst en cultuur? 2. Onze visie: kunst en cultuur geven meerwaarde 2.1 Culturele meerwaarde 2.2 Maatschappelijke meerwaarde 2.3 Economische meerwaarde
5. Waarin investeren? 5.1 Samenwerken in een cultuurhuis 5.2 Wat is een cultuurhuis? 5.3 Exploitatielasten beperkt houden
3. Rolopvatting, ambities en doelen 3.1 Rolopvatting
Bijlage 1. Uitkomst enquêtes
3.2 Ambities en doelen
Bijlage 2. Contouren van het nieuwe evenementenbeleid
3.3 Ambitie 1: zorgen voor een rijk en divers cultureel aanbod
Bijlage 3. Onderzoek bibliotheekfuncties
3.4 Ambitie 2: meedoen bevorderen 3.5 Ambitie 3: levendigheid en beleving stimuleren 4. Beleidsinstrumenten 4.1 Toekennen van subsidies 4.2 Maken van prestatieafspraken 4.3 Stimulering cultuurdeelname
3
1. Uitgangspunten
4
HOOFDSTUK 1 UITGANGSPUNTEN
1.1 Samenvatting Met dit beleidsplan 'Cultuur in Baarn. Verrijkend, levendig en
Met verschillende beleidsinstrumenten wil de gemeente deze
voor iedereen' formuleert de gemeente Baarn de doelen die ze
doelstellingen verwezenlijken. De meest in het oog springende
voor ogen heeft met het Kunst- en cultuurbeleid, namelijk:
daarvan zijn:
-
het bevorderen van een rijk en divers cultureel leven,
1. Het formuleren van nieuwe kaders voor het verdelen van
-
het bevorderen van meedoen, uitwisseling, ontmoeting en
subsidies. De gemeente wil heldere subsidiekaders die
participatie,
continuïteit van het aanbod waarborgen, maar tegelijkertijd
en het bevorderen van levendigheid en beleving.
ruimte geven voor vernieuwing en nieuwe organisaties en
-
initiatieven. Kunst en cultuur heeft daarmee een culturele meerwaarde, een
2. Het aanstellen van een cultuurcoach die het culturele veld kan
maatschappelijke meerwaarde en een economische
verbinden, nieuwe initiatieven kan helpen ontwikkelen en
meerwaarde. Om ervoor te zorgen dat cultuur impact heeft op
daarbij verbindingen kan leggen met het sociaal domein en in
andere domeinen zoals het sociaal domein, jeugd, onderwijs,
het bijzonder jongeren.
economie, is het van belang om te werken aan netwerken en
3. De gemeente heeft de ambitie om een cultuurhuis te
verbindingen. Hier wil de gemeente zich de komende periode
realiseren. Het wordt een plek waar bibliotheek en theater
inzetten.
huisvesting kunnen vinden, inwoners elkaar ontmoeten en verschillende culturele functies worden verenigd. 5
HOOFDSTUK 1 UITGANGSPUNTEN
1.2 Participatief traject Om informatie te verzamelen voor deze cultuurvisie zijn er drie
Uit de bijeenkomsten kwam naar voren dat Baarn een rijk en divers cultureel
enquêtes gehouden:
leven kent dat door velen wordt gewaardeerd. Daarnaast werden er
•
onder scholieren op het voortgezet onderwijs
verbeterpunten gesignaleerd. Hieronder geven we deze weer, waarbij we
(193 respondenten);
opmerken dat de eerste zes als het meest urgent worden ervaren. Op de
•
onder leerlingen groep 7/8 op het primair onderwijs (216
respondenten) •
onder inwoners (589 respondenten).
volgende twee pagina’s zijn enkele citaten te vinden die uit de verschillende enquêtes zijn gekomen.
•
Kick off tijdens het Cultureel café (2 februari 2024)
•
Jongerenbijeenkomst (13 maart 2024)
•
Gesprekstafel 1 (27 februari 2024)
•
Gesprekstafel 2 (12 maart 2024)
•
Informatieve sessie met de gemeenteraad (26 maart 2024)
•
Terugkoppeling naar het veld (5 juli 2024)
Op meedoen.baarn.nl staan alle verslagen van het participatietraject, het informatiedocument en de gegeven presentaties.
Verbeterpunten
Ook hebben er meerdere bijeenkomsten plaatsgevonden:
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.
Het gebouw van De Speeldoos voldoet niet meer. Een grote regeldruk voor evenementen. Geen geschikte ontmoetingsplekken voor jeugd. Te weinig samenwerking in de sector. De promotie van de culturele activiteiten schiet tekort. Te weinig oefenplekken voor muziek, dans en theater. Het gebouw van de bibliotheek voldoet niet meer. Er wordt te weinig samengewerkt met partijen in het sociaal domein. 9. Tekort aan plekken voor vaste en tijdelijke exposities. 10. De drempels om mee te doen aan kunst en cultuur zijn te hoog. 11. Geen geschikte ontmoetingsplekken voor ouderen. 12. (Herijking van het subsidiebeleid)
6
HOOFDSTUK 1 UITGANGSPUNTEN
Wat gaat er goed? “Eén van de redenen om naar Baarn te verhuizen was de aanwezigheid van een theater.”
“De Speeldoos is een heel gezellig theater. Ik kom er graag.”
“Kunst en cultuur maakt een dorp levendig, geeft verbinding en geeft zin aan het leven.”
“Houd kunst en cultuur hoog in het vaandel. Het is ontzettend belangrijk voor onze identiteit en onderlinge herkenbaarheid.”
“Kunst en cultuur zijn geen bijzaak en zo zouden ze ook niet moeten worden behandeld. Schoonheid wordt niet minder als het gedeeld wordt – dan wordt het meer.”
“Er is zo veel te doen in Baarn. En alles is met de fiets te bereiken!”
“Kunst en cultuur zijn permanent aanwezig in Baarn.”
“Theater de Speeldoos mag nooit verloren gaan voor Baarn!”
“Het aanbod is redelijk ruim in Baarn. Alle lof daarvoor.”
7
HOOFDSTUK 1 UITGANGSPUNTEN
Wat kan er beter? “Baarn is trots op een theater als De Speeldoos, maar het concept is verouderd.”
“Ik mis een plek om samen te komen met andere jongeren, waar we samen huiswerk kunnen maken en kunnen gamen.”
“Er zijn geen plekken waar minderjarigen uit kunnen gaan.” “Ik zou graag willen dat het goedkoper is voor de jeugd om naar culturele en kunstachtige dingen te gaan.” “Ik heb geen sociale media en daardoor mis ik vaak wat er gebeurt in Baarn.”
“De Volksuniversiteit moet zo snel mogelijk terugkomen.”
“Baarn heeft een groot aanbod, maar het is niet altijd betaalbaar.” “Als je zelf iets wilt organiseren, loop je tegen te veel regels aan en dat is niet bevorderlijk voor je enthousiasme.”
“Het is saai in Baarn. Er is te weinig te doen voor kinderen.”
8
HOOFDSTUK 1 UITGANGSPUNTEN
1.3 Informatiedocument De opbrengst van de bijeenkomsten en het vooronderzoek dat werd uitgevoerd door adviesbureau Berenschot is weergegeven in een Informatiedocument. Een momentopname van het culturele leven in Baarn met daarbij een analyse van de sterke en zwakke punten. Het informatiedocument heeft de volgende opbouw:
•
Context
•
Relevante beleidsdocumenten
•
Feiten en cijfers over cultuur in Baarn
•
Wat gaat er goed?
•
Wat kan er beter?
•
Vervolgtraject
•
Bijlagen
Uit het informatiedocument komt naar voren dat Baarn een opvallend rijk en divers cultureel leven kent. Dit is iets om te koesteren, want het bepaalt de kracht en de aantrekkelijkheid van Baarn als woon- en werkgemeente. Er zijn wel knelpunten. Op dat aspect komen we terug aan het begin van hoofdstuk 4.
9
HOOFDSTUK 1 UITGANGSPUNTEN
1.4 Wat verstaan we onder kunst en cultuur? Om te beginnen is het van belang dat wij de definitie van kunst en
Hieronder volgt een overzicht van de verschillende sectoren, genres
cultuur afbakenen. Voor deze visie hanteren wij dezelfde definitie van
en vormen binnen de sector kunst en cultuur:
kunst en cultuur als de rijksoverheid en provincie. •
Podiumkunsten (o.a. toneel, dans en muziek)
Met kunst en cultuur doelen wij zowel op amateurkunst als op
•
Musea, galeries en andere expositieruimtes
professionele kunsten, van fanfaremuziek tot klassieke muziek en van
•
Beeldende kunst (o.a. schilderijen en standbeelden) en ontwerp
mode en popmuziek tot beeldende kunst en theater. Ook de
•
Film en media
bibliotheek behoort tot kunst en cultuur, evenals vormen van roerend
•
Letteren (o.a. leesbevordering en literatuuronderwijs)
erfgoed (schilderijen, werktuigen, meubelstukken en documenten
•
De creatieve industrie (o.a. architectuur, design en nieuwe media)
zoals archiefstukken en foto’s).
•
Bibliotheekwerk
•
Ondersteunende instellingen
In deze visie zijn de onder- en bovengrondse monumenten (die uiteraard ook tot het culturele domein behoren) niet meegenomen: hiervoor geldt het beleidskader van de Omgevingswet, en is apart beleid ontwikkeld (Beleidsvisie erfgoed).
10
2. Onze visie: kunst en cultuur geven meerwaarde
HOOFDSTUK 2. ONZE VISIE: KUNST EN CULTUUR GEVEN MEERWAARDE
2. De meerwaarde van kunst en cultuur Op basis van de gesprekken formuleren wij als visie dat kunst en cultuur in
•
Kunstenaars gebruiken hun werk vaak als een middel om ideeën, concepten
drie opzichten waarde toevoegen aan het leven in Baarn: op cultureel, op
en perspectieven uit te drukken. Op deze manier kunnen we aan het denken
maatschappelijk en op ruimtelijk-economisch gebied.
worden gezet en worden uitgedaagd om de wereld op nieuwe manieren te zien.
Daarnaast heeft kunst ook een vanzelfsprekende autonome waarde. De gemeente wil zich daarom nadrukkelijk niet bemoeien met de inhoud van culturele activiteiten. Onze sturing heeft betrekking op punten als (1) verscheidenheid en dynamiek; (2) meerwaarde voor omgeving/economie en (3) meerwaarde voor sociaal domein/ jeugdbeleid.
•
De autonomie van kunst betekent ook de vrijheid voor de kunstenaar om te
creëren, zonder beperkingen van externe factoren zoals commerciële belangen, politieke druk of sociale normen. Dit kan leiden tot vernieuwende en onverwachte vormen van expressie. Kunst en cultuur spelen een cruciale rol bij ontwikkeling, verbeelding en verbinding. In de 51e Huizingalezing (Pauluskerk Leiden, 9 september 2022)
Kunstuitingen hebben een intrinsieke waarde die losstaat van praktische,
benadrukte voormalig staatssecretaris Uslu het grote (maatschappelijke) belang
commerciële of functionele doeleinden:
van kunst en cultuur:
•
De waarde van kunst kan liggen in schoonheid, expressie, originaliteit,
“Het geeft leven aan onze levens. Het heeft impact op wat we voelen, denken en
en vakmanschap.
waar we met elkaar over praten. Pas wanneer we vaker stilstaan bij wat kunst en
Kunst kan sterke emotionele reacties oproepen bij mensen, zoals
cultuur met ons doet en hoe het onze levens verrijkt, krijgt zij de waardering die
vreugde, verdriet, verwondering, of zelfs provocatie. Kunst heeft
haar toekomt. Als we vooruit willen als mens, en als samenleving, dan is cultuur
kracht om emoties op te roepen en mensen te laten nadenken over
onmisbaar.”
•
hun eigen gevoelens. 12
HOOFDSTUK 2. ONZE VISIE: KUNST EN CULTUUR GEVEN MEERWAARDE
2.1 Culturele meerwaarde Culturele uitingen komen in allerlei vormen voor: feesten, festivals, muziek,
•
toneel, taal, et cetera. Voor de mensen die cultuur beoefenen of van cultuur genieten, is de culturele meerwaarde erg belangrijk. Of het nu gaat om
Kunstwerken, muziek, architectuur, literatuur: alle kunstuitingen helpen bij het behouden van gebruiken en tradities voor toekomstige generaties.
•
Kunst en cultuur geven uiting aan de identiteit van Baarn en zijn inwoners.
kunstbeoefening op hoog (professioneel) niveau, om amateurkunst of om het kijken, luisteren en beleven van cultuur: mensen ontlenen er voldoening,
Het is belangrijk om bewust en open om te gaan met de beleving van deze culturele
inspiratie en identiteit aan:
uitingen en iedereen de ruimte te geven om zichzelf te zijn.
•
Kunst en cultuur dagen mensen aan om buiten de gebaande paden te
Als gemeente hebben we de ambitie om:
treden, nieuwe perspectieven te verkennen en originele ideeën te
•
• •
Binnen de grenzen van wat voor een kleine gemeente als Baarn mogelijk is te
krijgen.
waarborgen dat er een rijk en divers cultureel aanbod is, zowel wat betreft
Kunst en cultuur laten mensen aan de slag gaan met zingevingsvragen:
actieve cultuurdeelname (verenigingen, muziek, dans, lezen, zelf kunst maken, et
waar kom ik vandaan? Waar ga ik naar toe?
cetera) als wat betreft passieve cultuurdeelname (bezoek aan theater, festivals,
Kunstzinnige en culturele activiteiten bieden inspiratie. Ook voor
evenementen et cetera).
innovatie in andere sectoren, zoals technologie, wetenschap en
•
bedrijfsleven. Hierin zit ook een raakvlak met de economische meerwaarde van kunst en cultuur.
Te stimuleren dat nieuwe initiatieven ontstaan en dat samenwerking wordt bevorderd.
•
Publieksbereik te stimuleren.
In hoofdstuk 3 werken we dit verder uit.
13
HOOFDSTUK 2. ONZE VISIE: KUNST EN CULTUUR GEVEN MEERWAARDE
2.2 Maatschappelijke meerwaarde Het kunst- en cultuurbeleid heeft een belangrijke maatschappelijke
•
meerwaarde en draagt bij aan de doelstellingen zoals geformuleerd in de nota 'Vitaal Baarn'. De gemeente wil inwoners ondersteunen om goed met de fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te kunnen gaan. De maatschappelijke meerwaarde van kunst en cultuur zien we in Baarn op veel verschillende manieren terug: •
Kunst en cultuur brengen mensen van verschillende achtergronden, leeftijden en gemeenschappen samen, waardoor de sociale cohesie en solidariteit worden bevorderd.
•
Kunst en cultuur bieden mogelijkheden om mee te doen aan de maatschappij.
•
Door culturele diversiteit te vieren, kan kunst bijdragen aan het bevorderen van inclusie en het bestrijden van discriminatie en vooroordelen.
•
Kunst en cultuur bieden ontwikkelmogelijkheden voor mensen van alle
•
Kunst en cultuur bieden een uitlaatklep voor emoties, zowel voor makers als publiek, waardoor stress wordt verminderd en emotioneel welzijn wordt bevorderd. Voortbouwend op het vorige punt, worden creatieve therapieën (zoals kunsttherapie en muziektherapie) gebruikt om mensen te helpen bij het verwerken van trauma, angst en andere mentale gezondheidsproblemen.
Als gemeente hebben we de ambitie om in onze rol als facilitator en stimulator te bevorderen dat de cultuursector sterker wordt gerelateerd aan (het beleid rondom) het sociaal domein. In het bijzonder willen we hierbij aandacht geven aan het jeugdbeleid: jongeren moeten actief bij culturele initiatieven worden betrokken. Zowel waar het gaat om actieve cultuurparticipatie als cultuurbeleving. Dit betekent twee dingen: enerzijds dat we culturele organisaties en initiatieven vragen om actief te zijn binnen het sociaal domein en actief aan de slag te gaan met aanbod voor jongeren. Anderzijds betekent dit dat we onderzoeken hoe we middelen uit het sociaal domein kunnen inzetten voor het realiseren van culturele activiteiten.
leeftijden, van kleinschalige workshops tot formele opleidingen. •
Het beoefenen van kunst en het deelnemen aan culturele activiteiten kan individuen helpen bij zelfontdekking, zelfexpressie en het ontwikkelen van zelfvertrouwen.
14
HOOFDSTUK 2. ONZE VISIE: KUNST EN CULTUUR GEVEN MEERWAARDE
2.3 Economische meerwaarde Cultuur kan ook bijdragen aan de aantrekkelijkheid van de gemeente, en heeft daarmee ook een economische waarde. Baarn wil een aantrekkelijk gemeente zijn met een levendig centrum. In de centrumvisie ‘Het goede leven’ formuleert de gemeente de ambitie om in het centrum een gevarieerde mix van voorzieningen te realiseren met divers winkelaanbod, cultuur en horeca. Cultuur speelt in de centrumvisie dus een belangrijke rol.
De uitgangspositie van Baarn is goed, met een gunstige ligging ten opzichte van natuur, gevarieerd aanbod aan voorzieningen en veel historie en horeca. Mensen vinden het fijn om faciliteiten dichtbij huis te hebben zodat ze er spontaan gebruik van kunnen maken. Culturele voorzieningen verrijken en vergrote de mix van het aanbod en brengen daarmee welvaartswinst. Uit onderzoek blijkt dat met name podiumkunsten een grote aantrekkingskracht hebben, omdat deze voorzieningen vooral gericht zijn op inwoners. Podia brengen bovendien levendigheid, waardoor ook horeca en het overige uitgaansleven gestimuleerd wordt.
15
HOOFDSTUK 2. ONZE VISIE: KUNST EN CULTUUR GEVEN MEERWAARDE
2.3 Economische meerwaarde (vervolg) Daarnaast hebben aantrekkelijke bibliotheekvoorzieningen en
Het is duidelijk dat uit de genoemde studies steeds blijkt dat de relatie tussen
kleinschalige optredens een positief effect op de aantrekkelijkheid van
cultuur en welvaartswinst ruimtelijk bepaald is. In welke mate meerwaarde
dorpen en steden. Hierbij is het van belang dat er activiteiten zijn
optreedt, wordt bepaald door het soort culturele voorziening, maar zeker ook
waar inwoners doorlopend van kunnen genieten en die:
door de situering ervan. Als gemeente hebben we daarom de ambitie om in het
•
Kleinschalig en divers zijn
ruimtelijk domein onze faciliterende en stimulerende rol zo in te vullen dat de
•
Op een uitgekiende locatie in de stad liggen continu beschikbaar
verbinding tussen de centrumondernemers en de cultuursector wordt versterkt
zijn
en dat het evenementenbeleid bijdraagt aan de aantrekkelijkheid van Baarn en
Gericht zijn op de plaatselijke bevolking.
levendigheid van het centrum. De aanwezigheid van levendige culturele
•
voorzieningen en evenementen zorgt ervoor dat mensen regelmatig iets kunnen Het college wil culturele activiteiten die de levendigheid in het
beleven in Baarn. Het zorgt voor levendigheid en ‘beleving’, zowel in het
centrum en met name op de Brink vergroten bevorderen. Hierbij heeft
centrum als op onze evenementenlocaties in het groen. Dat dit een belangrijk
de gemeente de ambitie om de Brink en de Pekingtuin meer met
thema is blijkt uit het plan ‘Het goede leven’ en komt ook tot uiting in de 'Staat
elkaar te verbinden. Het cultuurbeleid en het beleid voor het levendig
van Baarn' uit 2022, waarin het behouden en versterken van de
centrum versterken elkaar hierin. Ook werkt de gemeente aan een
cultuurhistorische waarden als belangrijk wordt aangemerkt voor de identiteit en
aantrekkelijk en levendig cultuurhuis op een centraal gelegen plaats in
de welvaart van Baarn.
de gemeente.
16
HOOFDSTUK 2. ONZE VISIE: KUNST EN CULTUUR GEVEN MEERWAARDE
Samenvattend 1. Culturele meerwaarde Een rijk en divers cultureel aanbod (actieve en passieve cultuurdeelname)
2. Maatschappelijke meerwaarde
3. Economische meerwaarde
Meedoen (jeugd en ouderen)
Levendigheid (voor centrum, wijken én buitengebied)
17
3. Rolopvatting, ambities en doelen
HOOFDSTUK 3. ROLOPVATTING, AMBITIES EN DOELEN
3.1 Rolopvatting Over het algemeen hebben in Nederland de gemeenten een belangrijke rol in het beschikbaar stellen van culturele accommodaties (o.a. podia, presentatieruimten, ateliers, oefenruimten). Daarnaast stimuleren gemeenten cultuureducatie en cultuurparticipatie. Enkele grote gemeenten financieren ook kunst producerende
De gemeente Baarn legt het initiatief daarom nadrukkelijk neer bij het culturele veld. Het zijn de vele (vrijwilligers)organisaties die zich inzetten voor kunsteducatie, evenementen, uitvoeringen en cultuurparticipatie. Als gemeente willen we verschillende rollen vervullen en het veld helpen versterken en richting geven, maar nemen we de organisatie van activiteiten niet over:
organisaties en projecten. Kleinere gemeenten stimuleren en steunen vooral
amateurorganisaties. Het rijk en de provincies hebben in het culturele bestel
•
andere taken. Hierover is meer te lezen in het Informatiedocument. • Een gemeente kan verschillende rollen op zich nemen: ze kan ontwikkelingen zelf initiëren en ten uitvoer brengen, ze kan afwachten wat er uit de samenleving komt en daarop waar nodig inspelen of reageren, ze kan maatschappelijke
•
actoren uitnodigen om een bepaalde rol te spelen, en ze kan zich beperken tot het waar nodig faciliteren van ontwikkelingen die zich voordoen. • Op het gebied van cultuur is er traditioneel sprake van een wisselwerking tussen het particulier initiatief dat zaken onderneemt en een overheid die financiert en faciliteert. Het college vindt die wisselwerking van groot belang zodat het culturele veld levendig is, en beantwoordt aan behoeftes in de samenleving. Daar
Richting geven aan de sector: deze nota is bedoeld om visie en ambities te formuleren waar de sector zich bij kan aansluiten. Waarborgen van een basale culturele infrastructuur voor de inwoners van Baarn. Dit doen we door subsidies te geven aan organisaties en initiatieven en door het beheren en ontwikkelen van vastgoed. Als kleine gemeente is onze polsstok overigens maar beperkt (zie § 4.1). Faciliteren door partijen bij elkaar te brengen (binnen de cultuursector, maar ook met andere domeinen), informatie en kennis te (laten) delen en door samenwerking te bevorderen. Stimuleren door gericht werk te maken van bepaalde thema's. Initiatieven hebben soms echt de ondersteuning van de gemeente nodig om tot realisatie te komen.
In hoofdstuk 4 (beleidsinstrumenten) wordt per actie benoemd welke rol de gemeente vervult.
komt bij dat de organiserende capaciteiten van de gemeente beperkt zijn. 19
HOOFDSTUK 3. ROLOPVATTING, AMBITIES EN DOELEN
3.2 Ambities en doelen Uit het Informatiedocument (zie hoofdstuk 1) komt naar voren dat het culturele
Belangrijk hierbij is cultuurparticipatie van jongeren. Cultureel aanbod
leven van Baarn sterke, maar ook zwakke punten kent.
voor jongeren en betrokkenheid van jongeren bij besluitvorming loopt daarom als een rode draad door deze visie heen.
Ons streven is om in de komende periode deze verbeterpunten aan te pakken, door ze te verbinden met: 1. 2.
In hoofdstuk 4 geven we die beleidsinstrumenten weer die we inzetten.
De meerwaarde(n) die we vinden dat cultuur (cultureel, maatschappelijk, economisch) heeft;
Hoofdstuk 5 gaat over de vraag waarin we moeten investeren om
De beleidskaders die relevant zijn wat betreft het sociaal domein, jeugd,
tegemoet te komen aan de behoefte aan (meer) ruimte in Baarn voor
economie, centrum, etc.
samenkomst (door jong en oud), oefenen, spelen, creëren, exposeren, et cetera.
Van de meerwaarde die kunst en cultuur toevoegt aan de Baarnse samenleving, leiden wij drie ambities af die we in ons kunst- en cultuurbeleid centraal zetten: •
Zorgen voor een rijk en divers aanbod (= culturele meerwaarde)
•
Meedoen bevorderen (= maatschappelijke meerwaarde);
•
Levendigheid en beleving stimuleren (= economische meerwaarde).
Per ambitie formuleren we in dit hoofdstuk een aantal doelen waaraan in de komende jaren concreet met beleidsinstrumenten kan worden gewerkt. 20
HOOFDSTUK 3. ROLOPVATTING, AMBITIES EN DOELEN
3.3 Ambitie 1: zorgen voor een rijk en divers cultureel aanbod Doelen a.
c.
Een rijk en divers cultureel aanbod voor alle inwoners blijft een waarde op
Baarn wanneer is te doen. Er is namelijk veel, maar er is geen overzicht. Het is de
zich. De voorwaarde om dit in stand te houden, is het overeind houden van
moeite waard om te onderzoeken of de promotie van het culturele aanbod kan
een basisinfrastructuur die dit aanbod realiseert. Het gaat dan om
worden verbeterd. Specifieke aandacht verdient de communicatie richting
kernorganisaties in Baarn, zoals het theater, de openbare bibliotheek, de
instellingen voor muziekbeoefening en dans, de culturele evenementen en de vele verenigingen, particuliere initiatieven, kunstenaars et cetera. Ons doel voor de komende jaren is om deze infrastructuur zoveel als mogelijk in stand te houden en zich te laten vernieuwen. We scheppen ruimte voor ontwikkeling en ondernemerschap en geven Baarnse artiesten, makers en b.
Uit de bijeenkomsten kwam ook naar voren dat het duidelijker moet zijn wat er in
jongeren. d.
De gemeente wil de herinnering aan het verleden levend houden. We willen stimuleren dat er verschillende verhalen verteld worden over het rijke verleden van
de gemeente en over het erfgoed. Er zijn hiervoor belangrijke rollen weggelegd voor de Historische Kring, Open Monumentendag en initiatieven als 'Koloniaal
amateurs een platform.
verleden Baarn' en de Stichting Escher in Baarn. De gemeente wil deze activiteiten
Een bijzondere plaats in het culturele aanbod wordt ingenomen door de
blijven stimuleren en streeft ernaar om in het te ontwikkelen cultuurhuis ook
vele kunstenaars die Baarn rijk is: musici, theatermakers, schrijvers,
ruimte in te richten voor presentaties.
beeldend kunstenaars, ontwerpers, et cetera. Plekken om samen aan producties te werken of kunstuitingen te tonen zijn echter schaars: het meeste gebeurt in eigen werk- en oefenruimten. We willen ons inzetten om het aantal productie- en presentatieplekken in Baarn te vergroten. Want zonder makers bestaat er geen kunst of cultuur. In hoofdstuk 5 leggen we uit hoe we willen toewerken naar een cultuurhuis in Baarn.
21
e.
De tweejaarlijkse Open Atelier Route (OAR) zien wij als een
waardevol middel om het werk van Baarnse kunstenaars in contact te brengen met het publiek. Bezoekers komen zowel uit Baarn, als van (ver) daarbuiten. Een andere presentatievorm is de Kunst Kijk Route Baarn. Hierbij wordt een breed publiek van wandelaars en fietsers in aanraking gebracht met kunst. De gemeente wil initiatieven die de zichtbaarheid van lokale kunstenaars vergroot steunen. f.
De Baarnse Literatuurprijs wordt jaarlijks door de Stichting
Cultureel Festival Baarn uitgereikt in het kader van een landelijke wedstrijd in het schrijven van korte verhalen. Het is een mooi initiatief dat we graag gecontinueerd zien worden. g. Onderzocht gaat worden hoe jonge makers en Baarnse instellingen kunnen gaan samenwerken met provinciale makershuizen, en beter aankunnen sluiten op de regionale samenwerkingsverbanden van de provincie. Met name voor de jongerencultuur kan dit van betekenis zijn. 22
HOOFDSTUK 3. ROLOPVATTING, AMBITIES EN DOELEN
3.4 Ambitie 2: meedoen bevorderen Doelen
Hierbij wil de gemeente niet alleen aanbod voor de jeugd realiseren, maar
a.
Er valt winst te boeken als we in Baarn kunst en cultuur beter weten te
vooral samen met hen (zie § 4.3.2). Het betrekken van jongeren bij het
verbinden aan de vraagstukken in het sociaal domein. We zullen dus
realiseren van culturele initiatieven wordt speerpunt.
maatschappelijke organisaties en zorginstellingen aanmoedigen om
c.
gebruik te maken van de kracht die van cultuur uitgaat. Een cultuurcoach
meedoen aan cultuur erg waardevol. Het draagt bijvoorbeeld bij aan zingeving:
(zie § 4.3.5) gaat hierin een rol spelen. Actieve en passieve cultuurdeelname
denk hierbij aan het aan de slag gaan met levensvragen, geestverwanten leren
zijn namelijk van grote waarde voor mensen die alleen staan, in isolement
kennen, je identificeren met andere (groepen van) mensen, je herkomst leren
verkeren of in het leven met tegenslagen te maken hebben gehad,
kennen en begrijpen. Een reden om cultuurbeoefening door ouderen waar
bijvoorbeeld op het vlak van de gezondheid. Meedoen aan cultuur draagt
mogelijk te bevorderen, hetzij als zelfstandige activiteit, hetzij als onderdeel van
bij aan preventie, zelfontplooiing (mentale gezondheid, zelfexpressie) en
activiteiten in het sociaal domein.
zingeving. Van het meedoen aan cultuur gaat een grote preventieve werking
d.
uit. Het gaat eenzaamheid tegen, bevordert contacten en stimuleert het gevoel van eigenwaarde. b.
Cultuureducatie houdt niet op bij de jeugd. Ook voor volwassenen is het
Om dezelfde redenen blijven we verenigingen en culturele activiteiten ondersteunen. Zij zijn voor jong en oud in Baarn van groot belang.
e.
Met de ontwikkeling van een multifunctioneel cultuurhuis bieden we ruimte om
Het voorgaande geldt in bijzondere mate voor kinderen en jongeren. Voor
op een laagdrempelige plek mee te doen met cultuur. Cultuurbeleving, -
hen is de mogelijkheid om jezelf te ontplooien van cruciaal belang.
participatie, -educatie, ontmoeting en culturele uitwisseling komen hier samen.
Zelfontplooiing gaat over talentontwikkeling, ergens goed in zijn, zelfvertrouwen opdoen, inspiratie voelen. Daarom blijven we cultuureducatie in het onderwijs op alle mogelijke manieren stimuleren.
23
HOOFDSTUK 3. ROLOPVATTING, AMBITIES EN DOELEN
3.5 Ambitie 3: levendigheid en beleving stimuleren Doelen a.
We gaan op zoek naar plekken en aanleidingen om met name de groep tussen
c.
12 en 20 jaar met cultureel aanbod te bereiken. Met ons cultuurbeleid sluiten we daarom nauw aan bij het jeugdbeleid (dat in een afzonderlijk document
b.
Culturele activiteiten, en in het bijzonder de evenementen laden het merk Vorstelijk Baarn.
d.
Ons groene buitengebied (Lage Vuursche, Soestdijk, Groeneveld, Baarnse Bos)
wordt verwoord). Een deel van het cultuurbudget willen we specifiek inzetten
met aantrekkelijke ligging en een goede bereikbaarheid via het spoor, maakt de
voor jongeren. Trefwoorden: participatie, laagdrempelig.
gemeente aantrekkelijk voor festivals met een landelijke of bovenlokale
Voor alle inwoners van Baarn is het belangrijk dat het centrumgebied levendig
uitstraling. Mede dankzij een provinciale stimuleringsregeling weten deze
en aantrekkelijk is. Dit is niet alleen goed voor de winkels in dit gebied, maar het
evenementen Baarn prima te vinden. Dit is een mooie vorm van
verhoogt ook het gevoel van samenhang. We willen daarom bevorderen dat er
gemeentepromotie die ons culturele aanbod verrijkt en goed is voor de
regelmatig kleinschalige festivals en evenementen plaatsvinden in het centrum.
toeleverende bedrijven in Baarn en omgeving. Binnen financiële en ruimtelijke
In het nog vast te stellen evenementenbeleid wordt niet alleen voorzien in
grenzen blijven we deze ontwikkeling steunen, en sluiten we aan op provinciaal
nieuwe subsidiekaders, maar ook in een heldere rol van de gemeente waar het
beleid.
gaat om het ondersteunen van organisatoren door het aanstellen van een
evenementen- en vrijwilligerscoördinator. En als we investeren in culturele en maatschappelijke accommodaties, is het belangrijk dat die ook zoveel mogelijk in (of zeer nabij) het centrum zijn. Op deze manier verbinden we het culturele veld aan de ‘gouden cirkel’. En werken we toe naar activiteiten die in lijn zijn met de identiteit van Baarn en het centrum. Hier sluit de cultuurvisie aan op de
centrumvisie 'Het goede leven'. Subsidies worden afgestemd op de centrumvisie. 24
HOOFDSTUK 3. ROLOPVATTING, AMBITIES EN DOELEN
e. Een vorm van cultuur die veel belevingswaarde oproept, is
Als gemeente streven we ernaar om onze monumenten te behouden en te
historisch erfgoed, in het bijzonder monumenten. Baarn is in het
waarderen. Waar mogelijk willen we bevorderen dat historische locaties
gelukkige bezit ruim 130 rijksmonumenten en telt daarnaast meer
worden benut voor eigentijdse activiteiten op het gebied van kunst en
dan 300 gemeentelijke monumenten. Ook is Baarn de woon- en
cultuur. Ook willen we de geschiedenis, bijvoorbeeld die van Escher, levend
werkplaats van de bekende graveur Escher. De geschiedenis en het
houden. De organisatie van Open Monumentendag en ook de Historische
erfgoed vertegenwoordigen een grote culturele waarde en heeft
Kring kunnen een goede rol vervullen in het over het voetlicht brengen van
daarnaast emotionele betekenis voor mensen die hechten aan
de verhalen over de monumenten.
cultuurhistorie. De belevingswaarde van monumenten wordt onder meer gevoed door factoren zoals de historische ‘lading’ van
f.
Een specifieke manier om meer levendigheid en beleving te creëren,
-
het monument, de architecturale schoonheid, de mate van
zien we in diverse andere gemeenten: het realiseren van een
authenticiteit, de verhalen en legendes die eraan verbonden zijn
cultuurhuis. Uit onderzoek blijk dat cultuurhuizen druk worden bezocht als
en de persoonlijke ervaringen en herinneringen die mensen
ze zo worden ingericht dat ze een aantrekkelijke plek zijn voor jongeren en
hebben als ze een monument bezoeken.
een aangename verblijflocatie voor ouderen. Veel bibliotheken die in de afgelopen vijftien jaar de transformatie hebben gemaakt naar een multifunctionele voorziening, hebben hun bezoekersaantallen en aantal activiteiten fors zien stijgen. Hierover meer in hoofdstuk 5.
25
4. Beleidsinstrumenten
HOOFDSTUK 4. BELEIDSINSTRUMENTEN
Kunst- en cultuurbeleid is meer dan subsidie verdelen Gemeentelijk kunst- en cultuurbeleid kan meer inhouden
Instrument
Rol
dan alleen het inzetten van subsidie. Hoewel subsidies
1.
Subsidies toekennen
Waarborgen
een belangrijk middel zijn, zijn er diverse andere
2.
Prestatieafspraken
Richting geven
instrumenten die kunnen worden benut om de
3.
Bevorderen cultuurdeelname via (1) cultuureducatie voor basisschoolleerlingen, (2) cultuureducatie voor jongeren, (3) cultuureducatie voor kwetsbare groepen, (4) slechten van drempels die participatie verhinderen, (5) inzet van een cultuurcoach en (6) collectieve cultuurpromotie.
Stimuleren
4.
Bevorderen van crowdfunding, sponsoring en fondsenwerving
Stimuleren
5.
Accommodatiebeleid
Faciliteren
6.
Samenwerking bevorderen
Stimuleren
7.
Festivals en evenementen ondersteunen
Waarborgen + Faciliteren
8.
Investeringen
Richting geven + Stimuleren + Faciliteren
gemeentelijke rollen (zie 3.1) te vervullen. In dit hoofdstuk bespreken we de verschillende beleidsinstrumenten die we op dit moment al inzetten, of gaan gebruiken om de geformuleerde doelen te bereiken. Deze instrumenten zijn nauw verbonden met de gemeentelijke rollen die we in § 3.1 hebben geschetst. Het laatste instrument (de investeringen) bespreken we apart in het volgende hoofdstuk.
27
HOOFDSTUK 4. BELEIDSINSTRUMENTEN
4.1 Toekennen van subsidies De gemeente wil een heldere structuur aanbrengen in de subsidiemogelijkheden en de
TOETSING VAN DE SUBSIDIES
criteria waarop subsidies getoetst worden. De gemeente maakt onderscheid in drie
De beschikbare subsidie budgetten zijn beperkt. De gemeente wil daarom scherp
soorten subsidies:
selecteren op instellingen en initiatieven. Alle subsidies dragen bij aan een rijk en divers
1. Subsidies voor basisinstellingen: Dit zijn de grote instellingen – Theater en Bibliotheek
cultuuraanbod, aan bevordering van meedoen of aan levendigheid en beleving. Aan
- die gezien worden als basisinfrastructuur. Daarnaast beschouwt de gemeente Kunst
jongeren als doelgroep wordt zoveel en waar mogelijk prioriteit gegeven. In
Centraal als basisinstelling vanwege de provinciale taak die de organisatie heeft
samenspraak met de doelstellingen van het jeugdbeleid wil de gemeente initiatieven en
gekregen om cultuureducatie op scholen te verzorgen. Met deze organisaties worden
organisaties steunen waar jongeren actief bij betrokken zijn. Het budget voor culturele
meerjaren prestatie afspraken gemaakt. Subsidies voor deze instellingen worden
evenementen wordt toegevoegd aan een nog op te richten evenementenfonds. De
vastgelegd in de gemeentebegroting en voor een periode van drie jaar beschikt op basis
culturele evenementen krijgen een aanpak zoals alle evenementen (zie § 4.7).
van het meerjarenplan. Deze meerjarenplannen worden door een externe commissie
De instellingen die subsidies in de eerste en tweede categorie krijgen worden elke drie jaar
beoordeeld.
door een onafhankelijke commissie getoetst aan de hand van het meerjarenplan.
2. Waarderingssubsidies voor verenigingen en stichtingen: De subsidies voor stichtingen worden eens in de drie jaar kritisch tegen het licht gehouden om nieuwe toetreders een kans te geven. De gemeente zet voor de toetsing elke drie jaar een onafhankelijke
adviescommissie in. Besluiten worden inhoudelijk gemotiveerd. 3. Incidentele cultuursubsidies voor projecten: De gemeente wil vernieuwende initiatieven een kans geven met incidentele subsidies. Aanvragen kunnen door het jaar heen worden ingediend tot het subsidieplafond is bereikt. Aanvragen worden door een ambtelijke commissie getoetst. Projecten moeten onderscheidend zijn ten opzichte van de activiteiten van organisaties die met meerjarige subsidies worden gesteund.
28
HOOFDSTUK 4. BELEIDSINSTRUMENTEN
4.2 Maken van prestatieafspraken Wij vinden dat er bij het inzetten van gemeenschapsgeld voor culturele
Wij zien dat als een goede manier om het culturele veld beter te verbinden met
initiatieven vanuit de gemeente ook een tegenprestatie mag worden gevraagd.
het sociale domein en daarbij de aandacht voor jongeren te stimuleren. In het
Die tegenprestatie formuleren we in de vorm van prestatieafspraken en leiden
geval van de bibliotheek gaat het bijvoorbeeld om het bevorderen van digitale en
we af van de ambities en de doelen die in dit hoofdstuk worden benoemd.
taalvaardigheden. Het theater kan met de rijke en laagdrempelige programmering verschillende doelgroepen aanspreken.
De bibliotheek en de Speeldoos zien wij als basisinstellingen omdat zij de ruggengraat vormen van het Baarnse culturele sector. Zij: •
Zijn een diep geworteld en constant onderdeel van het Baarnse culturele leven;
• •
Speciale aandacht hebben we hierbij voor de jeugd. In het jeugdbeleid worden duidelijke ambities geformuleerd wat betreft de inspanningen die wij als gemeente leveren. Deze ambities sluiten aan op de ambities die de gemeente heeft met het
kunst- en cultuurbeleid. We willen (1) participatie door de jeugd bevorderen, (2)
Zijn binnen Baarn op hun terrein van de cultuur de enige aanbieder en zijn
bijdragen aan mentale en fysieke gezondheid en welzijn, (3) passende
in dat opzicht onvervangbaar;
voorzieningen voor de jeugd realiseren, (4) gelijke kansen bieden in ontwikkeling
Dragen een bredere verantwoordelijkheid voor het culturele klimaat in de
en (5) zelfredzaamheid en ondersteuning stimuleren. De gemeente wil deze
gemeente.
doelstelling realiseren door ze mee te nemen de prestatieafspraken met
Deze instellingen zijn een voortrekker waar het gaat om het verwezenlijken van
gesubsidieerde instellingen.
de doelstellingen van deze visie, met name waar het gaat om meedoen en een rijk en divers cultureel leven. Aan deze basisinstellingen vragen we – als
Op de volgende pagina gaan we dieper in op de prestatieafspraken. Op deze plek is
onderlegger voor de meerjarenafspraken – daarom een meerjaren beleidsplan.
het goed om te benadrukken dat zowel voor de basis-instellingen als voor de
Het theater en de bibliotheek kunnen hierin elk een eigen rol oppakken.
andere organisaties die we subsidiëren geldt dat (meer dan in het verleden) gelet zal worden op de tegenprestatie. 29
HOOFDSTUK 4. BELEIDSINSTRUMENTEN
Drie soorten subsidies met drie soorten prestatieafspraken: large, medium, small 1. Afspraken met basisinstellingen
2. Afspraken met meerjarig gesubsidieerden
Tegenover het recht op meerjarensubsidie staat voor deze organisaties de plicht om
Als gemeente vinden we het belangrijk dat ontvangers van subsidie een maatschappelijke
een meerjarenbeleidsplan te maken. Dit plan moet de navolgende informatie
tegenprestatie leveren. Die tegenprestatie moet betrekking hebben op iets anders dan de
weergeven:
eigen (artistieke of intrinsieke) waarde van de organisatie. In de subsidieaanvraag dient de
Inhoud
tegenprestatie die zal worden geleverd te worden aangegeven.
• Schets van actuele ontwikkelingen ten aanzien van de eigen werksoort van de
Een aanvraag kan scoren als de culturele, ruimtelijk-economische, of maatschappelijke
organisatie (bijvoorbeeld tendensen in activiteitenbeleid, publieksbereik,
meerwaarde die er voor Baarn is duidelijk naar voren komt. Hiervoor worden relevante
regelingen waarvan gebruik kan worden gemaakt).
samenwerkingspartners en doelgroepen betrokken. Des te meer meerwaarde bepaalde
• Beschrijving van missie en visie van de organisatie.
activiteiten hebben, des te groter de kans dat de aanvraag wordt gehonoreerd.
• Analyse van wat het gemeentelijke cultuurbeleid voor de organisatie betekent
De maatschappelijke waarde kan worden aangegeven door te beschrijven hoe de activiteiten
en hoe de organisatie hieraan bijdraagt. • Beschrijving van de aard en omvang van het aanbod (in producten en diensten) en van het publiek dat de organisatie daarmee verwacht te bereiken (denk aan jongeren!).
zich richten op bepaalde doelgroepen (denk aan jongeren en ouderen) en op sociale
verbondenheid, integratie en/of het bestrijden van eenzaamheid, inactiviteit, achterstand en isolement. Organisaties onderschrijven de Governance code cultuur en zijn zich bewust van de Code diversiteit en inclusie.
Organisatie • Beschrijving van de organisatiestructuur, de formatieve capaciteit en de
gerelateerde activiteiten.
3. Afspraken over projectsubsidies -
• Organisatie onderschrijft en voldoet aan de Governance code cultuur • Er is bewustwording van de Code diversiteit en inclusie • Samenwerkingsverbanden met andere organisatie(s).
Projectsubsidies dragen bij aan een of meer van de meerwaarden van cultuur zoals in hoofdstuk 2 geformuleerd.
-
Zijn gericht op samenwerking. Relevante partijen worden betrokken in de planvorming en/of uitvoering.
Begroting • Meerjaren exploitatiebegroting met toelichting. 30
HOOFDSTUK 4. BELEIDSINSTRUMENTEN
4.3 Stimulering cultuurdeelname De gemeente Baarn wil cultuurdeelname vergroten. Hierbij ligt de nadruk op
Er worden drie programma’s aangeboden voor basisscholen door Kunst Centraal:
kinderen, jongeren en op kwetsbare groepen. Met deze ambitie sluit het
1.
cultuurbeleid aan op het jeugdbeleid en het beleid voor het sociaal domein.
Bij het Cultuurprogramma staan de beleving en ontdekking van de eigen culturele omgeving centraal. Hiervoor wordt samengewerkt met Baarnse organisaties en makers.
In deze paragraaf gaan we achtereenvolgens in op het stimuleren van
2.
Het Kunstmenu laat leerlingen in de loop van de acht jaar dat ze op de basisschool
cultuurdeelname via (1) cultuureducatie voor basisschoolleerlingen, (2)
zitten professionele kunst beleven van makers uit het hele land. Kinderen maken
cultuureducatie voor jongeren (middelbare schoolleeftijd), (3) cultuureducatie
kennis met het hele palet van kunstdisciplines: theater en dans, literatuur en
voor kwetsbare groepen, (4) het slechten van drempels die participatie
beeldende kunst, film, muziek en mediakunst.
verhinderen, (5) de inzet van een cultuurcoach en (6) collectieve cultuurpromotie.
3.
Het programma ‘Cultuur Actief Baarn’ legt de verbinding tussen Baarnse culturele instellingen en basisscholen. Een zevental culturele organisaties (muziekschool, dansschool, bibliotheek, Crescendo, et cetera) bieden gastlessen en daarmee een
4.3.1 Cultuureducatie voor basisschoolleerlingen
intensieve kennismaking aan.
Op dit moment ondersteunt onze gemeente al de cultuureducatie in het
primair onderwijs door een samenwerking met (en subsidiëring van) de
De bibliotheek speelt een actieve rol waar het gaat om leesbevordering. Met sociaal
provinciale bemiddelingsorganisatie Kunst Centraal en de Bibliotheek Eemland.
domeingelden ondersteunen we hiervoor verschillende programma’s: 1. Boekstart 2. Voorleesexpress 3. Bibliotheek op school.
31
HOOFDSTUK 4. BELEIDSINSTRUMENTEN
4.3.2 Cultuureducatie en -participatie voor jongeren (11-18 jaar)
•
Een deel van het subsidiebudget voor culturele initiatieven wordt bestemd
Jongeren geven aan niet altijd tevreden te zijn met het culturele aanbod in Baarn. Uit de
voor projecten en initiatieven die door of met actieve participatie van
gesprekken komt naar voren dat zij vinden dat:
jongeren tot stand komen en worden uitgevoerd. De jeugdcoördinator en
•
Initiatieven te weinig voor en vooral met hen worden ondernomen;
de cultuurcoach hebben een coördinerende en verbindende rol bij het
•
De culturele voorzieningen niet aantrekkelijk voor hen zijn, of dat ze zich niet
ontwikkelen en eventueel uitvoeren van deze initiatieven. De initiatieven richten
aangesproken voelen door de programmering;
zich op inhoudelijke vernieuwing en het verbinden van nieuwe doelgroepen. De
•
Er te weinig ruimte is voor initiatieven van jongeren zelf.
subsidievoorwaarden worden laagdrempelig en flexibel. •
Met het kunst- en cultuurbeleid sluit de gemeente nauw aan bij het jeugdbeleid. We
cultuurcoach naar voren komen) worden waar mogelijk vertaald naar
richten ons op actieve participatie van jongeren. Zowel in de ontwikkeling als uitvoering
prestatieafspraken met culturele organisaties (in het bijzonder met het theater
van culturele initiatieven. Dit om beter in te spelen op de behoeftes van jongeren. De volgende maatregelen worden genomen: •
Er wordt een cultuurcoach aangesteld die de taak krijgt om het culturele veld te
Wensen en behoeften van jongeren (die via de jeugdcoördinator en de
en de openbare bibliotheek). •
Nieuw te ontwikkelen voorzieningen (bijvoorbeeld een cultuurhuis, zie
betrekken bij jongeren, jongeren netwerken en het onderwijs. Hiermee zal het
hoofdstuk 5) moeten beantwoorden aan wensen en behoeftes van jongeren. Zij
cultuurveld aansluiten op de jongerenparticipatie die vanuit het jeugdbeleid
worden betroken bij planontwikkeling en organisatie.
beoogd wordt. De cultuurcoach zal nauw optrekken met de jeugdcoördinator. De jeugdcoördinator krijgt als taak om jongeren te activeren en te betrekken. De cultuurcoach legt de verbinding naar het culturele veld.
32
HOOFDSTUK 4. BELEIDSINSTRUMENTEN
4.3.3 Kunst en cultuur voor kwetsbare groepen
4.3.4 Slechten van drempels
We willen het cultuurbeleid inzetten om het sociaal welzijn van de
Belangrijk voor het stimuleren van de cultuurdeelname, is het Jeugdfonds Sport en
inwoners te verbeteren. De opdracht om drempels voor cultuurdeelname te verlagen ligt bij de culturele organisaties. De gemeente heeft een
Cultuur Utrecht, waaraan de gemeente Baarn meedoet. Dit fonds levert een financiële bijdrage voor kinderen en jongeren uit gezinnen waar te weinig geld is voor een sportclub, muziek- of dansles, schilderen, theaterschool of een andere creatieve
stimulerende en faciliterende rol, door:
cursus. Een leerkracht, cultuurcoach, jeugdzorger, arts of maatschappelijk werker in
•
Samenwerking tussen het culturele veld en organisaties in het sociaal
Baarn kan een aanvraag doen voor het kind. Als de aanvraag wordt goedgekeurd,
domein te ondersteunen en te stimuleren.
betaalt het fonds het lesgeld, de huur van instrumenten of de aanschaf van kleding.
De cultuurcoach, aangesteld bij PITBaarn, de rol te geven om
Het lesgeld wordt rechtstreeks overgemaakt naar de culturele instelling of
•
verbinding te leggen tussen het culturele veld en maatschappelijke organisaties en bijvoorbeeld zorginstellingen. •
•
In 2024 start de gemeente met de pilot ‘Meedoen in de gemeente Baarn’. Met deze
Initiatieven die voortkomen uit samenwerking tussen organisaties in
subsidieregeling kunnen inwoners met weinig financiële middelen een beroep doen
het sociaal domein en het culturele veld te stimuleren middels
op ondersteuning om onder andere deel te nemen aan cultuur. Bij deze regeling kan
subsidies. De cultuurcoach heeft hierin een helpende en
ook worden aangevraagd voor cultuurbuddies. Een cultuurbuddy is een vrijwilliger die
coördinerende rol.
meegaat naar bijvoorbeeld het theater of evenement. Onkosten voor de vrijwilliger
De gemeente wil aandacht en (uiteindelijk) subsidievoorwaarden gaan stellen aan fysieke toegankelijkheid.
•
sportvereniging.
(vervoer/entree) worden vanuit de regeling vergoed. Hierdoor kunnen inwoners die vanwege een beperking niet alleen naar culturele activiteiten kunnen gaan toch meedoen met cultuur.
Het vernieuwen van het cultureel vastgoed zal op de langere termijn
Daarnaast participeren we als gemeente zoals al eerder aangegeven in het
leiden tot voor iedereen toegankelijke en gastvrije culturele
Volwassenenfonds Sport en Cultuur.
voorzieningen.
33
HOOFDSTUK 4. BELEIDSINSTRUMENTEN
4.3.5 De inzet van een cultuurcoach De gemeente wil het culturele veld versterken met een cultuurcoach. Veel culturele initiatieven komen tot stand door samenwerkingen; tussen de culturele organisaties
De cultuurcoach:
onderling, en tussen het culturele veld en andere domeinen (jeugd, onderwijs, sociaal
•
cultuureducatieaanbod (bijvoorbeeld voor jongeren).
hieraan een belangrijke bijdrage leveren. De coach krijgt in het bijzonder de taak om de jongeren te betrekken bij de culturele netwerken. Hiervoor wordt samengewerkt met de aan te stellen jeugdcoördinator en de jongerenwerkers. Hierdoor kan de coach helpen het bestaande aanbod in Baarn meer en beter af te stemmen op behoeftes van jongeren. Daarnaast werkt de coach actief samen met de centrumcoördinator om activiteiten in het centrum te helpen ontwikkelen. Voor de cultuurcoach zijn voor de jaren 2024 – 2026 middelen beschikbaar vanuit de Brede SPUK-regeling en het Coronaherstelfonds. In het najaar van 2024 wordt de cultuurcoach aangesteld bij PITBaarn, waardoor een directe koppeling met het sociaal domein en jongerenwerkers gelegd wordt. Ook staat de coach hierdoor los van het gemeentelijke proces van subsidietoezegging en kan deze een onafhankelijke positie
innemen. Na een periode van 2 jaar, zal moeten worden besloten over continuering.
Wat doet een combinatiefunctionaris?
domein, ondernemers, et cetera). De netwerken waarin die samenwerkingen ontstaan floreren niet zomaar. Daarvoor zijn gerichte inspanningen nodig. De cultuurcoach kan
Creëert draagvlak voor kansrijk cultuurparticipatie- en
•
Brengt samenwerking tussen cultuur en andere domeinen tot stand op thema’s en/of doelgroepen (denk aan jongeren).
•
Bemiddelt tussen het cultuuraanbod en de vraag van partijen.
•
Promoot het lokale cultuurparticipatie- en cultuureducatieaanbod.
•
Adviseert partijen over te voeren van beleid op het gebied van cultuurparticipatie en/of cultuureducatie.
•
Benut de kansen voor kunst en cultuur bij de aanpak van maatschappelijke vraagstukken.
•
Zoekt naar nieuwe culturele initiatieven en aanbieders.
•
Stimuleert talentontwikkeling en communiceert over goede voorbeelden.
34
HOOFDSTUK 4. BELEIDSINSTRUMENTEN
4.3.6 Verbeteren van de collectieve cultuurpromotie De gemeente wil collectieve promotie van het Baarnse culturele
Op dit moment is het culturele aanbod van Baarn versnipperd zichtbaar. Het
aanbod ter hand kunnen nemen en de cultuurdeelname bevorderen.
netwerk van Cultureel Platform Baarn heeft een website, maar hierop staat
In andere gemeenten is het culturele aanbod vaak terug te zien in de
geen actuele informatie: er worden voornamelijk de bijeenkomsten van het
vorm van een website, waarop te lezen is wat er in de gemeente te
Cultuur Café aangekondigd. Op het digitale kunst- en cultuurplatform Cultuur
doen is (op het gebied van cultuur en evenementen).
in Baarn wordt daarnaast een deel van de activiteiten op het gebied van kunst en cultuur weergegeven, maar dit overzicht is niet compleet. Een klein deel
Uiteraard vergt het toepassen van deze vorm van digitale promotie de
van het kunst- en cultuuraanbod staat ook op de website Op de Heuvelrug,
nodige middelen (menskracht en geld): in de regel kan dit niet op
maar dit wordt slechts door weinig inwoners van Baarn gevonden. De
vrijwillige basis plaatsvinden en is er ontwikkelgeld en
vereniging van winkeliers en ondernemers in het centrum heeft een website
onderhoudsbudget nodig om zo’n informatieplatform structureel te
waar culturele activiteiten in het centrum op staan, maar ook hiervoor geldt
laten functioneren. De gemeente kan hier in beperkte mate voorzien.
dat het incompleet en niet altijd actueel is. Het is zaak de communicatie te
Hier ligt daarom ook een taak voor het culturele veld zelf.
stroomlijnen. De cultuurcoach krijgt de opdracht dit te organiseren. Daarnaast spelen lokale media een belangrijke rol in het promoten en verslag doen van culturele activiteiten en zijn daarom een waardevolle verbinder.
35
4.4 Stimuleren van crowdfunding, sponsoring en fondsenwerving Het is niet altijd de gemeente die initiatieven financieel moet mogelijk maken. Bij onze rolopvatting hoort dat we ervan uitgaan dat culturele organisaties ook eigen inkomsten genereren. Een manier om dit te doen (naast entreegelden, cursusbijdragen en lidmaatschapsgelden), is om crowdfunding, sponsoring en fondsenwerving te bevorderen. Kennis van fondswerving binnen het culturele veld kan verbeterd worden. Als gemeente kunnen we dit op verschillende manieren doen, bijvoorbeeld via: • Informatieverschaffing over crowdfundingplatforms en mogelijkheden bij publieke en private cultuurfondsen. • Subsidies te verstrekken aan projecten die via crowdfunding of sponsoring worden gefinancierd. Dit kan een stimulans zijn voor initiatiefnemers om crowdfunding en/of fondsenwerving te overwegen. • Lokale campagnes: lokale wervingscampagnes ondersteunen en mensen aanmoedigen om deel te nemen aan projecten die aan Baarn ten goede komen.
36
HOOFDSTUK 4. BELEIDSINSTRUMENTEN
4.5 Toegesneden accommodatiebeleid Het maatschappelijk vastgoedbeleid is van grote invloed op (het gebruik van) het culturele vastgoed in onze gemeente. De gemeente ziet het cultureel vastgoed ook als strategisch vastgoed. Cultureel vastgoed heeft immers diverse strategische aspecten (zie hiernaast). De gemeenteraad heeft bij de vaststelling van het Plan Maatschappelijk Vastgoed de categorisering van maatschappelijke en culturele organisaties gehandhaafd.
Cultureel Cultureelvastgoed vastgoedals alsstrategisch strategischvastgoed vastgoed 1. Cultureel vastgoed onderscheidt zich van andere vastgoedvormen waarmee de gemeente te maken heeft, zoals scholen en sportaccommodaties. Culturele gebouwen zijn doorgaans bijzondere gebouwen, die floreren doordat ze een unieke functie hebben. 2. Culturele voorzieningen hebben een positieve invloed op de grondwaarde in de omgeving, zo blijkt onder meer uit onderzoek van Marlet. In die zin
Om te voorzien in de behoefte aan een levendige cultuurplek voor jongeren en ook ouderen in het centrum van Baarn willen wij de haalbaarheid onderzoeken van een centraal gelegen cultuurhuis. Hierop wordt nader ingegaan in hoofdstuk 5.
verdient een investering in cultureel vastgoed zich vaak deels weer terug.
3. Het in stand houden van cultureel vastgoed is subsidieafhankelijk, waarbij de subsidietermijnen kort zijn (1 tot uiterlijk 4 jaar), terwijl de (financiële) vastgoedhorizon 20 tot 40 jaar is. Bij nieuwbouw zijn de kapitaallasten tegenwoordig zo hoog, dat een kostendekkende huur hoger uitvalt dan de
In aanvulling op het Plan Maatschappelijk Vastgoed zien we kansen om kunst en cultuur, waar door alle partijen gewenst, te verbinden aan
een marktconforme huur. De huur kan alleen dankzij een exploitatie-
subsidie door de gebruiker worden gedragen.
kerkgebouwen, die zich in toenemende mate ontwikkelen tot waardevolle culturele centra.
37
HOOFDSTUK 4. BELEIDSINSTRUMENTEN
4.6 Stimuleren van samenwerking De gemeente wil de samenwerking en de organisatiekracht van het culturele
Bij de organisatie en de coördinatie van deze netwerken heeft de cultuurcoach
veld verbeteren. Aan de hand van de ambities die in deze visie worden
een cruciale rol. Niet door zelf cultureel aanbod te realiseren, maar door de
geformuleerd willen we op vier niveaus de samenwerking versterken:
bestaande organisaties en initiatieven met elkaar te verbinden en het aanbod af
1.
te stemmen op de vraag vanuit de Baarnse samenleving.
De samenwerking met en rondom de scholen, jeugdcoördinator en
jongerenwerkers wat betreft het culturele aanbod voor jongeren. Hier kan ook de relatie worden gelegd met de thema’s uit de Jeugdagenda. 2.
3.
De samenwerking tussen het culturele veld en maatschappelijke
Door de toevoeging van een cultuurcoach willen wij de organisatiekracht binnen het Baarnse culturele leven verstevigen. Wij stellen ons voor dat de cultuurcoach nauw gaat samenwerken met deze drie netwerken, deze netwerken ondersteunt
organisaties en zorginstellingen, actief in het sociaal domein.
en zich erdoor laat voeden. Daarbij kan het nuttig zijn dat de cultuurcoach niet
(koppeling Kunst- en cultuurvisie met nota Baarn Vitaal)
alle drie de netwerken tegelijk activeert, maar stapsgewijs te werk gaat. De
De samenwerking tussen het culturele veld en de ondernemers actief
eerste prioriteit ligt dan bij het aanbod voor jongeren en de wisselwerking tussen
in het centrumgebied. (koppeling Kunst- en cultuurvisie met nota Het
cultuur en het sociaal domein.
Goede leven) 4.
En overkoepelend wil de gemeente de samenwerking binnen het culturele veld (organisaties en makers) bevorderen. Gericht op het verbinden van initiatieven, het uitwisselen van kennis en ervaring en het organiseren van een aanspreekpunt. Dit is het netwerk van culturele initiatiefnemers verbonden aan het Cultuur Platform Baarn.
38
4.7 Festivals en evenementen ondersteunen Het evenementenbeleid van Baarn is toe aan herziening. Om de evenementen duurzaam te ondersteunen, wordt afzonderlijk van deze visie een strategisch evenementenbeleid naar de raad gestuurd. De
Dit heeft een aantal voordelen: a.
afweging wordt gemaakt. Voor de toetsing zet de gemeente een onafhankelijke
hoofdlijnen van dit voorgenomen beleid zijn weergegeven in bijlage 2.
adviescommissie in;
Voor de culturele evenementen willen we volledig bij dit evenementenbeleid aansluiten.
Het biedt kansen aan nieuwe initiatieven, doordat elke drie jaar een nieuwe
b.
Het geeft een prikkel aan organisatoren van bestaande evenementen om te blijven vernieuwen of verbeteren;
Organisatie Om evenementen goed te laten verlopen, moeten evenementen aan
c.
Het geeft de mogelijkheid om een (nieuw) evenement een subsidie te geven die ze
vergunningseisen voldoen. Omdat veel culturele evenementen door
in drie jaar afbouwen, zodat onafhankelijkheid en het zoeken naar andere
vrijwilligers worden georganiseerd, zorgt dit in een aantal gevallen
inkomsten wordt gestimuleerd;
voor toenemende regeldruk. Met de realisatie van het evenementenbeleid wil de gemeente organisatoren helpen om beter
d.
Voor eenmalige bijzondere evenementen wordt een deel van het subsidiebedrag gereserveerd.
de weg te vinden binnen het gemeentelijk apparaat, zodat op een goede manier aan deze eisen kan worden voldaan.
Het uitgangspunt voor financiële bijdragen aan culturele evenementen zal zijn dat een subsidie altijd aanvullend is en niet het vertrekpunt voor de organisatie van een
Subsidie
evenement (zie ook §. 4.4 over crowdfunding, sponsoring en fondsen-werving). Om die
Culturele evenementen dragen bij aan een rijk en divers cultureel aanbod,
reden zal de Adviescommissie bij de beoordeling van subsidieaanvragen kijken naar de
aan meedoen en/of versterking van levendigheid en beleving. Om tot een
verhouding tussen kosten en baten van een evenement.
heldere verdeling van subsidies te komen wil de gemeente toe naar een situatie waarbij de jaarlijkse toekenning van subsidies wordt omgezet in een toekenning voor een periode van drie jaar.
39
5. Waarin investeren?
HOOFDSTUK 5. WAARIN INVESTEREN?
5.1 Samenwerken in een cultuurhuis De gemeente wil met het kunst- en cultuurbeleid een rijk en divers cultureel leven stimuleren, meedoen bevorderen en de levendigheid vergroten. We willen ruimte en mogelijkheden scheppen voor nieuwe initiatieven, uitwisseling, ontmoeting en participatie. Daarmee wil het college beantwoorden aan behoeftes die leven in de samenleving en het culturele veld. Met de realisatie van een cultuurhuis wil het college de impact van cultuur vergroten, door verschillende culturele functies in een gebouw samen te brengen en samenwerking te stimuleren. De kern van het cultuurhuis wordt gevormd door de bibliotheek en theater. Deze belangrijke instellingen voor Baarn kunnen daarmee worden verbeterd en een nieuwe plek krijgen. Tegelijkertijd ontstaan door de toevoeging van multifunctionele faciliteiten en voorzieningen vele mogelijkheden voor culturele initiatieven en organisaties. Het cultuurhuis is een laagdrempelige plek, waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten en waar samenwerkingen en cross-overs ontstaan tussen culturele organisaties en makers. In het cultuurhuis ontstaan nieuwe initiatieven en is ruimte voor verschillende doelgroepen, in het bijzonder jongeren, om elkaar te ontmoeten.